Hoàn thiện cơ chế tự chủ tài chính các trường đại học công lập ở việt nam

C[ th6 là tác ñZng tSi cơ chD phân be ngân sách cho các trưCng; mlc thu h1c phí; kh năng t:o ngugn tài chính tm bên ngoài hnp ñgng ñào t:o, tư vRn, tm thiIn, duch v[ căng tin, cho thuê t

Ngư(i hư+ng d.n khoa h2c: 1 GS TS PH M QUANG TRUNG

2 TS NGUY;N TRƯ NG GIANG

HÀ N I, NĂM 2012

L I C@M ƠN

Tác gi( lu+n án xin trân tr1ng c(m ơn t+p th6 Lãnh ự:o và các Th>y, Cô giáo TrưCng đ:i h1c Kinh tD quFc dân, ViIn Ngân hàng tài chắnh, ViIn Sau ự:i h1c cLa nhà trưCng đMc biIt xin gOi lCi c(m ơn chân thành và sâu sQc nhRt tSi GS TS Ph:m Quang Trung và TS NguyUn TrưCng Giang ựã t+n tình hưSng dWn và giúp ựY tác gi( hoàn thành lu+n án

Tác gi( xin trân tr1ng c(m ơn Lãnh ự:o các trưCng đ:i h1c, cán bZ V[ Hành chắnh s\ nghiIp BZ Tài chắnh, V[ KD ho:ch tài chắnh BZ Giáo d[c và đào t:oẦ ựã cho phép tác gi( tham d\ hZi th(o khoa h1c chuyên ựb, tr( lCi phcng vRn cũng như phiDu ựibu tra qua thư và cung cRp các tài liIu, thông tin be ắch ự6 tác gi( hoàn thành Lu+n án

Tác gi( xin c(m ơn b:n bè, ựgng nghiIp và nhhng ngưCi thân trong gia ựình ựã luôn Lng hZ, t:o ựibu kiIn, chia si khó khăn trong suFt quá trình h1c t+p và nghiên clu

Xin trân tr2ng cEm ơn./

Tác giE

TrJn đKc Cân

L I CAM ðOAN

Tôi xin cam ñoan ñây là công trình nghiên clu khoa h1c cLa riêng cá nhân Các sF liIu, kDt qu( nêu trong lu+n án này là trung th\c và chưa tmng ñưnc công bF trong bRt cl công trình nghiên clu nào khác

Tác giE

TrJn ðKc Cân

1.1.2 M[c ñích, nZi dung nghiên clu cLa lu+n án 13

1.2.1 Các công trình nghiên clu s nưSc ngoài 17 1.2.2 Các công trình nghiên clu s trong nưSc 19

CHƯƠNG 2: CƠ S# LÝ LU!N Vb CƠ CH T CH TÀI CHÍNH

C A TRƯ NG ð I H C CÔNG L!P

22

2.1 Trư(ng ðci h2c công lap trong hT theng giáo dfc ñci h2c 22

2.2 Cơ chg th ch_ tài chính trong trư(ng ðci h2c công lap 30

2.2.2 Tắnh khách quan cLa viIc th\c hiIn cơ chD t\ chL tài chắnh

trưCng đ:i h1c công l+p

40

2.2.3 NZi dung cơ chD t\ chL tài chắnh cLa trưCng đ:i h1c công l+p 41 2.2.4 Nhhng tác ựZng cLa cơ chD t\ chL tài chắnh 45 2.2.5 Các nhân tF (nh hưsng tSi cơ chD t\ chL tài chắnh 48 2.2.6 Các tiêu chắ ựánh giá mlc ựZ hoàn thiIn cLa cơ chD t\ chL tài chắnh 54

2.3 Kinh nghiTm các nư+c vV th ch_ tài chắnh c_a trư(ng ựci h2c 60

CHƯƠNG 3: TH C TR NG CƠ CH T CH TÀI CHÍNH CÁC

TRƯ NG đ I H C CÔNG L!P VI T NAM

68

3.1.1 Danh tiDng, ựZi ngũ gi(ng viên, cơ ss v+t chRt 68 3.1.2 đMc ựi6m thu trưCng và thu ph>n ựào t:o, nghiên clu khoa h1c 69

3.2 Cơ chg th ch_ tài chắnh các trư(ng đci h2c công lap 71

3.2.2 NZi dung cơ chD t\ chL tài chắnh các trưCng đ:i h1c công l+p 71

3.3 đánh giá mKc ựL hoàn thiTn c_a cơ chg th ch_ tài chắnh

trư(ng đci h2c công lap

74

3.3.1 Tắnh hiIu l\c cLa cơ chD t\ chL tài chắnh 74 3.3.2 Tắnh hiIu qu( cLa cơ chD t\ chL tài chắnh 78 3.3.3 Tắnh linh ho:t cLa cơ chD t\ chL tài chắnh 107 3.3.4 Tắnh công bwng cLa cơ chD t\ chL tài chắnh 109 3.3.5 Tắnh ràng buZc vb mMt te chlc cLa cơ chD t\ chL tài chắnh 113

CHƯƠNG 4: GI@I PHÁP HOÀN THI N CƠ CH T CH TÀI

CHÍNH C A CÁC TRƯ NG đ I H C CÔNG L!P VI T NAM

116

4.1 Quan ựikm, ựlnh hư+ng c_a viTc thhc hiTn cơ chg th ch_ 116

tài chính các trư(ng ðci h2c công lap ViTt Nam

4.2 Các giEi pháp hoàn thiTn cơ chg th ch_ tài chính trư(ng

ðci h2c công lap ViTt Nam

122

4.2.1 Nhóm gi(i pháp nâng cao tính hiIu l\c cLa cơ chD TCTC 122

4.2.2 Nhóm gi(i pháp nâng cao tính hiIu qu( cLa cơ chD TCTC 127

4.2.3 Nhóm gi(i pháp nâng cao tính linh ho:t cLa cơ chD TCTC 144

4.2.4 Nhóm gi(i pháp nâng cao tính công bwng cLa cơ chD TCTC 144 4.2.5 Nhóm gi(i pháp nâng cao tính ràng buZc vb mMt te chlc cLa cơ

chD TCTC

151

4.2.6 Nhóm gi(i pháp nâng cao s\ ñgng thu+n trong cZng ñgng xã

hZi cLa cơ chD TCTC

152

DANH M C CÁC B@NG

B(ng 2.1: SF liIu trưCng ð:i h1c công l+p giai ño:n 2001÷2011 22 B(ng 2.2: Cơ cRu trưCng ð:i h1c công l+p theo 08 vùng, mibn 23 B(ng 2.3: Nhhng ph:m vi t\ chL cLa te chlc giáo d[c ñ:i h1c 31 B(ng 2.4: Phân tích cRu trúc cLa t\ chL tài chính 33 B(ng 2.5: Tăng trưsng tuy6n sinh và t„ lI nh+p h1c năm 1999, 2007 40 B(ng 3.1: Ch… sF phát tri6n con ngưCi (HDI) và xDp h:ng cLa ViIt Nam 70 B(ng 3.2: So sánh mZt sF ch… sF phát tri6n giáo d[c cho m1i ngưCi 70 B(ng 3.3: So sánh dân sF, sF năm ñi h1c bình quân, sF SV/ 1 v:n dân, sF h1c sinh vào ñ:i h1c

70

B(ng 3.4: Nh+n thlc vb t\ chL ñ:i h1c, TCTC t:i cLa mZt sF trưCng ðHCL 77 B(ng 3.5: Qui mô ngugn thu cLa 50 trưCng ðHCL 78 B(ng 3.6: Bình quân ngugn thu cLa 1 trưCng ð:i h1c công l+p theo cơ quan qu(n lý 79 B(ng 3.7: TFc ñZ tăng trưsng ngugn thu theo khFi ngành ñào t:o cLa các trưCng ðHCL

79

B(ng 3.8: Qui mô các kho(n chi cLa 50 trưCng ð:i h1c công l+p 80 B(ng 3.9: TFc ñZ tăng chi theo khFi ngành ñào t:o cLa các trưCng ðHCL 81 B(ng 3.10: Qui mô kho(n chi cLa các trưCng BZ GD&ðT (2006÷2010) 81 B(ng 3.11: Qui mô các kho(n chi cLa 2 ðHQG giai ño:n 2006÷2010 81 B(ng 3.12: Qui mô kho(n chi cLa 4 trưCng BZ Công Thương (2006÷2010) 82 B(ng 3.13: Cơ cRu ngugn thu cLa 50 trưCng ðHCL 83 B(ng 3.14: Cơ cRu ngugn thu phí, h1c phí theo khFi ðT 84 B(ng 3.15: Cơ cRu các kho(n chi cLa 50 trưCng ðHCL 84 B(ng 3.16: Cơ cRu các kho(n chi theo khFi trưCng ñào t:o 85 B(ng 3.17: Cơ cRu kho(n chi cLa các trưCng thuZc BZ GD&ðT (2006÷2010) 85 B(ng 3.18: Cơ cRu các kho(n chi cLa 2 ðHQG giai ño:n 2006÷2010 86 B(ng 3.19: Cơ cRu kho(n chi cLa 4 trưCng BZ Công Thương 2006÷2010 86

B(ng 3.20: Chi ñ>u tư phát tri6n cLa mZt sF trưCng ðH (2006÷2010) 87 B(ng 3.21: T„ lI chi mua sQm thiDt bu, ñ>u tư XDCB giai ño:n 2006÷2011 87 B(ng 3.22: HiIu qu( sO d[ng vFn NSNN cLa các trưCng ðHCL 88 B(ng 3.23: DiIn tích sO d[ng khu h1c t+p trung bình/1 SV ðH 89 B(ng 3.24: DiIn tích ñRt bình quân cho 1 SV ðHCL 89 B(ng 3.25: Ch… tiêu phòng h1c, gi(ng ñưCng, phòng thí nghiIm, thư viIn/1 SV 91 B(ng 3.26: Ch… tiêu hiIn tr:ng; chRt lưnng cLa phòng thí nghiIm 91 B(ng 3.27: Ch… tiêu hiIn tr:ng; chRt lưnng cLa xưsng th\c hành 92 B(ng 3.28: Ch… tiêu vb cơ ss v+t chRt cLa công nghI thông tin 94

B(ng 3.30: Ch… tiêu công trình th6 thao, KTX, nhà ăn, ch‹ s GV, y tD h1c ñưCng 95 B(ng 3.31: ðZi ngũ làm công tác cơ ss v+t chRt, trang thiDt bu ñào t:o 96 B(ng 3.32: Chi thu nh+p tăng thêm cLa mZt sF trưCng ðHCL (2006÷2010) 96 B(ng 3.33: ði6m sF bình quân vb chi thu nh+p tăng thêm cho CBVC cLa ðHCL 97 B(ng 3.34: T„ lI chênh lIch thu chi tài chính trong năm cLa 50 trưCng ðHCL 98 B(ng 3.35: SF lưnng giáo sư, phó giáo sư ñưnc be nhiIm (2007 ÷ 2011) 99 B(ng 3.36: Cơ cRu trình ñZ gi(ng viên các trưCng ðH (2005 ÷ 2010) 100 B(ng 3.37: Bình quân t„ lI viên/SV cLa các trưCng ðHCL 101 B(ng 3.38: SF lưnng công trình nghiên clu cLa 50 trưCng ðHCL (2009 ÷ 2011) 102 B(ng 3.39: SF lưnng công trình cLa 11 trưCng kinh tD, QTKD (2006÷2010) 102

B(ng 3.40: SF ñb tài cLa 11 trưCng khFi kinh tD, QTKD (2006÷2010) 103 B(ng 3.41: SF lưnng công trình NCKH cLa SV các trưCng khFi kinh tD, QTKD (2006÷2010)

103

B(ng 3.42: Bình quân sF lưnng ñb tài khoa h1c/1 gi(ng viên hoMc sinh viên 104

B(ng 3.43: Mlc chi bình quân cho 1 ñb tài NCKH cLa 11 trưCng ðH khFi kinh tD, QTKD giai ño:n 2006÷2011

106

B(ng 3.44: Mlc chi cho 1 ñb tài NCKH cLa 50 trưCng ðHCL (2009÷2011) 106 B(ng 3.45: Ngân sách ñ>u tư NCKH cLa 01 trưCng ðHCL (2009÷2011) 106 B(ng 3.46: So sánh t„ lI tăng h1c phí và tăng mlc lương tFi thi6u 110

B(ng 3.47: L\a ch1n phương án th\c hiIn cơ chD t\ chL tài chính 114

B(ng 4.1: T>m nhìn vb qu(n lý giáo d[c ñ:i h1c 118

DANH M C CÁC BIRU ðS, SƠ ðS

Bi6u ñg 2.1: Cơ cRu trưCng ðHCL theo cơ quan chL qu(n 23 Bi6u ñg 2.2: Mlc h1c phí theo chuyên ngành cLa ñ:i h1c Hàn QuFc năm 2010 61 Bi6u ñg 3.1: Cơ cRu ngugn thu s\ nghiIp cLa 50 trưCng ðHCL 83 Bi6u ñg 3.2: Bình quân suRt ñ>u tư trong năm cho mZt sinh viên 98 Bi6u ñg 3.3: SF lưnng giáo viên, gi(ng viên trưCng ðHCL (2001÷2010) 99

Sơ ñg 2.1: Cơ quan qu(n lý các trưCng ð:i h1c công l+p s ViIt Nam 24

Sơ ñg 4.1: Mô hình BSC cLa Kaplan & Norton 137

Sơ ñg 4.3: Mô hình Balanced Scorecard trong trưCng ð:i h1c công l+p 139

Chương 1: L I M# ð U

1.1 Gi+i thiTu vV ñV tài nghiên cKu

1.1.1 Tính c p thi t c a ñ tài

S\ phát tri6n cLa khoa h1c công nghI ñã làm cho ngugn l\c con ngưCi trs nên

có ý nghĩa rRt quan tr1ng, nó quyDt ñunh s\ phát tri6n bbn vhng cLa mZt quFc gia HiIn nay, nưSc ta vWn còn thiDu ngugn nhân l\c có trình ñZ cao s nhibu ngành, nhibu lĩnh v\c; cơ cRu ñZi ngũ lao ñZng qua ñào t:o còn thRp ðibu này ñòi hci ngành giáo d[c ph(i ñei mSi toàn diIn, ñMc biIt s cRp ñ:i h1c ñ6 ñào t:o ra ñZi ngũ lao ñZng có trình ñZ, có năng l\c ñáp lng yêu c>u phát tri6n cLa ñRt nưSc Vì v+y, trưCng ñ:i h1c c>n ph(i là trung tâm ñào t:o, nghiên clu khoa h1c, chuy6n giao công nghI và xuRt khŒu tri thlc

Tuy nhiên, thương hiIu cLa trưCng ñ:i h1c công l+p ch… ñưnc t:o ra khi nhà trưCng xây d\ng ñưnc ñZi ngũ gi(ng viên có trình ñZ, có năng l\c, cơ ss v+t chRt khang trang, hiIn ñ:i Mong muFn này ch… ñưnc gi(i quyDt khi các trưCng có ñL ngugn tài chính ð6 chL ñZng t:o ngugn tài chính thì các trưCng c>n ñưnc t\ chL tài chính s mlc ñZ cao

Qua hai l>n c(i cách cơ chD tài chính (Nghu ñunh sF10/2002/Nð CP; Nghu ñunh 43/2006/Nð CP), ñã gi(m bSt mZt sF rào c(n nhưng tính hiIu l\c, hiIu qu(, tính linh ho:t, công bwng, tính ràng buZc te chlc, s\ chRp thu+n cLa cZng ñgng ñFi vSi

cơ chD t\ chL tài chính chưa cao Cơ chD chưa t:o ra s\ t\ chL vb t:o ngugn tài chính, t\ cân ñFi thu chi, trách nhiIm gi(i trình cLa các trưCng, cLa các cơ quan qu(n lý trưSc xã hZi và ngưCi h1c cho viIc nâng cao chRt lưnng ñào t:o

Như v+y, ñ6 các trưCng ñ:i h1c công l+p th+t s\ “lZt xác” thì cơ chD t\ chL tài chính c>n thay ñei ñ6 t:o ra nhhng gi(i pháp ñZt phá vb cơ chD tài chính, cơ chD qu(n tru ñibu hành Bsi vì, ngugn thu cLa các trưCng ñ:i h1c công l+p ñưnc hình thành tm hai ngugn là ngân sách cRp và ngoài ngân sách Trong ñó, ngugn ngân sách (NS) cRp dưSi 50% (có trưCng ch… ñ:t 10% ñDn 20%), ngugn thu ngoài NS chiDm

trên 50% chL yDu là thu tm h1c phí và lI phí Do v+y, ngo:i trm các trưCng ñ:i h1c khFi kinh tD, lu+t có kh( năng t\ b(o ñ(m trên 50% mlc chi tm các ngugn thu s\ nghiIp, các trưCng khác ch… b(o ñ(m dưSi 50% mlc chi ðMc biIt là các trưCng khFi

y dưnc, th6 thao, văn hóa nghI thu+t gMp rRt nhibu khó khăn vì ngugn thu ngoài ngân sách rRt nhc, nhibu trưCng không có kh( năng tăng ngugn ñ6 t\ cân ñFi thu chi

• góc ñZ ñ>u tư, vSi suRt ñ>u tư 400÷500 USD/sinh viên/năm thì nưSc ta còn thua kém tm 8÷10 l>n so vSi các nưSc trong khu v\c DWn tSi, viIc nâng cao chRt lưnng giáo d[c ñ:i h1c ngang t>m quFc tD là ñibu khó th\c hiIn ñưnc

ð6 các trưCng ñ:i h1c công l+p (ðHCL) ViIt Nam vươn lên, gi(i quyDt tFt m[c tiêu nâng cao chRt lưnng thì c>n hoàn thiIn cơ chD t\ chL tài chinh (TCTC) theo hưSng giao quybn t\ chL s mlc ñZ cao cho các trưCng Trong ñó, Nhà nưSc nên tách biIt và phân ñunh rõ chính sách h1c phí, chính sách h‹ trn xã hZi như miUn, gi(m h1c phí cho các ñFi tưnng chính sách, cho sinh viên vay tín d[ng ưu ñãi (vì sinh viên h1c bwng tibn ñi vay thì s’ quyDt tâm h1c t+p tFt hơn ñ6 có cơ hZi tr( nn) Khung h1c phí c>n qui ñunh linh ho:t hơn; nên ñ6 các trưCng t\ xây d\ng trong mZt giSi h:n nhRt ñunh Các trưCng ñưnc t\ chL vb nhân s\, vb thu chi; có quybn tr( lương cao theo nhu c>u, chRt lưnng công viIc, ñFi tưnng th\c hiIn ñ6 hRp dWn nhhng cán bZ, gi(ng viên gici, tâm huyDt vSi nghb Các trưCng t\ chuu trách nhiIm vSi s(n phŒm ñào t:o, nghiên clu khoa h1c cLa mình Các nhà tuy6n d[ng (ngưCi hưsng lni tm kDt qu( ñào t:o) có nghĩa v[ ñóng góp kinh phí cho nhà trưCng NgưCi h1c bc tibn nhibu thì ñưnc h1c s chương trình chRt lưnng cao hơn

Giao quybn TCTC s mlc ñZ cao, buZc các trưCng ph(i t\ nguyIn cung cRp duch v[ tFt nhRt, b(o ñ(m chRt lưnng ñáp lng vSi yêu c>u cLa ngưCi h1c, ngưCi tuy6n

d[ng Vì v+y, ñb tài “Hoàn thi n cơ ch TCTC các trư ng ðHCL Vi t Nam” có ý

nghĩa c( vb lý lu+n, th\c tiUn và ñưnc l\a ch1n làm ñb tài Lu+n án TiDn s“ kinh tD

1.1.2 M c ñích, n"i dung nghiên c'u c a lu)n án

1.1.2.1 M[c ñích nghiên clu cLa lu+n án

Nhwm hI thFng hoá cơ ss lý lu+n, phân tích th\c tr:ng, tm ñó ñb xuRt gi(i pháp hoàn thiIn cơ chD TCTC trưCng ðHCL ViIt Nam

a Câu hci qu(n lý

Hoàn thiIn cơ chD TCTC như thD nào ñ6 tăng cưCng TCTC các trưCng ðHCL?

b Câu hci nghiên clu

(1) Phân tích cơ chD TCTC (Nghu ñunh 43/2006/Nð CP) tm góc ñZ trưCng ðHCL Nêu ra nhhng thu+n lni, khó khăn, ñánh giá hiIu qu( ban ñ>u cLa cơ chD tSi t:o và sO d[ng ngugn thu, trách nhiIm gi(i trình tài chính trưSc xã hZi, kh( năng TCTC cLa các trưCng? C[ th6 là tác ñZng tSi cơ chD phân be ngân sách cho các trưCng; mlc thu h1c phí; kh( năng t:o ngugn tài chính tm bên ngoài (hnp ñgng ñào t:o, tư vRn, tm thiIn, duch v[ căng tin, cho thuê tài s(n…); qui mô, cơ cRu, s\ ña d:ng, hiIu qu( sO d[ng ngugn thu, vFn ngân sách cRp; qui ñunh viIc cung cRp thông tin tài chính cho các cơ quan liên quan, cho ngưCi h1c (ñibu kiIn vb nZi dung, chương trình, gi(ng viên, cơ ss v+t chRt chRt ph[c v[ gi(ng d:y, h1c t+p), ñŒy m:nh

xã hZi hóa (như cRp h1c beng, miUn gi(m h1c phí cho sinh viên gici, có hoàn c(nh khó khăn?

(2) Nhà nưSc c>n ñei mSi cơ chD TCTC như thD nào ñ6 thúc ñŒy ho:t ñZng t:o ngugn thu; nâng cao hiIu qu( sO d[ng, trách nhiIm gi(i trình tài chính cLa trưCng ðHCL (3) ð6 th\c hiIn tFt cơ chD TCTC cLa trưCng ðHCL c>n ñibu kiIn gì?

c Mô hình nghiên clu

Text

Text

nh hư ng c a m c tiêu phát tri n GDðH

hi$u l%c, hi$u qu', linh ho)t, công b,ng, r,ng Cơ ch TCTC: ñánh giá qua 6 tiêu chí là tính

bu-c, ch.p nh/n c a c-ng ñ0ng

ch , chính sách tài chính c a nhà nư3c

nh hư ng cơ

ch tài chính do trư5ng ðH xây d%ng

Trong mô hình, nhân tF m[c tiêu (biDn ph[ thuZc) là cơ chD TCTC, mlc ñZ hoàn thiIn cLa nó ñưnc ñánh giá qua 6 tiêu chí, bao ggm: tính hiIu l\c, hiIu qu(, tính linh ho:t, tính công bwng, tính ràng buZc te chlc, s\ chRp nh+n cLa cZng ñgng

Có ba nhân tF (3 biDn ñZc l+p) tác ñZng tSi cơ chD TCTC cLa trưCng ðHCL, ñó là: (1) M[c tiêu phát tri6n giáo d[c ñ:i h1c (GDðH), chxng h:n muFn hZi nh+p quFc tD thì c>n thay ñei vai trò cLa nhà trưCng là ñơn vu cung lng duch v[ tri thlc (ho:t ñZng như mZt doanh nghiIp); muFn t:o ra s\ c:nh tranh, nâng cao hiIu qu( sO d[ng NS, gi(m gánh nMng chi NS cho GDðH; tăng s\ minh b:ch, trách nhiIm gi(i trình trưSc xã hZi (XH)… thì c>n tăng quybn t\ chL cho các trưCng

(2) Cơ chD, chính sách tài chính cLa Nhà nưSc như mô hình tài chính cho giáo d[c ñ:i h1c công l+p, hI thFng pháp lu+t ñi kèm (Lu+t giáo d[c, ngân sách, khoa h1c công nghI…); năng l\c qu(n lý cLa cơ quan chL qu(n; nhhng ñibu này t:o ra mZt khung pháp lý có th6 thúc ñŒy hoMc h:n chD quybn TCTC trong khai thác, ña d:ng hóa ngugn thu, sO d[ng hiIu qu( các ngugn tài chính s•n có cLa nhà trưCng (3) Cơ chD tài chính do m‹i trưCng xây d\ng thông qua qui chD chi tiêu nZi bZ

có ñ(m b(o tính linh ho:t, hiIu qu( hay không…, nó ph[ thuZc vào mô hình, năng l\c qu(n lý cLa nhà trưCng

MFi quan hI giha biDn ph[ thuZc và các biDn ñZc l+p có tính 2 chibu

d Gi( ñunh nghiên clu:

H1p Cơ chD TCTC có tác ñZng t:o ra s\ ña d:ng hóa ngugn thu; tăng qui mô, hiIu

qu( sO d[ng ngugn l\c tài chính; nâng cao ñCi sFng cán bZ viên chlc các trưCng ðHCL

H2p Cơ chD TCTC ñáp lng s\ mong ñni cLa cZng ñgng các trưCng ðHCL

trong c(i cách cơ chD qu(n lý tài chính công cLa Nhà nưSc

H3p Cơ chD TCTC có tác ñZng tăng s\ linh ho:t; t:o ra s\ công bwng, minh

b:ch và trách nhiIm gi(i trình cLa các trưCng ðHCL trong quá trình ho:t ñZng ñáp lng nhu c>u ñào t:o cLa xã hZi

1.1.2.2 NZi dung nghiên clu cLa lu+n án

M t là, teng quan các ñb tài nghiên clu có liên quan

Hai là, hI thFng hóa nhhng vRn ñb lý lu+n vb TCTC, cơ chD TCTC

Ba là, hI thFng hóa nhhng kinh nghiIm quFc tD ự6 lng d[ng vào ViIt Nam B"n là, ựánh giá th\c tr:ng cơ chD TCTC ựang áp d[ng cho các trưCng đHCL Năm là, ựb xuRt gi(i pháp hoàn thiIn cơ chD TCTC phù hnp vSi hoàn c(nh ViIt Nam

1.1.3 đ-i tư/ng và ph1m vi nghiên c'u

Lu+n án t+p trung làm rõ nhhng nhân tF t:o nên cơ chD TCTC; các tiêu chắ ựánh giá, (nh hưsng cLa cơ chD tSi t:o và sO d[ng ngugn thu, trách nhiIm gi(i trình tài chắnh cLa các trưCng đHCL Tuy nhiên, TCTC có ph:m vi rZng, liên quan tSi nhibu lĩnh v\c như t\ chL ự:i h1c, ki6m ựunh chRt lưnngẦ Lu+n án chẦ nghiên clu các vRn ựb liên quan tSi chD ựZ, chắnh sách, cơ chD tài chắnh cLa Nhà nưSc, cLa các trưCng nhwm thúc ựỂy các trưCng nhanh chóng có ựL ựibu kiIn hZi nh+p quFc tD Ph:m vi nghiên clu ựưnc giSi h:n ch1n l1c s mZt sF trưCng do BZ GD&đT,

BZ chL qu(n, đHQG; UBND tẦnh qu(n lý, sF liIu sO d[ng giai ựo:n 2006ọ2011

1.1.4 Nh4ng ựóng góp c a lu)n án

Vb mMt lý lu+n, lu+n án làm rõ b(n chRt cLa TCTC, cơ chD TCTC; phân tắch các nhân tF (nh hưsng; teng kDt bài h1c kinh nghiIm cLa 5 nưSc; ựưa ra 06 tiêu chắ ựánh giá mlc ựZ hoàn thiIn cLa cơ chD TCTC, ựMc biIt ựã ựưa ra mZt sF chẦ tiêu ựánh giá hiIu qu( ban ự>u cLa cơ chD TCTC Chxng h:n như qui mô, cơ cRu vFn; cơ cRu chi phắ; suRt ự>u tư trên sinh viên; sF lưnng bài báo, công trình khoa h1c; sF lưnng, cơ cRu ựZi ngũ gi(ng viên; tẤ lI sinh viên trên gi(ng viên; diIn tắch ựRt ựai;

Vb mMt th\c tiUn, lu+n án tiDn hành phân tắch th\c tr:ng, nhhng thu+n lni, khó khăn cLa cơ chD TCTC hiIn nay tm góc ựZ các trưCng đHCL đánh giá tắnh hiIu l\c, hiIu qu(, tắnh linh ho:t, tắnh công bwng, tắnh ràng buZc, tắnh ựgng thu+n cLa các trưCng ựFi vSi cơ chD hiIn hành (Nghu ựunh 43/2006/Nđ CP) Tm ựó, ựưa ra gi(i pháp hoàn thiIn cơ chD TCTC phù hnp vSi hoàn c(nh ViIt Nam KDt qu( nghiên clu sỖ là tài liIu tham kh(o cho nhhng nghiên clu tiDp theo vb TCTC trưCng đHCL

1.1.5 K t c u c a lu)n án

KDt cRu cLa lu+n án ựưnc bF c[c thành 4 chương

Chương 1: LCi ms ự>u giSi thiIu vb tắnh cRp thiDt, m[c ựắch, nZi dung nghiên clu, các công trình ựã nghiên clu trong và ngoài nưSc, phương pháp nghiên clu

Chương 2: Cơ ss lý lu+n cLa cơ chD TCTC

Chương 3: Th\c tr:ng cơ chD TCTC các trưCng ðHCL ViIt Nam

Chương 4: Gi(i pháp hoàn thiIn cơ chD TCTC các trưCng ðHCL ViIt Nam

1.2 TZng quan tình hình nghiên cKu

1.2.1 Các công trình nghiên c'u ; nư<c ngoài

Tm trưSc tSi nay, các công trình nghiên clu vb m(ng này có th6 ñưnc khái quát như sau:

M t là, khái niIm; b(n chRt t\ chL, TCTC Trên thD giSi, các trưCng ðH ñưnc giao quybn t\ chL, TCTC tm rRt sSm; nó là mZt xu thD tRt yDu trong tương lai [175]

Hai là, các ngugn tài chính cLa nhà trưCng, bao ggm:tài trn công; thu phí, h1c phí; hnp ñgng vSi khu v\c tư nhân, doanh nghiIp và các te chlc khác; ho:t ñZng tm thiIn; thương m:i, cung cRp duch v[ và thu khác (như tibn thuê cơ ss v+t chRt, ph[c v[ nhà s, căng tin, thư viIn, trông gih xe ); thu nh+p tm ho:t ñZng tài chính.Trong

cơ cRu ngugn thu, tài trn công chiDm ña sF (tSi 75% s ñ:i h1c Châu Âu); tiDp ñDn là h1c phí (chiDm 15%); ngugn thu be sung khác (chiDm 10% ) Vb cơ cRu chi phí, chL yDu chi cho biên chD (60%÷90% teng chi phí cLa ñ:i h1c Châu Âu) Tài trn công cRp theo cơ chD khoán (như cRp tr\c tiDp, ñgng tài trn, c:nh tranh); nhibu trưCng ñưnc t\ quyDt ñunh mlc thu h1c phí [167, 136]

Ba là, các nhân tF (nh hưsng tSi t\ chL, TCTC, bao ggm: Cơ chD qu(n lý, ki6m soát, cách tài trn NS S\ năng ñZng, sáng t:o, cơ cRu te chlc, hình thlc pháp

lý, quybn ss hhu, trách nhiIm gi(i trình, s\ ña d:ng ngugn tài chính cLa các trưCng

[166, tr.9]

B"n là, nhhng thách thlc cLa giao quybn t\ chL, TCTC Nhà nưSc c>n có cơ

chD giám sát, xác ñunh nhân tF xem xét trong công thlc phân be tài trn Các trưCng

có thêm trách nhiIm, qu(n lý tài chính trs nên phlc t:p hơn do s\ ña d:ng vb ngugn tài chính (trưCng ðH Châu Âu có hơn 100 ngugn thu) Các trưCng ph(i xác ñunh ñi6m m:nh, hi6u rõ chi phí ho:t ñZng; ñ>u tư phát tri6n chuyên môn cho CBVC

[162]

Năm là , ñibu kiIn giao TCTC cho các trưCng là cơ quan chlc năng cLa nhà

nưSc (BZ Giáo d[c và đào t:oẦ) ký thca thu+n vSi các trưCng (thCi h:n 3 năm,hàng năm có thca thu+n be sung) vb m[c tiêu, nhiIm v[ đT, NCKH lng vSi ngugn tài chắnh ựưnc cRp Giao quybn t\ chL, TCTC gQn vSi trách nhiIm gi(i trình chRt lưnng duch v[ cung cRp, ph(i công khai ự6 ngưCi h1c l\a ch1n Nhà trưCng ph(i thành l+p HZi ựgng qu(n tru ự>y ựL thành ph>n như GV, cán bZ qu(n lý cRp cao, SV, ự:i diIn bên ngoài ựDn tm DNẦ và không ai trong các nhóm có th6 t:o thành ựa sF Ngoài ra, lãnh ự:o nhà trưCng ph(i có t>m nhìn, năng l\c qu(n lý, ựibu hành, có quan hI tFt vSi cZng ựgng các trưCng và các cơ quan bên ngoài có liên quan Các trưCng ph(i nh+n thlc rõ ph:m vi ho:t ựZng, giá tru gia tăng t:o ra cho XH, cho các bên liên quan và cho ngưCi h1c ThưCng xuyên có gi(i pháp hoàn thiIn cơ cRu te chlc, cLng cF hình (nh, uy tắn cLa nhà trưCng mZt cách hiIu qu( [180, tr.171]

Sáu là, ựibu kiIn và gi(i pháp ự6 nâng cao t\ chL, TCTC cho nhà trưCng là

Nhà nưSc ph(i c[ th6 hóa nó trong ựibu kho(n cLa pháp lu+t MuFn h:n chD s\ phát sinh rLi ro ự:o ựlc (cán bZ qu(n lý sO d[ng quybn l\c cho lni ắch cá nhân) thì Nhà nưSc ph(i có các biIn pháp ưu ựãi, xO ph:t rõ ràng vb hành vi cLa ngưCi ra quyDt ựunh Cơ quan công quybn ựóng vai trò then chFt thúc ựỂy t\ chL, TCTC, giúp các trưCng vưnt qua nhhng thách thlc tài chắnh (như ựơn gi(n hóa các nguyên tQc, thL t[c hành chắnh, xây d\ng tiêu chắ phân be tài trn theo phương thlc c:nh tranh; có chắnh sách ưu ựãi thuD vSi cá nhân, te chlc ựóng góp tm thiIn; khuyDn khắch các trưCng thu hút ngugn tài chắnh tm khu v\c tư nhân bwng cơ chD ựgng tài trn Lo:i bc các rào c(n pháp lý, ự(m b(o ngugn l\c tài chắnh và con ngưCi cLa nhà trưCng ựưnc huy ựZng cho m[c tiêu gi(ng d:y, NCKH chRt lưnng cao Vắ d[, s Ph>n Lan, trưCng đH thu hút ựưnc 1 euro tm khu v\c tư nhân thì Nhà nưSc cRp thêm 2,5 euro ự6 th\c hiIn nhiIm v[ ựó SV có hoàn c(nh khó khăn ựưnc nhà trưCng, Nhà nưSc hỀ trn bwng cách cRp h1c beng, cho vay NS cRp theo phương thlc khoán; trưCng ựưnc t\ do thiDt l+p h1c phắ, sO d[ng CSVC, vay vFn ngân hàng thương m:i Tuy nhiên, ự6 tăng cưCng trách nhiIm cLa các trưCng thì ựunh kỳ bQt buZc ph(i ki6m toán báo cáo tài chắnh (s Hàn QuFc 2 năm mZt l>n [162, 166, , 175, 178, 180])

B&y là, thưSc ựo mlc ựZ t\ chL, TCTC cLa trưCng đH là d\a vào s(n lưnng

KH như sF Rn phŒm, công trình NC ñưnc trích dWn cLa nhà trưCng [184, tr.288]

Tám là, tác ñZng cLa TCTC làm cho các trưCng có kh( năng c:nh tranh tFt hơn và ña d:ng hóa ngugn thu nh+p hơn

1.2.2 Các công trình nghiên c'u ; trong nư<c

Các công trình nghiên clu tm trưSc tSi nay, có th6 khái quát như sau:

M t là, nêu lên xu thD, kinh nghiIm t\ chL ðH cLa mZt sF nưSc (Hàn QuFc,

M“ ), kinh nghiIm s mZt sF trưCng ðHCL ViIt Nam; ñưa ra mZt sF lý lu+n vb t\ chL, TCTC trong th\c hiIn nhiIm v[ ðT, NCKH; mFi quan hI, ñibu kiIn th\c hiIn t\ chL, tác ñZng cLa chính sách tăng h1c phí [37, 60, 63, 97]

Hai là, sơ bZ ñánh giá th\c tr:ng, nhhng tác ñZng tích c\c cLa cơ chD TCTC

như t:o ra cơ ss pháp lý ñ6 các trưCng th\c hiIn TCTC; gi(m s\ can thiIp tr\c tiDp cLa cơ quan qu(n lý nhà nưSc; t:o ñibu kiIn cho các trưCng chL ñZng nâng cao hiIu qu( sO d[ng ngugn tài chính gQn vSi chRt lưnng ho:t ñZng (như tiDt kiIm chi, chFng lãng phí) ða d:ng hóa và tăng ngugn thu s\ nghiIp, ngugn tài trn tm DN, các d\ án ðCi sFng CBVC ñưnc nâng lên [36, 50, 91, 94]

Ba là, nhhng vưSng mQc liên quan tSi cơ chD TCTC, ñó là s\ lIch pha giha cơ

chD và quybn th\c tD Cơ chD phân be NS cho NCKH chưa có tiêu chí, chưa d\a vào thành tích khoa h1c, còn chgng chéo, chưa hiIu qu( (nhibu ñua phương không sO d[ng hDt ngugn kinh phí ñưnc cRp, trong khi các trưCng l:i thiDu kinh phí NCKH), thL t[c gi(i ngân phlc t:p Phân be NS cho chi thưCng xuyên còn nMng tính bình quân, d\a trên yDu tF “ñ>u vào”, chưa chú tr1ng ñ>u ra là chRt lưnng, nhu c>u ñào t:o, cơ cRu ngành nghb ChD ñZ h1c phí thRp, cào bwng Chưa có tiêu chí ñánh giá mlc ñZ hoàn thành nhiIm v[ cLa ñơn vu ñưnc giao quybn t\ chL SuRt ñ>u tư/1 SV thRp Cơ chD ki6m soát theo yDu tF ñ>u vào chưa làm rõ trách nhiIm gi(i trình cLa các trưCng ViIc ra quyDt ñunh ñ>u tư, sOa chha, mua sQm tài s(n chuu s\ qu(n lý, chi phFi cLa nhibu văn b(n (Lu+t xây d\ng, ñRu th>u, qu(n lý tài s(n ) làm cho các trưCng gMp khó khăn trong ñ>u tư, nâng cRp CSVC ñ6 nâng cao chRt lưnng ñào t:o

B"n là, các tác gi( ñã ñb xuRt mZt sF gi(i pháp, như duy trì t„ lI chi NS cho

GDðH (2%÷2,4% teng chi NS); ñ>u tư mZt sF trưCng ñ:t chuŒn quFc tD Thay ñei

cách phân be NS; thí ñi6m cơ chD ñMt hàng, “mua” duch v[ công ñFi vSi các ngành h1c ðŒy m:nh XHH, tính ñL chi phí ðT Hoàn thiIn cơ chD qu(n lý tài chính, cơ chD tr( thu nh+p, qu(n lý tài s(n s các trưCng ðH kinh tD TiDp t[c chương trình tín d[ng ưu ñãi và gi(i quyDt tr\c tiDp cho SV Hnp lý hoá cơ cRu te chlc; tăng cưCng ki6m tra, giám sát nZi bZ vb th\c hiIn quybn t\ chL, trách nhiIm gi(i trình, phân cRp cho các ñơn vu Làm tFt viIc xây d\ng qui chD chi tiêu nZi bZ; công khai các kho(n chi tiêu, có cam kDt giha thu h1c phí và chRt lưnng ðT [47, 52, 58,…, 159].

H:n chD cLa các công trình ñã th\c hiIn, bao ggm:

M t là, quan ñi6m trong các nghiên clu vWn giSi h:n trưCng ðHCL là ñơn vu

s\ nghiIp có thu, ñào t:o nhân l\c cho công tác qu(n lý nhà nưSc là chính Chưa làm rõ b(n chRt, vai trò cLa các trưCng trong nbn kinh tD thu trưCng hZi nh+p quFc tD (nhà trưCng là ñơn vu cung cRp duch v[, ñáp lng nhu c>u s(n xuRt, nhu c>u xã hZi)

Hai là, kDt qu( nghiên clu mang tính chRt chuyên biIt vb mZt nZi dung như

công tác kD toán chưa có ñibu kiIn sO d[ng sF liIu tài chính ñ6 phân tích, làm rõ tác ñZng cLa cơ chD tSi viIc ms rZng, ña d:ng hóa ngugn thu; ñei mSi, nâng cao chRt lưnng ðMc biIt, chưa phân tích sâu khái niIm, b(n chRt TCTC; cách phân be NS;

cơ cRu thu chi; ñánh giá hiIu qu( ngugn NS cRp Gi(i pháp ch… mang tính gni ms, ñơn

li cho mZt trưCng, mZt khFi trưCng, chưa làm rõ trách nhiIm gi(i trình, chưa khái quát chung cho các trưCng SF liIu minh h1a trong các phân tích, kDt lu+n còn ít

1.3 Phương pháp nghiên cKu c_a luan án

1.3.1 Phương pháp chung

Lu+n án sO d[ng phương pháp nghiên clu ñunh tính kDt hnp vSi ñunh lưnng KD thma kDt qu( nghiên clu cLa các nhà khoa h1c trong nưSc và ngoài nưSc

1.3.2 M@u và phương pháp thu th)p s- liBu

Nghiên clu sO d[ng sF liIu thl cRp tm các tài liIu có s•n; sF liIu sơ cRp tm ñibu tra, phcng vRn s mZt sF trưCng ðHCL trong vòng tm 3 ñDn 6 năm (2006÷2011)

1.3.2.1 SF liIu thl cRp

Bao ggm các báo cáo thưCng niên cLa Nhà nưSc vb ñ>u tư, cơ chD qu(n lý tài chính ñFi vSi GDðH; báo cáo cLa 10 trưCng ðHCL vb công tác ñ>u tư, cơ chD qu(n

lý tài chắnh Ngoài ra, các báo cáo cLa Ngân hàng thD giSi và nhibu nghiên clu khác cũng ựưnc thu th+p, sO d[ng ự6 tìm hi6u th\c tr:ng ự>u tư tài chắnh, cơ chD qu(n lý tài chắnh cLa trưCng đHCL

1.3.2.2 SF liIu sơ cRp

đưnc thu th+p thông qua viIc tr\c tiDp tham d\ hZi th(o khoa h1c vb ựei mSi

cơ chD tài chắnh các trưCng đHCL, HZi th(o Lu+t GDđHẦ; kDt qu( ghi nh+n trong phiDu ựibu tra kh(o sát vb ngugn tài chắnh, thu nh+p tăng thêm, sF lưnng tuy6n sinh, nhu c>u ựei mSi hoàn thiIn cơ chD TCTCẦ cLa 60 trưCng đHCL và phcng vRn nhóm ựFi tưnng là cán bZ qu(n lý tài chắnh, cán bZ qu(n lý cLa nhà trưCng, cLa BZ GD&đT, BZ Tài chắnh, BZ Công Thương trong các l>n hZi th(o khoa h1c

Trong ựó, viIc l\a ch1n mWu và ựFi tưnng ựibu tra mang tắnh ch1n l1c ngWu nhiên Có ự>y ựL mô hình trưCng do BZ GD&đT; BZ chL qu(n (như BZ Công Thương, BZ Y tD, BZ Giao thông v+n t(iẦ); UBND tẦnh, thành phF và đHQG qu(n

lý RRt chú ý tSi cơ cRu vùng mibn, ựua phương như vùng đgng bwng Sông Hgng (thành phF Hà NZiẦ), vùng đông Nam BZ (thành phF Hg Chắ MinhẦ), vùng BQc Trung BZ (HuDẦ) và mZt sF ựua phương như Long An, Thanh HóaẦ

1.3.3 Phương pháp phân tắch dq liTu

KDt qu( ghi nh+n trong phiDu ựibu tra, kh(o sát; ghi nh+n qua câu hci phcng vRn ựưnc ựưa vào b(ng tắnh Excel ự6 phân tắch, ựưa ra kDt qu( NZi dung xO lý bao ggm: 1) Thông tin chung vb nhà trưCng; 2) (nh hưsng cLa cơ chD tSi các chẦ sF tài chắnh như qui mô, cơ cRu ngugn thu chiẦ cLa trưCng; 3) nh+n thlc cLa các trưCng vb ý nghĩa, vai trò cLa viIc hoàn thiIn cơ chD TCTC

Tuy nhiên, viIc th\c hiIn nghiên clu trong th\c tD cũng gMp mZt vài khó khăn Chxng h:n, các sF liIu tài chắnh, tuy6n sinh cLa các trưCng chưa ựưnc công bF ự>y

ựL, công khai trên các phương tiIn thông tin nên phân tắch khó chắnh xác Tắnh nhRt quán cLa viIc cung cRp sF liIu trong phiDu ựibu tra cLa mZt vài trưCng chưa ự>y ựL, chưa rõ ràng như không ựibn ựL thông tin cho tmng câu hci hoMc ựibn gZp sF liIu vào cùng mZt m[c (không phân biIt sF sinh viên ự:i h1c và cao ựxng)

Chương 2: CƠ S# LÝ LU!N Vb CƠ CH T CH TÀI CHÍNH

C A TRƯ NG ð I H C CÔNG L!P

2.1 Trư(ng ðci h2c công lap trong hT theng giáo dfc ðci h2c

2.1.1 HB th-ng tC ch'c các trưDng ð1i hEc

HI thFng giáo d[c cLa nưSc ta ñưnc chia thành giáo d[c chính quy và giáo d[c thưCng xuyên GDðH là ñào t:o trình ñZ cao ñxng, ñ:i h1c, th:c sĩ và tiDn sĩ Xét vb cơ cRu cRp h1c, trình ñZ ñào t:o, thCi gian h1c t+p thì trưCng ðHCL thuZc lo:i giáo d[c chính qui, ñào t:o cRp h1c cao nhRt cLa hI thFng GD quFc dân

Tm năm 2001 ñDn năm 2011, sF lưnng trưCng ðHCL ñưnc thành l+p tăng nhanh (g>n 2 l>n), nhưng hàng năm tFc ñZ tăng trưsng không ñgng ñbu Mlc tăng cao nhRt, vào ba năm h1c tm 2005÷2008 là 11,27%; 11,39% và 13,63% so vSi năm trưSc libn kb Năm h1c 2000÷2001, c( nưSc có 74 trưCng ðH; ñDn năm h1c 2010÷2011 là 153 trưCng, vSi 106 trưCng ðHCL (chiDm 69,28%; có 56 trưCng mSi ñưnc thành l+p, ggm ðH ViIt – ðlc thành l+p tháng 9/2008 và 55 trưCng ñưnc nâng cRp tm Cð) SF liIu chi tiDt trong b(ng 2.1

BEng 2.1: Se liTu trư(ng ðH, ðHCL giai ñocn 2001÷2011

Tính ñDn 30/11/2011, c( nưSc có 202 trưCng ðH, trong ñó có 149 trưCng công l+p ðibu này khxng ñunh GDðH ñang ñưnc XHH s mlc cao hơn, ngugn l\c ñ>u tư cho các trưCng ngày càng nhibu Nhưng các trưCng ðHCL ñưnc phân bF không ñbu, dàn tr(i t:i 37/63 các t…nh, thành phF và ñưnc t+p trung chL yDu t:i 02 thành phF lSn

là Hà NZi chiDm 25,74% và thành phF Hg Chí Minh chiDm 14,85% HI l[y là khó

có ñibu kiIn ñ6 ñ>u tư, xây d\ng mZt trưCng ðHCL có ñxng cRp quFc tD

Vb cơ cRu qu(n lý, cơ cRu vùng mibn các trưCng ðHCL ñưnc phân bF như sau:

Ngu(n: V- K ho0ch – Tài chính B GD&ðT

Biku ñu 2.1: Cơ cvu trư(ng ðHCL theo cơ quan ch_ quEn

BEng 2.2: Cơ cvu trư(ng ðHCL theo 08 vùng, miVn (tính ñ n 30/11/2011)

Se trư(ng ðHCL

Trung ương quEn lý

ðla phương quEn lý

TZng

se

T{ lT % so v+i tZng se trư(ng ðHCL

Ngu(n: V- K ho0ch – Tài chính B GD&ðT Trong ñó, bao g(m các trư ng

ðH thành viên nhưng không tính các trư ng thu c qu"c phòng và an ninh

33.56

8.05 14.09

44.3

Bi6u ựg 2.1, b(ng 2.2 cho thRy, các trưCng ựưnc phân bF không ựbu giha các

BZ, ngành, ựua phương cũng như giha các vùng mibn trong c( nưSc BZ GD&đT tr\c tiDp qu(n lý 33,56%; các BZ, ngành khác và ựua phương qu(n lý 66,44% Các trưCng phân bF t+p trung t:i 3 vùng: ựgng bwng Sông Hgng (chiDm 46,31%), đông Nam BZ (chiDm 21,48%), BQc Trung BZ (chiDm 10,07%) S\ phân bF này làm cho viIc qu(n lý nhà nưSc ựFi vSi trưCng đHCL bu phân tán, lcng lio, kém hiIu qu( Các trưCng đHCL cLa nưSc ta ựang ựưnc qu(n lý s nhibu cRp ựZ khác nhau

(sơ ựg 2.1) Chắnh phL tr\c tiDp qu(n lý hai đH quFc gia; sF trưCng còn l:i chuu s\ qu(n lý, chẦ ự:o cLa BZ GD&đT, BZ chL qu(n và các ựua phương khác nhau

Sơ ựu 2.1: Cơ quan quEn lý các trư(ng đHCL ~ ViTt Nam

Vb mMt qu(n lý nhà nưSc (s c( góc ựZ chuyên môn và góc ựZ tài chắnh) cho thRy các trưCng đHCL ựang ựưnc qu(n lý không cùng mZt mMt bwng, không cùng mZt hI thFng ki6m soát và chi phFi.đây là mZt bRt c+p, t:o ra s\ phân biIt, ựFi xO không bình ựxng vb ựua vu pháp lý giha các nhà trưCng

Th\c tiUn ựã x(y ra hiIn tưnng có nhhng BZ ban hành các văn b(n chgng chéo lên chlc năng qu(n lý nhà nưSc cLa BZ GD&đT, giha các BZ chưa có s\ thFng nhRt trong cách qu(n lý ho:t ựZng cLa các nhà trưCng đMc biIt là công tác tài chắnh và nZi v[; mỀi BZ ngành có văn b(n qui ựunh, cách phân be NS cho các trưCng khác nhauẦ

2.1.2 TrưDng đ1i hEc công l)p

2.1.2.1 Khái niIm và vai trò cLa trưCng đ:i h1c công l+p

Theo Lu+t GDđH ban hành tháng 6/2012, trưCng đHCL là mZt cơ ss GDđH công l+p thuZc ss hhu nhà nưSc, do Nhà nưSc ự>u tư, xây d\ng cơ ss v+t chRt [107]

BZ GD &

đT

BZ, ngành Trung ương khác

UBND TẦnh/Thành phF (ss GD & đT)

Các trưCng đ:i h1c

2 đ:i h1c

QuFc gia

Chắnh phL

S\ phát tri6n cLa các trưCng ðH luôn gQn vSi s\ phát tri6n cLa quFc gia HiIn nay, có hai quan ñi6m vb mFi quan hI giha trưCng ðH vSi XH và phát tri6n kinh tD: ChL nghĩa lý tưsng cho rwng trưCng ðH là mZt “thánh ñưCng tri thlc” (Wolff, 1992), mZt “tháp ngà”, trong ñó các nhà khoa h1c ñưnc t\ do theo ñuei tri thlc (Neave, 1993) Vì v+y, các trưCng ðH nên có ít quan hI vSi thD giSi bên ngoài, viIc ñánh giá nhà trưCng không ñưnc d\a vào nhhng chuŒn m\c cLa XH mà ph(i d\a vào nhhng chuŒn m\c cLa tri thlc ð6 theo ñuei chân lý, các trưCng c>n ph(i ñZc l+p và gih mZt kho(ng cách nhRt ñunh vSi văn hóa xung quanh ñ6 nhiIm v[ cLa nó không bu phá vY, không bu ngăn chMn bsi chính phL, các DN, các te chlc tôn giáo (Moor, 1993; Mori, 1993)

ChL nghĩa duy th\c cho rwng trưCng ðH ph(i gQn vSi bFi c(nh XH mà nó bQt ngugn và ñưnc h‹ trn vb tài chính ñ6 ho:t ñZng Nói cách khác, trưCng ðH là mZt trung tâm nghiên clu, sáng t:o tri thlc mSi, tìm kiDm chân lý nhưng cZng ñgng các nhà KH ph(i có trách nhiIm vSi XH Nó ph(i là mZt “tr:m duch v[ XH” th\c hiIn

viIc ñào t:o, nghiên clu, tư vRn và làm các duch v[ khác ph[c v[ XH (Wolff, 1992),

ph[c v[ m[c ñích cLa tôn giáo, chính tru và các l\c lưnng kinh tD TrưCng ðH có vai trò huRn luyIn con ngưCi cho nhibu nghb nghiIp khác nhau, ñào t:o giSi trí thlc cho XH ñ6 h1 trs thành nhhng ngưCi lãnh ñ:o trong tương lai, ñgng thCi ph(i cung lng nhhng duch v[ vb khoa h1c k“ thu+t (Polin, 1983) ðMc biIt, nhhng năm cuFi thD k„ XX, s\ phát tri6n kinh tD cLa m‹i quFc gia và thD giSi ph[ thuZc rRt lSn vào

KHCN thì trưCng ðH có chlc năng như mZt ñơn vu s(n xuRt cLa nbn kinh tD thông

qua viIc ñào t:o nhân l\c có k“ năng, phát tri6n công nghI mSi, tích lũy tri thlc chuyên môn và trang bu cho ngưCi h1c nhhng phŒm chRt năng l\c c>n thiDt nhwm ñáp lng yêu c>u cLa m‹i lĩnh v\c chuyên môn c[ th6 Ngoài ra, trưCng ðH còn ho:t ñZng như mZt bZ ph+n kiDn t:o nên con ngưCi; nó như mZt nhà máy công nghiIp, trong ñó GV là ngưCi tr\c tiDp s(n xuRt, s(n phŒm cLa h1 là trình ñZ cLa SV

và SV là nhhng khách hàng tìm mua các lo:i tri thlc chRt lưnng cao tm GV

Quan ñi6m cLa chL nghĩa duy th\c cho thRy giha trưCng ðH vSi xã hZi XH và phát tri6n kinh tD có mFi quan hI hhu cơ vSi nhau, bsi vì s(n phŒm cLa nhà trưCng

là nhân l\c ñưnc ñào t:o, khách hàng cLa nhhng s(n phŒm này là nhà nưSc, các DN,

các te chlc XH, quân ñZi và các trưCng ðH khác

Giha chL nghĩa lý tưsng và duy th\c có nhhng quan ñi6m trái ngưnc nhau vb trưCng ðH [110] Nhưng có mZt ñi6m chung ñbu thma nh+n giha nhà trưCng vSi XH

và phát tri6n kinh tD có mFi quan hI bbn chMt vSi nhau ChRt lưnng GDðH là nhân

tF quyDt ñunh tăng trưsng kinh tD, ñibu này ñã ñưnc khxng ñunh trong Báo cáo cLa Ngân hàng thD giSi năm 2003: Thu nh+p bình quân cLa 20 nưSc giàu nhRt cao gRp

37 l>n so vSi 20 nưSc nghèo nhRt T„ lI này tăng nhanh gRp hai l>n trong vòng 40 năm qua, chlng tc là không có s\ tăng trưsng kinh tD ñáng k6 t:i các nưSc nghèo

do thiDu vFn, thiDu các ngugn l\c phát tri6n c>n thiDt, ñMc biIt là tri thlc KH&CN Trên ph:m vi toàn c>u, XH loài ngưCi ñang chuy6n duch m:nh m’ sang nbn kinh tD tri thlc (lRy sáng t:o, lng d[ng tri thlc làm ñZng l\c phát tri6n) Vai trò cLa trưCng ðH ñưnc nâng lên, ngoài chlc năng văn hóa còn là trung tâm sáng t:o tri thlc, chuy6n giao công nghI ðibu này, buZc GDðH trên thD giSi ñã ph(i thay ñei:

M t là, có s\ dân chL hơn Nhibu nưSc ñã chuy6n mô hình ðH tinh hoa sang mô

hình ðH ñ:i chúng GDðH phát tri6n vSi tFc ñZ, quy mô lSn chưa tmng có • ViIt Nam sau 8 năm, sF lưnng tuy6n sinh tăng g>n gRp ñôi (năm 2000 tuy6n 918.000 SV, năm

2008 tuy6n 1.675.000 SV) [81]; làm cho GDðH thay ñei c( vb quy mô và chRt lưnng

Hai là, GDðH ph(i ñào t:o ra l\c lưnng lao ñZng có trình ñZ cao, có tư duy linh

ho:t, mbm dio, có kh( năng c+p nh+t kiDn thlc mSi ñ6 thích nghi vSi s\ thay ñei cLa môi trưCng lao ñZng, kiDn thlc h1c mZt l>n không th6 sO d[ng suFt ñCi như trưSc ñây

Ba là, s\ phát tri6n cLa công nghI thông tin làm cho thD giSi trs nên nhc bé và

phxng hơn, s\ (nh hưsng cLa mZt cá nhân, mZt t+p th6, mZt quFc gia này tSi mZt cá nhân, mZt t+p th6, mZt quFc gia khác dU dàng hơn Cho nên, nhibu nưSc ñã rRt chú tr1ng tSi viIc phát tri6n xuRt khŒu duch v[ GDðH, xem nó như là mZt ngành kinh tD xuRt khŒu quan tr1ng ñem l:i ngugn l\c tài chính to lSn cho nbn kinh tD quFc gia

Tm nhhng năm 90 cLa thD k„ XX, “thu trưCng GDðH” liên t[c tăng trưsng 7%/năm Năm 2003, theo thFng kê cLa OECD, trên thD giSi có 100 triIu SV ñ:i h1c thì kho(ng 2 triIu SV du h1c s nưSc ngoài (chiDm 2%) Năm 2004 có 2,45 triIu SV

du h1c (Bashir 2007), trong ựó khu v\c đông á và Thái Bình Dương có kho(ng 720.000 SV, tiDp ựDn là khu v\c Trung và đông Âu có kho(ng 300.000 SV (riêng Trung QuFc: 343.000 SV; Ỉn đZ: 124.000 SV) Năm 2004, Hoa Kỳ nh+n: 573.000

SV nưSc ngoài; Anh nh+n: 300.000 SV; Australia: 167.000 SV [193, tr 170] Năm

2006, sF SV du h1c s nưSc ngoài tăng lên là 8 triIu (trong ựó, s Anh: 850.000 SV; Trung quFc: 60.000 SVẦ) [93]

Hàng năm, ngugn thu xuRt khỂu GDđH rRt lSn, chẦ tắnh ph>n thu h1c phắ kho(ng 30 tẤ USD Ớ Anh, trong 2 năm (2003; 2004) xuRt khỂu GD thu 56 tẤ USD, cao hơn ngugn thu tm các duch v[ tài chắnh (38 tẤ USD), công nghiIp ô tô (40 tẤ USD)Ầ[81] Ớ Australia, năm 2004 ngugn thu h1c phắ tm SV quFc tD ự:t 6 tẦ ựô la Australia và là mMt hàng xuRt khỂu lSn thl ba (lSn hơn giá tru xuRt khỂu lông cmu,

vFn là mMt hàng xuRt khỂu truybn thFng cLa Australia) Năm 2009, bRt chRp khLng

ho(ng kinh tD, lưnng SV quFc tD ựDn MỘ h1c vWn tăng 8% (thCi ựi6m này có hơn 671.600 SV theo h1c), ựóng góp 17,8 tẤ USD cho nbn kinh tD MỘ [5] HiIn nay, s ViIt Nam vWn ựang tranh lu+n gay gQt vb quan ựi6m có hay không có Ộthu trưCng giáo d[cỢ?, có hay không có Ộthương m:i hóa giáo d[cỢ?

B"n là, tắnh c:nh tranh trong GDđH ựưnc th6 hiIn ngày càng gay gQt hơn

Năm 2009 nưSc ta ựã ms cOa giáo d[c, cho phép các trưCng đH có vFn ự>u tư nưSc ngoài ho:t ựZng Trong tương lai, khi nhibu trưCng nưSc ngoài ự>u tư vào ViIt Nam sỖ x(y ra mZt cuZc c:nh tranh quyDt liIt vb chRt lưnng ự6 thu hút SV Như v+y, trong ngQn h:n và dài h:n, các trưCng đHCL ViIt Nam ựang ph(i ựương ự>u vSi 3 thách thlc lSn là thu hút nhân tài, ms rZng t\ do h1c thu+t, nâng cao năng l\c NCKH Nhưng hiIn nay, các trưCng vWn chưa ựưnc t\ chL tuy6n d[ng nhân tài trong nưSc và quFc tD; vRn ựb t\ do h1c thu+t vWn ựưnc xem là nh:y c(m [123] Trong bFi c(nh ViIt Nam, mZt yDu tF chắnh ựưa nưSc ta trs thành mZt nưSc công nghiIp hiIn ự:i vào năm 2020, ph>n lSn ph[ thuZc vào chRt lưnng GDđHCL Bsi vì, s t>m vĩ mô, GDđHCL luôn là l\c lưnng nòng cFt th\c hiIn nhiIm v[ chắnh tru cLa đ(ng, Nhà nưSc Có nhiIm v[ ựào t:o nhân l\c, bgi dưYng nhân tài cho quá trình CNH HđH ựRt nưSc Trong ựó, chú tr1ng ựào t:o, huRn luyIn l\c lưnng lao

ựZng có trình ựZ, chRt lưnng cao cho các ngành, lĩnh v\c SX v+t chRt, phi v+t chRt Ngoài ra, duch v[ GDđHCL cũng c>n có slc c:nh tranh và trs thành hàng hóa tham gia vào thu trưCng, theo kup xu thD cLa thCi ự:i, phát tri6n xuRt khỂu ra thD giSi [81] đ6 t:o ra s\ c:nh tranh, các trưCng đHCL nưSc ta c>n có mZt chiDn lưnc phát tri6n th+t s\ đó là có chương trình, quy trình và môi trưCng ựào t:o theo chuỂn quFc tD; gQn kDt vSi DN, ựMc biIt là gQn vSi các xu thD phát tri6n GDđH hiIn ự:i

Ộựào t0o theo nhu cIu XHỢ, t:o ra mZt Ộtam giác cânỢ giha nhà trưCng Ờ DN Ờ SV?

MZt thách thlc lSn ựMt ra cho các trưCng là ph(i có ngugn tài chắnh ựL lSn ự6 c(i cách nâng cao chRt lưnng, trong khi mlc ựZ ự>u tư cLa Nhà nưSc rRt h:n chD Vì v+y, Nhà nưSc nên giao quybn TCTC s mlc ựZ cao cho các trưCng Có như thD, các trưCng mSi chL ựZng tìm kiDm, khai thác, sO d[ng các ngugn l\c mZt cách hiIu qu(, góp ph>n nâng cao chRt lưnng và tiDn tSi xuRt khỂu GDđH ra thu trưCng quFc tD

2.1.2.2 Quá trình phát tri6n cLa các trưCng đ:i h1c công l+p

Luch sO phát tri6n các trưCng đH s nưSc ta có th6 chia thành 2 thCi kỳ:

Giai ựo0n 1945 ự n 1975, các trưCng đH có s\ tiDp c+n, phát tri6n khác nhau Ớ

mibn BQc, cuFi năm 1945 trưCng đH ự>u tiên ựưnc thành l+p là đH QuFc gia ViIt Nam (trên cơ ss ViIn đH đông Dương) Ngày 06/03/1956, Chắnh phL ký nghu ựunh thành l+p 05 trưCng đH ựZc l+p, ggm: Bách khoa, Nông lâm, Sư ph:m, Teng hnp và Y dưnc SO d[ng mô hình, chương trình ựào t:o cLa Liên Xô Sau ựó, Chắnh phL tiDp t[c thành l+p nhibu trưCng đH khác nhau Vb tài chắnh các trưCng không ựưnc t\ chL

Ớ mibn Nam, trưSc năm 1965 cũng chuu (nh hưsng mô hình đH Pháp, các trưCng không ựưnc t\ chL Các quyDt ựunh tuy6n d[ng, tăng ng:ch b+c giáo sư, mua sQm, chi phắ xây d\ng ph(i trình BZ ký duyIt Tm năm 1965, GDđH mibn Nam có s\ thay ựei như gOi GV, SV sang MỘ, Úc, Tân Tây Lan và các nưSc khác ựào t:o; xây d\ng Ộnbn GDđH t\ truỢ theo mô hình MỘ Nhưng vb b(n chRt tSi năm 1975, các trưCng vWn chưa chRm dlt tình tr:ng chuy6n tiDp tm đH hàn lâm cLa Pháp sang

đH th\c d[ng cLa MỘ Tuy nhiên, trên th\c tD các trưCng ựưnc hưsng nhibu ưu ựãi Chxng h:n, các ựb nghu cLa HZi ựgng đH vb nhân s\, vb NS thưCng ựưnc chắnh phL chRp thu+n nhanh BZ Giáo d[c không can thiIp vào chương trình ựào t:o, nZi

dung môn h1c, th6 lI thi cO, gi(ng d:y, NCKH, miUn là không trái vSi ba nguyên tQc qui ñunh cho GD là tính nhân b(n, tính dân tZc và phát tri6n năng l\c trí tuI

Giai ño0n 1975 ñ n 1986 hI thFng GDðH nưSc ta là các trưCng công l+p; tiDp

t[c phát tri6n theo mô hình Liên Xô Năm 1986 ð(ng, Nhà nưSc th\c hiIn ñei mSi chuy6n nbn kinh tD kD ho:ch hóa t+p trung sang nbn kinh tD thu trưCng ñunh hưSng XHCN, GDðH ñưnc quan tâm hơn và tmng bưSc thay ñei Năm 1998, Nhà nưSc cho thành l+p trưCng dân l+p Năm 2006, Chính phL có QuyDt ñunh chuy6n trưCng dân l+p sang tư th[c HiIn nay, nưSc ta có 2 lo:i trưCng ðH là công l+p và tư th[c

2.1.2.3 ðMc ñi6m cLa trưCng ð:i h1c công l+p

So vSi thD giSi, các trưCng ðHCL nưSc ta có nhhng nét ñMc trưng cơ b(n như sau:

M t là, qui mô nhc, chưa có tính c:nh tranh, phŒm chRt thuZc lo:i trung bình

và thRp nhưng l:i phân hoá lSn vb chRt lưnng Nó gih vai trò chL ñ:o trong ñào t:o ngugn nhân l\c trình ñZ cao cho ñRt nưSc (trưSc ñây, ch… ñào t:o cho cơ quan và thành ph>n kinh tD nhà nưSc, hiIn nay ñào t:o theo nhu c>u xã hZi và cho m1i thành ph>n kinh tD) Các chương trình ñào t:o chL yDu ph[c v[ nhu c>u h1c t+p, nâng cao năng l\c, kiDn thlc cho ngưCi ViIt Nam, sF lưnng SV quFc tD theo h1c rRt ít (chưa tSi 1% [81])

Hai là, ñào t:o theo hI thFng, vai trò qu(n lý cLa nhà nưSc rRt ñ+m nét ThCi

gian h1c tm 4÷6 năm (mZt, hai năm ñ>u h1c kiDn thlc cơ ss; nhhng năm sau h1c chuyên ngành; g>n ñây mSi chuy6n sang chD ñZ h1c tín ch…); ñưnc te chlc d:y và h1c theo khung chương trình chung do BZ GD&ðT qui ñunh (trm mZt sF chương trình cLa hai ðHQG) Các h1c vu, văn bwng cRp mang tính quFc gia ñưnc nhà nưSc b(o lãnh vb giá tru ViIc tuy6n sinh ph(i tr(i qua kỳ thi tuy6n chung cLa quFc gia và

có kDt qu( ñ:t chuŒn ñ>u vào cLa tmng trưCng và BZ GD&ðT qui ñunh

Ba là, ngugn tài chính ho:t ñZng chL yDu tm NS cRp (chi thưCng xuyên, không

thưCng xuyên) và ngugn thu h1c phí (theo khung qui ñunh và thRp hơn trưCng tư th[c) VSi nhhng ñMc ñi6m s trên cho thRy m1i ho:t ñZng cLa các trưCng ðHCL g>n giFng như nhhng DN, te chlc cung cRp duch v[ công vSi m[c tiêu phi lni nhu+n, nó ch… khác s(n phŒm, duch v[ là t:o ra tri thlc, có tác ñZng rRt lSn tSi các vRn ñb chính tru, XH, thúc ñŒy s\ phát tri6n KHCN cLa quFc gia

Nhân tF quan tr1ng nhRt cLa mZt nhà trưCng là yDu tF con ngưCi, bsi vì m1i danh tiDng, uy tín cLa nhà trưCng ñưnc t:o ra, ph[ thuZc rRt lSn vào chRt lưnng ñZi ngũ gi(ng viên (như năng l\c; h1c hàm, h1c vu; uy tín khoa h1c); chRt lưnng SV (ñưnc tuy6n ch1n mZt cách k“ lưYng phù hnp vSi chương trình ñào t:o ) Các kho(n chi cho trưCng ðHCL là nhhng kho(n chi ñ>u tư dài h:n, chi ñ>u tư phát tri6n Do v+y, muFn có hI thFng GDðH có chRt lưnng ph(i ñ>u tư vb tài chính cho các trưCng ðHCL

2.1.2.4 Phân lo:i trưCng ð:i h1c công l+p

Vb mMt chính thFng chưa có s\ rõ ràng vb phân lo:i, phân t>ng các trưCng ðHCL G>n ñây trong Lu+t GDðH ban hành tháng 6/2012 mSi ñưa ra mô hình phân t>ng thành

ba lo:i là ðH ñunh hưSng nghiên clu, ñunh hưSng lng d[ng và ñunh hưSng th\c hành

2.2 Cơ chg th ch_ tài chính trong trư(ng ðci h2c công lap

2.2.1 Khái niBm v cơ ch tF ch tài chính

2.2.1.1 MZt sF khái niIm chung

ð6 hi6u rõ vb cơ chD t\ chL tài chính, trưSc tiên chúng ta c>n làm rõ các khái niIm: cơ chD, t\ chL, t\ chL ðH, t\ chL tài chính

Thu+t ngh “cơ chD” là s\ chuy6n ngh cLa tm “mécanisme” trong tiDng Pháp và theo tm ñi6n Le Petit Larousse năm 1999, nó ñưnc gi(i nghĩa là “cách thlc ho:t ñZng cLa mZt t+p các yDu tF ph[ thuZc vào nhau” Theo tm ñi6n tiDng ViIt do ViIn ngôn ngh h1c biên so:n năm 2000 gi(i nghĩa “cơ chD là cách thlc mà theo ñó mZt quá trình ñưnc th\c hiIn” Như v+y, “cơ chD” là cách thlc ho:t ñZng cLa mZt s\ v+t, hiIn tưnng trong quá trình tgn t:i và phát tri6n [2]

T\ chL (autonomy), theo Tm ñi6n tiDng Anh Oxford 2004 là nói ñDn tr:ng thái chRt lưnng cLa mZt ñFi tưnng hoMc mZt ñơn vu như là nhà nưSc, chính quybn ñua phương, mZt te chlc, mZt cơ quan [179, tr 69] Theo tm ñi6n tiDng ViIt cLa ViIn ngôn ngh h1c xuRt b(n 2010 gi(i nghĩa “t\ chL” là viIc t\ ñibu hành, qu(n lý m1i công viIc cLa cá nhân hoMc cLa te chlc, không bu cá nhân, te chlc khác chi phFi Khi áp d[ng vào mZt trưCng ðH, các tác gi( White, Hollingworth (1999, 95) ñã c[ th6 hoá s\ ñZc l+p cLa mZt trưCng thành 3 nhóm:

M t là, khía c:nh te chlc, tài chính, mFi quan hI cLa trưCng vSi các te chlc khác

Hai là, ñb c+p ñDn khía c:nh t\ do cá nhân Nó chú ý tSi mlc ñZ cá nhân ñưnc

b(o vI khci nhhng (nh hưsng tm bên ngoài; ñMc biIt là slc ép cLa chính khách hàng cLa ñơn vu Nhóm này gQn vSi quybn t\ do h1c thu+t cLa GV, cLa nhà khoa h1c

Ba là, liên quan tSi t\ do ñibu hành các ho:t ñZng cLa nhà trưCng Nhóm này

t+p trung vào quá trình v+n hành nhà trưCng Có nghĩa là nhà trưCng ñưnc th\c hiIn chlc năng mà không ph[ thuZc vào bRt kỳ ai

T\ chL ñ:i h1c là mZt khái niIm phlc t:p, ña chibu Các tác gi( có cách trình bày khác nhau vb ph:m vi quybn t\ chL cLa te chlc giáo d[c ñ:i h1c Nó thưCng ñưnc các tác gi( chi tiDt hóa dưSi d:ng mZt b(ng liIt kê danh m[c vb các thŒm quybn c>n có ñFi vSi mZt te chlc giáo d[c ñ:i h1c Ph:m vi quybn t\ chL cLa mZt

te chlc giáo d[c ñ:i h1c ñưnc Ashby và Anderson, Berdahl, Frazier, Verhoest et al, Jongbloed và Ordorika ñưa ra như sau:

BEng 2.3: Nhqng phcm vi th ch_ c_a tZ chKc GDðH

Tác giE Ashby và Anderson

(1966)

Berdahl (1990)

Frazier (1997) Verhoest

et al (2004)

Jongbloed (2004)

và Ordorika (2003)

2 ThL t[c

1) Tr:ng thái pháp lý cLa nhà trưCng;

2) ThŒm quybn cLa nhà trưCng ñưnc ho:t ñZng, cRp bwng như thD nào?;

3 Sl m:ng;

4) ðibu hành;

5) ThŒm quybn tài chính;

6) Tuy6n d[ng;

7) Phi t+p trung hóa

vb h1c thu+t (ñưnc quyDt ñunh tuy6n sinh, thiDt l+p chương

trình ñào t:o)

1 Chlc năng qu(n lý

2 Chính sách

3 Cơ cRu

4 Tài chính

M t là, quybn t\ chL th\c chRt, nó nói ñDn quybn t\ do cLa các trưCng ðH

trong viIc xác ñunh các m[c tiêu và các chương trình th\c hiIn (ví d[, quybn xác

ñunh các chương trình h1c t+p và m[c ñích cLa nhhng chương trình này…) ðibu này ñb c+p tSi quybn t\ chL “cái gì”? Nó liên quan tSi sl m:ng, các chương trình và chương trình gi(ng d:y cLa te chlc GDðH [179, tr 71], [187, tr 19].

Hai là, quybn t\ chL thL t[c, nó ñb c+p tSi viIc các trưCng ðH có quybn xác

ñunh các phương tiIn c>n thiDt ñ6 hoàn thành các m[c tiêu và các chương trình, hay

nó nói tSi viIc các m[c tiêu và các chương trình này ñưnc th\c hiIn như thD nào? Quan ñi6m cLa Frazier (1997, tr 350) cho rwng viIc xem xét khái niIm t\ chL c>n gQn vSi ñMc ñi6m cLa trưCng ðH ñang ñưnc ñb c+p tSi Ông ñã chi tiDt hóa quybn t\ chL thành 7 yDu tF; trong ñó có ñb c+p tSi tình tr:ng pháp lý cLa te chlc GDðH Tuy nhiên, Ông cũng nhRn m:nh tSi mZt ñibu kiIn c>n thiDt cLa t\ chL là trách nhiIm gi(i trình ðunh nghĩa ph:m vi quybn t\ chL cLa Ashby, Berdahl và Frazier vma có ñi6m chung, vma có ñi6m riêng Hai yDu tF tác ñZng ñ>u tiên theo quan ñi6m cLa Frazier là tr:ng thái pháp lý và thŒm quybn h1c thu+t không có tr\c tiDp trong quan ñi6m cLa Ashby Tuy nhiên, có th6 l+p lu+n rwng các yDu tF này cũng ñã ñưnc cơ cRu mZt ph>n trong các ph:m trù t\ chL cLa Ashby [6] Vb thŒm quybn h1c thu+t và sl m:ng theo quan ñi6m cLa Frazier là giFng vSi quybn t\ chL th\c chRt cLa Berdahl [179, tr 72]

Theo Verhoest et al (2004), quybn t\ chL cLa mZt te chlc GDðH, bao ggm 2 vRn ñb, ñó là: Mlc ñZ t\ do ñưnc ñưa ra các quyDt ñunh riêng và nhhng ñibu bQt buZc te chlc GDðH ph(i th\c hiIn trong viIc sO d[ng quybn t\ do này [187, tr 19]

Các yDu tF vb quybn t\ chL cLa các tác gi( nêu ra trong b(ng 2.3, t:o nên khung khái niIm t\ chL s cRp ñZ cơ ss GDðH MZt ñibu dU thRy b(n chRt cLa t\ chL là s\ phân chia quybn l\c tm nhà nưSc tSi các cơ ss GDðH Ph:m vi quybn t\ chL thay ñei theo thCi gian nhưng nó ñbu gQn vSi lĩnh v\c h1c thu+t, qu(n tru ñibu hành, pháp lu+t và nhhng vRn ñb tài chính

Phân tích s trên cũng cho thRy TCTC là mZt yDu tF, mZt thŒm quybn cLa t\ chL ðH Nó là mZt khái niIm ñưnc sO d[ng khi ñgng thCi quan tâm tSi c( vRn ñb tài chính và quybn t\ chL Trong ñó, vRn ñb tài chính (theo tm ñi6n tiDng Anh Oxford năm 2004) là nhhng vRn ñb có liên quan tSi tài chính hay nhhng vRn ñb tibn b:c Nó

ñưnc mô t( trong cuFn sách "Tài chính trong GDðH" cLa các tác gi( Yeager, Nelson, Potter, Weidman và Zullo Rn hành năm 2001, bao ggm: các ngugn l\c cLa

te chlc, các chi phí, viIc l+p kD ho:ch chiDn lưnc, phân be ngugn l\c và qu(n lý tài chính cLa te chlc GDðH Vì v+y, chúng ta có th6 nói rwng TCTC có mFi quan hI vSi các ngugn l\c, các chi phí, s\ phân be ngugn l\c và qu(n lý tài chính [179, tr 72] Nói cách khác, TCTC liên quan tSi c( ngugn l\c tibn tI và phi tibn tI

Theo Barney (1991, 101 102) ngugn l\c cLa mZt te chlc ñưnc phân chia thành bFn lo:i: 1) ngugn l\c tài chính (như vFn chL ss hhu, vFn nn, thu nh+p ñưnc gih

l:i…); 2) ngugn l\c v+t chRt (máy móc, nhà xưsng, nhhng tài s(n hhu hình khác);

3) ngugn nhân l\c (kinh nghiIm, s\ hi6u biDt, s\ ñào t:o, kiDn thlc và trí tuI cLa các cá nhân); 4) ngugn l\c te chlc (làm viIc nhóm, ñZ tin c+y, s\ thân thiIn, danh tiDng cLa các nhóm cá nhân liên kDt vSi mZt công ty)

Khi teng kDt tài liIu nghiên clu cLa các tác gi( theo thl t\ thCi gian, chúng ta l+p ñưnc b(ng phân tích cRu trúc cLa TCTC như sau:

BEng 2.4: Phân tích cvu trúc c_a th ch_ tài chính

Tác giE ðơn vl

phân tích

Quan ñikm

vV quyVn th ch_

Nhqng khía ccnh c_a TCTC Nhqng cơ chg vV m‰t tZ

1 Phân be ngugn tài chính công;

2 T:o ra và sO d[ng ngugn tài chính tư nhân

Volkvein

(1986)

ThŒm quybn Quybn t\

do

1 Khoán ngân sách;

2 Chuy6n ngugn tài chính giha các th6 lo:i;

3 Gih l:i và ki6m soát h1c phí;

4 Gih l:i và ki6m soát các kho(n thu khác;

5 QuyDt ñunh mlc lương GV;

6 QuyDt ñunh tibn lương cho các nhân viên khác;

7 MiUm ki6m toán trưSc các kho(n chi;

8 SF dư cuFi năm có th6 ñưnc chuy6n sang năm sau;

9 B(n thân trưCng ðH ki6m soát s\ tr( lương và mua sQm

Cazenave

(1992)

HI thFng GDðH

ThŒm quybn

B(o trì và ss hhu các tòa nhà Năng lhc pháp luat

Tr:ng thái pháp lý cLa nhà trưCng

Tuy6n d[ng các vu trí công tác

cLa nhân viên

QuEn trl ñiVu hành

Thành ph>n cLa HZi ñgng qu(n tru

B>u ch1n hiIu trưsng Phân be và sO d[ng ngugn tài

chính

Công tác tài chính

Ngân sách riêng Các qui trình cLa NS

Ki6m soát sau

Ziderman

(1994)

ThŒm quybn

1 ThiDt l+p h1c phí

2 Cơ chD phân be nZi bZ

3 T\ do t:o ngugn thu tm tài s(n

4 Thành l+p te chlc trung gian

Mc Daniel

(1996)

HI thFng

GDðH

ThŒm quybn Quybn t\

do

1 Vay mưnn trên thu trưCng vFn;

2 Hoàn toàn ñunh ño:t các ho:t ñZng có liên quan tSi nhhng hnp ñgng nghiên clu và gi(ng d:y mang tính thương m:i;

3 Gih l:i lni nhu+n

Công tác tài chính

Hình thlc NS cLa chính phL Hình thlc cLa các ngugn tài chính quan tr1ng khác

Riêng biIt NS ñ>u tư

1 ThiDt l+p mlc h1c phí

2 Phân be ngugn l\c nZi bZ

3 T\ quyDt ñunh t:o ra ngugn tài chính bên ngoài

Công tác tài chính

Tài trn khoán Rothblatt

(2002)

Te chlc

GDðH

Quybn ra quyDt ñunh ñZc l+p ñ6

1 ThiDt l+p ngugn tài chính

2 Khai thác ngugn tài chính

chí còn bu hiDn pháp cRm (Tomusk 2001, Teixeira và cZng s\, 2004) Nhưng ngày nay khái niIm chia si chi phí GDðH ñã trs nên phe biDn hơn trong th\c tiUn (Teixeira et al 2006) HoMc nhhng ho:t ñZng rRt quan tr1ng ñ6 t:o ra ngugn tài chính tư nhân cho các te chlc GDðH là bán các s(n phŒm thương m:i, các ngugn thu tm th6 thao, khai thác ngugn tài chính tm c\u sinh viên luôn ñưnc khuyDn khích

s Hoa Kỳ nhưng không ñưnc th\c hiIn s châu Âu, do ñó viIc nghiên clu chúng trong khung c(nh cLa châu Âu s’ không có ý nghĩa…[187, tr 20]

Các tác gi( Ashby (1966); Sheehan (1997) và Rothblatt (2002) cho rwng TCTC ggm 2 khía c:nh là quybn t\ do phân be ngugn tài chính công, quybn t\ do t:o ra và

sO d[ng các ngugn tài chính tư nhân Trong khi Cazenave (1992), Mc Daniel (1996), Jongbloed (2000, 2004) ñã ñưa ra 3 yDu tF; Ziderman (1994), Ordorika (2003) ñưa 4 yDu tF Riêng Volkvein (1986) ñưa ra mZt cách chi tiDt hơn, ggm 9 yDu tF

ViIc nghiên clu TCTC có th6 th\c hiIn s cRp ñZ hI thFng, cRp ñZ ngành, cRp

ñZ te chlc, cRp ñZ ñơn vu cơ ss và th+m chí s cRp ñZ cá nhân Ví d[, tr1ng tâm nghiên clu cLa Cazenave (1992) và Mc Daniel (1986) là s cRp ñZ hI thFng GDðH, còn Sheehan (1997) ñã không chi tiDt hóa bRt kỳ ñơn vu phân tích nào

B(ng 2.4 cũng cho thRy các tác gi( ñbu có cùng quan ñi6m vb quybn t\ chL là

"quybn t\ do ñ6"; "quybn l\c ñ6” chi phFi nhhng ho:t ñZng cLa nhà trưCng, trong

ñó quybn t\ chL ñưnc hi6u là nhhng quybn t\ do tích c\c Nó ñb c+p tSi quybn t\ do ñ6 có hành ñZng tFt hơn trong ñibu kiIn và hành ñZng ñang có s•n ñFi vSi ngưCi qu(n lý Quybn t\ do tiêu c\c hàm ý là “quybn t\ do có” s\ can thiIp, theo Henkel (2005, 170) nó là ñibu không th\c tD Bsi vì, các h1c gi( và te chlc GDðH luôn ph(i có trách nhiIm vSi nhhng ñFi tưnng cLa nó và ñang ngày càng ph(i làm viIc trong các m:ng lưSi không có biên giSi rõ ràng

Như v+y, TCTC cLa te chlc GDðH là quybn t\ chL gQn vSi các ngugn l\c cLa

nó Chxng h:n, s\ phân phFi, sO d[ng các ngugn l\c tibn tI và phi tibn tI Ngugn l\c tibn tI, ggm: NSNN, ngugn tài chính bên ngoài (cLa tư nhân, vay mưnn, ho:t ñZng t:o thu nh+p, h1c phí, lni nhu+n) Ngugn l\c phi tibn tI, ggm: nhân viên, các bài viDt, cơ cRu h1c thu+t, sF lưnng SV, các tòa nhà, danh tiDng, tr:ng thái pháp lý

Vb lý lu+n và th\c tiUn, tuy có s\ phân biIt ngugn l\c tibn tI và phi tibn tI nhưng giha chúng có mFi quan hI ràng buZc vSi nhau và chúng ñ:i diIn cho hai mMt cLa mZt vRn ñb (Jones 2002, 228; Bargh, Scott & Smith 1996, 114)

Sheehan ñunh nghĩa "t\ chL" như là kh( năng ñưa ra các quyDt ñunh tài chính; s\ ñZc l+p vSi chính phL, vSi các HZi ñgng tài trn; ñMc biIt là kh( năng t:o ra các ngugn tài trn công và phân be ngugn tài chính này mZt cách ñZc l+p Theo Rothblatt thì TCTC là quybn quyDt ñunh ñZc l+p vb viIc sO d[ng NS cRp, các te chlc GDðH

có quybn khai thác ngugn tài chính tm nhhng ngugn khác C( Sheehan và Rothblatt ñbu gQn TCTC vSi các ngugn l\c tibn tI, các Ông cho rwng thŒm quybn vb vRn ñb tài chính là mZt yDu tF cLa quybn t\ chL te chlc, giFng quan ñi6m cLa Frazer

Khi nghiên clu các trưCng ðH Pháp, Cazenvae (1992, 1368 1376) cho rwng vRn ñb TCTC cLa trưCng ðH là tr:ng thái pháp lý; NS cLa nhà trưCng; qui trình l+p d\ toán; viIc b>u ch1n và quybn quyDt ñunh cLa hiIu trưsng; ch… ñunh thL qu“; thành ph>n, nhiIm v[ cLa hZi ñgng trưCng và s\ ki6m soát cLa nhà nưSc Ngoài ra, Cazenvae (1992, 1369) cũng nhRn m:nh vRn ñb liên quan tr\c tiDp tSi TCTC là quybn tuy6n d[ng nhân s\, quybn tr( lương, quybn ss hhu CSVC, kh( năng mua hoMc xây mSi và duy tu các tòa nhà bwng tibn cLa trưCng, hI thFng NSNN Như v+y, Cazenave tiDp c+n vSi te chlc GDðH và quybn TCTC cLa te chlc GDðH như là mZt ñơn vu có c( ngugn l\c tibn tI và phi tibn tI, bao ggm: ngugn tài chính công, nhân viên, các bài viDt và ss hhu các tòa nhà ðibu này cho chúng ta thRy có rRt nhibu ñi6m trùng nhau giha khái niIm t\ chL ðH và TCTC

Mc Daniel (1996) ño lưCng các khía c:nh cLa TCTC là thŒm quybn vay mưnn tibn trên thu trưCng vFn; hoàn toàn t\ do ñ6 xác ñunh các ho:t ñZng cLa te chlc gQn vSi nhhng hnp ñgng nghiên clu, gi(ng d:y có tính thương m:i và thŒm quybn gih l:i thu nh+p (ngưnc l:i là chuy6n thu nh+p cho chính phL)

Giha cách tiDp c+n cLa Cazenave (1992), Mc Daniel (1996) và cách tiDp c+n cLa Sheehan (1997), Rothblatt (2002) có s\ khác nhau vb ph:m vi TCTC S\ khác nhau chL yDu là liIu TCTC ch… có quan hI vSi ngugn l\c tibn tI hay c( ngugn l\c tibn tI và phi tibn tI ñbu là nhhng yDu tF cLa quybn TCTC

CZt cuFi cùng cLa b(ng 2.4 th6 hiIn TCTC gi(i thích như thD nào thì ñưnc công nh+n, như thD nào có th6 bu thu h¤p Vì có nhhng ñibu kiIn làm cho quybn t\ chL trs thành hiIn th\c nhưng cũng có th6 ñưnc sO d[ng ñ6 thu h¤p quybn t\ chL Căn cl vào ngugn gFc, các yDu tF trong b(ng 3 có th6 phân lo:i thành ba nhóm:

M t là, th6 hiIn tư cách pháp nhân như tr:ng thái pháp lý, ngân sách riêng,

hình thlc cLa tài trn công, khoán NS, phi t+p trung hóa

Hai là, th6 hiIn viIc qu(n tru nZi bZ như s\ tách biIt giha NS ñ>u tư vSi NS

ho:t ñZng, thL t[c liên quan tSi lni nhu+n hàng năm, thành ph>n HZi ñgng qu(n tru

Ba là, th6 hiIn chL th6 kinh tD như chuy6n giao tài s(n và cơ ss h: t>ng tm nhà

nưSc cho te chlc

Trong ñó, tư cách pháp nhân ñưnc bi6u thu qua tên riêng, nó ph(n ánh ph:m vi ho:t ñZng cLa te chlc Tư cách pháp nhân là mZt công c[ ñ6 t:o ra mZt ñơn vu ñZc l+p hnp pháp NDu không có tư cách pháp nhân thì chL th6 không có năng l\c pháp lu+t, không th6 ss hhu nhhng tòa nhà và cơ ss h: t>ng ñã nhQc tSi trong b(ng danh m[c s trên MZt chL th6 pháp lý ñZc l+p có thŒm quybn ký kDt nhhng hnp ñgng ràng buZc, t:i tòa án có quybn yêu c>u thi hành hnp ñgng ñã ký kDt … ðây là s\ phân biIt vSi các thành viên riêng li cLa mZt te chlc (Milgrom & Roberts 1992, 20)

Qu(n tru nZi bZ cho biDt cRu trúc ra quyDt ñunh gQn vSi các ho:t ñZng và tài s(n cLa te chlc Các ban qu(n tru có vai trò quan tr1ng trong viIc qu(n tru các te chlc GDðH (Amaral, Jones & Karseth 2002, 287; Jones 2002, 231) Nhhng vRn ñb chL yDu cLa qu(n tru nZi bZ, bao ggm liIu te chlc GDðH có hZi ñgng qu(n tru riêng hay không; nhiIm v[, thành ph>n và ai nên ñưnc l\a ch1n hoMc b>u vào hZi ñgng qu(n tru (Frazer 1997, 351) Trong ñó, quan tr1ng nhRt là qui trình ra quyDt ñunh cLa viIc l+p kD ho:ch và phân be ngugn l\c (Thompson, 1998, 11) Như v+y, các thL t[c và

cơ cRu qu(n tru nZi bZ liên quan tSi viIc th\c thi quybn TCTC cLa chL th6

S\ phân cRp tm chính phL tSi các te chlc GDðH ph(i gQn vSi nhhng vRn ñb qu(n tru ngân sách nZi bZ và theo Weiler (1990, 47), ngưCi ta có hai lo:i kỳ v1ng:

M t là, s\ phân cRp càng lSn s’ huy ñZng và t:o ra nhibu ngugn l\c hơn, ñibu này

không có trong hI thFng ki6m soát t+p trung (các ngugn l\c ñưnc sinh ra như thD nào?)

Hai là, trong hI thFng phân cRp sO d[ng các ngugn l\c có s•n hiIu qu( hơn

(các ngugn l\c ñưnc sO d[ng như thD nào?)

MZt vRn ñb cFt lõi liên quan tSi TCTC là liIu te chlc GDðH có NS riêng hay không và te chlc nên làm thD nào ñ6 có các ngugn NS (Cazenave 1992, 1369) Các nguyên tQc và cơ chD ñibu hành cLa hI thFng tài trn là mZt trong nhhng công c[ quan tr1ng nhRt ñ6 tăng cưCng hoMc thu h¤p quybn TCTC Ví d[, tài trn công có th6 ñưnc tách thành chi phí thưCng xuyên và chi phí ñ>u tư S\ riêng biIt cLa tài trn cho các m[c tiêu c[ th6 là thu h¤p quybn TCTC cLa te chlc GDðH

Khái niIm chL th6 kinh tD cLa te chlc GDðH nó ñưnc hi6u là mZt ñơn vu ngân sách, mZt ñơn vu kD toán tài chính, mZt ñơn vu báo cáo, mZt nơi t+p trung trách nhiIm (Jones & Pendlebury 1992, 13 15, 111 & 128), mZt ñơn vu ñang chuu s\ ch… ñ:o d\a trên s\ thi hành (Meklin 1991, 146, BZ Tài chính 2006, 49) hoMc mZt ñơn

vu có năng l\c phân be nhhng ngugn l\c khan hiDm ñ6 ñ:t ñưnc các m[c tiêu (HZi ñgng Tiêu chuŒn KD toán QuFc tD 2005, 8)

• góc ñZ tài chính, quan ñi6m chL th6 kinh tD ñZc l+p cLa te chlc GDðH ñưnc hi6u là chL th6 kD toán riêng; ngân sách, các ngugn thu chi riêng; qu(n lý tibn mMt, thanh toán chuy6n kho(n, vFn t\ có, qu(n lý tài chính riêng và ph(i chuu trách nhiIm cho nhhng rLi ro tibm Œn vb nhhng hành ñZng và tibn nn cLa nó ðgng thCi

có nghĩa v[ l+p kD ho:ch tài chính, xây d\ng qui trình NS, ki6m soát chi tiêu, ki6m soát các thu nh+p tài chính, h:ch toán kD toán và qu(n lý tài s(n

VSi các nZi dung s trên cho thRy, các tác gi( ñưa ra hai quan ñi6m vb TCTC:

M t là, quan ñi6m ngugn l\c cho rwng quybn TCTC cLa te chlc GDðH gQn

vSi các ngugn l\c ðibu này liên quan tSi: 1) quybn t\ chL trong viIc giành ñưnc và phân be các ngugn l\c tibn tI; 2) quybn t\ chL trong viIc giành ñưnc và phân be các ngugn l\c tibn tI và phi tibn tI

Hai là, quan ñi6m chL th6 cho rwng quybn TCTC cLa te chlc GDðH ph(i gQn

vSi khái niIm chL th6, bao ggm: ChL th6 pháp lý, chL th6 trong qu(n tru nZi bZ, chL th6 kinh tD Quan ñi6m chL th6 nhRn m:nh tSi s\ hi6u biDt như thD nào là ñb cao, như thD nào là thu h¤p quybn TCTC Ví d[, Frazer (1997, 351) ñã nhRn m:nh mZt

ñMc ñi6m cLa quybn t\ chL là làm thD nào ñ6 te chlc giành ñưnc thŒm quybn ho:t ñZng Vb lu+t pháp, liIu te chlc GDðH có ñưnc thma nh+n như mZt chL th6 riêng biIt hay không? nó có th6 ký kDt nhhng hnp ñgng mà không c>n tham kh(o tSi ngưCi có thŒm quybn cao hơn hay không?

Trong bFi c(nh cLa ViIt Nam, chúng ta nên hi6u quybn TCTC là tính ñDn c( yDu tF ngugn l\c và chL th6 Bsi vì, nDu lng d[ng hai quan ñi6m mZt cách riêng li thì quybn TCTC cLa te chlc GDðH có th6 bu thu h¤p nhibu mMt Ví d[, ch… quan tâm tSi ngugn l\c tibn tI thì có th6 bu h:n chD bsi s\ ki6m soát quybn TCTC trong quan hI vSi nhà nưSc hoMc vSi các hZi ñgng tài trn tư nhân và quybn TCTC có kh( năng bu thu h¤p do mZt sF ngugn l\c phi tibn tI không ñưnc ñb c+p tSi

2.2.1.2 Cơ chD t\ chL tài chính

Trong lĩnh v\c TCTC cách thlc (cơ chD) v+n hành các ph:m trù TCTC

do cái gì quyDt ñunh ðây là vRn ñb c>n ñưnc làm rõ S\ v+n hành các ph:m trù thuZc lĩnh v\c TCTC chuu s\ tác ñZng chi phFi cLa hai nhân tF, bao ggm:

M t là, các quy lu+t kinh tD, tài chính ñã và ñang tgn t:i trong mZt môi trưCng

kinh tD, tài chính nhRt ñunh

Hai là, s\ ph(n lng cLa con ngưCi trưSc s\ v+n ñZng theo tính qui lu+t khách

quan cLa các ph:m trù kinh tD, tài chính Hay nói cách khác là con ngưCi ñưa ra nhhng cách thlc ñ6 hưSng s\ v+n ñZng cLa các ph:m trù kinh tD, tài chính mang tính qui lu+t khách quan theo nhhng yêu c>u chL quan cLa mình [2]

VSi quan niIm “cơ chD” là cách thlc thì trong lĩnh v\c TCTC cách thlc ñó do con ngưCi t:o ra và nó mang dRu Rn chL quan là chL yDu Như v+y, cách thlc trong trưCng hnp này có th6 hi6u là nhhng qui ñunh cLa con ngưCi trưSc s\ v+n ñZng mang tính qui lu+t cLa ph:m trù TCTC

Khi hàm ý cơ chD là nhhng qui ñunh cLa con ngưCi thì nhhng qui ñunh ñó luôn bao ggm hI thFng các quybn và lni ích ViIc sO d[ng hI thFng các quybn và lni ích ñ6 ñưa ra nhhng quy ñunh (cơ chD) mang l:i hiIu qu( chung cho quFc gia khi nhhng qui ñunh này phù hnp vSi s\ v+n ñZng mang tính qui lu+t cLa TCTC ðây là cách tiDp c+n vb thu+t ngh “cơ chD” trong lĩnh v\c TCTC

2.2.2 Tính khách quan c a viBc thFc hiBn cơ ch tF ch tài chính trưDng ð1i hEc công l)p

Trong nbn kinh tD thu trưCng, giáo d[c có vai trò ñMc biIt quan tr1ng; nó là mZt nhân tF quyDt ñunh s\ tăng trưsng, phát tri6n vhng bbn KT XH cLa mZt quFc gia và c( cZng ñgng quFc tD ðibu này ñã ñưnc nhibu h1c gi( và các chính tru gia thma nh+n

Ví d[, năm 2010 ThL tưSng Ôn Gia B(o ñã nói vb nguyên nhân s\ thành công, s\ gia tăng, s\ phát tri6n kinh tD Trung QuFc: “C( thD giSi ñang nói vb s\ tr‹i d+y cLa Trung QuFc và nhhng gì h1 nói ph>n lSn là GDP cLa Trung QuFc Nhưng tôi nghĩ rwng, s\ gia tăng cLa Trung QuFc nwm s nhân tài và giáo d[c” [4]

Do có nh+n thlc rRt rõ vb vai trò cLa giáo d[c cho nên chính phL các nưSc luôn quan tâm và tăng cưCng ñ>u tư NSNN cho GD, trong ñó có GDðH • M“ ngân sách ñ>u tư cho GD rRt lSn (năm 1985; 1989; 1999 tương lng là 300 t… USD;

353 t… USD; 653 t… USD); hiIn nay, hàng năm teng chi tiêu cho GDðT g>n 1.000 t… USD (chiDm kho(ng 7% GDP), trong ñó chi cho GDðH trên 700 t… USD • Trung QuFc, ñibu 60 cLa Lu+t GDðH ghi NSNN là thành ph>n chính trong các ngugn vFn cho GDðH Tm năm 1994 tSi nay, ngân sách ñ>u tư cho GD cLa Trung QuFc không ngmng tăng lên và hiIn ñang s mlc chi kho(ng 3,28% GDP [53]

CuZc cách m:ng KHCN tm nhhng năm 80 cLa thD k„ XX, ñã ñưa nbn kinh tD thD giSi chuy6n sang mZt giai ño:n phát tri6n mSi, ñó là nbn kinh tD tri thlc DWn tSi vai trò cLa GDðH ngày càng trs nên quan tr1ng hơn, nó không ch… ñào t:o ra ngugn nhân l\c chRt lưnng cao mà còn là nơi s(n sinh ra hI thFng tri thlc mSi, phát tri6n, chuy6n giao công nghI hiIn ñ:i, góp ph>n phát tri6n KT XH bbn vhng [75, tr 48]

VSi nhhng lý do trên, ngay tm nhhng năm cuFi thD k„ XX, GDðH cLa thD giSi

ñã có nhhng bưSc chuy6n biDn m:nh m’ tm GDðH tinh hoa sang GDðH ñ:i chúng, làm qui mô GDðH tăng lên nhanh chóng trên ph:m vi toàn c>u (b(ng 2.5)

BEng 2.5: Tăng trư~ng tuykn sinh và t{ lT nhap h2c năm 1999, 2007

Tuykn sinh (triTu SV) T{ lT tuykn sinh (%)