Định hướng thực hiện phương pháp sử dụng tranh ảnh để nâng cao hiệu quả dạy học địa lý lớp 10 chuyên ban

định hớng thực hiện phơng pháp sử dụng tranhảnh để nâng cao hiệu quả dạy học địa lý lớp 10 chuyên ban Giảng viên hớng dẫn: Mai Văn Quyết Sinh viên thực hiện: Bùi Thị Cúc Lớp: K44A- Đị

Trờng Đại học Vinh

KHOA Địa lý

- -Bùi THị cúc

Định hớng thực hiện phơng pháp sử dụng tranh

ảnh để nâng cao hiệu quả dạy học địa lý lớp 10

định hớng thực hiện phơng pháp sử dụng tranh

ảnh để nâng cao hiệu quả dạy học địa lý lớp 10

chuyên ban

Giảng viên hớng dẫn: Mai Văn Quyết

Sinh viên thực hiện: Bùi Thị Cúc

Lớp: K44A- Địa lý

Vinh- 05/2007

Lời cảm ơn

Để hoàn thành khoá luận này, Tôi xin bày tỏ lòng biết ơn sâu sắc nhất

đến Thầy Giáo Mai Văn Quyết- ngời đã trực tiếp hớng dẫn tôi trong suốt quátrình thực hiện đề tài, Ban chủ nhiệm khoa, tập thể K44A- Địa lý, Giáo viên,các em học sinh trờng THPT DTNT- Tỉnh Thanh Hoá

Là đề tài đầu tiên để làm quen với công tác nghiên cứu khoa học chắcchắn còn nhiều thiếu sót, rất mong sự góp ý, chỉ bảo của các Thầy Cô giáo,bạn bè để đề tài hoàn thiện hơn

Xin chân thành cảm ơn

Tác giả

Mục lục

Trang

Chơng I. Cơ sở lý luận và cơ sở thực tiễn của phơng

pháp sử dụng tranh ảnh trong dạy học địa lý

6

1.1.2 Vai trò của phơng tịên dạy học địa lý 7

1.1.3 Các loại phơng tiện dạy học địa lý ở trờng phổ thông 8

1.2.1 Đặc điểm tâm sinh lý học sinh THPT 18

1.2.2 Thực trạng sử dụng phơng tiện dạy học địa lý ở

tr-ờng phổ thông hiện nay

201.2.3 Tình hình sử dụng tranh ảnh trong dạy học địa lý ở

trờng phổ thông và hứng thú của học sinh đối với

phơng pháp sử dụng tranh ảnh

22

Chơng II. Định hớng vận dụng phơng pháp sử dụng

tranh ảnh để nâng cao hiệu quả dạy học địa

lý lớp 10 chuyên ban

24

2.1 Mục đích môn địa lý ở trờng phổ thông 24

2.3 Cấu trúc chơng trình môn địa lý ở trờng phổ thông 26

2.4 Chơng trình địa lý lớp 10 chuyên ban 27

2.4.4 Đặc điểm của hệ thống tranh ảnh trong SGK địa lý

và một số lu ý khi sử dụng tranh ảnh

29

2.5 Phơng pháp sử dụng tranh ảnh trong dạy học địa lý

lớp 10 chuyên ban

30

2.5.1 ý nghĩa của việc sử dụng tranh ảnh 30

2.5.2 Định hớng sử dụng tranh ảnh trong dạy học địa lý

lớp 10 chuyên ban

312.5.3 Kết hợp phơng pháp sử dụng tranh ảnh với các ph-

ơng pháp dạy học và các phơng tiện dạy học trực

Cùng với sự phát triển của đất nớc, nền giáo dục- đào tạo việt nam

đang từng bớc đổi mới Nh chủ tịch Hồ Chí Minh đã từng nói: "vì lợi ích mờinăm trồng cây, vì lợi ích trăm năm trồng ngời" Đảng ta đã xác định "giáo dục

là quốc sách hàng đầu”, coi đầu t cho giáo dục là một trong những hớng chínhcủa đầu t phát triển, tạo điều kiện cho giáo dục đi trớc một bớc, phục vụ đắclực cho sự phát triển của đất nớc

Ngày nay chúng ta đang bớc vào thời kỳ CNH- HĐH phấn đấu trongvài thập kỷ tới đa nớc ta ra khỏi tình trạng nghèo nàn lạc hậu, trở thành một n-

ớc có cơ sở vật chất kỹ thuật hiện đại, có nền văn hoá tiên tiến đậm đà bản sắcdân tộc, gắn tăng trởng kinh tế với công bằng xã hội, bảo vệ và cải thiện môitrờng, nâng cao đời sống vật chất và tinh thần của nhân dân, củng cố quốcphòng an ninh vững chắc nhằm thực hiện mục tiêu "Dân giàu, nớc mạnh, xãhội công bằng, dân chủ văn minh” biến lý tởng mục tiêu cao cả của CNXHthành hiện thực Công cuộc đổi mới này đề ra những yêu cầu mới đối với hệthống giáo dục- đào tạo, phải xác định lại mục tiêu thiết kế lại chơng trình, kếhoạch nội dung, phơng pháp giáo dục và đào tạo

Chúng ta đã quan tâm đầu t phát triển cho sự nghiệp giáo dục- đào tạothực hiện mục tiêu nâng cao dân trí, đào tạo nhân lực bồi dỡng nhân tài Tuynhiên đến nay so với nhiều nớc trong khu vực thì phải thừa nhận sự phát triểngiáo dục nớc ta còn nhiều hạn chế, đang có nguy cơ tụt hậu Kết quả thực hiệncác mục tiêu nhiệm vụ, nội dung chơng trình, phơng pháp đào tạo còn cónhững thua kém Để khắc phục tình trạng đó chúng ta cần phải tiếp tục đổimới sự nghiệp giáo dục- đào tạo, tạo ra những chuyển biến sâu sắc trong đổimới tổ chức, quy trình dạy học nâng cao chất lợng và hiệu quả giáo dục, để

đào tạo ra những con ngời lao động tự chủ, năng động và sáng tạo đáp ứng đợcnhu cầu của thời đại, có tri thức khoa học cao, có kỹ năng hành động và t duythực tiễn, có phơng pháp tự học và nghiên cứu tốt

Sự nghiệp giáo dục và đào tạo nớc ta đòi hỏi phải có sự đổi mới trongtất cả các khâu của quá trình dạy học và phơng pháp dạy học là một trongnhững khâu quan trọng và hàng đầu cần phải đổi mới Trong những năm gần

đây, đổi mới phơng pháp dạy học là một vấn đề đang đợc toàn xã hội quantâm, chuyển từ phơng pháp dạy học tự động- lấy thầy làm trung tâm sang ph-

ơng pháp dạy học theo hớng tích cực- lấy học sinh làm trung tâm nhằm đạt

đ-ợc mục tiêu giáo dục và đáp ứng nhu cầu của xã hội là đào tạo những thế hệhọc sinh làm chủ đợc hoạt động nhận thức, trở thành ngời lao động có họcvấn, có đạo đức, có t cách biết sử dụng vốn tri thức của mình một cách sángtạo vào công cuộc xây dựng đất nớc

Địa lý là một môn học trong hệ thống các môn học ở trờng phổ thông,

nó có ý nghĩa thực tiễn rất lớn cũng nh các môn học khác nhằm góp phần thựchiện mục tiêu giáo dục Môn Địa lý cũng đã có những chuyển biến đáng kể từnội dung đến phơng pháp dạy học

Năm học 2006-2007 là năm học có những chuyển biến mạnh mẽ củanền giáo dục nớc nhà với hàng loạt những mục tiêu và nhiệm vụ đợc đặt ra.Bên cạnh đó hệ thống nội dung chơng trình cũng có những thay đổi đáng kể,lần đầu tiên chơng trình chuyên ban đợc áp dụng rộng rãi cho tất cả các trờngTHPT trong cả nớc Địa lý đợc xếp vào ban KHXH với nội dung kiến thứcngày càng đa dạng và phong phú, cấu trúc chơng trình hợp lý hơn, kênh hình

đợc tăng cờng sử dụng: với hệ thống bản đồ, biểu đồ, lợc đồ đặc biệt lànhững tranh ảnh sinh động mang nội dung địa lý- đây là một nội dung kiếnthức mới, đặt ra yêu cầu đối với giáo viên địa lý là phải vận dụng những phơngpháp nh thế nào để sử dụng những tranh ảnh địa lý có hiệu quả cao

Lần đầu tiên làm quen với công tác nghiên cứu khoa học và sau khi đãtham khảo ý kiến của thầy Mai Văn Quyết- ngời trực tiếp hớng dẫn

Tôi đã mạnh dạn chọn đề tài: “Định hớng thực hiện phơng pháp

sử dụng tranh ảnh để nâng cao hiệu quả dạy học Địa lýlớp 10 chuyên ban” Với mong muốn góp một phần nào đó vào hớng sửdụng tranh ảnh có hiệu quả hơn, góp phần nâng cao chất lợng dạy học địa lýphổ thông

2 Mục đích và nhiệm vụ nghiên cứu.

2.1 Mục đích nghiên cứu.

Kết quả nghiên cứu của đề tài góp phần nâng cao hiệu quả sử dụng cácphơng tiên dạy học địa lý

Nâng cao hiệu quả của phơng pháp sử dụng tranh ảnh trong dạy học địa

lý lớp 10 nói riêng và địa lý ở trờng phổ thông nói chung

Bớc đầu nắm đợc quy trình sử dụng của một phơng tiện dạy học trựcquan, góp phần nâng cao chất lợng dạy học

2.2 Nhiệm vụ của đề tài.

Nghiên cứu đặc điểm cấu trúc chơng trình địa lý lớp 10 chuyên ban, đặc

điểm nội dung, kênh chữ, kênh hình trong SGK địa lý lớp 10

Tìm hiểu đặc điểm của hệ thống tranh ảnh trong SGK, kết hợp sử dụngmột số tranh ảnh mang nội dung địa lý vào những nội dung bài học cụ thể

Tìm hiểu thực trạng vận dụng phơng pháp sử dụng tranh ảnh ở một sốtrờng THPT

Xây dựng một số giáo án cụ thể và tiến hành giảng dạy ở trờng phổthông, để thấy đợc hiệu quả của phơng pháp sử dụng tranh ảnh

Đánh giá kết quả thực nghiệm và đa ra những kết luận sau đã thựcnghiệm

3 Đối tợng và phạm vi nghiên cứu.

3.1 Đối tợng nghiên cứu.

Nghiên cứu phơng pháp sử dụng tranh ảnh trong dạy- học địa lý lớp 10chuyên ban nhằm giúp học sinh khai thác tri thức địa lý hoặc minh hoạ từnhững trang ảnh đó để phục vụ cho những nội dung cụ thể

3.2 Phạm vi nghiên cứu.

Phơng pháp sử dụng tranh ảnh địa lý có thể dùng cho tất cả các lớp học,bậc học ở trong nhà trờng, tuy nhiên trong giới hạn của đề tài và điều kiện chophép, nên trong đề tài này tôi chỉ tập trung nghiên cứu sử dụng tranh ảnh cho

dạy- học địa lý lớp 10 chuyên ban ở một số bài tiêu biểu trong phần địa lý XH.

KT-4 Giả thuyết khoa học.

Nếu đề tài đạt kết quả tốt sẽ giúp cho học sinh trong quá trình hìnhthành khái niệm, biểu tợng địa lý, phát triển t duy, rèn luyện kỹ năng và vậndụng kiến thức địa lý có hiệu quả hơn, học sinh sẽ chủ động hơn trong việctìm kiếm thông tin địa lý qua su tầm các tranh ảnh ở tạp chí, sách báo

Có thể áp dụng phơng pháp cho tất cả các bậc học, khối học ở trờng phổthông

5 Lịch sử nghiên cứu đề tài.

Việc sử dụng các phơng tiện thiết bị dạy địa lý ở trờng phổ thông đã

đ-ợc rất nhiều các tác giả nghiên cứu, đề cập tới Có những công trình nghiêncứu lớn nh: Trong "lý luận dạy học địa lý"- của Nguyễn Dợc Nxb ĐHQG

HN, 2001; "Phơng tiện, thiết bị kỹ thuật trong dạy học địa lý"- Nguyễn TrọngPhúc Nxb ĐHQG HN, 2001; "Một số ý kiến xoay quanh vấn đề sử dụng kênhhình để giảng dạy địa lý lớp 11 ở trờng phổ thông"- Tài liệu chuyên đề đổimới phơng pháp dạy học địa lý bậc trung học- Bộ giáo dục và đào tạo, 1999 cũng nh các luận án, luận văn của tiến sỹ, thạc sỹ, khoá luận tốt nghiệp củasinh viên các trờng ĐHSP

Tuy nhiên việc sử dụng tranh ảnh trong dạy học địa lý ở lớp 10 chuyênban thì các tài liệu nghiên cứu cha nhiều, có chăng chỉ là lồng ghép trong các

đề tài, các sách chuyên ngành viết về phơng pháp sử dụng các phơng tiện dạyhọc Địa lý

Trong chơng trình THPT năm nay, lần đầu tiên hệ thống tranh ảnh đợctăng cờng sử dụng, có những tranh ảnh có thể khai thác kiến thức, có nhữngtranh ảnh nhằm minh hoạ cho phần lý thuyết đợc cụ thể hơn Tranh ảnh mangnội dung địa lý ngày càng nhiều kể cả trong SGK và các nguồn khác Nhngviệc sử dụng những tranh ảnh đó nh thế nào để có hiệu quả, thì tôi cha thấy cótác giả nào quan tâm đến Do vậy tôi chọn đề tài này là đề tài nghiên cứu củamình nhằm góp một phần nào đó vào việc hớng dẫn học sinh sử dụng nhữngtranh ảnh đó một cách có hiệu quả nhất

6.2 Các phơng pháp nghiên cứu thực tiễn:

Bao gồm:

Tìm hiểu, quan sát

Tiếp xúc, trao đổi với giáo viên và học sinh

Thực nghiệm s phạm

7 Kế hoạch thực hiện đề tài.

Bao gồm các giai đoạn:

Giai đoạn1: (tháng 9/2006) chọn và nhận đề tài

Giai đoan2: (từ tháng 10/2006 đến tháng 12/2006) su tầm, thu thập tàiliệu nghiên cứu lý thuyết, xây dựng đề cơng nghiên cứu

Giai đoạn3: (từ tháng 1/2007 đến tháng 4/2007) soạn giáo án và tiếnhành thực nghiệm s phạm

Giai đoạn4: ( tháng 5/2007) hoàn thành và bảo về đề tài

8 Bố cục khoá luận.

Khoá luận gồm có 3 phần, 3 chơng và 68 trang

B Phần nội dung

Chơng I Cơ sở lý luận và cơ sở thực tiễn của phơng pháp

sử dụng tranh ảnh trong dạy học địa lý

1.1 Cơ sở lý luận

1.1.1 Khái niệm về phơng tiện dạy học địa lý

Cho đến nay thì đã có rất nhiều các quan niệm khác nhau về phơng tiệndạy học nói chung và dạy học điạ lý nói riêng

Có tác giả coi phơng tiện dạy học là những đồ dùng dạy học trực quan

đợc khái quát bằng những mô hình vật chất đợc dựng lên một cách sáng tạo,

t-ơng tự với đối tợng gốc về một số mặt nhất định nào đó Nó giúp ta nghiêncứu đối tợng gốc khi không có điều kiện tri giác trực tiếp đối tợng này

Nhà nghiên cứu và giảng dạy địa lý N.N.Baranxki đã đa ra khái niệm"thiết bị dạy học" Ông cho rằng thiết bị dạy học là những phơng tiện trựcquan, nó là một nhân tố ảnh hởng lớn đến sự tổ chức và kết quả của việc giảngdạy địa lý ở nhà trờng Các thiết bị đó bao gồm: Phòng địa lý, các bản đồ giáokhoa, mô hình quả địa cầu, tranh ảnh, bản đồ

Theo quan điểm cấu trúc hệ thống thì phơng tiện dạy học là một nhân tốtrong quá trình dạy học, nó cùng với các nhân tố khác: mục đích, nhiệm vụ,nội dung dạy học, hoạt động của giáo viên- học sinh, tạo thành một thể hoànchỉnh và có quan hệ biện chứng thúc đẩy quá trình dạy học đạt tới mục đíchnhất định Vì vậy việc vận dụng và tiến hành các phơng pháp dạy học khôngthể tách rời việc sử dụng các phơng tiện dạy học

Phơng tiện dạy học là một tập hợp những đối tợng vật chất đợc giáoviên sử dụng với t cách là những phơng tiện điều khiển hoạt động nhận thứccủa học sinh và đối với học sinh, phơng tiện còn là một nguồn tri thức phongphú để lĩnh hội, rèn luyện kỹ năng

Mỗi môn học trong nhà trờng phổ thông, ngoài những phơng pháp dạyhọc chung, còn có những phơng pháp dạy học đặc thù Do vậy mà cũng cónhững phơng tiện dạy học riêng đặc thù cho môn học đó Ví dụ: Nh phơngpháp dạy bản đồ- cần có phơng tiện là bản đồ

Trong môn Địa lý, phơng tiện và thiết bị gồm có: Cơ sở vật chất truyềnthống hay hiện đại để dạy học nh: Phòng bộ môn địa lý, vờn địa lý, toàn bộnhững đồ dùng dạy học trực quan nh: bản đồ, tranh ảnh, mô hình, các thiết bị

nghe nhìn và những tài liệu cung cấp những tri thức cơ bản cho học sinh vàgiáo viên nh: sách giáo khoa địa lý, sách báo tham khảo

1.1.2 Vai trò của phơng tiện dạy học địa lý.

Thông qua việc sử dụng các phơng tiện dạy học, giáo viên giúp học sinh

đào sâu những tri thức đã lĩnh hội đợc và kích thích hứng thú nhận thức, nănglực quan sát, phân tích, tổng hợp để rút ra những kết luận cần thiết có độ tincậy Đối với giáo viên, phơng tiện dạy học còn tạo điều kiện thuận lợi để trìnhbày bài giảng một cách tinh giản, sôi động, đầy đủ, sâu sắc Các phơng tiệndạy học còn giúp học sinh thu nhận thông tin và sự vật, hiện tợng địa lý mộtcách sinh động tạo điều kiện hình thành biểu tợng địa lý cho học sinh, biểu t-ợng địa lý lại là cơ sở để tạo khái niệm, vì nó phản ánh đợc những thuộc tínhcủa khái niệm địa lý tơng ứng Biểu tợng về các khái niệm càng sáng và càng

đầy đủ thì việc nhận thức càng tôt hơn

Khi làm việc với phơng tiện dạy học, học sinh sẽ rèn luyện đợc kỹnăng, kỹ xảo địa lý và hình thành ở các em tính kiên trì, tự giác tích cực, ócthẩm mỹ , đây là những đức tính rất cần cho các em khi bớc vào cuộc sống

Ngoài ra theo quan điểm dạy học lấy học sinh làm trung tâm của quátrình dạy học, phơng tiện dạy học là một đối tợng để học sinh chủ động, tự lựckhai thác tri thức địa lý dới sự hớng dẫn của giáo viên Qua hoạt động tự giácvới phơng tiện dạy học, học sinh không chỉ nắm đợc tri thức khoa học mà cònphát triển đợc năng lực t duy Thông qua việc sử dụng phơng tiện dạy học, họcsinh phải tiến hành các thao tác so sánh, phân tích, tổng hợp , nắm tri thức vàphát hiện ra những tri thức mới

Nh vậy, có thể nói rằng các phơng tiện dạy học địa lý có vai trò rất quantrọng trong qua trình dạy- học của giáo viên và học sinh Nếu đợc sử dụng

đúng lúc, đúng chỗ, phù hợp với nội dung dạy học sẽ góp phần tích cực vàoviệc nâng cao hiệu quả giờ giảng, hoàn thiện phong cách học tập của học sinh

và phong cách giảng dạy của giáo viên

1.1.3 Các loại phơng tiện dạy học địa lý ở trờng phổ thông.

1.1.3.1 Các phơng tiện dạy học truyền thống.

a Phòng địa lý:

Phòng địa lý là nơi có điều kiện tập trung các phơng tiện dạy học địa lý

đầy đủ nhất, thuận lợi nhất để học sinh các lớp thay nhau đến học khi có giờ

địa lý trong thời khoá biểu Phòng địa lý đợc xác nhận là phơng tiện tạo điềukiện tốt để dạy học địa lý, trong thực tế phòng địa lý có tầm quan trọng không

kém so với phòng thí nghiệm của các môn khác nh vật lý, hoá học nó cómột vị trí không thể thiếu đợc đối với việc nâng cao chất lợng dạy học địa lý.

Đối với môn Địa lý, phòng bộ môn là nơi tiến hành các tiết học trênlớp, các bài thực hành, các cuộc nói chuyện, trao đổi, thảo luận về ngoạikhoá , vì vậy nó thờng đợc thiết kế theo kiểu tiết học, nhng đồng thòi cũng

có chú ý đến các yêu cầu khác

Thông thờng một phòng địa lý chuẩn có thể có các khu cực sau đây: Khu vực để bàn ghế học sinh: khu vực này cần rộng rãi và thoáng máthơn các lớp học bình thờng, vì ngoài công việc học tập, học sinh còn phải làmcông tác thực hành, thí nghiệm Bàn học nên thiết kế loại bàn mặt phẳng, cóngăn để dụng cụ, đồ dùng học tập, sách vở

Khu vực dành cho giáo viên: khu vực này phải tạo điều kiện thuận lợicho giáo viên thực hiện các hoạt động dạy học và chỉ đạo hoạt động học tậpcủa học sinh Trong khu vực cần có: Bảng đen rộng, bàn lớn cho giáo viên sửdụng các thiết bị cần thiết, chỗ để quả địa cầu ở cuối phòng, phải có chỗ đặtmáy chiếu phim, máy chiếu hình (nếu có)

Khu vực dành cho việc cất giữ các dụng cụ để tiến hành công tác thựchành: khu vực này cần có các giá cất bản đồ, tranh ảnh, t liệu, các tổ để đựngmáy móc, dụng cụ, bộ su tập

Khu vực trng bày và triển lãm: Khu vực này có thể chiếm riêng một gócphòng hoặc sử dụng ngay những bức tờng xung quanh phòng để treo các bảngtrình bày kết quả khảo sát địa phơng, các mẫu vật đất đá điển hình của địa ph-

ơng hoặc các sản phẩm chủ yếu do địa phơng sản xuất

Kích thớc của phòng địa lý hiện nay cha có ý kiến thống nhất, vì nó còntuỳ thuộc và hoàn cảnh, vào số lợng thiết bị hoặc vào quy mô của trờng Việcxây dựng các phòng bộ môn trong hoàn cảnh nhà trờng của chúng ta hiện naycòn nhiều khó khăn, nhng khi có điều kiện, việc xây dựng các phòng địa lý làrất cần thiết, vì đây là một biện pháp tích cực đáng chú ý để nâng cao chất l-ợng dạy học các môn học ở trờng phổ thông

b Vờn địa lý

Vờn địa lý giúp cho giáo viên địa lý nâng cao hiệu quả dạy học, đặc biệt

đới với chơng trình địa lý đại cơng qua việc học tập trong vờn địa lý, họcsinh sẽ nắm chắc đợc nội dung bài,nhận thức đợc đối tợng, hiện tợng tự nhiên

ở xung quanh mình một cách cụ thể, sinh động

Qua việc học tập ở vờn địa lý, học sinh sẽ phát triển đợc khả năng quansát các sự vật và hiện tợng địa lý trong môi trờng tự nhiên cũng nh rèn luyệndợc khả năng sử dụng các thiết bị và dụng cụ để làm thí nghiệm và thực hành Khi thiết kế, xây dựng vờn địa lý, cần chú ý một số điểm sau :

Nên xây dụng ngay trong khu vực trờng, tơng đối ở xa nhà cửa và câycối , xa nơi có đia hình che khuất, ảnh hởng đến sự vận động và lu thông củakhông khí

Bề mặt khu vờn phải bằng phẳng, chiều rộng ít nhất từ 10 mét đến 15mét Trong vờn có thể chia thành các khu:

Khu thiên văn: trong khu này có các dụng cụ để xác định phợng vị, tìmcác phơng hớng, bảng chỉ toạ độ địa phơng (ghi kinh độ, vĩ độ)

Khu thời tiết và khí hậu: trong khu này có cột đo gió, lều khí tợng,trong đó có nhiệt kế, áp kế, ẩm kế Ngoài ra còn có bình đo ma và nhiệt kế đonhiệt độ của đất

Khu mô hình và sa bàn: Trong khu vực này có các mô hình đắp bằng

đất( biểu hiện các dạng địa hình: núi đồi, eo đất , các mô hình: sông, suối,thác, ) đối với chơng trình địa lý ở trờng phổ thông, những mô hình này rất

có ý nghĩa để dạy các bài về hình dạng mặt đất, nớc trên lục địa , ngoài racũng cần có một số bàn cát để cho học sinh tập đắp mô hình của các dạng địahình đã học

Khu vật hậu: trong khu này, học sinh sẽ trồng và nuôi một số động thựcvật chỉ thị, có phản ứng nhạy cảm với sự thay đổi của thời tiết

Tất nhiên, việc xây dựng vờn địa lý nh mẫu nói trên, không phải trờngphổ thông nào cũng có điều kiện làm đợc, vì ngoài khó khăn về tài chính, trangthiết bị còn có những khó khăn về mặt bảo vệ Nếu trờng nào có khả năng xây dựng

đợc vờn địa lý nh mẫu ở trên thì chắc chắn việc dạy học địa lý sẽ gây đợc hứng thúcho học sinh và các giờ dạy cũng có hiệu quả hơn

c Quả địa cầu:

Quả địa cầu là phơng tiện trực quan hết sức cần thiết và rất quan trọngtrong việc giảng dạy địa lý, đặc biệt đối với học sinh tiểu học, khi các em mớilàm quen với các khái niệm mở đầu về trái đất Còn đối với các cấp học THCS

và THPT thì đây là loại phơng tiện không thể thiếu đợc

Ưu điểm nổi bật nhất của quả địa cầu là nó thể hiện một cách cụ thể vàchính xác hình dạng của trái đất Do đó, tất cả các đặc điểm về hình cầu, vềdiện tích, về phơng hớng trên trái đất đều đợc giữ nguyên Tất nhiên, vềkhoảng cách thì có thể thu nhỏ theo một tỉ lệ nhất định

Quả địa cầu trong nhà trờng hiện nay có hai loại: quả địa cầu tự nhiên

và quả địa cầu chính trị Quả địa cầu tự nhiên biểu hiện hình dạng núi non,sông ngòi trên bề mặt các lục địa và địa hình đáy các đại dơng, còn quả địacầchính trị thì biểu hiện sự phân chia bề mặt trái đất ra các châu lục và cácquốc gia

Nói chung quả cầu địa lý là phơng tiện dạy học địa lý đầu tiên mà bất

cứ ngời giáo viên dịa lý nào, dù mới vào nghề cũng phải hiểu và biết cách khaithác nó Và nó cũng không thể thiếu đợc đối với việc giảng dạy môn địa lý ởtrờng phổ thông

d Bản đồ giáo khoa địa lý :

Bản đồ giáo khoa địa lý là một loại hình cụ thể trong hệ thống bản đồ

địa lý, vì vậy ngoài tính chất đặc trng của bản đồ địa lý ra, nó còn có nhữngtính chất riêng mà các loại bản đồ khác không có

Bản đồ địa lý là bản đồ dùng để dạy và học địa lý theo chơng trình vàSGK đã đợc quy định trong nhà trờng Bản đồ giáo khoa hiện nay đợc dùngchủ yếu cho hai môn học: Địa lý và Lịch sử Đối tợng sử dụng các loại bản đồgiáo khoa này hầu hết là các gioá viên và học sinh của hai môn học đó trongnhà trờng

Bản đồ giáo khoa địa lý hiện nay, tuy vẫn có chức năng là một phơngtiện dạy học trực quan, nhng chức năng chủ yếu và vô cùng quan trọng của nólại là một nguồn tri thức địa lý phong phú để học sinh khai thác khi học tập.Mỗi đối tợng đợc ghi trên bản đồ đều bắt nguồn từ những cuộc tham hiểm củacác nhà địa lý trên thực địa Chính vì thế, bản đồ xứng đáng đợc coi là “cuốnsách giáo khoa địa lý thứ hai”

e Các tranh ảnh có nội dung địa lý, các bộ su tập (Album)

Tranh ảnh là một phơng tiện trực quan trong việc dạy học địa lý Nhờcác tranh ảnh Học sinh có thể làm quen với hình dạng bên ngoài của các sựvật và hiện tợng địa lý, hình thành cho các em những biểu tợng cụ thể

Ví dụ : những bức tranh về “thảo nguyên”, “cánh đồng rêu” hoặc “rừngnhiệt đới” Trong bộ tranh về cảnh quan

Cùng với việc hình thành biểu tợng, các tranh ảnh có nội dung địa lý còn

có thể tạo điều kiện cho học sịnh phân tích, so sánh, nắm đợc các khái niệm

về địa lý tự nhiên hoặc địa lý KT-XH

Trong việc giảng dạy địa lý, mở rộng bằng các loại tranh ảnh địa lý tựnhiên, KT-XH, thế giới, khu vực trong SGK và các ấn phẩm khác có thể đ-

ợc sử dụng trong quá trình dạy bài mới trên lớp hoặc trong khâu kiểm tra kiến

thức Tơng tự nh bản đồ, các loại tranh ảnh giáo khoa dạy học cũng có hai tácdụng: minh hoạ và là nguồn tri thức cho học sinh khai thác Các bộ su tậptranh ảnh này có tác dụng rất lớn, đối với giáo viên bài học sẽ trở nên cụ thể,sinh động, đối với học sinh chúng giúp cho các em nắm vững biểu tợng, kháiniệm và góp phần mở rộng kiến thức.

g Các mô hình khối:

Các mô hình khối có thể là các mô hình bằng thạch cao nh: núi lửa, bănghà hoặc các mô hình cấu tạo trái đất, các hình mẫu nhà máy, xí nghiệp, các

sa bàn đắp nổi

So với các phơng tiện trực quan khác, các mô hình địa lý hình khối tạo

đợc biểu tợng về các sự vật, hiện tợng địa lý sống động và đầy đủ hơn Ngoàicác mô hình tĩnh còn có các mô hình thể hiện đợc sự vận động của các sự vật,hiện tợng, ví dụ nh mô hình trái đất quay quanh mặt trời hoặc mặt trăng quayquanh trái đất

Nhờ các mô hình này, học sinh có thể hiểu rõ hơn các quá trình xảy ratrong phạm vi không gian nh sự xói mòn đất hoặc chuyển động của trái đấttrong hệ mặt trời

Đặc biệt khi sử dụng các mô hình tĩnh hoặc động, giáo viên cần thuyếtminh, mô tả cho học sinh hiểu rõ những đặc điểm của sự vật hoặc hiện tợng

mà mô hình có nhợc điểm là cha biểu hiện đợc Điều nàu rất có ý nghĩa trongviệc giúp học sinh hình thành những biểu tợng vững bền và nắm đợc bản chấtcủa các khái niệm địa lý

Khi sử dụng, chúng ta cần phân tích mối quan hệ giữa mẫu vật với các

sự vật, hiện tợng địa lý, qua đó rèn luyện óc quan sát tổng hợp cho học sinh

i Tủ sách giáo khoa về địa lý và sách tham khảo

Cho đến nay, ngoài SGK các sách tham khảo về địa lý xuất bản chanhiều Chính vì thế, nên việc thành lập ở mỗi trờng một tủ sách địa lý dùngchung cho giáo viên và học sinh là rất cần thiết

Tủ sách đó tối thiểu phải có:

- Những sách giáo khoa địa lý hớng dẫn giảng dạy cho từng cấp học.Những sách này rất cần thiết đối với giáo viên địa lý, bởi vì mỗi giáo viênkhông chỉ cần biết có SGK của mình, của lớp mình đang dạy mà còn cần nắm

đợc cả SGK của các lớp khác

- Những sách dùng cho việc tra cứu chung nh: giáo trình địa lý, các từ

điển thông báo thông kê (tự nhiên, kinh têa, xã hội), các tập Atlát khác nhau

- Những tác phẩm để đọc thêm nh: những ký sự, những ghi chép về dulịch, những chuyện kể về các nhà thám hiểm, các tác phẩm văn học có liênquan đến kiến thức địa lý

- Các phiếu t liệu: gồm những t liệu thu thập đợc về các lĩnh vực địa lý

k Những phơng tiện vật chất để rèn luyện lỹ năng, kỹ xảo địa lý

Việc dạy học môn Địa lý trong nhà trờng phải có một số dụng cụ cần thiếtcho việc rèn luyện các kĩ năng, kĩ xảo để từ đó học sinh có thể vận dụng vàothực tiễn

Trong dạy học địa lý những dụng cụ sau đây là cần thiết:

- Những dụng cụ về quan trắc khí tợng, nhiệt kế, ápkế, máy đo gió, đo

độ ẩm những dụng cụ này do các cơ quan thiết bị trờng học cung cấp

- Ngoài ra, còn có những dụng cụ đo đạc hình- thuỷ văn nh: Địa bàn,thớc chữ A, thớc thu phóng, compa, thớc đo độ, bàn vẽ

- Những vật liệu để tạo các phơng tiện trực quan nh: gỗ mỏng, giấy cáctông, giấy can, vải sợn, các loại bút chì

Trên đây là các phơng tiện, thiết bị truyền thống cần thiết cho việc dạyhọc môn Địa lý ở nhà trờng phổ thông Giáo viên địa lý cần xem xét các điềukiện và đặc điểm cụ thể của từng trờng, từng địa phơng mà xác định việc trang

bị nên tiến hành nh thế nào Cần trang bị cái gì trớc, cái gì sau? tuy nhiên đểgiảm kinh phí thì cần có sự hợp tác với các môn khác mà vẫn đảm bảo đợcyêu cầu đặt ra

1.1.3.2 Các phơng tiện dạy học hiện đại.

Trong những năm gần đây, với xu thế phát triển của khoa học và kỹthuật, nhà trờng phổ thông đã bắt đầu đợc trang bị những phơng tiện và thiết

bị dạy họ mới Đặc biệt là các phơng tiện kỹ thuật nghe nhìn nh các loại máychiếu phim, máy vi deo, máy vô tuyến truyền hình, máy chiếu ảnh các ph-

ơng tiện này đòi hỏi phải có các thiết bị kèm theo: mạng lới điện phòng tối,màn ảnh, băng hình và các thiết bị khác

Các thiết bị và phơng tiện nói trên đã xâm nhập sâu vào hoạt động củanhà trờng Chúng không những làm thay đổi các phơng pháp dạy học truyền

thống mà còn làm đổi mới cả nội dung dạy học, mở ra khả năng lĩnh hội trithức khoa học của học sinh với chất lợng cao và tốc độ nhanh.

Hiện nay, ở nớc ta một số phơng tiện và thiết bị kỹ thụât mới nói trên đãbắt đầu đợc sử dụng trong việc dạy học địa lý ở mốt số trờng có điều kiệntrong các thành phố lớn Ví dụ: máy chiếu phim giáo khoa, máy video, máy vitính

* Một số phơng tiện dạy học hiện đại

** ảnh máy bay:

ở các nớc phát triển với điều kiện trang bị vật chất thuận lợi, ngời ta đã

sử dụng những phơng tiện kỹ thuật hết sức hiện đại trong dạy học, ví dụ nhthay vì các tranh ảnh chụp bình thờng, ngời ta đã sử dụng các ảnh máy bay (ởcác lớp cuối THPT và ĐH) ảnh máy bay có lợi thế ở chỗ có thể cho thấy mọivật và mọi chi tiết trong cảnh quan tự nhiên và nhân văn Chính vì vậy, nó đợc

sử dụng để quan sát, giải thích các đối tợng nghiên cứu giống nh khi sử dụngbản đồ, song có những u thế hơn hẳn bản đồ ảnh máy bay có thể bổ sungnhững chi tiết mà khi phân tích bản đồ chúng ta không thấy đợc

Với các máy bay có chất lợng cao, chúng ta có thể quan sát đợc:

Rang giới giữa các vùng khác nhau trong một lãnh thổ (giữa núi và

đồng bằng, giữa đồng bằng và ven biển ) Ngoài ra, ta còn thấy đợc sự phânbậc trong mỗi vùng, trên bản đồ địa hình hoặc ở ngoài thực địa chúng takhông quan sát đợc

Sự phân bố và ranh giới các bề mặt địa hình, các dạng địa hình trên lãnhthổ (các bề mặt san bằng, bào mòn, các bãi bồi )

Sự phân bố và ranh giới các khu vực quần c qua các đặc điểm về sinhthái, chúng ta có thể dự đoán đợc mức độ phát triển về kinh tế cũng nh nhânvăn trong khu vực

Tuỳ điều kiện, nếu vùng lãnh thể nghiên cứu có ảnh chụp máy bay quacác thời kỳ khác nhau, chúng ta còn phát hiện đợc những thay đổi của cảnhquan tự nhiên và cảnh quan nhân văn (tiến triển hoặc suy thoái)

** Các phơng tiện nghe- nhìn trong dạy học địa lý

Hiện nay các phơng tiện nghe-nhìn đã xuất hiện ở nớc ta, nhng việc sửdụng chúng còn rất hạn chế Trong các giờ địa lý, nếu giáo viên có sử dụngphơng tiện nghe nhìn thì hiệu quả của bài học tăng lên rõ rệt

Các phơng tiện nghe nhìn thờng dùng gồm có nhiều loại:

+ Máy chiếu hình: máy chiếu hình là thiết bị sử dụng một nguồn ánhsáng mạnh, chiếu dọi qua các phim nhựa trong rồi thông qua hàng loạt thấu

kính để phóng to hình ảnh lên một màn hình phản quang ánh sáng rọi lênmặt giấy phản chiếu các hình vẽ lên một tấm gơng phẳng, rồi cũng qua mộtloạt các thấu kính để chiếu lên màn hình.

Tuy nhiên, khi sử dụng các phơng tiện chiếu hình, cần phải cho bớt ánhsáng trong phòng để hình ảnh xuất hiện trên màn hình có độ sáng cao, làmcho học sinh dễ nhận thấy hơn

Do tính năng và cách sử dụng của mỗi loại máy khác nhau nên trớc khi

sử dụng, giáo viên cần nghiên cứu và tập thao tác để khi sử dụng đạt hiệu quảcao

+ Máy chiếu phim giáo khoa, máy chiều băng hình có nội dung địa lí.Nếu tính chất của các hình ảnh trên máy chiếu hình là tĩnh thì các hình

ảnh trong phim giáo khoa và băng video lại là hình ảnh động Việc sử dụngcác máy chiếu phim và máy video bắt buộc phải có phim và băng hình giáokhoa

- ý nghĩa:

+ Phim giáo khoa và băng hình truyền đạt đợc một lợng thông tin đáng

kể, đặc biệt chúng có thể sử dụng để nghiên cứu trong nhiều lĩnh vực khoahọc

+ Phim giáo khoa và bằng hình, có khả năng lu trữ một dung lợng thôngtin lớn, tốc độ truyền đạt của chúng lại cao, do đó chỉ trong một thời gianngắn, học sinh có thể lĩnh hội đợc nhiều tri thức mới và cụ thể

- Ưu điểm của các phơng tiện này:

+ Cho phép xem xét các hiện tợng địa lý một cách cụ thể và toàn diện.+ Chúng cho phép quan sát, so sánh các hiện tợng và quá trình địa lýxảy ra ở khắp nơi trên các lãnh thổ mà học sinh không có điều kiện quan sáttrực tiếp

+ Chúng có thể cung cấp một lợng tông tin không chỉ về các dấu hiệubên ngoài của đối tợng mà còn cho thấy đợc một cách trực quan và rõ ràngcấu trúc bên trong của hiện tợng Ví dụ: diễn biễn phun trào dung nham củangọn núi lửa, quy luật dâng nớc vủa một dòng sông vào mùa ma

+ Phim giáo khoa và băng hình, với hình ảnh sinh động, hấp dẫn có thểthay thế tranh ảnh và mô hình, thay thế các cuộc tham quan, dã ngoại về địalý

+ Máy vi tính:

Trong những năm gần đây, ở một số trờng trong các tỉnh, thành phố lớn

đã bắt đầu trang bị máy vi tính và các phần mềm có nội dung địa lý để dạyhọc trong nhà trờng (nh thành phố Hà Nội, TP Hồ Chí Minh, Huế)

Trong quá trình dạy học, nếu đa máy vi tính vào sử dụng, nó cho phépgiáo viên dễ dàng trình bày nội dung bài học trên máy mà không phải ghibảng Bài học có thể gồm nhiều hình ảnh, bản đồ biếu đồ để học sinh quansát, khai thác tri thức mà không cần sự hỗ trợ của các phơng tiện dạy họckhác

Đối với học sinh, các em có thể tự kiểm tra, tự đánh giá, kiến thức củamình với các chơng trình cài đặt sẵn Ngoài ra, nếu học sinh đã biết sử dụngmáy vi tính thì các em có thể tự học,tự làm việc với những chơng trình đã cósẵn (nh các bài thực hành vẽ bản đồ, xác lập các sơ đồ trong dạy học )

1.1.3.3 Những điều cần lu ý khi sử dụng các thiết bị và phơng tiện dạy học địa lý.

Khi sử dụng các thiết bị và phơng tiện trong việc dạy học địa lý, ngờigiáo viên cần chú ý những yêu cầu sau:

- Phải căn cứ vào mục đích, nhiệm vụ, nội dung và hình thức của cácloại bài học (nội khoá, ngoại khoá) để lựa chọn các thiết bị và phơng tiện dạyhọc tơng ứng

- Phải có phơng pháp thích hợp đối với việc sử dụng từng loại thiết bị vàphơng tiện dạy học

- Trớc khi sử dụng, cần phải đặt ra câu hỏi: sử dụng thiết bị và phơngtiện dạy học này nhằm mục đích gì? giải quyết đợc vấn đề gì? có phù hợp vớinội dung bài học không?

- Khi sử dụng các phơng tiện dạy học, phải làm thế nào đảm bảo cho tấtcả học sinh đều quan sát đợc các sự vật, hiện tợng điạ lý một cách rõ ràng, đầy

đủ Đặc biệt cần chú ý tới vấn đề nhận thức, giáo dục thẩm mỹ cho học sinh

- Khi sử dụng các phơng tiện dạy học, làm thế nào bảo đảm đợc sự kếthợp giữa chúng và các phơng pháp dạy học, ví dụ nh: kết hợp với phơng phápdùng lới (mô tả, diễn giảng, trình bày theo vấn đề ) hoặc phơng pháp sử dụng

số liệu thống kê (sử dụng các biểu tợng, biểu đồ )

1.2 Cơ sở thực tiễn

1.2.1 Đặc điểm tâm sinh lý học sinh THPT.

Ngời giáo viên muốn có đợc những thành công trong công tác giảngdạy của mình, thì không những phải nắm vững kiến thức chuyên môn mà còn

phải hiểu đợc những đặc điểm tâm sinh lý học sinh ở các cấp học mà mình

đảm nhiệm

Lứa tuổi học sinh THPT là lứa tuổi mà các nhà tâm lý học gọi là "thếgiới thứ ba"- tức đây là lứa tuổi chuyển giao từ trẻ em sang ngời lớn, ở lứa tuổinày các em đã mang nhiều đặc điểm của ngời lớn vì vậy đặc điểm tâm sinh lýcủa học sinh THPT rất phức tạp về nhiều mặt nh về đặc điểm cơ thể, ứng xử,hoạt động học tập

Lứa tuổi học sinh THPT là thời kỳ đạt đợc sự trởng thành về mặt thểlực, nhng sự phát triển còn kém so với sự phát triển cơ thể của ngời lớn, tuổihọc sinh THPT bắt đầu thời kỳ phát triển tơng đối êm ả về mặt sinh lý; nhịp

độ tăng trởng về chiều cao và trọng lợng đã chậm lại, các em gái đạt đợc sựtăng trởng của mình trung bình vào khoảng tuổi 16, 17, các em trai khoảng

17, 18 tuổi Trọng lợng của các em trai đã đuổi kịp các em gái và tiếp tục vợtlên, sức mạnh cơ bắp tăng rất nhanh

Sự phát triển của hệ thần kinh có những thay đổi quan trọng do cấu trúcbên trong của não phức tạp và các chức năng của não phát triển Cấu trúc củabán cầu não có những đặc điểm nh trong cấu trúc tế bào não của ngời lớn, sốlợng dây thần kinh liên hợp tăng lên, liên kết các phần khác nhau của vỏ nãolại, điều đó tạo điều kiện tiền đề cần thiết cho sự phức tạp hoá hoạt động phântích, tổng hợp của bán cầu não trong quá trình học tập

Nhìn chung đây là lứa tuổi có cơ thể phát triển cân đối, khoẻ và đẹp đa

số các em có thể đạt đợc những khả năng phát triển về cơ thể nh ngời lớn

- Riêng về hoạt động học tập của học sinh THPT có rất nhiều điểm khácnhau với hoạt động học tập của lứa tuổi thiếu niên Sự khác biệt này khôngphải nằm ở nội dung học tập ngày một sâu hơn mà là ở chỗ hoạt động học tậpcủa thanh niên học sinh đòi hỏi tính năng động và tính độc lập ở mức độ caohơn nhiều ở lứa tuổi thanh niên sự phát triển trí tuệ của các em đã đạt đếnmức rất cao Tính chủ động đợc phát triển mạnh ở tất cả các quá trình nhậnthức tri giác có mục đích đã đạt đợc tới mức rất cao, quan sát trở nên có mục

đích, có hệ thống và toàn diện hoá, quá trình quan sát đã chịu sự điều khiểncủa hệ thống tín hiệu thứ hai, nhiều hơn và không tách khỏi t duy ngôn ngữ.Tuy nhiên quan sát của học sinh lứa tuổi này cũng khó có hiệu quả nên thiếu

sự chỉ đạo của giáo viên Giáo viên cần quan tâm để hớng quan sát của các emvào một nhiệm vụ nhất định Đặc biệt ở lứa tuổi thanh niên sự phát triển t duy,

tự ý thức là một đặc điểm nổi bật Các em không chỉ có nhu cầu tự đánh giábản thân mà còn có nhu cầu đánh giá sâu sắc về ngời khác Tự đánh giá khách

quan không phải là dở dang vì vậy đối với hoạt động học tập của các em cần

có một cơ sở đủ tin cậy để nhu cầu tự đánh giá và nhu cầu đánh giá ngời kháckhách quan, chính xác

- Học sinh càng trởng thành, kinh nghiệm sống càng phong phú, các emcàng ý thức đợc rằng mình đang đứng trớc ngỡng cửa của cuộc đời, do vậythái độ có ý thức của các em đối với học tập ngày càng phát triển Thái độ củathanh niên học sinh đối với các môn học trở nên có lực chọn hơn ở các em đãhình thành những hứng thú học tập gắn liền với khuynh hớng nghề nghiệp.Cuối bậc THPT các em đã xác định đợc cho mình một hứng thú ổn định đốivới môn học nào đó, hứng thú này thờng liên quan với việc chọn một nghềnghiệp nhất định của học sinh, hơn nữa, hứng thú học tập, nhận thức của thanhniên học sinh mang tính chất rộng rãi, sâu và bền hơn thiếu niên Lúc này có ýnghĩa nhất định là động cơ thực tiễn, động cơ nhận thức sau đó là ý nghĩa xãhội của môn học, rồi mới đến động cơ cụ thể khác

Hiện nay môn Địa lý trong nhà trờng thờng bị học sinh coi nhẹ và ít đợclựa chọn cho hoạt động hớng nghiệp của mình, vậy một câu hỏi đặt ra là phảilàm sao cho học sinh thấy đợc vai trò của môn địa lý và tạo đợc hứng thú củacác em đối với môn học này? để trả lời cho câu hỏi này đòi hỏi sự nỗ lực rấtlớn của các thế hệ giáo viên, ngoài đổi mới nội dung dạy học, thì trong qúatrình dạy học, giáo viên phải có những phơng pháp tác động thích hợp đếnhoạt động nhận thức của học sinh

1.2.2 Tình hình sử dụng phơng tiện dạy học địa lý ở các trờng phổ thông hiện nay.

Những năm gần đây Công ty thiết bị trờng học của Bộ giáo dục- đào tạo

đã cố gắng trang bị cho các trờng phổ thông nhiều phơng tiện dạy học bộ môn

Địa lý nh: các bản đồ chuyên ngành, bản đồ tổng hợp, bản đồ hành chính, bản

đồ địa hình, quả cầu địa lý, bộ su tầm tranh ảnh Nhng qua thực tế điều tra 9tỉnh với 95 trờng phổ thông, các phơng tiện đó vẫn cha đáp ứng đợc yêu cầungày càng tăng của việc dạy học địa lý

Trong nhà trờng phổ thông nhiều giáo viên đã nghiên cứu và sử dụng cóhiệu quả các phơng tiện sẵn có ở phòng thực hành kết hợp với đồ dùng dạyhọc tự tạo Nhng cũng còn nhiều giáo viên địa lý còn coi nhẹ việc sử dụng ph-

ơng tiện và nguyên tắc trực quan trong giờ lên lớp Trong nhiều giờ dạy địa lýhầu nh không có các bản đồ cần thiết, một số khác chỉ vẽ sơ đồ lên bản, rấtmất thời gian và điều quan trọng là cha đảm bảo đợc tính khoa học, có nhữnggiáo viên đã sử dụng các phơng tiện nh: Bản đồ, biểu đồ nhng chỉ dùng ởchức năng trực quan, chứ cha khai thác đợc nội dung tri thức chứa đựng trong

đó, việc hớng học sinh rèn luyện kỹ năng dựa vào các phơng tiện trực quan

hầu nh ít đợc chú ý ; việc sử dụng SGK và tài liệu thống kê cha đúng mục

đích, cha có kiến thức và kỹ năng trong việc dùng một số tài liệu và các hìnhthức trực quan của số liệu

Các phơng tiện dạy học hiện đại đã đợc sử dụng nhng cha nhiều chủ yếu

là ở các tỉnh và thành phố lớn nh: Hà Nội, TP Hồ Chí Minh, Huế, ĐàNẵng Ngoài ra một số giáo viên phổ thông và các cán bộ giảng dạy ở các tr -ờng ĐHSP đã đi sâu nghiên cứu, chọn lựa, khai thác những phần mềm đã có ởnớc ngoài để dạy một số bài trong chơng trình địa lý, một số cán bộ đã nghiêncứu và kết hợp với các cơ sở sản xuất, biên tập, thiết kế một số phần mềm(mang tính thử nghiệm) nh Địa lý KT-XH Hoa Kỳ (Nguyễn Trọng Phúc -Doãn Ngọc Liên, 1993), kiểm tra trắc nghiệm bài Địa lý KT-XH Trung Quốc( Nguyễn Trọng Phúc - Nguyễn Phơng Liên, 1998 ) và một số băng hình dạyhọc địa lý do công ty sách - thiết bị trờng học TP Hồ Chí Minh và cán bộgiảng dạy khoa Địa lý, nhằm đáp ứng yêu cầu đối với việc dạy học địa lý hiệnnay ở trờng phổ thông

Nhìn chung việc sử dụng các phơng tiện dạy học địa lý nói riêng và cácphơng tiện trong dạy học nói chung ở hầu hết các trờng phổ thông còn thiếu

và yếu Đòi hỏi sự quan tâm hơn nữa của các cấp lãnh đạo, và sự nỗ lực rất lớncủa các thế hệ giáo viên để làm sao vấn đề phơng tiện dạy học không còn làvấn đề khó khăn ở các trờng phô thông hiện nay

1.2.3 Tình hình sử dụng tranh ảnh trong dạy học địa lý trong trờng phổ thông và hứng thú của học sinh đối với phơng pháp sử dụng tranh ảnh.

Một trong những hạn chế của các trờng phổ thông hiện nay là vấn đề sửdụng các phơng tiện dạy học trực quan vào trong bài học Gần đây với quátrình đổi mới giáo dục, hệ thống tranh ảnh đã đợc đa vào SGK thì đã đợc hầuhết các giáo viên chú ý khai thác, còn bổ sung thêm tranh ảnh trong quá trìnhdạy học thì lại ít thấy, đặc biệt là các trờng vùng núi, vùng sâu, vùng sa cóchăng chỉ có ở các trờng điểm, các trờng thành phố

Qua thời gian thực tập hai tháng tai THPT DTNT tỉnh Thanh Hoá Tôithấy rằng phơng pháp sử dụng tranh ảnh trong dạy học địa lý đợc các giáoviên sử dụng khá tốt, có thể nói đây là đơn vị dẫn đầu trong toàn tỉnh về vận

dụng phơng pháp mới, và sử dụng các phơng tiên dạy học hiện đại nh giáo án

điện tử, hay máy chiếu Khi đợc hỏi về vấn đề sử dụng tranh ảnh trong dạyhọc giáo viên Lê Thanh Hà cho biết: “mình có nói bao nhiêu, diễn tả baonhiêu thì cũng không bằng đa lên một hình ảnh cho học sinh quan sát” Cô còndẫn chứng thêm “khi mình dạy về đất nớc Angiêri- một đất nớc phần lớn đất

đai là hoang mạc thì chắc chắn mình phải nhắc lại cho học sinh khái niệmhoang mạc và để dễ dàng hơn mình sẽ đa lên hình ảnh về hoang mạc sau đóhỏi học sinh để học sinh nhắc lại” Còn khi hỏi trực tiếp học sinh và làm phiếu

điều tra thì hầu hết các em đều trả lời là thích đợc xem các hình ảnh khi học

địa lý và trong quá trình thực tập đợc trực tiếp giảng dạy trong mỗi tiết học tôi

đều chú ý đến phơng pháp sử dụng tranh ảnh Khi tiến hành thực nghiệm kếtquả có khả quan Tuy nhiên do hạn chế về thời gian, nên tôi cũng mới chỉ thựchiện kết hợp phơng pháp này trong một số bài địa lý lớp 10 chuyên ban(ban cơbản)

Chơng II

Định hớng vận dụng phơng pháp sử dụng tranh ảnh

để nâng cao hiệu qủa dạy học địa lý lớp 10 chuyên ban

2.1 Mục đích môn địa lý ở trờng phổ thông

Trong đờng lối phát triển KT-XH của Đảng (dự thảo cơng lĩnh xâydựng CNXH trong thời kỳ quá độ) đề ra 1991 có ghi rõ “giáo dục là sự nghiệp

đào tạo và xây dựng con ngời vừa phục vụ nhiệm vụ KT- XH trớc mắt, vừachuẩn bị cho đất nớc bớc vào những giai đoạn phát triển lâu dài” và “nhiệm vụtrung tâm của giáo dục là đào tạo thế hệ trẻ thành những ngời lao động có ýthức làm chủ, có tri thức, thành thạo nghề nghiệp và có thái độ lao động tíchcực, sáng tạo” Đó là nhiệm vụ nặng nề, phức tạp đòi hỏi mỗi môn học trongtrờng phổ thông phải dựa vào những đặc trng bộ môn để xác định nhiệm vụ,

đề ra mục đích góp phần thực hiện nhiệm vụ, mục tiêu giáo dục nớc nhà

Địa lý là một môn học thuộc vào hệ thống các môn học ở trờng phổthông, hiện nay theo chơng trình phân ban mới, địa lý đợc xếp vào ban KHXH

và Nhân Văn Cũng nh các môn học khác, địa lý phải góp phần giáo dục và

đào tạo những ngời công dân tơng lai phù hợp với yêu cầu xã hội

Môn Địa lý ở trờng phổ thông ban KHXH nhằm góp phần hoàn thiệnhọc vấn phổ thông cho học sinh, phát triển t duy lôgíc, tạo điều kiện cho họcsinh tiếp tục học lên ở các lĩnh vực KHXH và Nhân Văn, cũng cố và phát triểntiếp bốn năng lực chủ yếu của học sinh đã đợc hình thành ở cấp THCS, đápứng mục tiêu giáo dục và phát triển con ngời Việt Nam trong thời kỳ CNH-HĐH Các năng lực đó là:

- Năng lực hành động có hiệu quả trên những cơ sở kiến thức, kỹ năng,phẩm chất đã đợc hình thành trong quá trình thực tập, rèn luyện và giao tiếp

- Năng lực hợp tác, phối hợp hoạt động trong học tập và đời sống

- Năng lực sáng tạo, có thể thích ứng với những thay đổi trong cuộcsống

2.2 Vai trò của môn địa lý

Môn địa lý có những vai trò quan trọng :

- Môn Địa lý có khả năng bồi dỡng cho học sinh một khối lợng tri thứcphong phú về tự nhiên, KT-XH và những kỹ năng, kỹ xảo hết sức cần thiếttrong cuộc sống, đặc biệt là kỹ năng về bản đồ mà không có môn học nào đềcập đến

Ví dụ: khi học về trái đất các em sẽ biết đợc và nắm đợc cách giải thích cáchiện tợng động đất, núi lửa hay khi học về địa lý dân c, các em sẽ biết đợcnhững tộc ngời khác nhau trên trái đất, những phong tục tập quán, nếp sốngvăn hoá từ đó có thể so sánh với con ngời đất nớc mình

- Môn Địa lý có khả năng to lớn trong việc bồi dỡng cho học sinh thếgiới quan khoa học và những quan điểm nhận thức đúng đắn: Địa lý là mônhọc có tính tổng hợp, đối tợng nghiên cứu của nó là các tổng hợp thể lãnh thổ

tự nhiên, tổng hợp thể lãnh thổ sản xuất, trong đó các yếu tố thành phần gắn

bó chặt chẽ với nhau, tác động lẫn nhau Trong quá trình học tâp địa lý, họcsinh luôn luôn phải tìm hiểu các mối liên hệ giữa các sự vật, hiện tợng trongquá trình phát triển và biến đổi không ngừng của chúng Những kiến thức đógóp phần hình thành cho học sinh thế giới quan duy vật biện chứng

- Môn Địa lý cũng có nhiều khả năng hình thành cho học sinh nhâncách con ngời mới trong xã hội nh: khi học sinh đợc học về địa lý tổ quốc, các

em sẽ hiểu rằng đất nớc ta trớc đây đã bị bóc lột, kìm hãm và tàn phá trongchiến tranh, đời sống nhân dân vì đâu mà nghèo khó hiểu đợc nh vậy các em

sẽ quyết tâm lao động, xây dựng đất nớc, thêm cảnh giác bảo vệ tổ quốc haykhi học về địa lý các quốc gia trên thế giới, các em có thể thấy đợc những khókhăn về kinh tế, về những thiên tai do tự nhiên gây ra, từ đó có những đồngcảm chia sẻ Đó là tinh thần đoàn kết giữa nhân dân lao động quốc tế, khôngphân biệt dân tộc, màu da

2.3 Cấu trúc chơng trình môn Địa lý ở trơng phổ thông.

Môn Địa lý ở cấp THPT các em sẽ đợc học qua 3 lớp 10, 11 và 12 trêncơ sở kế thừa những kiến thức về tự nhiên cũng nh KT-XH mà các em đã códịp làm quen trong môn Địa lý ở cấp tiểu học, THCS: những kiến thức cơ bản

về trái đất(địa lý lớp 6), các loại môi trờng địa lý, thiên nhiên và con ngời cácchâu lục(địa lý lớp 7), địa lý Việt Nam đại cơng(địa lý lớp 8), địa lý tự nhiên,dân c xã hội Việt Nam(địa lý lớp 9)

Lên bậc THPT các em sẽ đợc học lại những kiến thức này, nhng trên cơ

sở cao hơn, kiến thức sâu hơn

- ở phần địa lý lớp 10 chuyên ban (cơ bản và nâng cao) các em sẽ đợchọc các nội dung địa lý mang tính chất đại cơng, thể hiện ở hai phần địa lý tựnhiên và địa lý KT- XH(sẽ đợc trình bày cụ thể ở phần sau).

- Chơng trình địa lý lớp 11 chuyên ban gồm có khái quát chung về nềnkinh tế xã hội chỉ đề cập đến các vấn đề chung nhất, phản ánh trình độ và xuthế phát triển kinh tế xã hội toàn cầu cũng nh một số vấn đề nảy sinh đang đợctoàn xã hội quan tâm ở phần này sẽ đợc học trong 5 tiết(4 lý thuyết và 1 thựchành)

Nội dung địa lý các khối kinh tế đợc xếp cùng với nội dung địa lý quốcgia, khu vực Phần này chiếm số tíêt nhiều nhất 30 tiết (26 lý thuyết và 10 thựchành) các khu vực, các quốc gia đợc đa vào nội dung chơng trình địa lý lớp 11chủ yếu vẫn là nớc, khu vực điển hình về phát triển KT-XH ở sách chơngtrình phân ban mới số lợng các quốc gia đợc nêu lên về cơ bản không thay

đổi, song thời lợng có điều chỉnh nh giảm một số tiết đối với nội dung địa lýtừng quốc gia nh: Hoa Kỳ, Nhật Bản, Trung Quốc trong chơng trình mới, bài

địa lý Ai Cập đợc thay thế cho bài địa lý Angiêri do những đặc điểm khá tiêubiểu một quốc gia Châu Phi của Ai Cập; địa lý Thái Lan đợc đề cập trong bài

địa lý Đông Nam á Chơng trình mới bổ sung thêm địa lý Ôxtrâylia, nớc cóquan hệ kinh tế, văn hoá khá chặt chẽ với nớc ta

Phần thứ 3 là tổng kết thế giới hịên đại trong sự biến đổi Sẽ đợc giảngdạy trong 3 tiết, nội dung chủ yếu là những đặc điểm cơ bản của thế giới hiện

đại và phát triển bền vững trong xu thế toàn cầu hoá

- Chơng trình địa lý lớp 12 chuyên ban

Chủ yếu là địa lý Việt Nam bao gồm cả địa lý tự nhiên và KT- XH

Điểm khác biệt quan trọng trong chơng trình địa lý lớp 12 chuyên ban mới là

ở tính nâng cao, đòi hỏi học sinh không chỉ nhận biết, mà còn phải giải thíchcác hiện tợng địa lý tự nhiên và KT-XH; là ở việc trình bày các nội dung dớihình thức các vấn đề Các kỹ năng đợc nâng cao hơn, với những bài tập đòihỏi phải tổng hợp kiến thức và có nhiều thao tác t duy, trình bày báo cáo ngắn.Bên cạnh các bài tập cá nhân, các hoạt động theo nhóm đợc chú ý tăng cờngkhả năng hợp tác của học sinh

Cụ thể với phân phối chơng trình nh sau:

Bài mở đầu(1 tiết); địa lý tự nhiên Việt Nam(19 tiết); địa lý dân c (5tiết); địa lý các ngành kinh tế(19 tiết); vấn đề phát triển các vùng kinh tế(18tiết); ôn tập và kiểm tra(18 tiết)

2.4 Đặc điểm chơng trình địa lý lớp 10 chuyên ban.

2.4.1 Cấu trúc chơng trình.

Địa lý lớp 10 chuyên ban bao gồm hai phần lớn:

Phần địa lý tự nhiên đại cơng: học trong 22 tiết, trong đó có 3 tiết thực hành.Phần địa lý KT-XH đại cơng học trong 22 tiết, trong đó có 4 tiết thực hành.Phần địa lý tự nhiên đại cơng: nội dung phần này gồm có các kiến thức

về bản đồ, khái quát về vũ trụ, hệ quả vận động của trái đất, đến cấu tạo củatrái đất và các quyển với các hiện tợng xảy ra trên bề mặt trái đất, cuối cùng làmột số quy luật cơ bản của lớp vỏ địa lý nh quy luật thống nhất và hoàn chỉnh,quy luật địa đới và phi địa đới

Phần địa lý KT-XH đại cơng; cung cấp những kiến thức chung về dân

c nh: dân số, phân bố dân c và các hình thức quần c; các loại hình tổ chức sảnxuất phổ biến trên thế giới; cuối cùng là môi trờng và sự phát triển bền vững(đề cập đến các mối quan hệ giữa sản xuất và môi trờng tự nhiên)

2.4.2 Mục tiêu của chơng trình.

* Về kỹ năng: củng cố và phát triển ở học sinh các kỹ năng

- Quan sát, nhận xét phân tích, so sánh, đánh giá và giải thích hiện tợng

địa lý

- Phân tích: bảng biểu, thống kê, biểu đồ, đồ thị, bản đồ, tranh ảnh

- Thu thập để xử lý và trình bày các thông tin địa lý

* Về thái độ:

Có lòng yêu thiên nhiên, có ý thức bảo vệ môi trờng tự nhiên, nhận rõ

và hiểu rõ những vấn đề đang diễn ra trên thế giới nh: dân số, tài nguyên, môitrờng; trân trọng và yêu quý thành quả lao động của con ngời

2.4.3 Đặc điểm sách giáo khoa.

SGK địa lý trong chơng trình phân ban lớp 10 có những đặc điểm sau:

- Số lợng "kênh hình"(tranh ảnh, bản đồ, bảng biểu ) tăng lên đáng kể

so với SGK cũ

- Phần lớn "kênh hình" của sách đợc chọn lọc, nhằm tạo điều kiện đểgiáo viên dẫn dắt học sinh đến kiến thức là chính, các tranh ảnh minh hoạ kiếnthức còn rất hạn chế.

- Các câu hỏi giữa bài chủ yếu là những câu hỏi dẫn dắt học sinh quansát kênh hình hoặc dựa vào kiến thức đã có để trình bày hoặc giải thích kiếnthức mới Các câu hỏi này, đều yêu cầu học sinh tự tìm đến kiến thức mới, nênnhững nôi dung đợc đặt ra của các câu hỏi giữa bài thờng không viết lại ở cáckênh chữ của sách Vì thế trong quá trình giảng dạy giáo viên nên tận dụngnhững câu hỏi này để học sinh trả lời, sau đó giáo viên hoàn thiện nội dung trảlời cho từng câu hỏi

2.4.4 Đặc điểm của hệ thống tranh ảnh trong SGK địa lý lớp 10.

* Một đặc điểm chúng ta có thể dễ nhận thấy ở SGK địa lý lớp 10 nămnay đó là hệ thống tranh ảnh đã đợc đa vào sử dụng Tuy mới xuất hiện nhng

đã rất phong phú, những tranh ảnh đợc đa vào đã có sự lựa chọn, các yêu cầu

về mỹ thuật, nội dung phần nào đã đợc đảm bảo Đặc biệt là những tranh ảnh

có phối màu, thể hiện rõ đối tợng nội dung địa lý Những hình ảnh này rất có

ý nghĩa trong quá trình lĩnh hội tri thức của học sinh, làm tăng tính t duy,hứng thú học tập, góp phần hình thành khái niệm và biểu tợng địa lý cho họcsinh

Tuy nhiên tranh ảnh trong SGK đợc đa vào còn hạn chế.Trong SGKchuyên ban ở ban cơ bản theo thống kê phần KT- XH chỉ có 15 ảnh, ở phần tựnhiên có 20 ảnh; ở Ban nâng cao có nhiều hơn cả tự nhiên và KT- XH có 56

ảnh Trong đó tự nhiên là 30 ảnh và phần KT-XH là 26 ảnh Nhng tất cảnhững tranh ảnh đó cũng chỉ dừng lại ở chỗ minh hoạ kiến thức, còn dùng đểkhai thác kiến thức thì cha nhiều ở phần địa lý KT- XH đại cơng(cả nâng cao

và ban cơ bản), tranh ảnh đa vào tơng đối ít và những tranh ảnh đa vào chathực sự điển hình nh ở bài địa lý dân c không có ảnh nào đợc đa vào, phần địa

lý các ngành tranh ảnh đa vào quá ít Chính vì vậy mà trong quá trình dạy họcgiáo viên nên chú ý đến đặc điểm này, để có thể bổ sung những tranh ảnh cầnthiết, vào những nội dung bài học cụ thể để nội dung bài học thêm phong phú

và hiệu quả hơn

Một đặc điểm nữa của tranh ảnh SGK mà giáo viên cũng cần chú ý, đó

là kích thớc tranh ảnh trong sách còn nhỏ do vậy trong quá trình sử dụng tranh

ảnh, giáo viên nên su tầm thêm tranh ảnh phù hợp, phóng to hình ảnh, hoặc sửdụng máy chiếu để học sinh có thể dễ dàng quan sát

2.5 Định hớng thực hiện phơng pháp sử dụng tranh ảnh trong dạy học địa lý lớp 10 chuyên ban.

2.5.1 ý nghĩa của phơng pháp sử dụng tranh ảnh.

* Tranh ảnh là một phơng tiện trực quan quan trọng trong dạy học địa

lý Nhờ các tranh ảnh, học sinh có thể làm quen với hình dạng bên ngoài củacác sự vật và hiện tợng địa lý, hình thành cho các em những biểu tợng địa lý

Ví dụ: Trong bài các loại gió chính “quan sát hình 12.4 gió đất và gió biển,căn cứ vào hớng gió học sinh có thể nhận biết đợc đâu là gió đất, đâu là gióbiển Từ đó có những so sánh để rút ra sự khác nhau cơ bản của hai loại giónày”

* Tuy nhiên để có một tiết dạy có hiệu quả trớc khi sử dụng tranh ảnh

trong mỗi bài giảng, giáo viên phải cân nhắc xem làm thế nào để đảm bảo chohọc sinh tri giác bức tranh hay bức ảnh một cách tích cực và thực hiện đợcnhững quan sát cần thiết Có thể yêu cầu học sinh trả lời những câu hỏi về nộidung bức tranh, mô tả phong cảnh, hiện tợng, biến cố hoặc những hiện tợng cụthể vẽ trên bức tranh Có thể có những câu hỏi gợi ý, dẫn dắt hoặc giáo viêngiới thiệu thêm một số t liệu có liên quan giúp cho việc quan sát tranh ảnh đợcsâu sắc, đầy đủ

Học sinh hiểu bức tranh hoặc nắm đợc đầy đủ và rõ ràng hơn hình ảnhnếu giáo viên giúp học sinh vận dụng đợc những kinh nghiệm sống nhất định,những hiểu biết khi đã đợc quan sát trớc đây

Ngoài những tranh do cơ quan phụ trách về thiết bị dạy học cung cấp(hiện nay đối với địa lý còn quá ít) cho giáo viên sử dụng, ngời giáo viên còncần thờng xuyên su tạp ảnh các loại, các ảnh này trong các báo, báo ảnh hàngngày hoặc các tạp chí khoa học nghệ thuật chuyên ngành trong và ngoài n-ớc

2.5.2 Định hớng sử dụng tranh ảnh.

2.5.2.2 Trong khâu chuẩn bị bài của giáo viên

Trong điều kiền tổ chức của nền giáo dục nớc ta hiện nay, việc giáo dụchọc sinh trong nhà trờng chủ yếu đợc tiến hành dới hình thức nội khoá Khilên lớp trong một tiết dạy, giáo viên phải tiến hành nhiều hoạt động phức tạp:

tổ chức, điều khiển quá trình nhận thức của học sinh nh thế nào trong mối tác

động qua lại giữa thầy và trò? với phơng tiện gì? làm thế nào để những kiếnthức và kỹ năng nhất định đã ghi trong chơng trình và đợc thể hiện trong SGKtruyền tải đợc đến với học sinh, cần phải dùng phơng pháp nào?

Do đó việc chuẩn bị bài ở nhà của giáo viên là một khâu rất quan trọng,thành công của mỗi tiết học phần lớn phụ thuộc vào sự chuẩn bị của giáo viêncho tiết học đó- khâu chuẩn bị này ngời ta gọi là “soạn giáo án”

Giáo án là bản thiết kế các công việc sẽ diễn ra giữa thầy và trò ở trênlớp, trong thời gian một tiết học Nó cũng là văn bản thể hiện một cách cụ thểnhững điều suy nghĩ, những dự định của ngời giáo viên khi chuẩn bị bài.Chính vì vậy mà giáo án càng cụ thể, càng chi tíêt thì công việc giảng dạy củagiáo viên thuận tiện hơn, hơn nữa sự càng chủ động trong việc phát minh tínhtích cực chủ động của học sinh

- Để sử dụng tranh ảnh trong dạy học địa lý đạt hiệu quả cao, trớc mỗitiết học giáo viên cần phải:

Tìm hiểu nội dung bài mình sẽ dạy trong SGK Trớc hết cần nghiêncứu, nắm vững nội dung kiến thức của bài dựa vào nội dung SGK, SGV, tàiliệu tham khảo; giáo viên phải xác định cho đợc mục tiêu mà học sinh cần đạt

đợc ở bài này là nội dung gì? (kiến thức, kỹ năng, thái độ); phải sử dụngnhững phợng tiện gì để phục vụ cho qua trình chuyển tải kiến thức đến họcsinh(có thể cần phải su tầm tranh ảnh- nếu có ý định sử dụng), phơng pháp sửdụng là phơng pháp nào? ; mục tiêu của bài càng cụ thể, càng tạo điều kiệncho giáo viên tìm ra những phơng pháp tốt nhất trong quá trình giảng dạy

Trong các bài địa lý lớp 10 đều có hệ thống tranh ảnh ngay trong SGK.Nhng sử dụng chúng nh thế nào có hiệu quả thì giáo viên cần nghiên cứu kỹnhững tranh ảnh đó, nên kết hợp với phơng pháp học nào, có cần sử dụngthêm phơng tiện dạy học gì nữa không, mục đích của những tranh ảnh đó cóthể sử dụng để minh hoạ hay để khai thác kiến thức Đồng thời trong quá trình soạngiáo án, giáo viên cũng có thể phát hiện ra những điểm mới ngoài SGK nh chỗ nàocần bổ sung thêm tranh ảnh(su tầm) để quá trình lĩnh hội kiến thức của học sinh rõràng hơn Điều này đòi hỏi rất lớn ở năng lực của mỗi giáo viên

Ví dụ: bài 9 “Tác động của ngoại lực đến địa hình bề mặt trái đất”

Giáo viên cần nghiên cứu kỹ phần nội dung kiến thức ngoài ra cần phảixem xét kỹ phần tranh ảnh đợc trình bày ở trong sách, mục đích sử dụngchúng để làm gì? dùng ở phần nội dung nào? có cần phải bổ sung tranh ảnhcho nội dung nào nữa không?

2.5.2.2 Trong quá trình lên lớp của giáo viên

Những gì mà giáo viên đã chuẩn bị trong công tác soạn giáo án ở nhà

có hiệu quả hay không, thì đây lại là giai đoạn quyết định hiệu quả của côngtác đó Nếu nh soạn giáo án là công việc của riêng ngời giáo viên, thì đến giai

đoạn này là quá trình hoạt động đồng thời giữa thầy và trò Do vậy cần có sựphối hợp nhịp nhàng, ăn ý và có tổ chức do giáo viên trực tiếp chỉ đạo, hớngdẫn học sinh hoạt động Do đó trong giáo án, giáo viên cũng phải tính toán rất

kỹ đến các hoạt động trong khâu này nhằm mục đích đạt đợc những mục tiêu

đã đợc xác định cụ thể Những phơng tiện và phơng pháp sử dụng trong khâunày phải đợc kết hợp một cách linh hoạt trên cơ sở đã đợc dự tính ở nhà

Trong SGK địa lý lớp 10 chuyên ban hệ thống tranh ảnh đã đợc đa vào

ở những bài, nội dung cụ thể Ngoài ra giáo viên cũng cần phải bổ sung ởnhững nội dung cho là cần thiết và sử dụng những tranh ảnh đó nh thế nào thìgiáo viên cần tính toán từ trớc

* Dùng tranh ảnh trong khâu vào bài mới:

Đây là bớc đầu tiên trong các hoạt động dạy và học của giáo viên vàhọc sinh, giáo viên dùng lời dẫn của mình để hớng học sinh đền nội dung kiếnthức cần đạt đợc của bài học hôm đó

Ví dụ: Khi dạy bài “Vũ trụ, hệ mặt trời và trái đất”

Khi bắt đầu giáo viên có thể “vũ trụ đợc sinh ra từ bao giờ, và trái đấtcủa chúng ta đợc sinh ra từ đâu; đây là vấn đề đợc sự chú ý, quan tâm từ rấtlâu của con ngời Để đi tìm lời giải trong bài học hôm nay, chúng ta sẽ tìmhiểu những nét khái quát về vũ trụ, hệ mặt trời và trái đất”

Tuy nhiên trong bớc này, giáo viên cũng có thể dùng hình ảnh về vũtrụ(hệ ngân hà) hay hình ảnh về trái đất để học sinh quan sát, giáo viên vừadùng lời dẫn của mình để thu hút sự chú ý ở học sinh

Hay bài“Thực hành viết báo cáo ngắn về kênh đào Xuy-ê và kênhPanama” giáo viên đa ra hình ảnh về kênh Xuy-ê hoặc Panama(do giáo viên s-

u tầm) Kết hợp với lời dẫn “kênh đào có vai trò rất lớn trong giao thông đờngbiển, nó có thể rút ngắn khoảng cách, giảm chi phí vận chuyển hàng hoá Trênthế giới hiện nay có hai kênh đào lớn đó là Xuy-ê và Panama Hình ảnh màcác em đang quan sát là cảnh hoạt động nhộn nhịp của kênh Panama, để tìm