Đánh giá tiềm năng và phương thức quản lý LSNG tại vườn quốc gia kon ka kinh, tỉnh gia lai” được tiến hành tại xã kon pne – huyện kbang – tỉnh gia lai

vi Danh sách các hình .... Ti u th công nghi p và ngành ngh nông thôn ..... Ph ng pháp x lý và phân tích thông tin..... Báo cáo khái quát và phân tích các chính sách liên quan đ n LSNG V

Giáo viên h ng d n:

Th.S Nguy n Qu c Bình

TP H Chí Minh

L I C M N

Tôi xin chân thành bày t lòng bi t n sâu s c đ n:

- Cha m ng i đã sinh ra và cho tôi đ c nh ngày hôm nay

- Th y h ng d n Nguy n Qu c Bình đã t n tình h ng d n chi ti t, giúp đ tôi hoàn thành báo cáo này

- T p th th y, cô giáo trong b môn LNXH đã t n tình giúp đ nh ng ki n

th c quý báu và truy n đ t nhi u ki n th c đ b n thân tôi có th áp d ng vào th c t trong quá trình đi th c t

- Các b n bè c a tôi trong l p DH05LNGL đã h tr tôi trong vi c đi u tra, đóng góp m t s hình nh mà b n thân tôi không có đ c

- Ban Giám đ c V n qu c gia Kon Ka Kinh đã t o m i đi u ki n thu n l i,

b trí n i n và giúp đ tôi v tài li u liên quan trong su t th i gian làm đ tài

- Các anh ki m lâm t i tr m s 6 đã giúp đ tôi trong quá trình thu th p s

li u, thông tin

Trong su t th i gian làm báo cáo t t nghi p tôi luôn nh n đ c s h tr t phía c ng đ ng dân c c ba thôn (Kon Hl ng, Kon Ktal, Kon Kring) t i xã Kon Pne, c ng đ ng ng i dân đ ng bào Bana t i đây đã cho tôi nhi u ki n

th c quý giá v tri th c b n đ a trong th i gian xu ng nghiên c u v Lâm s n ngoài g mà b n thân ch a bi t nhi u và công d ng c a ngu n tài nguyên này

c ng nh trong su t nh ng chuy n đi th c đ a trong V n qu c gia Kon Ka Kinh

Tp H Chí Minh, ngày 10 tháng 07 n m

2009 Sinh viên th c hi n

SV ng Thùy Mai

TÓM T T

tài nghiên c u “ ánh giá ti m n ng và ph ng th c qu n lý LSNG t i v n

qu c gia Kon Ka Kinh, t nh Gia Lai” đ c ti n hành t i xã Kon Pne – huy n Kbang –

t nh Gia lai, th i gian t ngày 17/01 đ n 10/07/2009 Thông tin đ c t ng h p qua quá trình đi u tra và ph ng v n c x lý qua ch n l c, t ng h p, th hi n theo b ng

bi u ho c đ c so sánh và phân tích làm sáng t các v n đ mà đ tài đ t ra

LSNG là ngu n tài nguyên có giá tr to l n, nhi u c ng đ ng dân t c có đ i s ng

g n li n v i ngu n tài nguyên này Tuy nhiên tình hình chung hi n nay là th c tr ng

qu n lý LSNG ch a đ c quan tâm đúng m c, vi c qu n lý ch a đ c chú tr ng nhi u V n đ chung là c n m t cách th c qu n lý LSNG ngày càng b n v ng và nâng cao giá tr thông qua s qu n lý c a c quan ch c n ng ph i h p v i c ng đ ng đ a

ph ng V n qu c gia Kon Ka Kinh là đ a đi m có ngu n tài nguyên đa d ng, phong phú và nhi u đ ng bào dân t c thi u s sinh s ng, đ i s ng c a h g n ch t v i ngu n LSNG Do đó công vi c nghiên c u ti m n ng và ph ng th c qu n lý LSNG trong

gi i h n th i gian cho phép đ c th c hi n t i xã Kon Pne nh m tìm ra kh n ng ph i

h p trong qu n lý LSNG gi a ng i dân v i c quan ch c n ng nh ng v n b o t n l i ích chung

Sau khi đi u tra, thu th p s li u k t qu thu đ c là tìm hi u đ c th c tr ng khai thác và s d ng LSNG c a ng i dân đ a ph ng g m b ng danh m c các loài LSNG đ c khai thác và s d ng, phân loài các loài LSNG đó theo m c đích s d ng

c a ng i dân t i đ a ph ng, các đ i t ng th ng khai thác và cách th c khai thác ngu n tài nguyên này, đ i v i ngu n LSNG có tính ch t hàng hóa đã phân tích đ c

h th ng th tr ng t i đ a ph ng t đó đ a ra đánh giá chung v ti m n ng, c h i

và nguy c c a vi c khai thác và s d ng LSNG Tìm hi u đ c ph ng th c qu n lý,

b o v LSNG c a c quan qu n lý và c ng đ ng t i n i nghiên c u Trên c s đó đ

xu t các bi n pháp qu n lý LSNG phù h p v i quy đ nh hi n hành và b i c nh đ a

ph ng d a trên vi c phân tích các chính sách trong qu n lý và s d ng LSNG, xác

đ nh nhu c u c a ng i dân v ngu n tài nguyên này trong b i c nh b o t n

M C L C

Trang

Trang t a i

C m t ii

Tóm t t iii

M c l c iv

Danh sách các ch vi t t t vi

Danh sách các hình vii

Danh sách các b ng viii

CH NG 1 M U 1

1.1 t v n đ 1

1.2 Ph m vi nghiên c u 2

CH NG 2 T NG QUAN VÀ A I M NGHIÊN C U 3

2.1 T ng quan 3

2.2 Gi i thi u v đ a đi m nghiên c u 9

2.2.1 V trí và ranh gi i 10

2.2.2 a hình 10

2.2.3 a ch t và th nh ng 10

2.2.4 Khí h u, th i ti t 11

2.2.5 Ngu n n c, th y v n 12

2.2.6 Tài nguyên r ng và đa d ng sinh h c 12

2.2.7 Tài nguyên du l ch 16

2.3 c đi m kinh t - xã h i 15

2.3.1 Th c tr ng s n xu t nông nghi p 15

2.3.1.1 Tr ng tr t 16

2.3.1.2 Ch n nuôi 16

2.3.2 Th c tr ng s n xu t ngành ngh và d ch v 17

2.3.2.1 Ti u th công nghi p và ngành ngh nông thôn 17

2.3.2.2 Th ng m i – d ch v 16

2.3.3 Th c tr ng xã h i 17

2.3.3.1 Dân s , lao đ ng, vi c làm 17

2.3.3.2 Tình hình v n hóa – xã h i 17

2.3.3.3 nh canh đ nh c – thu nh p và đ i s ng 18

2.3.4 ánh giá chung v đi u ki n t nhiên, kinh t - xã h i 18

CH NG 3 N I DUNG VÀ PH NG PHÁP NGHIÊN C U 20

3.1 M c tiêu nghiên c u 20

3.2 N i dung nghiên c u 20

3.3 Ph ng pháp nghiên c u 21

3.3.1 Ph ng pháp thu th p thông tin 21

3.3.2 Ph ng pháp x lý và phân tích thông tin 23

CH NG 4 K T QU VÀ TH O LU N 24

4.1 Mô t th c tr ng khai thác và s d ng LSNG t i đ a ph ng 24

4.1.1 Tình hình chung c a vi c s d ng LSNG t tr c t i nay 24

4.1.2 Các loài LSNG ch y u đ c khai thác t i đ a ph ng 25

4.1.3 Phân lo i LSNG theo m c đích s d ng c a ng i dân đ a ph ng 27

4.1.4 i t ng khai thác và cách th c khai thác LSNG 30

4.1.4.1 i t ng khai thác LSNG 30

4.1.4.2 Cách thúc khai thác, thu hái, b o qu n LSNG t i đ a ph ng 31

4.2 H th ng ti p th LSNG t i đ a ph ng 35

4.3 i m m nh, đi m y u, c h i và nguy c c a vi c khai thác LSNG 40

4.3.1 i m m nh 40

4.3.2 i m y u 41

4.3.3 C h i 42

4.3.4 Nguy c 42

4.4 Ph ng th c qu n lý LSNG t i đ a ph ng 43

4.4.1 Ph ng th c qu n lý và b o v LSNG c a c quan ch qu n 43

4.4.2 Nh ng khó kh n trong vi c qu n lý LSNG 47

CH NG 5 K T LU N VÀ KI N NGH 50

5.1 K t lu n 50

5.2 Ki n ngh 51

TÀI LI U THAM KH O 52

IUCN : T ch c b o t n thiên nhiên th gi i

DANH SÁCH CÁC HÌNH

Trang

Hình 4.1: S h thu hái các loài LSNG là th c v t 25

Hình 4.2: S h thu hái các loài LSNG là đ ng v t 26

Hình 4.3: T l d ng s ng c a các loài LSNG có ngu n g c th c v t 26

Hình 4.4: T l d ng s ng c a các loài LSNG có ngu n g c đ ng v t 27

Hình 4.5: Phân lo i LSNG theo m c đích s d ng 28

Hình 4.6: S h s d ng LSNG đ bán 35

Hình 4.7: Dòng th tr ng các loài LSNG có giá tr hàng hóa t i thôn 2 (Làng Kon Ktal) 39

Hình 4.8: S đ ph i h p t ch c qu n lý VQG Kon Ka King 43

Hình 4.9: S h tham gia vào các ho t đ ng b o v LSNG 49

DANH SÁCH CÁC B NG

Trang

B ng 3.1: Khung phân tích ph ng pháp ti n hành nghiên c u 21

B ng 4.1: B ng phân lo i LSNG theo m c đích s d ng 28

B ng 4.2: Thông kê m t s cách th c thu hái, b o qu n LSNG 31

B ng 4.3: L ch mùa v c a m t s loài LSNG đ c ng i dân khai thác 34

B ng 4.4: Tiêu chí và giá bán c a các loài LSNG đ c thu mua tr c ti p t ng i dân đ a ph ng 37

B ng 4.5: Tiêu chí và giá bán c a các loài LSNG đ c th ng buôn bán ra th tr ng t i th tr n Knát 38

và đa d ng sinh h c Giá tr v m t kinh t th hi n ngu n thu nh p cho các c ng

đ ng s ng g n r ng LSNG có th là ngu n thu b ng ti n duy nh t đ mua l ng th c, hàng tiêu dùng, và trang tr i chi phí thu c men, h c hành cho con tr đ i v i các h nghèo Ngoài ra LSNG còn đóng góp không nh vào kinh t c a đ t n c Theo Ph m

c Tu n (2007), phó c c tr ng c c ki m lâm: “Lâm s n ngoài g c a Vi t Nam

đ c xu t kh u sang g n 90 n c và vùng lãnh th , v i t ng kim ng ch g n 200 tri u USD/n m Tuy nhiên, vi c xu t kh u lâm s n ngoài g ch a t ng x ng v i ti m n ng

c a r ng Vi t Nam” V giá tr xã h i, LSNG giúp n đ nh và an ninh cho đ i s ng

ng i dân ph thu c vào r ng, t o vi c làm, b o t n ki n th c b n đ a Và giá tr v

m t môi tr ng, chúng góp ph n b o v , đi u ti t ngu n n c, ch ng xói mòn, b o v môi tr ng, t o c nh quan, b o t n đa d ng sinh h c

V n qu c gia Kon Ka Kinh thu c t nh Gia Lai, có ph m vi lãnh th thu c 3 huy n: Mang Yang, k oa và Kbang v i ngu n tài nguyên đa d ng và phong phú Dân c t i đây là đ ng bào dân t c thi u s nh : Ba Na, Ê ê, Ja Rai và nh ng ng i

di dân t do H , m c dù có canh tác nông nghi p nh ng đ i s ng v n ph thu c vào

r ng H vào r ng đ thu hái các loài LSNG th ng xuyên i s ng c a h g p nhi u khó kh n nên vi c ng n c m ng i dân vào r ng khai thác, đ c bi t các s n ph m ngoài g là không kh thi

Th c tr ng qu n lý tài nguyên lâm s n ngoài g ch a đ c quan tâm đúng m c Cách th c qu n lý ch y u là cho cây g lâu n m, đ i v i ngu n lâm s n ngoài g

ch a có s qu n lý ch t ch Vi c x lý các tr ng h p vi ph m ch a nghiêm v i các

ho t đ ng khai thác không đúng qui đ nh c a ng i dân nghèo s ng ph thu c vào

r ng Ng i bên ngoài vào khai thác mà ch a đ c các l c l ng ch c n ng ki m soát

đ c Ngoài h gia đình đ c vào r ng giao khoán đ thu hái LSNG thì còn có tr ng

h p ng i khác vào khai thác v i s đ ng ý c a h gia đình đ c giao r ng V n đ

đ t ra tr c th c tr ng này c n ph i có m t cách th c qu n lý tài nguyên LSNG b n

v ng và ngày càng nâng cao giá tr thông qua s qu n lý c a các c quan ch c n ng

* i t ng nghiên c u :

+ i t ng ph ng v n: ng i dân s ng t i xã Kon Pne, huy n Kbang,

T nh Gia Lai

+ i t ng nghiên c u: các loài LSNG t i xã Kon Pne, thu c v n

qu c gia Kon Ka Kinh, t nh Gia Lai

h p lý đ phát tri n ngu n tài nguyên quý giá này

Mu n th c hi n vi c này, tr c h t ph i hi u rõ th nào là LSNG Hi n nay có

r t nhi u khái ni m v LSNG Sau đây là m t s khái ni m đ c s d ng r ng rãi:

+ Theo FAO (1999), LSNG là các s n ph m ngu n g c sinh v t, loài tr g l n

có r ng, đ t r ng và các cây bên ngoài r ng

+ Theo Wickens (1991), LSNG bao g m t t c các s n ph m sinh v t (tr g

tròn công nghi p, g làm d m, g làm b t gi y) có th l y ra t h sinh thái t nhiên,

r ng tr ng đ c dùng trong gia đình, mua bán, ho c có ý ngh a tôn giáo, v n hóa ho c

xã h i Vi c s d ng sinh thái cho m c đích gi i trí, b o t n thiên nhiên, qu n lý vùng

đ m thu c v l nh v c d ch v c a r ng

+ Vi t Nam, theo Lê M ng Chân (1993) cho r ng “tài nguyên th c v t r ng

là m t b ph n c u thành quan tr ng c a tài nguyên r ng, nó bao g m toàn b s n

ph m th c v t c a r ng“ và “vì v y tài nguyên th c v t r ng đây r t phong phú và

có giá tr nhi u m t” và “nhi u loài cây r ng còn cho các s n ph m t nhiên, ngoài g

đó là cây đ c s n”

Các dân t c thi u s và các h dân s ng g n r ng Vi t Nam th ng d a vào các lâm s n ngoài g Do v y, h có ki n th c phong phú v m t s loài s n ph m t

r ng - ngoài g , nh ng s n ph m đ c bi t c a vùng sinh thái mà h đang sinh s ng

C ng đ ng ng i dân t c Dao thu l m các loài cây thu c, Qu , và S n ta; ng i Hmông thì thu ho ch Mây, Tre ch t l ng cao; ng i Khmer mi n Nam thì chi t

xu t d u th m t các r ng Tràm và các loài s n ph m có giá tr cao t r ng ng p m n Theo Hoàng Hòe (1998), ngu n tài nguyên lâm s n ngoài g c a n c ta r t phong phú và đa d ng có nhi u loài có giá tr cao: s cây làm thu c chi m kho ng 22% t ng

s loài th c v t Vi t Nam, có kho ng trên 500 loài th c v t cho tinh d u (chi m 7,14%

t ng s loài ), kho ng trên 600 loài cho tanin và r t nhi u loài khác cho d u nh n, d u béo, cây c nh Bên c nh đó còn có Song mây, Tre, N a Hi n nay t ng di n tích Tre

n c ta là 1.492.000 ha v i kho ng 4.181.800.000 cây, đ c dùng không ch là nguyên li u xây d ng truy n th ng mà còn là nguyên li u cho th công m ngh

Vi t Nam, chính ph ban hành r t nhi u ch ng trình, chính sách cho vi c phát tri n và b o t n ngu n tài nguyên r ng T n m 1990 đ n nay, Nhà n c đã ban hành 116 v n b n pháp lu t ch y u liên quan đ n qu n lý, b o v , s d ng và phát tri n r ng, trong đó có LSNG Tuy nhiên, ph n l n các chính sách v LSNG ch đ c

đ c p đ n m t cách t n m n v i dung l ng nh bé trong m t ch ng ho c đi u,

kho n c a các v n b n pháp lu t trên (Theo Bùi Minh V và ctv, 2002 Báo cáo khái quát và phân tích các chính sách liên quan đ n LSNG Vi t Nam) Nh ng h u h t các

ch ng trình và chính sách phát tri n vào b o t n tài nguyên r ng đ u có n i dung liên quan đ n qu n lý LSNG, trong đó có chính sách đ t đai đ c p đ n các chính sách nh giao và cho thuê đ t lâm nghi p, giao khoán đ t Nông - Lâm nghi p, quy ho ch phát tri n LSNG; chính sách đ u t ; chính sách khoa h c công ngh và khuy n lâm; chính sách khai thác r ng và h ng l i; chính sách l u thông và tiêu th LSNG Tr c n m

1991, h th ng qu n lý r ng nh n m nh trên khía c nh qu n lý nhà n c theo ti p c n

t trên xu ng v i h th ng ki m soát c a chính ph qua các doanh nghi p nhà n c trong v n đ qu n lý th tr ng c a các loài lâm s n (k c cây g l n và các loài LSNG) Sau n m 1991, h th ng qu n lý và lu t Lâm nghi p c a Vi t Nam thay đ i nhanh do chính ph đã ban hành các chính sách nh m phát tri n và b o t n tài nguyên

r ng H th ng qu n lý r ng đang d ch chuy n t hình th c qu n lý nhà n c sang

ph ng th c qu n lý b i nhi u thành ph n xã h i nh h ng phát tri n Lâm nghi p

xã h i (ngoài các c quan chuyên môn Lâm nghi p, nhi u t ch c nhà n c khác ho c

c a c ng đ ng, h gia đình và cá nhân c ng tham gia vào qu n lý r ng và đ t r ng) Chính sách quan tr ng nh t t o nên s chuy n bi n này là chính sách c a Chính ph

v giao khoán r ng cho h gia đình và c ng đ ng qu n lý (ngh đ nh 02/CP ngày 15/01/1994 v đ t Lâm nghi p; ngh đ nh 163/CP ngày 16/11/1999 v giao và cho thuê

đ t Lâm nghi p) Chính sách này cho phép các c ng đ ng, h gia đình đ c quy n

nh n đ t Lâm nghi p đ gây tr ng phát tri n các loài cây Lâm nghi p (k c cây g

l n và các loài lâm s n khác nh Tre, Mây) Bên c nh đó, c ng đ ng/h gia đình c ng

đ c h p đ ng nh n khoán b o v r ng t nhiên v i kinh phí h tr là 50.000 đ/ha (bao g m c chi phí qu n lý) và có quy n thu hái các loài LSNG trong khu v c r ng

đ c h p đ ng b o v Chính sách này đã t o s chuy n bi n trong ki m soát, qu n lý

r ng và đ t r ng S chuy n bi n này đã ph n ánh quy n l c và kh n ng c a UBND các t nh, huy n đ phát tri n các chính sách, ch ng trình và lu t l riêng c a đ a

ph ng h c ng nh đ l a ch n nh ng n i dung chính sách phù h p v i nhu c u c a

đ a ph ng (s h u LSNG Vi t Nam - Trung tâm nghiên c u Lâm đ c s n và IUCN) Ch ng trình tr ng m i 5 tri u ha r ng (d án 661 theo quy t đ nh s 661/Q TTg ra ngày 29/07/1998 (c a Th t ng Chính ph ) đ c p đ n vi c phát tri n các loài Lâm đ c s n/LSNG: tr ng 3 tri u ha r ng s n xu t bao g m các loài cây làm nguyên

li u cho công nghi p gi y, ván nhân t o, cây làm thu c (m c 2 đi u 3 và m c 3 đi u 4) Lu t b o v và phát tri n r ng ra ngày 19/08/1991 kèm theo ngh đ nh s 18 HDBT (ngày 17/01/1992) c a H i đ ng b tr ng, thông t s 13/LN/KL c a B Lâm nghi p

đã ban hành nhi u qui đ nh nh m b o v và phát tri n tài nguyên th c và đ ng v t quí

hi m trong đó có nhi u loài s n v t thu c nhóm LSNG nh các loài đ ng vât: H ,

G u, Báo ho c các loài LSNG là th c v t nh cây thu c: Ba g c, Ba kích, Th o qu ,

Sa nhân, Sâm Ng c Linh lu t và các ngh đ nh này nghiêm c m vi c ch t phá, s n b t

ho c làm h i môi tr ng s ng c a các loài th c và đ ng v t r ng quí hi m ây c ng

là chính sách quan tr ng c a chính ph trong vi c phát tri n và b o t n tài nguyên

r ng nói chung và LSNG nói riêng Bên c nh các chính sách và ch ng trình phát tri n b o t n, chính ph còn ban hành nhi u qui đ nh v vi c qu n lý khai thác và trao

đ i th c ph m m t s loài LSNG, qui đ nh s 927/Q c a B Lâm nghi p ngày 29/08/1994 kèm theo qui ch qu n lý khai thác g , c i và Tre, N a qui đ nh r ng: ch

đ c phép khai thác c i và Tre, N a t i các khu r ng t nhiên h n loài có tr l ng

giàu và trung bình T t c các khu r ng này mu n đ a vào khai thác Tre, N a đ u ph i

ti n hành thi t k Qui d nh s 664/TTg c a Th t ng chính ph ra ngày 18/10/1995 qui đ nh vi c xu t kh u m t s LSNG có giá tr : nghiêm c m xu t kh u Tre, Mây, song d ng nguyên li u thô, đ c phép xu t kh u các s n ph m ch bi n t Tre, N a, Dang, V u, Lu ng, Trúc, L ô, Song mây, lá cây r ng Nh v y, m c dù ch a có chính sách và ch ng trình riêng cho LSNG nh ng chính ph Vi t Nam đã đ a v n đ duy trì, b o t n, phát tri n LSNG vào n i dung c a các chính sách và ch ng trình nh

lu t l liên quan đ n qu n lý tài nguyên r ng (Theo ng ình Bôi và ctv, 2002 Bài

gi ng lâm s n ngoài g ) Trong chính sách v quy ho ch phát tri n LSNG có thông t

liên t ch s 28/TT - LT ngày 3/2/1999 c a B Nông nghi p và PTNT và B Tài chính

h ng d n quy t đ nh 661/TTg ngày 29/7/1998 c a Th t ng Chính ph v m c tiêu, nhi m v , chính sách và t ch c th c hi n d án tr ng m i 5 tri u ha r ng đ n n m

2010 qui đ nh rõ: th c hi n khoanh nuôi tái sinh k t h p tr ng b sung 1 tri u ha r ng phòng h , r ng đ c d ng; trong đó có hình th c khoanh nuôi xúc ti n tái sinh do dân

t tr ng b ng các loài cây công nghi p lâu n m, cây n qu , cây đ c s n có tán nh cây r ng Trong di n tích đ t quy ho ch tr ng m i r ng phòng h , ngoài cây g l n có

th tr ng xen các loài cây công nghi p, cây n qu , cây đ c s n có tán che ph nh cây

r ng S cây này đ c tính là cây phòng h chính Ngoài ra, còn đ c tr ng cây phù

tr là cây m c nhanh, cây c i t o đ t, t i đa chi m 2/3 s cây trên 1 ha (kho ng 1.200 cây) Nh v y theo v n b n này, LSNG có th đ c gây tr ng trong r ng đ c d ng (phân khu ph c h i sinh thái) và r ng phòng h (r t xung y u và xung y u) Tuy nhiên, đ i v i r ng đ c d ng, quy t đ nh 08/TTg ngày 11/1/2001 c a Th t ng Chính

ph v quy ch qu n lý 3 loài r ng qui đ nh ch tr ng l i r ng khi c n thi t và ph i

th c hi n đúng bi n pháp k thu t, c c u cây tr ng ph i là cây b n đ a và th c hi n theo d án đ c c p có th m quy n phê duy t M t khác, trong 3 tri u ha r ng s n

xu t, s gây tr ng kho ng 400.000 ha r ng cây đ c s n, bao g m các loài cây Qu ,

H i, Thông nh a, Trúc, Táo mèo, S ; tr ng kho ng 1 tri u ha cây công nghi p lâu

n m và cây n qu Ngoài ra m t s t nh còn tr ng các cây Tre, Lu ng, N a v i di n tích kho ng 200.000 ha Toàn b di n tích quy ho ch gây tr ng r ng đ c s n và Tre,

Lu ng, N a đã đ c phân chia cho các vùng kinh t lâm nghi p và cho t ng t nh đ n

n m 2010, nh : vùng Tây B c 101 ngàn ha; vùng ông B c 124 ngàn ha; vùng Trung

tâm 150 ngàn ha; vùng Khu 4 c 145 ngàn ha; vùng Duyên h i Trung b 75 ngàn ha; vùng Tây nguyên 67 ngàn ha; vùng ông nam b 16,5 ngàn ha T nh Ngh An, L ng

S n, Qu ng Ninh là 3 t nh có di n tích quy ho ch gây tr ng r ng đ c s n l n nh t v i

di n tích m i t nh t 30 ngàn ha – 40 ngàn ha T nh S n La và Thanh Hoá là 2 t nh có

di n tích quy ho ch gây tr ng Tre, Lu ng, N a l n nh t v i di n tích m i t nh kho ng

25 ngàn ha Tóm l i, trong ch ng trình tr ng m i 5 tri u ha r ng đ n n m 2010, vi c gây tr ng và phát tri n LSNG đã đ c quan tâm chú ý và đ c coi là c c u cây tr ng trong chi n l c phát tri n Lâm nghi p Hàng n m, B NN và PTNT giao ch tiêu gây

tr ng LSNG (đ c bi t là cây đ c s n, cây công nghi p, cây n qu ) cho các t nh Trong chính sách đ u t đ c p đ n c r ng s n xu t, đ c d ng, phòng h có quy t đ nh 264/CT ngày 22/7/1992 c a Ch t ch H BT (nay là Th t ng Chính ph ) v chính sách khuy n khích đ u t phát tri n r ng, ch r ng đ c vay v n tín d ng đ u t trong chu k đ u v i lãi su t u đãi b ng 30 – 50% lãi su t bình th ng (tu theo loài cây và

đ c đi m sinh thái t ng vùng) đ tr ng các loài cây có chu k s n xu t d i 20 n m

đ c quy ho ch đ cung c p nguyên li u cho công nghi p, sau chu k đ u ch r ng

ph i hoàn tr c v n và lãi, t chu k th 2 tr đi, n u thi u v n thì đ c vay v i lãi

su t bình th ng Nhà n c đ u t v n ngân sách cho các ho t đ ng b o v và phát tri n r ng s n xu t g l n, g quý có chu k s n xu t trên 20 n m, ngay khi khai thác

s n ph m, ch r ng ph i hoàn tr v n cho Nhà n c đã đ u t Nh v y th c ch t là

áp d ng lãi su t b ng 0 Quy t đ nh 661/TTg ngày 29/7/1998 c a Th t ng Chính

ph v m c tiêu, nhi m v , chính sách và t ch c th c hi n d án tr ng m i 5 tri u ha

r ng thay th quy t đ nh 327 và có hi u l c t 01/01/1999 Quy t đ nh 141/TTg ngày 11/12/2000 c a Th t ng Chính ph v chính sách đ u t và h ng l i đ i v i h gia đình, cá nhân và các xã tham gia d án khu v c lâm nghi p và qu n lý r ng phòng h

đ u ngu n t i các t nh Thanh Hoá, Qu ng Tr , Phú Yên, Gia Lai và quy t đ nh 28/TTg ngày 09/3/2001 c a Th t ng Chính ph v s a đ i, b sung quy t đ nh trên qui

đ nh: nhà n c đ u t 100% kinh phí tr ng r ng và khoanh nuôi tái sinh k t h p v i

tr ng b sung cây lâm nghi p vùng phòng h , su t đ u t do UBND t nh quy t đ nh Nhà n c h tr đ u t cho chu k đ u tr ng cây lâm nghi p (tr ng r ng t p trung,

tr ng cây phân tán và cây nông lâm k t h p) r ng s n xu t, không v t quá 1,9 tri u đ/ha, su t đ u t c th do UBND t nh qui đ nh Nhà n c h tr không v t quá 5%

t ng m c đ u t cho vi c c i t o v n t p, khai hoang và c i t o đ t trong vùng d án

i v i chính sách h ng l i có quy t đ nh 202/TTg ngày 2/5/1994 c a Th t ng Chính ph v vi c khoán b o v r ng, khoanh nuôi tái sinh r ng và tr ng r ng đã ghi rõ: ch r ng h ng d n và giúp đ các h nh n khoán v k thu t gieo m, t o cây

gi ng (bao g m cây l y g , cây đ c s n, cây công nghi p cây n qu ), giúp đ các h

nh n khoán vay v n đ phát tri n kinh t gia đình H nh n khoán ngoài vi c đ c

h ng công khoán b ng ti n ho c b ng hi n v t, còn đ c t n thu s n ph m ph c a

r ng nh n khoán, đ c k t h p s n xu t nông nghi p khi r ng ch a khép tán ho c

d i tán r ng và đ c h ng toàn b s n ph m do mình k t h p s n xu t ra; quy t

đ nh 162/TTg ngày 7/8/1999 c a Th t ng Chính ph v chính sách h ng l i c a các h gia đình, cá nhân tham gia d án tr ng r ng b ng ngu n v n vi n tr không hoàn l i c a chính ph c ng hoà liên bang c qui đ nh: h gia đình tham gia tr ng

r ng theo d án đ c c p gi y ch ng nh n quy n s d ng đ t n đ nh lâu dài theo pháp lu t đ t đai, đ c quy n tham gia quy t đ nh c c u cây tr ng, k thu t tr ng

r ng, th i đi m khai thác và ph ng th c khai thác, có quy n s h u đ i v i r ng do mình gây tr ng, đ c quy n chuy n nh ng, th a k , th ch p; đ c khai thác s

d ng s n ph m r ng theo quy ch qu n lý r ng s n xu t Khi khai thác, h gia đình, cá nhân tham gia d án ph i n p vào ngân sách xã m t kho n ti n t ng đ ng giá tr t

50 - 100 kg g o n u tr ng cây lâu n m khai thác 1 l n ho c b ng 2 – 3% giá tr s n

ph m khai thác m i n m n u tr ng cây lâu n m thu ho ch nhi u n m (nh a Thông,

Tr u, S , qu Trám, hoa qu ); quy t đ nh 661/TTg c a Th t ng Chính ph (29/7/1998) v m c tiêu, nhi m v , chính sách và t ch c th c hi n d án tr ng m i 5 tri u ha r ng qui đ nh: đ i v i r ng s n xu t, ch n l a các loài cây tr ng có giá tr kinh

t cao (k c cây công nghi p lâu n m, cây l y qu , các loài cây đ c s n, cây làm thu c) có tán che t t C c u v t ng loài cây c th do t ch c, h gia đình, cá nhân

đ c nhà n c giao đ t ho c cho thuê đ t quy t đ nh theo quy ho ch c a t nh H

nh n khoán b o v r ng, khoanh nuôi tái sinh và tr ng r ng phòng h , ngoài vi c đ c

h ng ti n công khoán theo qui đ nh còn đ c h ng s n ph m t a th a; khai thác c i, lâm s n ph d i tán r ng i v i h nh n khoán b o v , khoanh nuôi tái sinh r ng

đ c d ng đ c h ng ti n công khoán theo qui đ nh hi n hành (Theo Bùi Minh V và

ctv, 2002 Báo cáo khái quát và phân tích các chính sách liên quan đ n LSNG Vi t Nam)

Cho đ n nay, vi c nghiên c u v lâm s n ngoài g h u nh ch a đ c quan tâm chú ý nhi u M t s ít công trình đ c p đ n ngu n tài nguyên này nh : ”D án s

d ng b n v ng LSNG” c a trung tâm nghiên c u lâm đ c s n Hà N i ph i h p v i trung tâm nghiên c u tài nguyên và môi tr ng (CRESS) c a H Qu c Gia Hà N i,

và vi n kinh t sinh thái (CECO - ECO), “Cây có ích c a r ng nhi t đ i Vi t Nam”

c a Tr n ình Lý và ctv (1993), Nguy n ình H ng (1996), công trình quan tâm đ n phát tri n tài nguyên Tre Vi t Nam (Nguy n T ng và ctv (1995), nghiên c u quan tâm đ n tài nguyên cây thu c c a các tác gi nh Uyên Ph ng (1997), Giáo

S T t L i, Ti n S Tr n Công Khánh a s các nghiên c u trên ch nghiên c u

nh ng ph n nh c a tài nguyên LSNG nh cây d c li u, cây tinh d u, hay đ c p đ n

s phân b và m c đích s d ng, mang tính t ng th (Theo ào Th Minh Châu,

Nguy n Anh D ng, 2004 Tài nguyên lâm s n phi g - tình hình khai thác, s d ng,

qu n lý và ti m n ng phát tri n t i vùng d án SFNC) C ng có nghiên c u tìm ngu n

LSNG c th m t đ a ph ng nh công trình nghiên c u c a nhóm t v n v qu n lý tài nguyên sinh h c tr ng i h c Vinh đã đi u tra t ng quát v LSNG có trong vùng

d án SFNC (hi n tr ng khai thác s d ng, buôn bán và qu n lý t i 3 huy n Anh S n, Con Cuông, T ng D ng và VQG Pù Mát) nh ng các công trình nghiên c u nh th này là ch a nhi u, trong khi đó m i vùng mi n, đ a ph ng khác nhau s có s khác

bi t v các loài LSNG, ki n th c b n đ a v khai thác s d ng, vi c qu n lý c a c ng

đ ng c ng s khác nhau Do đó, vi c nghiên c u c a tôi t i xã Kon Pne là th t s c n thi t, vì ch a có m t nghiên c u c th nào v vi c khai thác và qu n lý LSNG t i đây,

c ng nh ti m n ng, và giá tr th c t c a nó v i n n kinh t c a đ a ph ng

2.2 Gi i thi u v đ a đi m nghiên c u

Xã Kon Pne thu c huy n Kbang - T nh Gia lai, có 3 làng: Kon Hl ng, Kon Kton và Kon Kring v i 272 h / 1.214 ng i, 100% là đ ng bào Bana Xã cách trung tâm huy n kho ng 90 km

2.2.1 V trí và ranh gi i

Kon pne là xã vùng cao, n m trong thung l ng th ng ngu n sông k Pne

ch y v phía B c qua huy n Kon Plong, đ ra sông kp là (Kontum); cách th tr n

Kbang v phía Tây B c kho ng 80km

+ Phía B c giáp xã k Pne (Kplong – Kontum)

+ Phía ông giáp xã krong và Krong

+ Phía ông giáp xã Krong

+ Phía Tây giáp xã Hà ông huy n k oa

V i v trí trên Kon Pne có vai trò vô cùng quan tr ng v phòng h đ u ngu n và

qu c phòng an ninh

2.2.2 a hình

nh là dãy Tr ng S n (đ ng chia n c c p I) đo n ch y qua B c Gia Lai có

h ng ông B c – Tây Nam v i các đ nh cao đ c tr ng là: Kon Ka Kinh 1.748 m (Kbang), Ch Tô Mách 1.354 m ( k oa), Ch Hdrông 1.152 m (Hàm R ng, Pleiku) Vì v y các sông su i b t ngu n t s n Tây B c c a Tr ng S n đ u ch y v phía B c đ vào sông k Pne – k Plà (Kontum)

Sông k Pne b t ngu n t s n Tây B c dãy Kon Ka Kinh – Ch Tô Mách,

ch y v phía B c, vòng qua th tr n Tân L p đ ra sông k Plà t i xã k Ru ng (Konplong), xã Kon Pne n m trong thung l ng th ng ngu n sông k Pne a hình chung quanh là núi cao 1.300 – 1.700 m, s n d c đ ng 35 – 450

Theo k t qu đi u tra đ t trên b n đ t l 1/50.000 huy n Kbang – An Khê n m

1978 và đi u tra b sung trên b n đ 1/10.000 n m 2002 c a phân vi n QH và TKNN

mi n Trung, xã Kon Pne có 3 nhóm đ t chính, v i 5 đ n v phân loài di n tích, phân

b , đ c đi m các loài đ t c a xã nh sau:

• t phù sa su i (Py): di n tích 120 ha, chi m 0,7% t ng di n tích Phân b ven sông k Pne, trên đ a hình b ng th p, đ d c 0 – 30

, thu c khu v c thôn 1, thôn 2

t có ngu n g c th y thành, t ng đ t dày h n 100 cm, thành ph n c gi i cát pha

ho c th t nh , giàu mùn, t l NPK đ u cao, ph n ng chua t phù sa thích h p

v i tr ng lúa n c, hoa màu

• t đ vàng trên Granit (Fa): di n tích 2.430 ha, chi m 13,7% t ng di n tích Phân

b trên đ a hình đ i cao d i chân núi, đ cao 900 – 1.000 m, đ d c 3 - 200

t

t ng m t màu nâu đen, do tích l y nhi u mùn, các t ng đ t d i màu vàng đ c

tr ng Thành ph n c gi i th ng là th t nh T ng dày h n 100 cm trên đ a hình tho i, ít d c nh h n 150, t ng dày 30 – 40 cm trên đ a hình d c v a h n 150

- t mùn nâu đ trên đ t bazan (Hk) di n tích 1.250 ha, phân b ông B c

- L ng m a trung bình 2.500 – 2.600 mm, mùa m a t tháng 5 - 12, mùa khô ng n t tháng 1 - 4 (4 tháng)

Do n m thung l ng s n Tây c a dãy núi cao Kon Ka Kinh, nên khí h u c a Kon Pne ch u nh h ng c a khí h u Tây Tr ng S n nhi u h n nh h ng c a khí

h u ông Tr ng S n Mùa m a đ n s m h n và k t thúc s m h n và nhi t đ trung bình c ng cao h n so v i s n ông c a Kon Ka Kinh và cao nguyên Kon Hà N ng Nhìn chung đi u ki n nhi t đ và đ m thích h p cho cây tr ng nhi t đ i và á nhi t

đ i phát tri n Do mùa m a dài (8 tháng), mùa khô ng n (4 tháng) l i ít kh c nghi t, nên cây hàng n m trong đi u ki n không đ c t i có th tr ng đ c 2 v /n m, cây lâu n m nh chè, cà phê tr ng đây ch c n t i 1 - 2 l n/n m v i l ng n c b ng

30 – 40% l ng n c t i vùng cao nguyên Tây Tr ng S n mà v n cho n ng su t cao

2.2.5 Ngu n n c, th y v n

+ H th ng sông chính trong xã Kon Pe là sông k Pne Trong ph m vi xã, chi u dài sông chính 17 km, r ng trung bình 25 – 30 m, lòng sông d c n c ch y xi t Sông có 16 nhánh su i nh v i t ng chi u dài 56 km, di n tích l u v c 176.60 km2,

m t đ 0,4 km/km2

+ Do l ng m a l n và th m th c v t r ng r t t t nên ngu n n c c a sông

k Pne d i dào quanh n m, l ng dòng ch y mùa m a chi m 65 - 70%, mùa khô 30 – 35%

+ H th ng su i nhánh b t ngu n t các s n d c đ xu ng thung l ng, nên

vi c xây d ng các đ p dâng l y n c t i cho cây tr ng trong thung l ng r t thu n l i

Hi n nay ch ng trình 135 xã xây d ng cho 2 xã đ p bê tông, n ng l c thi t k 50 ha,v n đ t 579,1 tri u đ ng, su t đ u t r t th p 11,6 tri u đ ng/ha cho công trình

đ u m i Ngoài ra nhân dân còn t xây d ng nhi u công trình t m, m i công trình có

th t i 0,5 – 3 ha, t ng di n tích đ c t i là 40,7 ha

2.2.6 Tài nguyên r ng và đa d ng sinh h c

Kon Pne có di n tích r ng r t l n 12.490,09 ha chi m 70,7% di n tích t nhiên, toàn b là r ng t nhiên Trong đó: r ng giàu 3.000 ha, r ng trung bình 4.500 ha, r ng non 990 ha, r ng nghèo 4.000 ha

Kon Pne có hai ki u r ng chính là: r ng nhi t đ i m th ng xanh, phân b

đ a hình th p d i chân núi và r ng h n giao á nhi t đ i m phân b s n và đ nh núi cao

R ng Kon Pne có nhi u loài g quí nh : C m lai, H ng, Tr c và đ c bi t trên đ nh Kon Ka Kinh đ cao 1.600 – 1.748 m đ a hình b ng ph ng, có r t nhi u g

P mu Vì v y toàn b di n tích đ t r ng c a xã Kon Pne đã đ c qui ho ch thành

v n qu c gia Kon Ka Kinh

* H th c v t r ng

Do đ c đi m đa d ng v đ a hình, đ cao, khí h u, đ t đai và các nhân t hình thành r ng khác đã t o cho h th c v t r ng v n qu c gia Kon Ka Kinh r t phong phú và đa d ng, n i đây là đi m h i t c a các lu ng th c v t sau:

+ Lu ng th c v t thu c khu h B c Vi t Nam có các loài cây thu c h u, h

Th u d u, h M c lan, h Dâu t m, h Na, h Re, h Gi Lu ng th c v t này th ng phân b nhi u khu v c ch u nh h ng ch đ m a m nhi t nhi t đ i R ng th ng

có nhi u loài cây trên đ n v di n tích và các loài u th có t thành không l n

+ Lu ng th c v t thu c khu h Vân Nam - Quý Châu và chân dãy núi Himalaya

có các loài cây lá kim c a ngành ph h t tr n nh Thông nàng, Hoàng đàn gi , Kim giao, P mu

+ Lu ng th c v t thu c khu h Malaixia - Inđônêxia: đ i di n cho lu ng th c

v t này là các loài cây thu c h d u nh Chò chai, Chò đen, Chò ch , C m

+ Lu ng th c v t India - Mianma: tiêu bi u có các loài cây thu c h Bàng nh Cho i, h T vi nh B ng l ng i

+ Thành ph n th c v t

Qua k t qu đi u tra h th c v t r ng V n qu c gia Kon Ka kinh b c đ u

đã th ng kê đ c 687 loài th c v t thu c 459 chi và 140 h Trong đó ngành th c v t cây h t kín 2 lá m m chi m đa s (104 h , 337 chi, 528 loài) Sau đó là ngành h t kín

1 lá m m (15 h , 82 chi, 111 loài) Các ngành khuy t th c v t có 16 h , 32 chi và 40 loài Ngành h t tr n có 5 h , 8 chi, 8 loài

K t qu đi u tra trên cho th y: v n qu c gia Kon Ka Kinh có h th c v t r t phong phú, đa d ng v thành ph n loài c bi t có r t nhi u loài th c v t đ c h u,

+ Các loài đ c h u: có 11 loài đ c h u là thông à L t, Hoa kh , Gõ đ , Tr c, Xoay, B n t Trung b , Du moóc, Song b t, L ng hi p, Hoàng th o v ch đ

+ Các loài quý hi m:

H th c v t r ng v n qu c gia Kon Ka Kinh có 34 loài quý, hi m, có giá tr

b o t n ngu n gien và nghiên c u khoa h c, đã đ c ghi trong sách đ Vi t Nam và

th gi i

Trong t ng s 34 loài ghi trong sách đ , có 24 loài ghi trong sách đ Vi t Nam, bao g m 2 loài thu c c p E (c p đang nguy c p, b đe d a tuy t ch ng), 6 loài c p V (c p s nguy c p, có th b đe d a tuy t ch ng), 7 loài thu c c p R (c p hi m), 1 loài thu c c p b đe do (T), và 8 loài thu c c p K (c p bi t không chính xác) Theo phân loài c a IUCN 1997 có 141 loài n m trong sách đ th gi i g m 1 loài thu c c p E (c p đang nguy c p Endangered), 2 loài b đe d a c p V (c p s nguy c p Vulnerable), 12 loài thu c c p hi m

+Th m th c v t r ng

Ph n l n di n tích v n qu c gia Kon Ka Kinh là r ng nguyên sinh v i các

ki u th m th c v t r ng chính sau:

+ Ki u r ng kín th ng xanh, m a m á nhi t đ i núi th p

+ Ki u r ng kín h n giao lá r ng, lá kim m a m á nhi t đ i núi th p: đây là

ki u r ng h n giao gi a cây lá kim và cây lá r ng Trong đó loài cây lá kim ch y u

V n qu c gia Kon ka Kinh chi m u th

+ Ki u r ng kín th ng xanh, m a m á nhi t đ i núi th p

+ Ki u r ng kín h n giao lá r ng, lá kim m a m á nhi t đ i núi th p: đây là

ki u r ng h giao gi a cây lá kim và cây lá r ng Trong đó loài cây lá kim ch y u là

P mu - là loài cây chi m u th Ki u r ng này ch th y duy nh t v n qu c gia Kon Ka Kinh

h khác nhau và 205 loài đ ng v t không x ng s ng (B m) thu c 10 h trong b cánh v y

+ Các loài đ c h u: h đ ng v t r ng v n qu c gia Kon Ka Kinh có 16 loài

đ c h u th hi n nh sau:

+ L p thú: có 5 loài thú l n đ c h u cho ông D ng và Vi t Nam là: V n

má Hung (Hylobates), Vo c vá chân xám (Pygathrix nemaeus), H (Panthera tigerls),

mang tr ng S n (Muntiacus truongsonenensis) là loài thú m i phát hi n l n đ u tiên

Khu B o t n sông Thanh ak Pring và mang l n (Megamuntiacus vuquangensis) là

loài thú quý hi m phát hi n l n đ u tiên V Quang

+ L p chim: có 7 loài chim đ c h u Trong đó có 3 loài đ c h u cho Vi t Nam:

Kh u đ u đen, Kh u m dài, Kh u Kon Ka Kinh và 4 loài đ c h u cho Vi t Nam

và Lào: Kh u đ u xám, Trèo cây m vàng, Gà lôi v n (Lophura nycthemra) và Thày

chùa đít đ (Megalaima lagrandieri) c bi t là Kh u Kon Ka Kinh (Garrulax konkakinhensis) là m t loài m i đ c phát hi n cho khoa h c trong vòng 30 n m tr

l i đây khu v c châu Á

+ L p Bò sát, ch nhái: có 4 loài đ c h u cho vùng và cho Vi t Nam: Th n l n buôn l i (Sphenomorphus buonluoicus) là loài đ c h u cho vùng Nam Tr ng S n (Lào); 3 loài đ c h u cho Vi t Nam: Th n l n đuôi đ , Chàng Sapa (Rana chapaensis), ch gai s n (Rana verrucospinosa)

Các loài quý hi m:

Ngoài nh ng loài m i phát hi n và nh ng loài có giá tr đ c h u nêu trên, h

đ ng v t r ng V n qu c gia Kon Ka Kinh còn có 38 loài thú quý hi m, có giá tr b o

t n ngu n gien và nghiên c u khoa h c, đ c ghi trong sách đ Vi t Nam và Th gi i

2.2.7 Tài nguyên du l ch

Kon Pne có ti m n ng v phát tri n du l ch sinh thái đó là: có v n Qu c gia Kon Ka Kinh đa d ng v các loài th c v t và đ ng v t Có dòng sông k Pne u n

l n gi a m t vùng núi non hùng v , có nhi u gh nh thác, thích h p cho du l ch m o

hi m Sông k Pne l i ch y qua khu du l ch M ng en (Kon Plong – Kontum) đã

đ c B Th ng m i và Du l ch phê chu n xây d ng giai đo n đ n 2010, cho nên Kon Pne s là đi m đ n c a tour du l ch này

2.3 c đi m kinh t - xã h i

2.3.1 Th c tr ng s n xu t nông nghi p

2.3.1.1 Tr ng tr t

S n xu t ngành tr ng tr t: ch y u là s n xu t l ng th c và cây có b t khác đ đáp ng các nhu c u t i ch Nh ng n m qua nh công tác ch đ o sát sao thông qua các cán b t ng c ng c s c a huy n y và UBND huy n, c c u cây tr ng b t đ u chuy n đ i, s n xu t l ng th c đi vào n đ nh và v ng ch c h n Di n tích lúa n c,

s n, cây n qu t ng, nh t là lúa n c, ngô S n l ng l ng th c t ng đáng k 12

%/n m, cây có b t t ng 40,4 %/n m, bình quân l ng th c đ u ng i t ng t 243 kg

n m 1998 lên 358 kg n m 2002 K thu t canh tác lúa n c và cây h ng n m khác b t

đ u chuy n bi n t t, k thu t canh tác (làm đ t, t i n c, làm c ) đã đ c chú tr ng

Nh các bi n pháp trên mà dù thi u phân chu ng, không có phân hóa h c, nh ng n ng

su t cây tr ng (nh t là lúa n c) đ u t ng lên đáng k

2.3.1.2 Ch n nuôi

àn gia súc gia c m trong nh ng n m qua t ng tr ng và chuy n d ch t t theo

h ng l i th s n xu t là phát tri n đàn gia súc có s ng (Trâu, Bò, Dê) và gia c m S

l ng đàn gia súc gia c m n m 2002 và t c đ t ng (1998 - 2002) nh sau:

+ àn trâu bò: 217 con, t ng bình quân 5,5 %/n m

+ àn l n: 532 con, t ng 5,6 %/n m

+ àn dê: 340 con

+ àn gia c m: 3.068 con, t ng 31,1 %/n m

S n l ng th t h i n m 2002 đ t: 31,7 t n, t ng bình quân 14,4 %/n m

2.3.2 Th c tr ng s n xu t ngành ngh và d ch v

2.3.2.1 Ti u th công nghi p, ngành ngh nông thôn

Ti u th công nghi p ch a phát tri n, c xã m i có m t máy xay sát nh ph c

v cho thôn Ngành ngh nông thôn phát tri n m c t cung t c p, m t s s n ph m

đ n gi n truy n th ng nh : đan lát Mây, Tre, rèn, d t th c m

2.3.2.2 Th ng m i – d ch v

Hi n nay trên đ a bàn xã có ba h ng i kinh kinh doanh t ng h p v th ng

m i D ch v bao g m: bán l hàng hóa công ngh t ng h p, thu mua hàng hoá nông lâm s n Ngoài ra trung tâm xã có ho t đ ng b u chính vi n thông c a tr m b u đi n –

+ Nông nghi p: 431 ng i, chi m 93%

+ Phi nông nghi p: 34 ng i, chi m 7% (bao g m cán b xã 23 ng i, giáo viên 5 ng i, y t 2 ng i, buôn bán 4 ng i)

+ Trình đ qu n lý, trình đ lao đ ng th p Trong xã có 23 cán b xã, trình đ

v n hóa ti u h c, 7/23 ng i đ c b i d ng s c p nghi p v qu n lý nhà n c và chính tr 100% lao đ ng là th công, t l mù ch cao

2.3.3.2 Tình hình v n hóa - xã h i

* Giáo d c

Hi n nay toàn xã có 189 h c sinh ti u h c, chi m 17,5% dân s , v i 5 l p h c

và 5 giáo viên Trong đó:

+ L p 1: 100 h c sinh/3 l p

+ L p ghép 4 + 5: 32 h c sinh/1 l p (20 h c sinh l p 4; 12 h c sinh l p 5) Qua s h c sinh ti u h c đi h c các l p c a xã ta th y: t l huy đ ng h c sinh

đi h c th p, t l b h c t l p 1 - 5 r t cao V i m t xã có h n 1.000 dân mà h ng

n m ch có h n 10 h c sinh ph c p ti u h c Vì v y mà t l mù ch Kon Pne r t cao 79,7% (s li u t ng đi u tra dân s 1/4/1999)

* Y t

Do c s nhà tr m xu ng c p, thi u thi t b y t , thi u thu c men d phòng, cán

b y t thi u (ch có 2 y tá trung c p), trình đ chuyên môn h n ch , xa trung tâm huyên, đi l i khó kh n nên công tác ch m sóc s c kh e ban đ u cho ng i dân c a

tr m y t xã không đ m b o Các d ch b nh xu t hi n (s t rét, b u c ) có t l m c

b nh cao; các b nh thông th ng (c m s t, đ ng tiêu hóa, hô h p) ch a đ c ch a tr

k p th i; t l tr em suy dinh d ng cao; t l t ng dân s t nhiên cao

* V n hóa - th thao

Là xã vùng cao,vùng sâu vùng xa, t l đói nghèo cao, ch a có đi n, ch a đ c

đ u t xây d ng các công trình v n hóa - th thao, nên đ i s ng v n hóa tinh th n c a đông bào r t th p, các ph ng ti n nghe nhìn và n ph m v n hóa xa l đ i v i ng i dân Phong trào v n hóa th thao kém phát tri n

2.3.3.3 nh canh đ nh c – thu nh p và đ i s ng

* Tình hình đ nh canh đ nh c c a xã Kon Pne nh sau

i t ng đ nh canh đ nh c t ng s : 272 h , 1.214 nhân kh u Trong đó:

+ Giá tr s n xu t các ngành n m 2002 đ t 1.845 tri u đ ng, thu nh p c tính

đ t 1.065,3 tri u đ ng, bình quân thu nh p đ u ng i đ t 982.749 đ ng/n m (81.895 đông/tháng) M c thu nh p bình quân đ u ng i c a xã x p x m c thu nh p chu n

đ i v i ng i nghèo (80.000 đ ng / tháng) Vì v y đ i s ng c a đ ng bào hi n nay r t khó kh n, t l h nghèo r t cao

+ Theo s li u đi u tra tháng 3/2002 c a phòng t ch c lao đ ng - TBXH huy n, t l h nghèo c a xã nh sau: t ng s toàn xã là 233 h , 1.065 nhân kh u Trong đó: h nghèo 174 h , 845 kh u, chi m 74,7% t ng s h

2.3.4 ánh giá chung v đi u ki n t nhiên - kinh t , xã h i

* Thu n l i

Xã Kon Pne n m trong thung l ng th ng ngu n sông k Pne có đi u ki n khí

h u nhi t đ i, m a nhi u, tài nguyên r ng đa d ng phong phú, có đ che ph cao, có

ti m n ng l n cho b o t n đa d ng sinh h c và phát tri n du l ch sinh thái M t đ sông

su i dày, ngu n n c d i dào; đ a hình thu n l i cho xây d ng các công trình đ p dâng, l y n c t i cho cây tr ng, ph c v cho sinh ho t; qu đ t ch a s d ng có kh

n ng m r ng nông nghi p đ đ đ ng bào phát tri n s n xu t và ti p nh n dân kinh t

m i m c h n ch đ phát tri n kinh t - xã h i n đ nh lâu dài và v ng ch c

* Khó kh n và thách th c

a hình núi cao bao b c, cách tr và xa các trung tâm kinh t xã h i c a huy n

và vùng cao lân c n; xã ch a có đ ng ô tô t i trung tâm, ch a có đi n n c cho s n

xu t và sinh ho t; tr ng h c, tr m xá còn s sài; trình đ dân trí th p, t l mù ch cao, cán b c s y u kém, các ph ng ti n nghe nhìn ch a đ n đ c v i ng i dân Kinh t t c p t túc, đ i s ng đ ng bào c c kì khó kh n, t l đói nghèo r t cao V i khó kh n trên, s là c n tr l n cho quá trình phát tri n, cho ti p nh n đ u t , ng

d ng ti n b khoa h c k thu t đ phát tri n nhanh kinh t xã h i Vì v y n đ nh và phát tri n kinh t xã h i Kon Pne c n ph i có th i gian

* C h i và tri n v ng phát tri n

Kon Pne là m t xã vùng cao vùng sâu vùng xa và là xã r t đ c bi t khó kh n

c a huy n Kbang t nh Gia Lai Xã đang đ c các c p các ngành t trung ng t i t nh, huy n quan tâm và u tiên đ u t d n đ nh và phát tri n kinh t - xã h i, qu c phòng

an ninh, giai đo n đ n 2005 - 2010 ng bào có truy n th ng cách m ng, c n cù, ch u khó, trung thành và tin t ng vào đ ng l i lãnh đ o c a ng V i nh ng thu n l i

và khó kh n trên, v i ý chí t l c v n lên, nh t đ nh kinh t – xã h i, qu c phòng an ninh xã Kon Pne s phát tri n n đ nh lâu dài và v ng ch c

Ch ng 3

3.1 M c tiêu nghiên c u

đáp ng yêu c u đ ra, các m c tiêu đã th c hi n nh sau:

+ Mô t th c tr ng khai thác và s d ng LSNG c a ng i dân t i xã Kon Pne, thu c v n qu c gia Kon Ka Kinh

+ Phân tích nh ng thu n l i và khó kh n trong qu n lý LSNG t i v n qu c gia Kon Ka Kinh

+ xu t các bi n pháp qu n lý LSNG phù h p v i qui đ nh hi n hành và v i

b i c nh đ a ph ng

3.2 N i dung nghiên c u

D a trên m c tiêu đ ra có các n i dung nghiên c u nh sau:

+ Mô t th c tr ng khai thác và s d ng LSNG c a ng i dân trong t i v n

qu c gia Kon Ka Kinh các khía c nh:

+ Danh m c các loài LSNG đ c khai thác và s d ng t i xã Kon Pne

+ Phân loài các loài LSNG theo nhóm giá tr s d ng

+ Các đ i t ng khai thác và cách th c khai thác

+ H th ng th tr ng LSNG t i đ a ph ng, đ i v i LSNG có ý ngh a hàng hoá

+ ánh giá chung v đi m m nh, đi m y u, c h i và nguy c c a vi c khai thác và s d ng LSNG t i đ a ph ng

+ Phân tích nh ng thu n l i và khó kh n trong qu n lý LSNG t i v n qu c gia Kon Ka Kinh

+ Ph ng th c qu n lý, b o v ngu n LSNG c a c quan qu n lý và c ng đ ng

t i n i nghiên c u

+ xu t các bi n pháp qu n lý LSNG phù h p v i qui đ nh hi n hành và v i

b i c nh đ a ph ng d a trên vi c phân tích các chính sách trong qu n lý và s d ng lâm s n ngoài g ; xác đ nh nhu c u c a ng i dân v LSNG trong b i c nh b o t n

3.3 Ph ng pháp nghiên c u

3.3 1 Ph ng pháp thu th p thông tin

Trong quá trình nghiên c u, các thông tin đã đ c thu th p nh sau:

+ Thông tin th c p: thu th p các thông tin v đi u ki n t nhiên, xã h i c a khu v c nghiên c u, nh ng thông tin liên quan đên lâm s n ngoài g t i đ a ph ng

nh ph m vi thu hái, h s vi ph m hành chính liên quan đ n LSNG t y ban nhân dân xã, cán b ki m lâm, ban qu n lý b o v r ng thu c VQG Kon Ka Kinh, t i xã Kon Pne, huy n Kbang

+ Thông tin s c p: thu th p b ng ph ng pháp ph ng v n, xây d ng b ng câu

h i ph ng v n, chu i thông tin

+ Ph ng v n bán c u trúc: ph ng v n nh ng ng i đ a tin then ch t, có uy tín

nh già làng, tr ng thôn, cán b đ a ph ng, th y lang; nh ng ng i có ngành ngh liên quan đ n lâm s n ngoài g , h gia đình v các v n đ liên quan đ n m c tiêu, n i dung nghiên c u

+ Ph ng v n tr c ti p h : ch n các h gia đình xã Kon Pne đ ti n hành đi u tra chi ti t Ph ng v n h theo b ng câu h i đã chu n b v các thông tin có liên quan

đ n v n đ nghiên c u

+ Ph ng pháp ch n m u: m u đi u tra đ c rút ra ng u nhiên t các h gia đình t i xã đ đi u tra, ph ng v n Sau khi đi u tra xong h này thì ti n hành đi u tra

ti p h khác C xã có 272 h gia đình, s h gia đình c n l y đ đi u tra là 30% s

h c a c xã Nh v y c n đi u tra 82 h gia đình c 3 thôn t i xã

B ng 3.1: Khung phân tích ph ng pháp ti n hành nghiên c u

Ph ng v n các h gia đình theo b ng câu h i v các loài LSNG mà ng i dân

s d ng Ghi chép và ch p nh các loài LSNG đi u tra đ c

(1) (2) (3)

Phân loài các loài LSNG

Phân loài theo m c đích s d ng c a

ng i dân Vi c phân loài đ c ti n hành b ng cách h p nhóm các nhóm s

d ng khác nhau: nhóm canh tác r y, nhóm th y lang, nhóm s n b t, nhóm làm đ gia d ng

LSNG và cách th c khai thác

Ph ng v n theo chu i thông tin cho các nhóm m c tiêu khác nhau: cán b ki m lâm; qu n lý thôn b n: già làng, tr ng thôn; nhóm ph n v nh ng ng i

Phân tích dòng th tr ng thông qua

vi c ph ng v n ng i dân và ph ng v n theo chu i thông tin mua bán t i xã Kon Pne đ phân tích dòng th tr ng c a LSNG v :

+ Giá c các loài LSNG + Cách th c thu mua + Th tr ng tiêu th + S n l ng các loài

ti m n ng, c h i và nguy c c a vi c khai thác và s d ng LSNG

đ ng n i nghiên c u

+ Ph ng v n cán b xã, cán b qu n lý

v : + Các ph ng th c qu n lý đang đ c

áp d ng t i xã Kon Pne

+ Vai trò c a cán b xã, cán b qu n lý trong công tác qu n lý t i xã Kon Pne + Nh ng khó kh n g p ph i trong công tác qu n lý

+ Ph ng v n các h dân t i đây v + Nh ng cách th c b o v r ng c a

ng i dân

+ Trách nhi m và quy n l i c a h đ i

v i di n tích r ng đ c giao

s d ng lâm s n ngoài

g

Tài li u hóa các c s pháp lý liên quan

đ n vi c qu n lý lâm s n ngoài g theo

h ng có l i cho ng i dân

ng i dân v LSNG trong b i c nh b o t n

Th o lu n nhóm quan tâm v các nhu

c u c a h : nhóm làm r y, nhóm s n

b t, nhóm th y lang, nhóm làm đ gia

d ng

+ Th o lu n v i nhóm qu n lý d a trên nhu c u c a các nhóm quan tâm t

ng i dân và các chính sách đã t li u hóa

3.3.2 Ph ng pháp x lý và phân tích thông tin

i v i các thông tin thu th p đ c sau khi đi u tra c n đ c x lý, phân tích

đ có đ c k t qu theo yêu c u nghiên c u đ t ra.T ng loài thông tin s có ph ng pháp x lý khác nhau, c th nh sau:

Nh ng thông tin t tài li u th c p: sau khi tài li u đ c thu th p thì ch n l c

ph n tài li u có ch a các n i dung ho c thông tin mà liên quan đ n v n đ nghiên c u

Nh ng thông tin t ph ng v n/th o lu n nhóm: t ý ki n th o lu n c a các

nhóm l a ch n ra các thông tin gi ng nhau và khác nhau t m t n i dung ph ng v n, sau đó t ng h p l i làm k t qu chung

Nh ng thông tin t ph ng v n h : thông tin ph ng v n đ c t các h đ c l y

theo % ý ki n h ho c % h gía đình Ho c thông tin s đ c th hi n theo b ng bi u sau khi t p h p l i t các ý ki n mà h gia đình đ a ra

Và cu i cùng là các thông tin đ c t ng h p t các ngu n trên: So sánh thông tin thu th p t các ngu n trên, làm c s phân tích cho v n đ nghiên c u

Ch ng 4

K T QU VÀ TH O LU N

4.1 Mô t th c tr ng khai thác và s d ng LSNG t i đ a ph ng

4.1.1 Tình hình chung c a vi c s d ng LSNG t tr c t i nay

i v i m i ng i dân s ng t i xã Kon Pne, thì r ng là th g n g i thân thi t

v i h nh t R ng bao quanh n i h s ng, t ng i già đ n tr em đ u hi u rõ v r ng Các s n ph m t r ng có nhi u ý ngh a đ i v i cu c s ng c a h T nh ng n m xa

x a c a th k tr c vi c vào r ng khai thác các ngu n tài nguyên r ng là công vi c

h t s c bình th ng và di n ra th ng xuyên T các loài LSNG có ngu n g c là th c

v t, đ ng v t dùng làm th c n, làm thu c, v t li u xây d ng đ n các loài cây g l n

H canh tác lúa r y trên đ t r ng, h ng ngày ngoài công vi c s n xu t nông nghi p thì

h th ng xuyên vào r ng thu hái các loài rau, c , s n b t các loài đ ng v t làm th c

n, tìm cây thu c ch a b nh, xu ng su i mò c, b t cá, tìm lá Tranh l p nhà, Tre N a làm v t d ng, c i đ đun n u nh m đáp ng cho nhu c u h ng ngày và đôi khi đó còn

là ngu n thu nh p thêm cho gia đình c a h C nh v y, đã hình thành nên nh ng con

đ ng mòn d n vào r ng, đó là t ng khu v c riêng đ h khai thác Th h tr c l i truy n đ t cho th h sau nh ng ki n th c v cách thu hái t ng loài LSNG, v trí nào

s khai thác đ c ngu n LSNG gì, t ng loài có công d ng ra sao Có th nh n th y vào th i gian này vi c thu hái c a ng i dân t i đây là t do, s l ng khai thác nhi u, không có s ki m soát

Nh ng trong nh ng n m tr l i đây, khi mà tình tr ng r ng ngày càng b suy thoái v s l ng và ch t l ng, nhà n c có nhi u quan tâm h n đ n r ng, đ c bi t là

t khi thành l p v n qu c gia Kon Ka Kinh t n m 2002 đ n nay thì vi c thu hái LSNG c a ng i dân đã có nhi u thay đ i Nh có s qu n lý c a cán b bên v n và cán b xã, mà m c đ thu hái c a ng i dân đã h n ch r t nhi u Vi c ch t phá cây

g l n làm nhà hoàn toàn b c m, vi c đ t n ng làm r y không còn ph bi n thay vào

đó là làm lúa n c, thu hái LSNG có dè d t h n nh tr c đây vi c s n b t các lo i

đ ng v t l n nh Heo r ng, Mang, G u, Kh , Nhím cho b a n h ng ngày tr c kia là

r t ph bi n thì hi n nay do b c m nên ng i dân không còn công khai s n b t, m c

dù v n còn nh ng là nh l đã h n ch r t nhi u, vi c thu hái ch t p trung vào các loài

th c v t thân th o là chính

4.1.2 Các loài LSNG ch y u đ c khai thác t i đ a ph ng

Qua g n hai tháng đi u tra, ph ng v n 82 h gia đình đ i di n cho 3 thôn t i xã Kon Pne và các nhóm s d ng LSNG nh th y thu c, nhóm ph n đã tìm hi u đ c các loài LSNG mà ng i dân đây th ng thu hái ph c v cho đ i s ng c a h Theo

s li u ph ng v n thu đ c v i các h gia đình đã cho bi t t t c các h gia đình đ u tham gia thu hái LSNG, có loài đ c khai thác nhi u và có loài đ c khai thác ít h n

i v i các l ai LSNG có ngu n g c là th c v t, sau khi đi u tra và t ng h p thì đ c bi t s h tham gia thu hái các loài đó nh sau

0 10 20 30 40 50 60 70 80 90

Hình 4.1: S h thu hái các loài LSNG là th c v t

Qua hình 4.1 cho th y m c đ thu hái LSNG c a ng i dân đ a ph ng đ i v i

t ng loài là khác nhau, c th các loài đ c thu hái nhi u nh t là rau c , c i, Song mây, các lo i Tre, N a (100% các h đi u tra đ u tham gia thu hái các lo i này) Loài

có s h thu hái ít nh t là Tr m dây (9,76% s h đi u tra thu hái)

i v i các loài LSNG là đ ng v t, theo đi u tra và t ng h p thì có k t qu tham gia s n b t đ i v i m i loài c a các h nh sau

0 10 20 30 40 50 60 70 80

LSNG

S h

Bìm b p Heo r ng

Cu đ t

ch xanh

Gà r ng c Dúi Cá

M t Ong

Hình 4.2: S h thu hái các loài LSNG là đ ng v t

M c đ thu hái các loài LSNG là đ ng v t c a s h thu hái đ c th hi n rõ qua hình 4.2, loài đ c khai thác nhi u nh t là M t ong (có t i 86,59% h khai thác),

ti p đ n l n l t là Cá 84,15%, Dúi 76,83%, c 69,51%, Gà r ng 54,88%, ch 40,24%, Cu đ t 26,83%, Heo r ng 20,73% và cu i cùng là Bìm b p ch có 18,29% h

s n b t

Trong đó, các loài LSNG đ c thu hái có ngu n g c t th c v t bao g m nhi u

d ng s ng khác nhau, r t đa d ng t n m, dây leo, cây b i cho đ n c cây g l n K t

K t qu hình 4.3 cho th y t ng d ng s ng có s chênh l ch l n v s l ng loài, các d ng s ng h n kém nhau nhi u nh t là 18 loài Các loài th c v t thân g là có

s l ng nhi u nh t, ti p đ n l n l t là các loài cây b i, thân th o, dây leo, Tre, N a Hai d ng đ c khai thác v i s loài nh nhau là n m và thân bò Loài có s l ng ít

nh t là thân c t, ch có 01 loài đ c thu hái

So v i các loài LSNG là th c v t, các loài có ngu n g c t đ ng v t đ c

ng i dân khai thác ít h n c v s loài và d ng s ng, 10 loài so v i 66 loài Trong các loài đ ng v t thì s l ng đ c khai thác chi m ph n l n là các loài th y sinh S

l ng c a các loài thú ít đ c khai thác, th nh tho ng thì h m i s n heo r ng V i k t

th y sinh có s l ng nhi u nh t, ti p đ n là chim, thú và côn trùng Nh v y, s tác

đ ng c a ng i dân không nhi u đ n các loài thú l n

4.1.3 Phân lo i LSNG theo m c đích s d ng c a ng i dân đ a ph ng

Ngu n thu nh p c a g i dân t i xã Kon Pne ch y u nh vào các ngu n lúa

n c, lúa r y; Trâu, Bò, Heo, Gà, V t và LSNG Tuy nhiên, LSNG có nhi u vai trò khác nhau nh cung c p l ng th c cho các b a n h ng ngày, đ c làm v t d ng cho sinh ho t hay đ c s d ng nh là th o d c trong lúc đau m Do v y, vi c phân loài

LSNG theo m c đích s d ng c a ng i dân đ c chia thành các nhóm s d ng nh sau:

đ làm th c ph m, bao g m các loài th c v t, đ ng v t dùng trong các b a n c a gia đình Nh ng loài đ c dùng cho m c đích này thì r t đa d ng v thành ph n, s d ng

c thân, lá, trái, c Chúng đ c thu hái trên đ t canh tác, v n h và c trong r ng t nhiên Nh v y, ng i dân s d ng nhi u các loài LSNG ngoài g nh m cung c p cho nhu c u l ng th c và th c ph m

+ Nhóm các loài LSNG làm v t d ng cho sinh ho t gia đình: ng i dân t i xã

Kon Pne t lâu đã bi t dùng nh ng v t li u có t r ng đ làm ra nh ng v t d ng c n