phương pháp nghiên cứu trong du lịch - GS.PTS: Bùi Thị Tám

là hệ thống lý thuyết nền tảng khi nghiên cứu các vấn đề trong du lịch, là nguồn tài liệu hữu ích cho các đối tượng sinh viên du lịch khi làm khóa luận

Phương pháp nghiên cứu

trong du lịch

RESEARCH METHOD IN HOSPITALITY AND TOURISM

- METHODOLOGY, TRENDS AND ISSUES

Assoc Prof Dr Bui Thi Tam

PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU TRONG DU LỊCH

RESEARCH METHOD IN HOSPITALITY AND TOURISM

- METHODOLOGY, TRENDS AND ISSUES

Assoc Prof Dr Bui Thi Tam

Nội dung:

I Giới thiệu chung

II Các phương thức tiếp cận nghiên cứu

III Các phương pháp nghiên cứu

IV Xử lý, phân tích số liệu (trên SPSS)

V Trình bày báo cáo khoa học

Sinh viên sau khi hoàn thành học phần này

phải nắm được :

1) Hiểu được những nguyên tắc và phương

pháp cơ bản trong nghiên cứu du lịch và

làm quen với một số công cụ chính sử

dụng trong nghiên cứu du lịch

2) Có được một số kỹ năng cơ bản vận

Các nội dung chính

- Giới thiệu chung về nghiên cứu trong du lịch

- Đọc, viết, thực hiện nghiên cứu

- Nghiên cứu định lượng:

 Khảo sát, điều tra số liệu

1) Tham gia trên lớp

o Tiến hành các bước nghiên cứu cơ bản bao gồm

cả đề cương chi tiết của báo cáo – bạn có thể thực hiện một số phỏng vấn có tính khám phá

o Không yêu cầu tiến hành điều tra số liệu sơ cấp

4) Tài liệu học tập

Dessrtations in Hospitality and Tourism

Tourism and Hospitality Research

7

Sự phát triển của hoạt động nghiên cứu trong du lịch

muộn màng:

- Từ những năm 1960s: nghiên cứu du lịch đầu tiên xuất bản ở

USA: ‘A bibliography of surveys and statistical reports on tourism

and the visitor industry of the United states’ (Jack Crampon, Aug

- Năm 1980 thì được cập nhật và xuất bản với 9 số và dài 762 trang

- Sách bìa cứng đầu tiên – ‘The Economics of Outdoor Recreation’, 1970

I Giới thiệu chung

8

Sự phát triển của hoạt động nghiên cứu trong du lịch

 Đặc điểm chung của các nghiên cứu thời kỳ

đầu:

- Điều tra thống kê mô tả (chủ yếu phân bố tần suất), hầu như không có một phân tích nào và không có

kiểm định giả thuyết (hypothesis testing)

- Chủ đề chính là: quốc tịch của du khách, qui mô

nhóm du khách, dạng lưu trú sử dụng, phương tiện

sử dụng, mức chi tiêu bình quân tại chổ, hoạt động

mà du khách mong muốn tham gia và ý kiến của du

khách về điểm đến

9

Sự phát triển của hoạt động nghiên cứu trong du lịch

What happened? HOW IT GOES UNTIL NOW?

- Trong vòng 40 năm, hoạt động nghiên cứu du lịch phát triển liên

tục với tốc độ cao, đa dạng và hoàn thiện dần về phương pháp

- Tham chiếu tổng quan các tài liệu, tạp chí, sách, hội nghị, cách

thức thông, các tổ chức, các chương trình đào tạo chuyên sâu và

nâng cao, và tương lai?

 Tạp chí: đầu tiên là ‘Journal of Travel Research’ 1972, tiếp đó là

Annals of Tourism Research và hiện nay là hàng chục tạp chí khác

nhau

 Sách: “Travel, Tourism and Hospitality Research: A handbook for

Managers and Researchers, ed by Brent Ritchie and Goeldner,

xuất bản 1987 Tiếp đến là ‘Tourism Analysis by Stephen L.J Smith,

1989, v.v

10

• Journal of Travel Research

• Annals of Tourism Research

• Tourism Management

• Journal of Tourism Studies

• Cornell Hotel and Restaurant

Administration Quarterly

• International Journal of Hospitality

Management

• International Journal of Tourism

Research (Progress in Tourism

Research)

• Tourism Economics

• The Tourist Review

• Journal of Sustainable Tourism

• Journal of Hospitality and Tourism

•Journal of Travel and Tourism Marketing

•Journal of Hospitality and Leisure Marketing

• Journal of International Hospitality, Leisure and Tourism Management

• International Journal of Hospitality &

• FIU Hospitality Review

• Journal of Leisure Research

• Leisure Sciences

Tourism and Hospitality Journals

11

• Annals of Leisure Research

• Leisure Studies Journal

• Vision in Leisure and Business

• Tourism Recreation Review

• Asia Pacific Journal of Tourism

Research

• Information Technology and Tourism

• Tourism, Culture and Communication

• Travel and Tourism Analyst

• Journal of Gambling Studies

• Journal of Sport Tourism

• Turizam

•ANATOLIA: An International Journal of

Tourism and Hospitality

• International Journal of Management

and Tourism

• World’s-Eye View on Hospitality Trends

• Waikiki Tourism Quarterly

•PRAXIS: The Journal of Applied Hospitality Management

•The Consortium Journal (Journal of Historically Black Colleges and

Universities Hospitality Educators and Others)

• Current Issues in Tourism

• International Journal of Contemporary Hospitality Management

• Journal of Sports Tourism

• International Journal of Tourism and Hospitality Research

• Tourism Geographies

• Australian Leisure Management

• Journal of Applied Recreation Research

• Leisure, Recreation & Tourism Abstracts

Tourism and Hospitality Journals

12

 Hội nghị, Hội thảo: Chủ đề chung về nghiên cứu trong du lịch và lữ

hành, các hội nghị thường kỳ của các tổ chức/hiệp hội (APTA, PATA,

CAUTHE ) theo từng chủ đề nhất định, hoặc các hội nghị chuyên đề ví

dụ: Adventure travel, eco-tourism, cultural tourism, island tourism, sport

tourism, event tourism, heritage tourism, tourism and peace, alpine

tourism, snow tourism, terrorism and tourism, tourism safety and security, tourism taxes, sustainable tourism

 Giao tiếp và thông tin: Các trang mạng của các tổ chức (du lịch và

khác – WTTC, WTO, ), TRINET (Dr Pauline Sheldon –

trinet@uhmtravel.tim.hawaii.edu)

 Các tổ chức, các trung tâm, chương trình cao học

 Nghiên cứu du lịch ngày nay hoàn toàn khác với thời kỳ đầu: tính

đa ngành, đa dạng hoá và chuẩn hoá (state-of-the-art)

- Cuối những năm 1970s và đầu 1980s: Một số nghiên cứu về du lịch

vùng (Wood, 1979, 1980), Singapore (Hasan, 1975), Bali (Richter,

1980s), Malaysia (Din, 1980) và Dân tộc vùng cao Thái (Cohen, 1979) -Các nghiên cứu về du lịch còn quá ít và bất cân đối theo chủ đề,

quốc gia và vùng lãnh thổ

 Gần đây nhiều nghiên cứu chuyên sâu hơn về du lịch ở khu vực

ASEAN nhưng vẫn rất hiếm có các báo cáo được xuất bản về một số

nước như Việt Nam, Campuchia, Burma

15

 Các nghiên cứu du lịch ĐNA trong hơn hai thập niên qua cho thấy

những khuynh hướng cơ bản và những thay đổi chính trong triết lý, mối quan tâm, phương pháp tiếp cận vấn đề và những nội hàm vận dụng

thực tiễn như sau:

1 Thay đổi chủ đề: từ nghiên cứu phát triển du lịch và chính sách sang

vai trò du lịch trong trao đổi văn hoá, đặc thù dân tộc

2 Thay đổi về nhận thức: Từ việc nghiên cứu du lịch như là yếu tố ngoại

vi tác động đến các nhóm hưởng lợi hay điểm đến, đến nhận thức du

lịch như là một chỉnh thể thống nhất với văn hoá, xã hội địa của địa

phương

+ Văn hoá, xã hội của địa phương được coi là một hệ thống mở và được tiếp cận với quá trình toàn cầu hoá (du lịch là một khía cạnh của toàn cầu hoá),

+ Người dân địa phương không còn là đối tượng tiếp nhận du lịch một cách bị động, mà có xu hướng tham gia vào việc định hình văn hoá

và bản sắc riêng của địa phương họ trong hoàn cảnh mới

Một số xu hướng thay đổi trong nghiên cứu du lịch

16

3 Thay đổi chuẩn mực: Các nhà nghiên cứu bắt

đầu nhận ra sự thiếu đầy đủ trong phương pháp

tiếp cận trong đánh giá ‘chi phí-lợi ích’ phát triển du lịch và tiến tới một cách nhìn nhận cơ bản hơn về vai trò du lịch trong một chỉnh thể hệ thống và

tương tác phức hợp giữa quốc gia, vùng, dân tộc, hoặc tính bền vững về mặt văn hoá, xã hội, môi

trường của các dạng du lịch hiện đại

Một số xu hướng thay đổi trong hoạt động

nghiên cứu du lịch

17

 Một số vấn đề chung:

1 Mất cân đối giữa các nước, các khu vực và các chủ đề

2 Cách thức tiếp cận và đánh giá động thái trên cơ

sở các khuynh hướng thay đổi của du lịch Đông

Nam Á

3 Các vấn đề mang tính lý luận cần được thảo

luận

4 Các vấn đề phương pháp luận và chiến lược

nghiên cứu nhằm nâng cao chất lượng nghiên cứu

du lịch

18

 Một số vấn đề cụ thể:

1 Các chủ đề nghiên cứu còn quá mất cân đối

(sociological, anthropological, economic and

business ): giải quyết vấn đề này không chỉ vì

mục đích giảm thiểu sự mất cân đối giữa các

nước, các vùng, mà còn vì những lý do nội tại về

mặt lý luận và so sánh hoàn thiện về mặt phương pháp luận

2 Thiếu các nghiên cứu dựa trên cơ sở dữ liệu

được điều tra thực địa một cách có hệ thống, thay

vì cho chỉ dựa vào nguồn số liệu thứ cấp

19

 Một số vấn đề cụ thể:

3 Một số chủ đề tiềm năng vẫn chưa được nghiên

cứu: urban tourism, vacationing tourism, heritage

tourism, nature and eco-tourism, consumer

behaviors of domestic vs international tourists,

intra-regional tourism

4 Thiếu những nghiên cứu chuyên sâu về việc

thương mại hoá và cung ứng các loại hình dịch vụ khác nhau trong khách sạn, nhà hàng, lữ hành,

hàng lưu niệm, ẩm thực

5 Hình ảnh điểm đến được nghiên cứu khá nhiều

trong marketing du lịch nhưng có rất ít những

nghiên cứu xã hội học về hình ảnh điểm đến trên

các dạng thông tin khác nhau

Khái niệm, đối tượng và đơn vị nghiên cứu cơ bản trong du lịch, lữ hành

 Dòng luân chuyển ( The movement of people)

 Bộ phận, lĩnh vực hoạt động, ngành (A sector or economy or industry)

 Hệ thống của các mối quan hệ tương tác (A broader system of interacting relationships)

 Đơn vị khảo sát, điều tra:

 H ộ gia đình (household survey) : thu nhận thông tin trải

nghiệm chuyến đi qua một thời gian nhất định, nhu cầu tiềm năng

Địa phương, điểm du lịch (local survey): số khách viếng thăm, thông tin về du khách

Doanh nghiệp ( Business surveys): thông tin về các hoạt động

và kết quả kinh doanh, thông tin khách hàng

Nguồn thông tin của Travel & Tourism

 C ập nhật nghiên cứu và hướng dẫn tiềm kiếm : T ác

giả và các sản phẩm nghiên cứu đã xuất bản của họ

 Trung tâm tài liệu và cơ sở dữ liệu ( Databases and

documentation centers): ABI/Inform; Aviation link;

Centre Des Hautes Etudes Touristiques; Dialog;

Periodical abstracts onDisc

 Các hiệp hội nghề nghiệp : APTA, WTO, WTTC

22

BÀI TẬP CÁ NHÂN (nộp vào Thứ 5 của tuần thứ 2)

1 Tìm kiếm trên web và liệt kê các nguồn tài liệu chính về

du lịch mà anh/chị có thể tiếp cận được? Có những thuận lợi, khó khăn gì?

2 Tìm một bài báo khoa học trong lĩnh vực du lịch, tóm tắt mục đích, nội dung và phương pháp thực hiện, kết quả chính.

Bài tập

BÀI TẬP NHÓM

- Đề xuất 3 chủ đề/đề tài nghiên cứu mà nhóm quan tâm

xếp theo thứ tự ưu tiên

- Đưa một số lý giải cho ưu tiên 1