Xây dựng mô hình hỗ trợ cai nghiện cho người nghiện ma túy trên địa bàn phường cẩm đông cẩm pha QUảng ninh luận văn tốt nghiệp đại học

Trờng đại học vinhKhoa Lịch sử ==== ==== Nguyễn Thái Bình Khoá luận tốt nghiệp đại học Xây dựng mô hình hỗ trợ cai nghiện cho ngời nghiện ma tuý trên địa bàn phờng cẩm đông - cẩm

Trờng đại học vinh

Khoa Lịch sử

==== ====

Nguyễn Thái Bình

Khoá luận tốt nghiệp đại học

Xây dựng mô hình hỗ trợ cai nghiện cho ngời nghiện ma tuý trên địa bàn

phờng cẩm đông - cẩm phả - quảng ninh

chuyên Ngành: Công tác xã hội Khoá: 48 - Lớp: 48B 3 - Công tác xã hội

Giáo viên hớng dẫn: Phan Thuý Hà

Vinh, tháng 5/2010

LỜI CẢM ƠN

Sau 2 thỏng tiến hành tỡm hiểu và viết khúa luận tốt nghiệp tại phường

Cẩm Đụng – Thị xó Cẩm Phả – Tỉnh Quảng Ninh, đến nay đề tài “Xõy dựng

mụ hỡnh hỗ trợ cai nghiện cho người nghiện ma tỳy trờn địa phường Cẩm Đụng – Cẩm Phả – Quảng Ninh” của tụi về cơ bản đó được hoàn thành.

Tôi xin trân trọng gửi lời cám ơn sâu sắc nhất của mình tới các thầy côgiáo trường Đại học Vinh, các đồng chí cán bộ Ủy ban nhân dân phường CẩmĐông, các đồng chí trong ban chấp hành Đoàn phường, các đồng chí công an,cán bộ y tế, và bố mẹ tôi… đã tạo điều kiện và giúp đỡ tôi rất nhiều để có thểhoàn thành khóa luận tốt nghiệp của mình Đặc biệt là cô giáo Phan Thúy Hà,người đã hướng dẫn tôi rất tận tình, đầy trách nhiệm trong suốt quá trình viếtluận văn của tôi và xin được phép gửi tới cô lòng kính trọng, biết ơn sâu sắcnhất.

Tuy nhiên, luận văn có thể không tránh khỏi những thiếu sót nhất định.Tôi rất mong sẽ nhận được những lời chỉ dạy, những ý kiến đóng góp chânthành của các thầy cô giáo và các đồng chí để đề tài của tôi được hoàn thiệnhơn và đạt kết quả tốt

Tôi xin chân thành cảm ơn !

Vinh, ngày 15 tháng 05 năm 2011

Sinh viên

CTXHCN: Công tác xã hội cá nhân

miễn dịch ở người)

MỤC LỤC

Trang

PHẦN MỞ ĐẦU 1

1 Tính cấp thiết của đề tài 1

2 Đối tượng, khách thể, phạm vi nghiên cứu 4

3 Mục đích nghiên cứu 5

4 Ý nghĩa khoa học và ý nghĩa thực tiễn 6

5 Phương pháp nghiên cứu 8

6 Tổng quan đề tài nghiên cứu 10

7 Bố cục của khoá luận 11

Chương 1: CƠ SỞ LÝ LUẬN 12

1.1 Tổng quan về phường Cẩm Đông – Cẩm Phả – Quảng Ninh 12

1.1.1 Về tự nhiên 12

1.1.2 Về kinh tế 12

1.1.3 Về văn hóa – xã hội 13

1.2 Các lý thuyết làm cơ sở lý luận cho đề tài nghiên cứu 15

1.2.1 Thuyết hành vi (hành vi lệch chuẩn) 16

1.2.2 Thuyết hệ thống 18

1.2.3 Thuyết vai trò 20

1.3 Một số khái niệm liên quan 22

1.3.1 Tệ nạn xã hội 22

1.3.2 Ma túy 22

1.3.3 Nghiện ma túy 23

1.3.4 Trị liệu 23

1.3.5 Nhân viên công tác xã hội 24

1.3.6 Mô hình can thiệp công tác xã hội 24

1.4 Các chính sách và văn bản pháp luật làm cơ sở pháp lý đối với người nghiện ma túy 25

1.4.1 Các điều luật phòng chống ma túy trên Thế giới và Việt Nam 25

1.4.2 Các bộ luật quy định xử phạt người nghiện ma túy trên thế giới và Việt Nam 27

1.5 Các chính sách, chế độ hỗ trợ người cai nghiện ma túy 30

1.6 Các mô hình cai nghiện ma túy 31

1.6.1 Cai nghiện tại gia đình 31

1.6.2 Cai nghiện tại cộng đồng 31

1.6.3 Cai nghiện tại trung tâm 32

Chương 2: MÔ HÌNH HỖ TRỢ CAI NGHIỆN CHO NGƯỜI NGHIỆN MA TÚY TRÊN ĐỊA BÀN PHƯỜNG CẨM ĐÔNG – CẨM PHẢ – QUẢNG NINH 34

2.1 Thực trạng tình hình nghiện ma túy trên địa bàn phường Cẩm Đông 34

2.1.1 Thực trạng 34

2.1.2 Nguyên nhân 35

2.1.3 Hậu quả 38

2.2 Xây dựng mô hình cai nghiện cho người nghiện ma túy trên địa bàn phường Cẩm Đông – Cẩm Phả – Quảng Ninh 40

Chương 3: PHÂN TÍCH TRƯỜNG HỢP ĐIỂN CỨU 46

3.1 Ca 1: Đối tượng N.T.H 46

PHẦN KẾT LUẬN - KHUYẾN NGHỊ 55

1 Kết luận 55

2 Khuyến nghị, đề xuất 55

TÀI LIỆU THAM KHẢO 60

PHỤ LỤC 1 61

PHẦN MỞ ĐẦU

1 Tính cấp thiết của đề tài

Ở nước ta trong những năm gần đây cùng với sự phát triển về kinh tế, văn hoá, xã hội thì tệ nạn xã hội cũng có chiều hướng gia tăng và diễn biến phức tạp Trong đó nổi lên là tệ nạn ma tuý và mại dâm, đặc biệt là tình hình phát triển của tệ nạn nghiện ma tuý Phòng chống tệ nạn xã hội nói chung và

tệ nạn nghiện ma tuý nói riêng hiện nay đã và đang trở thành các chương trình toàn cầu Cùng với tội phạm, tệ nạn ma tuý ở nước ta vẫn đang là một trong những tệ nạn đặc biệt nguy hiểm, là vấn đề nhức nhối Ma tuý là nguồn gốc dẫn đến tội phạm, là nguyên nhân của sự bần cùng hoá gia đình, làm hủy hoại sức khoẻ, đạo đức, nhân cách, là bạn đồng hành của thảm họa HIV/AIDS,

đồng thời nó còn tác động xấu đến an ninh trật tự, sự ổn định và sự phát triểncủa xã hội.

Từ nhiều thập kỷ qua ma túy là nỗi ám ảnh, mối hiểm họa của toàn cầu

và cho tới nay hầu hết các dân tộc trên thế giới đều chịu hiểm họa ma túy.Hiện nay số người nghiện ma túy trên thế giới là hơn 200 triệu người, hậu quảcủa việc nghiện ma túy gây ra rất cao đặc biệt là tiêm chích ma túy, một trong

những con đường dẫn tới đại dịch HIV (Nguồn: Kiến thức cần cho thanh

niên phòng chống ma tuý, NXB Thanh niên).

Theo chương trình kiểm soát ma túy của Liên Hợp Quốc (UNDCP) thìtình trạng sử dụng bất hợp pháp ma túy sẽ dẫn tới sự hủy hoại và tiêu vongcủa cả dân tộc Tại diễn đàn LHQ, nguyên tổng thư kí LHQ B.Ghali đã đánh

giá: “Tình trạng nghiện hút đã trở thành hiểm họa lớn của toàn nhân loại.

Không một quốc gia nào, dân tộc nào có thể thoát khỏi vòng xoáy khủng khiếp của nó, ma túy làm gia tăng bạo lực, tham nhũng làm cạn kiệt nguồn nhân lực, tài lực, hủy diệt những nguồn tiềm năng quý báu khác mà lẽ ra phải được huy động để phát triển kinh tế xã hội, mang lại ấm no hạnh phúc cho toàn dân”.

Ma túy hiện nay đã và đang là một vấn đề nhức nhối của xã hội Ma túykhông chỉ hủy hoại sức khỏe con người mà còn khiến nhiều gia đình rơi vàocảnh khánh kiệt, bần cùng Ma túy không chỉ là nguyên nhân của các mối bấthòa trong gia đình mà còn là nguyên nhân dẫn đến phạm tội và gây mất trật

tự, an toàn xã hội Vì vậy, “chung tay đẩy lùi ma túy” và “giảm thiểu tác

hại” của ma túy không chỉ là trách nhiệm của các cơ quan nhà nước hay các

tổ chức liên quan đến việc phòng chống ma túy mà còn là trách nhiệm củamỗi người dân

Từ những khó khăn như vậy, một mặt Nhà nước Việt Nam đã và đangthực hiện một cuộc Cách mạng về phòng – chống ma túy, tiếp tục sửa đổi và

bổ sung các bộ luật về phòng chống ma túy, tiến hành tuyên truyền phổ biếnrộng rãi cho người dân về hậu quả quả ma túy mang lại Mặt khác, Nhà nướccũng tiếp tục mở rộng đào tạo sâu rộng trong các trường Đại học, Cao đẳngchuyên ngành Công tác xã hội như là một giải pháp hữu hiệu để góp phần tạo

ra một lực lượng không nhỏ những cán bộ nhân viên xã hội cùng với tất cảmọi người cùng nhau chung tay đẩy lùi những tệ nạn xã hội mang lại mốinguy hiểm cho đất nước

Tuy nhiên Công tác xã hội hiện còn là một ngành mới ở Việt Nam.Chính vì đây là một ngành nghề mới nên còn nhiều người chưa biết công tác

xã hội là gì? và để giúp cho mọi người biết và hiểu thế nào là công tác xã hộichuyên nghiệp thì không đơn giản chút nào Hiện là một sinh viên năm thứ 4ngành công tác xã hội tôi xin trích dẫn định nghĩa về công tác xã hội để quý

vị, anh chị và các bạn hiểu thêm về công tác xã hội

Theo Bà Nguyễn Thị Oanh (người đã có kinh nghiệm giảng dạy nhiều

năm về công tác xã hội tại trường ĐH Mở bán công TP Hồ Chí Minh): “Công

tác xã hội là vận dụng các lý thuyết khoa học về hành vi con người và hệ thống xã hội nhằm khôi phục lại các chức năng xã hội và thúc đẩy sự thay đổi liên quan đến vị trí, địa vị, vai trò của cá nhân, nhóm, cộng đồng người yếu thế nhằm tới sự bình đẳng và tiến bộ xã hội Công tác xã hội còn là một dịch vụ đã chuyên môn hóa, góp phần giải quyết những vấn đề xã hội liên quan đến con người nhằm thỏa mãn các nhu cầu căn bản của những

cá nhân, nhóm, cộng đồng xã hội; mặt khác, góp phần giúp cá nhân tự nhận thức về vị trí, vai trò xã hội của chính mình”.

Từ định nghĩa trên ta có thể hiểu rằng công tác xã hội như một khoa học,một nghề nghiệp phi lợi nhuận Sự giúp đỡ không mang ý nghĩa ban ơn, trả

ơn hoặc bất kỳ một sự báo đáp nào Đối tượng phục vụ của ngành nghề nàychủ yếu nhằm vào những cá nhân, nhóm hay cộng đồng yếu thế để duy trì và

ổn định cuộc sống của họ Đối tượng cụ thể của công tác xã hội là những cánhân, nhóm, cộng đồng yếu thế cần đến sự giúp đỡ, chăm sóc, hỗ trợ như:người già cô đơn, người nghèo khổ không nơi nương tựa, những thanh thiếuniên, những kẻ lầm lỗi, sa chân lỡ bước vào các tệ nạn xã hội, những ngườikhuyết tật, tàn tật, những trẻ mồ côi, lang thang cơ nhỡ, những người bị bạolực gia đình, những người có HIV…

Hiện nay, ma túy đang là một vấn đề cấp bách không chỉ ở trên thế giớinói chung mà còn ở Việt Nam nói riêng Đây là vấn đề không thể giải quyếtmột sớm một chiều, trong một năm hay hai năm mà cần phải có thời gian lâudài cũng như sự quan tâm, theo dõi, nhận thức của tất cả mọi người và các cơquan chức năng có liên quan như: chính quyền địa phương, quân đội, cơ quancông an…

Nước ta nằm trong khu vực Đông Nam Á – một khu vực có hệ thống anninh khá phức tạp Tệ nạn ma túy ở Việt Nam đặc biệt là các đường dây buônbán ma túy xuyên quốc gia được tổ chức rất chặt chẽ và tinh xảo Tỉnh QuảngNinh là điểm nóng trong cả nước về người nghiện ma túy và nhiễm HIV dotiêm chích ma túy Thị xã Cẩm Phả là địa bàn trực thuộc Thành Phố Hạ Long,nằm giữa trung tâm tỉnh Quảng Ninh, có một vị trí địa lý và kinh tế xã hội đặcbiệt quan trọng Trong những năm gần đây, tình hình an ninh trật tự – tệ nạn

xã hội và đặc biệt là ma túy trên địa bàn phường diễn ra hết sức phức tạp Số

vụ án liên quan đến vận chuyển, tàng trữ và tiêu thụ ma túy đang tăng lên bấtchấp công tác phòng chống của các lực lượng an ninh, vũ trang Mặt khác, dotrên địa bàn có ngành khai thác mỏ, có nhiều người lao động từ khắp thậpphương kéo đến Cuộc sống xa gia đình tạm bợ, cộng với lối sống buông thả

ăn chơi xa đọa của những người lao động địa phương đã sa vào con đườngnghiện hút, gây nhiều khó khăn cho công tác quản lý

Chính vì tính cấp thiết của tệ nạn xã hội mà đặc biệt là ma túy nên tôi đã

lựa chọn đề tài “Xây dựng mô hình hỗ trợ cai nghiện cho người nghiện ma

túy trên địa phường Cẩm Đông – Cẩm Phả – Quảng Ninh” làm khóa luận

tốt nghiệp Tôi hy vọng đề tài này sẽ đóng vai trò như là một giải pháp hữuhiệu trong công cuộc phòng chống ma túy trên cả nước nói chung và phườngCẩm Đông nói riêng Đề tài còn góp phần thay đổi nhận thức của tất cả cáctầng lớp người dân trong xã hội về hậu quả mà ma túy mang lại, cũng nhưviệc tham gia tích cực vào công cuộc phòng chống ma túy nói chung Hơnnữa, để cùng chung tay đẩy lùi tệ nạn ma túy, giúp các đối tượng nghiện matúy cai nghiện thành công thì cần phải có một mô hình hỗ trợ cai nghiện hiệuquả nhất

2 Đối tượng, khách thể, phạm vi nghiên cứu

* Đối tượng nghiên cứu:

Tiến trình cai nghiện cho người nghiện ma túy trên địa bàn phường CẩmĐông – Cẩm Phả – Quảng Ninh

* Khách thể nghiên cứu:

- Những người nghiện, buôn bán, tàng trữ ma túy trên địa bàn phường

- Các chính sách pháp luật làm cơ sở pháp lý đối với người nghiện matúy cũng như các chính sách của Đảng và Nhà nước với người nghiện ma túy

- Các mô hình cai nghiện ma túy

* Phạm vi nghiên cứu:

- Không gian: Phường Cẩm Đông – Thị xã Cẩm Phả – Tỉnh Quảng Ninh

- Thời gian: từ ngày 21/2 đến ngày 25/4/2011

- Phạm vi nội dung nghiên cứu: đề tài hướng đến nghiên cứu mô hình hỗtrợ cai nghiện cho các đối tượng nghiện ma tuý trên địa bàn Phường CẩmĐông – Thị xã Cẩm Phả – Tỉnh Quảng Ninh Trong khóa luận, tôi đã tiến

hành điển cứu 1 trường hợp hỗ trợ cai nghiện cho người nghiện ma tuý tạitrung tâm phường.

cơ hội khẳng định mình và phát triển

* Giúp phòng ngừa: dự đoán những khó khăn trước khi xảy ra và cungcấp những biện pháp cần thiết để đáp ứng nhu cầu con người (ví dụ như trang

bị kiến thức, kỹ năng cho người nghiện để có thể cai nghiện hiệu quả)

* Giúp phục hồi: khôi phục cho thân chủ những năng lực trước đây của

họ, hỗ trợ cho họ có đủ sức mạnh trở lại giải quyết những khó khăn, vấn đề vềtình cảm, tâm lý của họ (ví dụ, với những người nghiện cần khôi phục lại cho

họ khả năng giao tiếp, hòa nhập, sự tự tin khi hòa nhập trở lại cộng đồng)

* Giúp chỉnh sửa: giúp họ chỉnh sửa lại các hành vi lệch chuẩn của mìnhnhư vi phạm pháp luật, quy luật, giá trị của cuộc sống

- Đưa ra những dự báo và khuyến nghị cụ thể phần nào giúp cho các nhàquản lý, lãnh đạo tại địa phương có những giải pháp khả thi nhằm khắc phục

tệ nạn xã hội này

4 Ý nghĩa khoa học và ý nghĩa thực tiễn

Với đề tài nghiên cứu “Xây dựng mô hình hỗ trợ cai nghiện cho người

nghiện ma túy trên địa phường Cẩm Đông – Cẩm Phả – Quảng Ninh” của

mình Tôi hy vọng rằng đề tài này sẽ góp phần quan trọng vào ý nghĩa khoahọc và ý nghĩa thực tiễn, cụ thể đó là:

* Về ý nghĩa khoa học: Đề tài góp phần

+ Làm phong phú, đa dạng thêm về các phương pháp luận trong công tác

+ Đóng góp thêm thông tin tổng thể về vấn đề

+ Góp phần khẳng định vai trò của nhân viên ngành CTXH là thật sự cầnthiết trong việc phòng – chống cũng như cai nghiện cho các đối tượng sửdụng ma túy

+ Ngoài ra, công tác xã hội được biết đến là ngành khoa học đồng thờicũng là một nghề chuyên nghiệp trên Thế giới Ở Việt Nam, CTXH là mộtngành – nghề khá mới mẻ, đã và đang trong quá trình phát triển Vì vậy, đề tàigiúp hình thành nên các mô hình, các tiến trình, kỹ năng chuyên nghiệp, công

cụ tác nghiệp mới trong lĩnh vực này

* Về ý nghĩa thực tiễn:

Đề tài góp phần nâng cao nhận thức, hiểu biết cho tất cả mọi người trong

xã hội về thực trạng, nguyên nhân, tác hại của ma túy, giúp họ thấy được sựnguy hiểm, bất an của ma túy với xã hội Hơn nữa với các tổ chức, cơ quancông an và chính quyền địa phương sẽ có những biện pháp xử lý kịp thời,ngăn chặn các tệ nạn xã hội, có hình thức thưởng với những người có côngtrong công tác phòng chống ma túy, phạt với những người vi phạm pháp luật,

và giảm nhẹ thi hành án với những người biết ăn năn, cải tạo tốt và hợp táctrong công cuộc phòng chống ma túy

+ Với các đối tượng, nhóm người nghiện ma túy:

Giúp các đối tượng nghiện ma túy có cảm giác được thuộc về nhóm,được tham gia vào sinh hoạt nhóm Quan trọng hơn, quá trình trải nghiệmnhóm thông qua các tương tác giúp họ thấy mình quan trọng và có giá trị.Giúp tạo ra cơ hội để các cá nhân được thử nghiệm thực tế để từ đó thấyđược ý niệm những hành vi mới thay đổi của bản thân sẽ được chấp nhận ởngoài nhóm như thế nào.

Giúp tạo ra sự hỗ trợ qua lại lẫn nhau thông qua quá trình sinh hoạt nhóm

để cho mỗi thành viên có cơ hội được giúp và giúp đỡ người khác Từ đó cho

họ cảm nhận về trách nhiệm với người khác và với chính mình

Giúp tạo ra sức mạnh và nghị lực cho thân chủ Thông qua sự điều phốicủa nhân viên xã hội sẽ giúp các thành viên thấy được điểm mạnh, lấy lại sứcmạnh vốn có của mình, có nghị lực vươn lên trước số phận

+ Với tầng lớp thanh niên và thế hệ trẻ nói riêng:

Giúp họ nâng cao nhận thức, thức tỉnh rằng mình đang làm gì và nó đểlại hậu quả như thế nào với xã hội, đặc biệt là những người có lối sống buôngthả, lún sâu vào các tệ nạn xã hội mà không biết được tác hại của nó Mặtkhác thông qua các hoạt động tuyên truyền, thúc đẩy họ tham gia vào các hoạtđộng của địa phương, tham gia hiểu biết về vai trò và trách nhiệm của cá nhânvới cộng đồng xã hội

+ Với phường Cẩm Đông: công tác phòng chống ma túy và tệ nạn xã hội

có ý nghĩa hết sức quan trọng đối với sự phát triển của phường Các tổ chức,

cơ quan chức năng có liên quan trong những năm qua đã có những biện pháp,giải pháp nhằm ngăn chặn kịp thời sự gia tăng của các tệ nạn Do là phườngtrung tâm trong việc phát triển kinh tế – xã hội của Thành phố nên việc xảy racác tệ nạn xã hội nói chung và ma túy nói riêng là điều không thể tránh khỏi

5 Phương pháp nghiên cứu

Đề tài nghiên cứu của tôi sử dụng các phương pháp nghiên cứu khácnhau trong đó chủ yếu là:

+ Phương pháp liên ngành: Phương pháp lịch sử, phương pháp nghiêncứu định tính,…

+ Phương pháp chuyên ngành: vì đề tài là nhằm hướng đến những đốitượng nghiện ma túy nên tôi đã sử dụng phương pháp chuyên ngành công tác

xã hội với nhóm người nghiện ma túy Thông qua phương pháp này tôi đã tìmhiểu được rõ hơn về tệ nạn ma túy tại địa bàn và tiếp xúc trực tiếp với một sốđối tượng trong quá trình phỏng vấn, thu thập được những thông tin chính xác

về thực trạng của người nghiện cũng như quá trình cai nghiện của họ tại trungtâm giáo dục

5.1 Phương pháp Công tác xã hội cá nhân

- CTXHCN là một phương pháp của CTXH nhằm giúp đỡ từng cá nhân,con người thông qua mối quan hệ 1 – 1 Là cách thức, quá trình nghiệp vụ màNVXH sử dụng các kỹ năng, kiến thức chuyên môn để giúp phát huy tiềmnăng, năng lực và cùng tham gia tích cực vào quá trình giải quyết vấn đề, cảithiện điều kiện sống của mình

- Theo Fraley O Wetal, CTXHCN là hệ thống giá trị, phương pháp củacác NVXH chuyên nghiệp sử dụng, ở đó các khái niệm về tâm lý xã hội, hành

vi, hệ thống được chuyển thành các kỹ năng giúp đỡ cá nhân, gia đình giảiquyết vấn đề về nội tâm, tâm lý, quan hệ giữa các cá nhân, kinh tế xã hội vàmôi trường thông qua các mối quan hệ “mặt đối mặt”

Trong quá trình thực hiện khóa luận, tôi đã tìm hiểu vấn đề của thân chủthông qua phương pháp này Trước tiên là nghiên cứu tiểu sử, hoàn cảnh xuấtthân để biết nguyên nhân chính dẫn đến nghiện ma túy của họ là gì, tiếp đến

là quá trình điều trị, cai nghiện của họ ở Trung tâm giáo dục lao động xã hộicủa Tỉnh.

5.2 Phương pháp phỏng vấn sâu

Là phương pháp thu thập thông tin qua quá trình trao đổi giữa đối tượng

và nhân viên xã hội Người điều tra sẽ đặt câu hỏi hoặc ghi vào phiếu, ghi âmdưới sự cho phép của người được hỏi

Đây còn là phương pháp kỹ thuật chuyên sâu để tìm hiểu về phản ứng,suy nghĩ, thái độ tình cảm, quan điểm của đối tượng được phỏng vấn

Qua đó, tôi đã tiến hành phỏng vấn sâu với 3 đối tượng trong Trung tâm

để phục vụ cho đề tài nghiên cứu

5.3 Phương pháp Tham vấn

Tham vấn: Là một quá trình trong đó diễn ra hoạt động giao tiếp giữanhà tham vấn và thân chủ, giúp cho thân chủ hiểu được cảm xúc, hành vi củachính bản thân họ, thông qua việc sử dụng kỹ năng, kinh nghiệm, tri thức củanhà tham vấn Nhằm giúp thân chủ tự giải quyết vấn đề của chính mình, tựtìm ra giải pháp để đối phó với vấn đề của bản thân

Để hoàn thành việc nghiên cứu, tìm hiểu về đối tượng tôi đã sử dụngphương pháp chuyên ngành Tham vấn, qua đó giúp TC hiểu được cảm xúc,suy nghĩ, hành vi của chính họ, giúp họ tự giải quyết vấn đề của chính mình,tìm ra giải pháp để giải quyết vấn đề thông qua việc sử dụng các kiến thức, kỹnăng, kinh nghiệm của bản thân mình

6 Tổng quan đề tài nghiên cứu

Ma tuý là một mảng đề tài lớn, là một vấn đề xã hội nổi cộm thu hútnhiều sự quan tâm chú ý, nhiều nghiên cứu của các nhà hoạch định chính

sách, các nhà khoa học, các tổ chức trong và ngoài nước Cai nghiện ma tuý

cho những đối tượng nghiện ma tuý là mối quan tâm lớn của của Đảng và

Nhà nước ta Có rất nhiều những chính sách ưu đãi đối với người thực hiệncông tác cai nghiện và người nghiện trong giai đoạn hiện nay.

Trong quá trình viết khóa luận, tôi đã tiến hành tìm hiểu và biết đượcmột số đề tài nghiên cứu về tệ nạn ma túy nói chung Hai đề tài “Vai trò củacha mẹ trong việc giáo dục con cái phòng tránh tệ nạn ma túy tại xã ChiềngSơn – Mộc Châu – Sơn La” và đề tài “Bước đầu đánh giá dịch vụ hỗ trợ cainghiện và phục hồi cho người nghiện ma túy tại trung tâm giáo dục lao động

xã hội số 02 – Tiên Lãng – Hải Phòng” Đó đều là những nghiên cứu về cácvấn đề chính hiện nay trong việc phòng – chống tệ nạn ma túy hiện nay Đây

là những đề tài mang tính cấp thiết, rất có ý nghĩa trong việc chung tay đầy lùi

tệ nạn ma túy ra ngoài xã hội Tác giả của 2 đề tài này rất thành công trongviệc đưa ra những vai trò cụ thể, xác đáng của cha mẹ trong việc giáo dục,dạy dỗ con cái phòng chống tệ nạn ma túy Đánh giá một cách chân thực vềnhững dịch vụ hỗ trợ cai nghiện cho người nghiện ma túy nói chung Còn vềphía mình, tôi đã tiếp cận, nghiên cứu và tìm hiểu sâu hơn về những phươngthức, cách thức, mô hình cai nghiện cho người nghiện ma túy để qua đó gópphần vào việc đẩy lùi tệ nạn ma túy ra khỏi đất nước nói chung và địa bàntình Quảng Ninh nói riêng

Trên địa bàn Thị xã Cẩm Phả – tỉnh Quảng Ninh hiện chưa có nghiêncứu khoa học nào về vấn đề ma túy mà chỉ có một số báo cáo về tình tình tộiphạm ma túy cùng với một số giải pháp đề xuất của chính quyền địa phương.Các báo cáo này hầu hết là các số liệu thống kê về tình hình tội phạm, cácđiểm nóng về tình hình ma túy, các dạng thức của tệ nạn ma túy… chứ cácbáo cáo chưa có ý nghĩa là các nghiên cứu khoa học Vì vậy tôi chọn đề tài

“Xây dựng mô hình hỗ trợ cai nghiện cho người nghiện ma túy trên địa

phường Cẩm Đông – Cẩm Phả – Quảng Ninh” làm khóa luận tốt nghiệp.

7 Bố cục của khoá luận

Ngoài phần Mở đầu, Kết luận, Tài liệu tham khảo, nội dung của luận văn

gồm có 3 chương:

Chương 1: Cơ sở lý luận

Chương 2: Mô hình hỗ trợ cai nghiện cho người nghiện ma túy trên địabàn phường Cẩm Đông – Thị xã Cẩm Phả – Tỉnh Quảng Ninh

Chương 3: Phân tích trường hợp điển cứu

PHẦN NỘI DUNG

Chương 1

CƠ SỞ LÝ LUẬN

1.1 Tổng quan về phường Cẩm Đông – Cẩm Phả – Quảng Ninh

1.1.1 Về tự nhiên

Phường Cẩm Đông là một trong những phường trung tâm của Thị xã

phức tạp với cả đồi núi, khai trường khai thác than và các tuyến cảng biển.Dân số của phường có 3.116 hộ, tương đương với 10.531 nhân khẩu, có

5 dân tộc anh em cùng sinh sống trên địa bàn là: Kinh, Hoa, Tày, Mường, SánDìu trong đó dân tộc Kinh chiếm đại đa số

a Về sản xuất tiểu thủ công nghiệp

Trong 5 năm qua, các nghề như: Sản xuất cơ khí, sửa chữa tàu thuyền,ôtô, gia công chế biến đồ gỗ gia dụng, làm dịch vụ,… có bước phát triểnnhanh và ổn định Năm 2005, toàn phường có 28 doanh nghiệp ngoài quốcdoanh với 589 lao động, mức thu nhập bình quân từ 1.000.000 đến1.500.000đ/lao động Đến nay trên toàn phường đã có 43 doanh nghiệp với

704 lao động, tăng 15 doanh nghiệp và 115 lao động so với năm 2005; thunhập bình quân đạt từ 1.500.000 đến 2.000.000đ/lao động

b Về hoạt động thương nghiệp – dịch vụ và du lịch

Trong 5 năm qua, với chủ trương tạo mọi điều kiện thuận lợi để đẩymạnh và tăng nhanh hoạt động của khu vực thương nghiệp – dịch vụ và dulịch, đây là một trong những lực lượng lao động thu nhập chủ yếu trong nền

kinh tế của địa phương, đồng thời cũng là nguồn thu ngân sách chính cho địaphương hàng năm Chính vì vậy, số hộ hoạt động trong lĩnh vực này gia tăngđáng kể Nếu năm 2005 toàn phường chỉ có 305 hộ kinh doanh cá thể thì đếnnăm 2009 số hộ kinh doanh cá thể đã là 934 hộ, hàng năm thu nhập ngân sáchNhà nước từ 1.5 đến 2 tỷ đồng Đã giải quyết cho hơn 1.000 lao động có việclàm, tạo thu nhập cho bản thân và gia đình.

c Sản xuất nông nghiệp

Hợp tác xã nông nghiệp duy trì ổn định hoạt động của hợp tác xã vớidiện tích canh tác 84 sào; 45 xã viên Sản lượng hàng năm đều đạt bình quân

125 tấn rau xanh các loại Thu nhập bình quân xã viên đạt 2.200.000đ

Nhiều hội viên Hội nông dân ngoài việc sản xuất nông nghiệp còn tíchcực chăn nuôi gia súc, gia cầm Thường xuyên duy trì đàn lợn từ 10 đến 15con Bên cạnh đó có những hội viên nuôi cá lồng bè, trồng rừng,… đã gópphần cải thiện đáng kể mức sống của hội viên nông dân

1.1.3 Về văn hóa – xã hội

a Giáo dục

Được sự quan tâm của các cấp, các ngành từ Thị xã đến phường và côngtác xã hội hóa giáo dục ngày càng được quần chúng nhân dân tích cực ủng hộnên sự nghiệp giáo dục của địa phương ngày càng được củng cố và phát triển.Chất lượng công tác giáo dục ở cả ba bậc học đều được cao tầng hóa Vì vậy,kết quả tốt nghiệp và chuyển lớp của các nhà trường hàng năm đều đạt 95%trở lên

Trong 5 năm qua, toàn phường có 50 giáo viên đạt danh hiệu giáo viêngiỏi cấp Thị, 13 giáo viên giỏi cấp Tỉnh, 29 giáo viên giỏi cấp trường Có 25học sinh đạt giải nhất trong các kỳ thi học sinh giỏi cấp Tỉnh, 147 học sinh đạthọc sinh giỏi cấp Thị

b Công tác y tế

Trạm y tế được đầu tư xây mới từ năm 2004, đảm bảo đủ chức năng củamột trạm y tế chuẩn Đội ngũ cán bộ y tế được biên chế đầy đủ, được côngnhận đơn vị chuẩn quốc gia về y tế Bên cạnh sự chỉ đạo về chuyên mônnghiệp vụ của các Phòng ban chức năng của Thị xã, Đảng bộ, chính quyền địaphương đã thường xuyên quan tâm, chăm lo, chỉ đạo trạm y tế phường làm tốtcông tác vệ sinh phòng dịch; tổ chức tiêm phòng dịch bệnh cho trẻ em; lồngghép tổ chức các chiến dịch truyền thông, chăm sóc sức khỏe sinh sản, chămsóc sức khỏe cho bà mẹ và trẻ em Kết quả trong 5 năm qua trên địa bànphường không để xảy ra dịch bệnh, số trẻ em được tiêm phòng luôn đạt 100%trở lên Bên cạnh đó, trạm y tế phường còn thường xuyên làm tốt công tácquản lý, chăm sóc, tư vấn cho các bệnh nhân nhiễm HIV/AIDS trong phường

để giúp họ được hòa nhập trong cộng đồng

c Dân số và trẻ em

Ban dân số gia đình và trẻ em thường xuyên được kiện toàn, đội ngũ cán

bộ dân số từ phường đến các khu dân cư được biên chế đầy đủ và trang bị đầy

đủ kiến thức, kỹ năng hoạt động của công tác viên dân số gia đình và trẻ em

Từ đó đã chủ động xây dựng kế hoạch, phối hợp lồng ghép triển khai thựchiện một cách có hiệu quả các chủ trương chính sách của Đảng, Nhà nước vàchính sách dân số gia đình và trẻ em tới toàn thể nhân dân, cán bộ và các đoànviên, hội viên trên toàn phường Từ đó đã giúp cho người dân nhận thức rõ và

tự giác thực hiện

d Phong trào toàn dân đoàn kết xây dựng đời sống văn hóa ở khu dân cư

Các phong trào đã và đang đi sâu vào quần chúng, đạt được kết quả tốtđẹp 9/9 khu đạt và luôn giữ vững danh hiệu khu phố văn hóa Tỷ lệ gia đìnhđạt danh hiệu gia đình văn hóa hàng năm đều từ 95% trở lên Có 8/9 khu đã

xây dựng được nhà sinh hoạt cộng đồng Các phong trào như: văn hóa, vănnghệ, thể dục thể thao được duy trì thường xuyên Hàng năm tham gia hội vuitiếng hát khu dân cư do Thị xã tổ chức đều đạt giải cao.

e Về chính sách xã hội

Được cả hệ thống chính trị trong toàn phường quan tâm Hàng năm làmtốt công tác chăm sóc người có công, các gia đình chính sách và các hộnghèo Trong toàn phường hiện không còn hộ đói, hộ nghèo còn 24 hộ theotiêu chí quốc gia (chiếm 0,77%), giảm 61 hộ so với năm 2005 Không còn nhàdột nát, hoàn thành chương chình nâng cao mức sống cho người có công vớiCách mạng, đã hỗ trợ xây mới và sửa chữa cho 11 gia đình chính sách, xâytặng 16 nhà tình nghĩa cho hộ nghèo

Kết quả 3 năm qua chỉ tiêu giao quân hàng năm đều đạt 100% Khám sứckhỏe cho thanh niên trong độ tuổi từ 17 là 312/325 thanh niên đạt 96.5% kếhoạch Đã mở 2 lớp bồi dưỡng kiến thức quốc phòng cho 290 người thuộcdiện đối tượng 4 và 5 đạt 100% kế hoạch Kết quả huấn luyện hàng năm đềuđạt từ khá trở lên Tham gia đầy đủ các đợt hội thao quốc phòng do Thị xã tổchức và thực hành diễn tập quốc phòng – an ninh đều đạt kết quả cao Bêncạnh đó còn thường xuyên làm tốt công tác phối hợp tuần tra kiểm soát đảmbảo an ninh trật tự trên địa bàn, xây dựng phương án phòng chống bão lũ vànhững nhiệm vụ đột xuất của địa phương

1.2 Các lý thuyết làm cơ sở lý luận cho đề tài nghiên cứu

Đối với đề tài nghiên cứu của mình, tôi xin đưa ra một số lý thuyết làm

cơ sở lý luận cho đề tài nghiên cứu Dưới đây là một số nội dung cũng nhưquan điểm chính của thuyết và sự áp dụng của thuyết vào đề tài nghiên cứu:

1.2.1 Thuyết hành vi (hành vi lệch chuẩn)

a Lệch chuẩn và nguyên nhân của hành vi lệch chuẩn:

- Những hành vi, lối ứng xử của cá nhân hay tập thể vi phạm các chuẩnmực, giá trị chung được gọi là hành vi sai lệch, lệch chuẩn

- Những dạng hành vi lệch chuẩn: phạm tội và trong những trường hợp

có hành vi vô đạo đức nhưng chưa đến mức quy thành tội hình sự, tuy vậyvẫn gây nên một sự nguy hiểm nhất định cho xã hội

- Hành vi lệch chuẩn được chia làm hai nhóm:

+ Hành vi sai lệch do những lý do về sức khỏe tâm thần

+ Hành vi sai lệch so với các tiêu chuẩn luân lý đạo đức

b Những hình thức biểu hiện của hành vi lệch chuẩn:

- Nghiện ma túy và nghiện các chất gây nhiễm độc: nghiện ma túy là mộtdạng bệnh tật biểu hiện ở sự phụ thuộc của cơ thể hoặc tâm lý vào các chất

ma túy, ở sự ham muốn… cơ thể suy kiệt về thể lực và tinh thần, điển hình là

sự suy sụp mạnh về tâm thần, suy nhược toàn thân

- Tệ say rượu và nghiện rượu: Giữa hai khái niệm này có sự khác nhau.Đặc trưng của tệ nghiện rượu là sự ham muốn bệnh hoạn đối với rượu rồi tiếptheo là suy đồi đạo đức, nhân phẩm Tệ say rượu là sử dụng rượu vô độ, tìnhtrạng này song song với sự đe dọa sức khỏe, nó còn hủy hoại sự thích ứng xãhội của kẻ say

- Bán dâm: mục đích của nó là làm thỏa mãn nhu cầu tình dục của kháchhàng để kiếm tiền Nghề này cũng là một cái ung nhọt của xã hội giống nhưtội phạm, tệ nghiện rượu và những hành vi lệch chuẩn khác Đặc biệt nguyhiểm là tình trạng vị trẻ thành niên bị lôi cuốn vào con đường này

- Hành vi thao cuồng: theo quan niệm của P.Pavlenok đó là hành vi tựhủy hoại bản thân như lạm dụng rượu, sử dụng các chất ma túy, không chịuchữa bệnh… Nguyên nhân chính là vì thiếu kinh nghiệm sống và không biếtxác định mục đích sống

- Hành vi lệch chuẩn trên cơ sở bệnh tật tình dục, được chia ra nhữngnhóm chính sau: sai lệch về đối tượng thỏa mãn dục vọng, sai lệch về cách

thực hiện lòng ham muốn tình dục đối với người cùng giới, họ hàng, sai lệch

về ý thức giới tính

- Vi phạm pháp luật: ở đây muốn nói những hành vi lệch chuẩn dẫn đến

vi phạm những luật lệ, không phù hợp với chuẩn mực, gia trị xã hội nói chunghoặc quyền lợi cá nhân của các công dân

Đối với các đối tượng nghiện ma túy trên địa bàn phường, ta có thể đưa

ra những nguyên nhân dẫn đến hành vi lệch chuẩn của họ cũng như cácnguyên nhân làm cho họ nghiện ma túy như: bản thân, gia đình, nhà trường,

xã hội:

* Về phía bản thân:

- Do ăn chơi đua đòi theo bạn bè

- Thích tìm cảm giác mới lạ theo cá tính của bản thân

- Không được gia đình giáo dục đầy đủ, sự buông lỏng của người thântrong quản lý

- Không có lập trường vững vàng, dễ bị lôi kéo, sa ngã

* Về phía gia đình:

- Các bậc ông bà, cha mẹ chưa quan tâm đến việc giáo dục con cái, quản

lý chặt chẽ việc học hành và các mối quan hệ khác trong xã hội

- Phần lớn các đối tượng nghiện ma túy chủ yếu là con nhà khá giả, cóđiều kiện, giàu có

- Có những gia đình bất hòa, bố mẹ bỏ nhau sẽ dẫn đến hệ quả con cáichán nản, sa đà vào rượu chè, cờ bạc và dính líu tới ma túy

* Về phía nhà trường:

- Nhà trường là môi trường xã hội hóa thứ 2 của các cá nhân sau giađình Tuy nhiên môi trường này thường rập khuôn theo một khuôn mẫu nhấtđịnh mà không để ý tới nhân cách của các cá nhân

- Giáo viên không quan tâm nhiều đến các học sinh một cách đầy đủ, cáchình phạt răn đe học sinh còn nhẹ nên họ coi thường.

- Các hệ thống thiết chế, chế tài của xã hội đã không còn đủ quyền lực đểrăn đe, trừng phạt các thành viên nên họ bất chấp nó để vi phạm…

1.2.2 Thuyết hệ thống

Hệ thống là một tập hợp các thành tố được sắp xếp có trật tự và liên hệvới nhau để hoạt động theo một chỉnh thể thống nhất

Một hệ thống có thể gồm nhiều hệ thống khác hợp thành gọi là tiểu hệthống, đồng thời là một bộ phận của hệ thống lớn hơn Trong hệ thống đó hầunhư ít có sự thay đổi, nếu có cũng chỉ là sự thay đổi nhỏ, không làm ảnhhưởng đến quá trình hoạt động của cả hệ thống

Lý thuyết hệ thống bắt nguồn từ lý thuyết hệ thống tổng quát củaBertalanffy Thuyết này dựa trên quan điểm của lý thuyết sinh học cho rằngmọi tổ chức hữu cơ đều là những hệ thống được tạo nên từ các tiểu hệ thống,

và đồng thời bản thân các hệ thống cũng nằm trong các tiểu hệ thống lớn hơn

Áp dụng vào đề tài nghiên cứu của tôi đó là: Trong phác đồ điều trị chongười nghiện ma tuý gồm có 12 bước:

- Bước 1: Tiếp nhận hồ sơ

- Bước 2: Kiểm tra sức khỏe, xét nghiệm nước tiểu, xét nghiệm mẫu máu

- Bước 3: Phân loại đối tượng.

- Bước 4: Điều trị cắt cơn

- Bước 5: Sử dụng tiếp liệu pháp về y tế theo quy trình

- Bước 6: Lao động, học tập và sinh hoạt

- Bước 7: Tổ chức giao lưu các chương trình văn hóa văn nghệ, thể dụcthể thao, tuyên truyền về pháp luật, nhất là luật về phòng – chống ma túy

- Bước 8: Tiến hành kiểm tra sức khỏe định kỳ

- Bước 9: Tiến hành kiểm tra đột xuất

- Bước 10: Tổ chức tiếp nhận quà của người thân, tiến hành trao đổi giữangười quản lý với người thân của đối tượng về việc chấp hành các nội quycũng như các bước áp dụng chữa trị cai nghiện trong trung tâm

- Bước 11: Kết hợp với địa phương nơi có người được đưa vào trung tâm,nếu có hành vi trốn trại thì cùng truy bắt hành chính để đưa trở lại trung tâm

- Bước 12: Hết thời hạn, ra quyết định công nhận đã chấp hành xong, cainghiện thành công, trở về địa phương và cộng đồng

Trên đây là 12 bước theo mô hình áp dụng để tiến hành cai nghiện chocác đối tượng Mỗi bước đều có tầm quan trọng, móc nối với nhau theo mộtquy trình nhất định Nếu không có bước này thì những bước tiếp theo sẽkhông thực hiện được

Mỗi một bước sẽ do nhiều phòng, ban, các cán bộ nhân viên khác nhautrong trung tâm đảm nhiệm nhằm mục đích tạo môi trường tốt nhất cho cácđối tượng cai nghiện thành công và trở về hoà nhập với cộng đồng

1.2.3 Thuyết vai trò

* Khái quát về thuyết vai trò:

Thuyết vai trò được ra đời với sự đóng góp lớn của khoa học xã hội học

và tâm lý học Thuyết này có mối quan hệ chặt chẽ đến thuyết “chức năng cấu

trúc” của các tác giả A.Comte, Emile Durkheim, Herbert Spencer… Thuyếtnày nhấn mạnh tính liên kết chặt chẽ của các bộ phận cấu thành nên một chỉnhthể mà mỗi bộ phận đều có chức năng nhất định góp phần đảm bảo sự tồn tạicủa chỉnh thể đó với tư cách là một cấu trúc tương đối ổn định, bền vững.Thuyết cho rằng mỗi cá nhân thường chiếm giữ các vị trí nào đó trong xãhội, tương ứng với các vị trí đó là các vai trò.

Thuyết cũng khẳng định rằng hành vi con người chịu sự chỉ đạo củanhững mong muốn cá nhân họ hoặc từ mong muốn của những người khác.Những mong muốn cho mỗi vai trò thì khác nhau nhưng phù hợp với vai trò

mà cá nhân thực hiện hoặc trình diễn trong cuộc sống hàng ngày của họ

Thuyết được áp dụng trong Công tác xã hội với nhóm để chỉ ra rằngtrong nhóm tồn tại nhiều vị trí khác nhau, những vị trí này được phân chia chocác thành viên trong nhóm Mỗi vị trí đóng một vai trò nhất định với các chứcnăng cần thiết với các yêu cầu cụ thể để thực hiện vai trò

Khi cá nhân có hành vi nghiện hút nghĩa là họ đang không làm đúng vớivai trò của mình, dẫn đến sự loạn vai trò trong những tổ chức và ảnh hưởngđến toàn hệ thống trong xã hội

Khi đã đưa các đối tượng về ma túy vào các nhóm cụ thể, phải cho cácthành viên đó hiểu được vai trò, trách nhiệm của mình khi là thành viên củanhóm từ đó mà tạo ra sự chuyển biến tích cực ngay bên trong bản thân đốitượng, dần tạo lập niềm tin cho họ

1.2.4 Thuyết nhu cầu

Mỗi một con người đều có những mong muốn khác nhau, nhu cầu khônggiống nhau Hệ thống các bậc thang nhu cầu đó đã được nhà tâm lý họcAbraham Maslow (1908 - 1970) tổng kết lại thành Lý thuyết nhu cầu Năm

1943, ông đã phát triển học thuyết về về thang bậc nhu cầu của con người, sau

đó lý thuyết này đã có tầm ảnh hưởng rộng rãi và được sử dụng trong nhiềulĩnh vực khác nhau

Trong lý thuyết này, ông sắp xếp các nhu cầu của con người theo một hệthống trật tự cấp bậc, trong đó các nhu cầu ở mức độ cao hơn muốn xuất hiệnthì các nhu cầu ở mức độ thấp hơn phải được thỏa mãn trước.

Trong thời gian đầu tiên của lý thuyết, Maslow đã sắp xếp các nhu cầucủa con người theo 5 cấp bậc:

- Nhu cầu cơ bản

- Nhu cầu về an toàn

- Nhu cầu về xã hội

- Nhu cầu về được tôn trọng

- Nhu cầu được thể hiện mình

Sau đó vào những năm 70 của thế kỷ XX sự phân cấp này đã đượcMaslow hiệu chỉnh thành 7 bậc và cuối cùng là 8 bậc:

- Nhu cầu cơ bản

- Nhu cầu về an toàn

- Nhu cầu về xã hội

- Nhu cầu về được tôn trọng

Nhu cầu này được gọi là nhu cầu cơ thể hoặc là nhu cầu sinh lý, bao gồmcác nhu cầu cơ bản của con người như: Ăn uống, ngủ, không khí để thở, nhucầu giải trí… Đây là những nhu cầu không thể thiếu và mạnh mẽ nhất của conngười Maslow cho rằng, những nhu cầu cao hơn sẽ không xuất hiện nếu như

những nhu cầu cơ bản này được thỏa mãn Và nó sẽ chế ngự, hối thúc, giụcgiã một người hành động khi nhu cầu cơ bản này chưa đạt được Đối với cácđối tượng nghiện ma túy, nhu cầu chính hàng ngày của họ là có tiền để đượctiêu thụ ma túy vào cơ thể, làm thỏa mãn ham muốn của bản thân Sau khiđược thỏa mãn, họ mới có thể tiếp cận đến các nhu cầu tiếp theo.

1.3 Một số khái niệm liên quan

1.3.1 Tệ nạn xã hội

Theo luật phòng chống ma túy và tội phạm Việt Nam, tệ nạn xã hội làhiện tượng xã hội có tính phổ biến, lan truyền, biểu hiện bằng những hành vilệch chuẩn của xã hội, vi phạm đạo đức và gây hậu quả nghiêm trọng trongđời sống cộng đồng

- Tệ nạn xã hội bao gồm: mại dâm, nghiện ma túy, cờ bạc, mê tín dịđoan…

- Tệ nạn xã hội là cơ sở xã hội của tình trạng phạm tội, là một trongnhững nguồn gốc phát sinh tội phạm

+ Thuốc gây nghiện, hướng thần là các loại thuốc chữa bệnh được quyđịnh trong danh mục do Bộ y tế do Chính phủ ban hành.

+ Người sử dụng ma túy là người sử dụng chất ma túy, thuốc gây nghiện,thuốc hướng thần và bị lệ thuộc vào chất này

- Hiện nay có rất nhiều các định nghĩa khác nhau về ma túy Tuy nhiêntrong phạm vi đề tài của mình, tôi cho rằng khi nói tới ma túy là nói tới cácchất có nguồn gốc tự nhiên hay tổng hợp, khi được đưa vào cơ thể (bằngcách: tiêm, chích, hút, hít, nhai, nuốt…) nó sẽ làm thay đổi trạng thái ý thức

và sinh lý của người đó

1.3.3 Nghiện ma túy

- Theo tổ chức y tế thế giới WHO: nghiện ma túy là tình trạng lệ thuộc

về mặt tâm thần hoặc thể chất hay cả hai khi một người sử dụng ma túy lặp đilặp lại theo chu kỳ hoặc dùng kéo dài liên tục một thứ ma túy và tình trạng lệthuộc này làm thay đổi cách cư xử, bắt buộc đương sự luôn cảm thấy sự bứcbách phải dùng ma túy để có được những hiệu ứng ma túy về mặt tâm thầncủa ma túy và thoát khỏi sự khó chịu, vật vã của ma túy

- Theo tài liệu đào tạo nhân viên tiếp cận cộng đồng của dự án LIFE –GAP đã đưa ra những tiêu chí để nói về nghiên ma túy đó là: Dung nạp, đóithuốc, bắt buộc sử dụng, thu hẹp, sở thích tập trung, tái nghiện

- Như vậy, theo tôi hiểu thì nghiện ma túy là tình trạng ngộ độc lâu dài

do sử dụng lặp đi lặp lại nhiều lần hay nhiều loại ma túy

1.3.4 Trị liệu

Theo Lê Văn Phú: Trị liệu là việc sử dụng các hình thức dịch vụ vào việcgiúp đỡ thân chủ nhằm thay đổi hoàn cảnh, môi trường và thái độ của thânchủ, nhằm vận động sự tham gia có ý thức của thân chủ trong việc xử lý các

vấn đề xã hội và sự thích nghi xã hội (Nhập môn Công tác xã hội – Lê Văn

Phú, Trường đại học khoa học xã hội và nhân văn Hà Nội).

1.3.5 Nhân viên công tác xã hội

Theo Lê Văn Phú: Nhân viên công tác xã hội là những người được đàotạo một cách chuyên nghiệp về Công tác xã hội có bằng cấp chuyên môn Đó

là những cán bộ, những chuyên gia có khả năng phân tích các vấn đề xã hội,biết tổ chức, giáo dục, vận dụng, biết cách thức hành động nhằm mục đích tối

ưu hóa sự thực hiện vai trò chủ thể của con người trong mọi lĩnh vực của cuộcsống xã hội, góp phần tích cực vào quá trình cải thiện, tăng cường chất lượngsống của cá nhân, nhóm và cộng đồng xã hội

Cán bộ công tác xã hội chuyên nghiệp không chỉ biết hướng vào nhữngnhóm dân cư yếu thế nhằm hỗ trợ, bảo vệ và tăng cường năng lực tự chủ của

họ mà còn xây dựng những chương trình, giải pháp khoa học nhằm bảo vệ xã

hội với toàn thể dân cư (Nhập môn Công tác xã hội – Lê Văn Phú, Trường

đại học khoa học xã hội và nhân văn Hà Nội).

1.3.6 Mô hình can thiệp công tác xã hội

Tuy được xác định từ năm 1549, thuật ngữ “mô hình” chỉ đi vào ngônngữ khoa học sau Chiến tranh thế giới thứ hai

Mô hình là kết quả của một quá trình trừu tượng hóa, cũng là một cấu

tạo Nó bỏ qua những chi tiết không thích đáng và tự giới hạn vào cái cốt yếu.

Đúng là có thể có những ý kiến khác nhau khi xác định cái gì là cốt yếu và cái

gì không phải là cốt yếu, do đó mà mô hình thường mang tính chất tuỳ tiện

(nó hiện ra như một “hành vi sáng tạo”) Nhưng để có hiệu quả, sự cấu tạonày phải phù hợp với một mặt nào đó của hiện tượng được biểu tượng Mô

hình hóa chỉ được biện minh khi nó “phù hợp”, nghĩa là khi nó có ích và hữu

hiệu Và mô hình đơn giản nhất là mô hình tốt nhất.

Như vậy, mô hình can thiệp trong công tác xã hội là phương hướng giảiquyết, những cách thức, các bước để giúp đối tượng giải quyết vấn đề mà họđang gặp phải như thế nào Cụ thể như trong Công tác xã hội cá nhân với mô

hình can thiệp gồm 7 bước, Công tác xã hội nhóm với tiến trình 4 giai đoạn,Tham vấn gồm có 5 bước với 13 kỹ năng.

1.4 Các chính sách và văn bản pháp luật làm cơ sở pháp lý đối với người nghiện ma túy

1.4.1 Các điều luật phòng chống ma túy trên Thế giới và Việt Nam

* Thế giới

Hàng năm trên thế giới có khoảng 100.000 người chết do hậu quả của matúy mang lại Vì vậy việc hoàn thiện hệ thống pháp luật về phòng, chống matúy giữa các nước là một vấn đề quan trọng nhằm nâng cao hiệu quả công tác

Việc xây dựng Luật Phòng, chống ma túy của mỗi nước có cơ sở, nềntảng chung là các Công ước quốc tế về kiểm soát ma túy và hiện nay đã cótrên 140 nước tham gia các Công ước này

Nội dung cụ thể: Luật Phòng, chống ma túy các nước cơ bản đều tuân

thủ những nguyên tắc chung của Công ước quốc tế về kiểm soát ma túy trongquy định tội phạm và hình phạt, quản lý việc sử dung hợp pháp các chất matúy, tiền chất Song, do đặc điểm điều kiện chính trị, kinh tế, văn hóa, xã hộicủa các nước khác nhau nên Luật Phòng, chống ma túy cũng có sự khác nhautrong quy định tội phạm về ma túy, quản lý việc trồng cây có chất ma túy, tổchức cai nghiện ma túy

Điển hình nhất là luật về các chất ma túy và các chất hướng thần củaLiên bang Myanma (1993) quy định: Người sử dụng ma túy phải đăng ký với

cơ quan y tế và phải tuân thủ quy định của Bộ Y tế về chữa trị Sau thời gianchữa trị, người sử dụng ma túy được bố trí tái định cư và chăm sóc, điều trị tạicộng đồng Điều 15 quy định: “Người nào dùng ma túy mà không đăng ký tạinơi do Bộ Y tế quy định nhằm mục đích chữa trị hoặc không tuân thủ các quyđịnh của Bộ Y tế về chữa trị thì bị phạt tù từ 2 đến 5 năm.”

Luật Kiểm soát ma túy của Canada (năm1992) quy định việc xử lý đốivới người nghiện ma túy phạm tội Điều 25 quy định: “Bị cáo là người nghiện

ma túy thì Tòa án có thể ra quyết định bắt buộc chữa bệnh không thời hạn đối

với bị cáo thay cho áp dụng hình phạt khác” Điều 26 quy định: “Người bị kết

án bị áp dụng biện pháp bắt buộc chữa bệnh nếu không phạm tội về ma túy thì

thời gian áp dụng biện pháp bắt buộc chữa bệnh không quá 10 năm kể từ ngày

được trả tự do”

Luật phòng – chống ma túy các nước có quy định rất khác nhau về cáchình thức và biệp pháp cai nghiện ma túy, song đa số các nước quy định cócai nghiện tự nguyện và cai nghiện bắt buộc, quản lý giáo dục sau cai nghiện,một số nước quy định cụ thể việc cai nghiện đối với người nghiện ma túy phạmtội trong quá trình thi hành án phạt tù và sau khi thi hành xong án phạt tù

Điều 2

Trong luật này, các từ ngữ dưới đây được hiểu như sau:

1 Chất ma túy là các chất gây nghiện, chất hướng thần.

2 Chất gây nghiện là chất kích thích hoặc ức chế thần kinh, dễ gây tình

trạng nghiện đối với người sử dụng

3 Chất hướng thần là chất kích thích, ức chế thần kinh hoặc gây ảo giác.

4 Thuốc gây nghiện, thuốc hướng thần là các loại thuốc chữa bệnh được

quy định trong các danh mục do bộ y tế ban hành, có chứa các chất quy địnhtại khoản 2 và 3 Điều này

5 Phòng, chống ma túy là phòng ngừa, ngăn chặn, đấu tranh chống tệ

nạn ma túy và kiểm soát các hoạt động hợp pháp liên quan đến ma túy

6 Tệ nạn ma túy là tình trạng nghiện ma túy, tội phạm về ma túy và các

hành vi trái phép khác về ma túy

7 Người nghiện ma túy là người sử dụng chất ma túy, thuốc gây nghiện,

thuốc hướng thần và bị lệ thuộc vào các chất này

Điều 3

Nghiêm cấm các hành vi sau đây:

1 Trồng cây có chứa chất ma túy

2 Sản xuất, tàng trữ, vận chuyển, bảo quản, mua bán, phân phối, giámđịnh, xử lý, trao đổi, xuất khẩu, nhập khẩu, quá cảnh, nghiên cứu trái phéphoặc chiếm đoạt chất ma túy, tiền chất, thuốc gây nghiện, thuốc hướng thần

3 Sử dụng, tổ chức sử dụng trái phép chất ma túy, xúi dục, cưỡng bức,lôi kéo, chứa chấp, hỗ trợ việc sử dụng trái phép chất ma túy

4 Sản xuất, tàng trữ, vận chuyển, mua bán phương tiện, dụng cụ dùngvào việc sản xuất, sử dụng trái phép chất ma túy

5 Chống lại hoặc cản trở việc cai nghiện ma túy

6 Trả thù hoặc cản trở người có trách nhiệm hoặc người tham gia phòngchống ma túy

7 Lợi dụng chức vụ, quyền hạn, nghề nghiệp để vi phạm pháp luật vềphòng chống ma túy

1.4.2 Các bộ luật quy định xử phạt người nghiện ma túy trên thế giới

và Việt Nam

* Thế giới

Hiện nay ở các quốc gia trên Thế giới đều có những bộ luật quy định xửphạt người nghiện ma túy của riêng mình để làm sao thực hiện cho phù hợp,

ngăn chặn một cách triệt để tình trạng buôn bán, tàng trữ, sử dụng ma túy củangười dân Qua đó Thế giới đã lấy ngày 26/6 hàng năm là ngày phòng chống

ma túy, dưới đây là một số quy định xử phạt người nghiện ma túy cũng nhưbuôn bán, tàng trữ ma túy của một số nước:

- Ở Mỹ: luật bao gồm các hình phạt nghiêm khắc đối với sử dụng heroin

và bán hàng, họ đưa ra những quy chế phù hợp, những cam kết vào trung tâmgiáo dục thay cho vào tù Theo đó ở các bang đưa ra việc xử phạt tiền $5.000

và một năm tù cho người sử dụng lần đầu phạm tội, $10.000 và hai năm tùcho việc sử dụng ma túy tiếp theo Tuy nhiên hình phạt nặng nhất được đưa ra

đó là tối đa 15 năm tù, giam phạt tiền $25.000, lần tiếp theo có thể phạt tới 30năm tù, phạt tiền $50.000

- Ở Brazil: một cá nhân bất kỳ nào đó sử dụng ma túy hay buôn bán, tàngtrữ ma túy bị phạt tù giam có thể được thay thế bằng các biện pháp giáo dục

và dịch vụ cộng đồng, hay được hiểu như là đưa vào các trung tâm giáo dục,trung tâm cai nghiện

- Ở Campuchia: Luật về Kiểm soát ma túy của Campuchia (năm 1994)tập trung quy định tội phạm và hình phạt, các biện pháp điều tra tội phạm,trong đó người nghiện ma túy có trách nhiệm tự nguyện đến bệnh viện, trạm

xá hoặc một cơ sở chuyên môn để điều trị Người tự nguyện cai nghiện đượcnhà nước giữ bí mật và chi trả kinh phí điều trị; nếu người nghiện có yêu cầuthì được cấp giấy chứng nhận nội dung và thời gian điều trị (Điều 89) Người

sử dụng ma túy trái phép không tự nguyện cai nghiện thì bị phạt tù từ sáungày đến một tháng (Điều 98) Luật này chưa quy định hình thức cai nghiệnbắt buộc

* Việt Nam

Tôi xin trích dẫn một số nội dung quan trọng của điều luật này như sau:

Điều 21 Hành vi vi phạm các quy định về phòng, chống và kiểm soát

3 Phạt tiền từ 2.000.000 đồng đến 5.000.000 đồng đối với một trongnhững hành vi sau đây:

a Người chủ hoặc người có trách nhiệm quản lý nhà hàng, khách sạn,quán trọ, nhà nghỉ, câu lạc bộ, các phương tiện giao thông và các nơi khác do

sơ hở, thiếu trách nhiệm để cho người khác lợi dụng sử dụng chất ma túytrong khu vực, phương tiện mình quản lý;

b Trồng các loại cây thuốc phiện, cây cần sa, cây cô ca hoặc các câykhác có chứa chất ma túy

4 Phạt tiền từ 5.000.000 đồng đến 10.000.000 đồng đối với một trongnhững hành vi sau đây nhưng chưa đến mức truy cứu trách nhiệm hình sự:

a Sản xuất, mua, bán dụng cụ tiêm, chích, hút, sử dụng chất ma túy;

b Cung cấp địa điểm, phương tiện cho người khác hút, tiêm, chích, sửdụng chất ma túy,

c Môi giới, giúp đỡ, tạo điều kiện hoặc bằng các hình thức khác giúpcho người khác tiêm, chích, hút, sử dụng chất ma túy;

d Kê đơn, cấp thuốc hoặc mua, bán các loại thuốc có chất ma túy khôngđúng quy định;

1.5 Các chính sách, chế độ hỗ trợ người cai nghiện ma túy

+ Về kinh phí tổ chức cai nghiện bắt buộc

Theo điều 35 Luật phòng, chống ma túy quy định: “người nghiện ma

túy, vợ hoặc chồng của người nghiện ma túy, cha mẹ của người chưa thành niên nghiện ma túy có trách nhiệm đóng góp kinh phí cai nghiện theo quy định của Chính phủ; trường hợp có hoàn cảnh khó khăn thì được xét miễn giảm hoặc miễn phí đóng góp kinh phí cai nghiện”.

+ Chế độ trợ cấp đối với người nghiện ma túy cai nghiện tại Trung tâm

và tại gia đình, cộng đồng như sau:

- Tiền ăn: được trợ cấp 12 tháng (mức tối thiểu 240.000đ/ người/ tháng).

- Tiền thuốc chữa bệnh: bao gồm thuốc chữa trị cắt cơn, cấp cứu, chi phí

xét nghiệm và thuốc điều trị các bệnh cơ hội khác

- Chi phí y tế: trong thời gian chấp hành quyết định, nếu người cai nghiện

ma túy bị ốm nặng, vượt quá khả năng chữa trị của Trung tâm phải chuyểnđến bệnh viện của Nhà nước điều trị thì chi phí điều trị đó do bản thân hoặcgia đình người đó tự trả

- Tiền ăn đường, tiền tàu xe: sau khi chấp hành xong quyết định tại

Trung tâm, nếu hoàn cảnh khó khăn, khi trở về nơi cư trú được trợ cấp tiền ăntrên đường về nhà và tiền tàu xe theo giá phương tiện phổ thông của nhànước

- Trợ cấp tái hòa nhập cộng đồng: khi chấp hành xong quyết định có

nhiều tiến bộ, cam kết không tái phạm, sau khi trở về địa phương được Ủyban nhân dân cấp huyện xem xét trợ cấp tái hòa nhập cộng đồng để tự tạo việclàm, ổn định đời sống