Tính độc lập của Ngân hàng Trung ương - Một nền tảng quan trọng .pdf

Tính độc lập của Ngân hàng Trung ương - Một nền tảng quan trọng .pdf

xAv Dl/NG NGAN HANG NHA NLfOC VI~T NAM TRO THANH

NGAN HANG TRUNG LfONG HI~N DAI

TINH 00c! lAp (\jA Nt;ANHANt;TRllNt;I/C1Nt;- HOTN~NTANt;~AN. .

TRONQQHOHOATOONQNQANHANQTRUNQU'C1NQ HfEN~Af

TS Le Xuilu Nghia *

Ndngcao tinh dQcI~p cua NHNN canphoi dl1qcxem nhu Id maucMt cuocoi

LTrung vdngiChSlt phat trien Ngan hang(NHTV) cua

cac quoc gia trEm the gidi

da chi ra rang khong co m(>tmo

hinh NHTU duy nhat c6 th& ap

d~ng cho tat ca cac nen kinh te

Moi quoc gia tuy thu('>cd~c di&m,

trinh d('>pMt tri&n kinh te va th&

che chfnh tri cua minh ma ilIa

chQn me hinh NHTU phu h<;1p

Hi~n nay, trEm the gidi co 3 me

hinh NHTU pho bien la NHTU

tn!c thu('>cQuoc h('>i,NHTU tn,tc

thue?cChfnh phu va NHTU nam

trong Be?Tai chfnh M~c du v$y,

tfnh chat ho9t d('>ngcua NHTU d

cae nL1dc deu c6 xu hL1dng h('>i tl,J

dong nhat la ve ml,Jc tieu ho9t

de?ngchu yeu cua NHTU la on

d!nh gia ca va NHTU tVdng doi

d('>cI$p vdi Chfnh phu

Tren thlfC te, cho den nay, van chLta c6 m('>tkhai ni$m thong nhat

ve me hinh NHTU hi$n d9i Tuy nhien, c6 th& hi&u rang day phai

la me hinh hLtu hi$u dam bao cho NHTU c6 th& thlfC hi$n dL1<;1cvai tro cua minh doi vdi nen kinh te, trLtdChet la ml,Jc tieu on djnh gia

ca M('>t NHTU hi$n d9i h('>itl,J nhieu yeu to tfch Clfc va dieu ki$n, trong d6 slf dQc I$p cua NHTU la yeu to nen tang Tang CLtdngtfnh d('>cI$p cua NHTU la xu hLtdngc6 tfnh noi tr('>ihi$n nay tren the gidi

Vi$t Nam dang, dEiy nhanh qua trinh hQi nh$p kinh te quoc te va Chfnh phu cOng dang c6 nhCtng tru tfnh d& cai cach can ban Ngan hang Nha nLtdc (NHNN) va khu

vlfc ngan hang n6i chung; vi v$y, Vi$t Nam cOng can phai xem xet m('>t cach nghiem tuc ve vi$c nang cao tfnh d('>cI$p cua NHNN Trong khuon kho chu de "Xay dlfng NHNN Vi$t Nam trd thanh NHTU hi$n d9i", nang cao tfnh d('>cI$p cua NHNN can phai dLt<;1c xem nhLtlam('>ttrong nhCtng di&m

mau chat cua toan b('>tien trinh

cai cach NHNN Vi$t Nam theo xu hLtdng hi$n d9i, hi$u qua, an toan

va h('>inh$p quoc te

Tinh d9c I?p cua m9t NHTU'

Trong suot nhCtngnam 90, tfnh dQc I$p cua NHTU dLt<;1Cxem nhL1

la nen tang cua nhCtng cai cach

ve m~t th& che d& giam slf can thi$p bat h<;1p1'1cua chfnh tri den qua trinh xay dlfng va dieu hanh chfnh sach tien t$ (CSTT) nham d9t dL1<;1Cml,Jctieu on d!nh gia ca

Ly do dan den cu('>ccai to nay d6

la vi$c xay dlfng va dieu hanh CSTT ma c6 Slf can thi$p chfnh tr! thLtdng chi d9t dL1<;1cnhCtng ml,Jc tieu ngan h9n Dieu nay se lam gia tang tfnh t9m thdi va kheng ben vCtngcua kinh te VI mo, d~t bi$t la nguy cd bung no 19mphat

va theo d6 h9n che tang trL1dng kinh te va lam gia tang ty 1$that nghi$p Cac nha chfnh tr! cOng nh$n ra dieu nay va quyet djnh t9m gac 19ivi$c theo duoi cac l<;1i fch ngan h9n va lam cho NHTU .Vl) trvong Vl) Chien IVQC Ph6t trien Ngon hOng NHNN

T~ Cll NGANIIANG 86CtIUYEN DE NAM 2005 7

xAv Dl/NG NGAN HANG NHA NV0C VII;T NAM TRO THANH

NGAN HANG TRUNG VONG HI~N 8';1

tr6 nen dQc I$p hemve phap Iy va

hO'?t dQng

Khai ni$m ve Hnh dQc I$p cua

NHTU dLf<;1Chi~u theo nghTa

tl1dng doi Thl!C chat khong c6 sl!

dQc I$p tuy$t doi cua mQt NHTU

Nhin chung, mQt NHTU dQc I$p

trl1dc het phai la mQt cd quan c6

quyen Il!C ra rang, dl1<;1cdQc I$p tl!

chu trong thl!c thi va dieu Mnh

CSTT d~ d'?t dl1<;1cml)c tieu cuoi

cung d6 la on dinh gia ca 86 la

van de quan trQng nhat NHTU

cOng can dl1<;1cdQc I$p vdi Sl! can

thi$p h~mh chinh, chinh tri tl1 phia

cac Cd quan nha nl1dC va Vdi cac

nh6m l<;1iieh ddn hi Hi$n t,?i, Hnh

dQc I$p cua NHTU dl1<;1cxac dinh

dl!atren mQtso lieu thUcsau:

- DQcI?p veho?t 6Qngnghi$p

VI! khOi 81/ can thi$p chinh tri:

Tieu thuc nay phan anh kha

nang cua NHTUtrong vi$c dl1a ra

cac quyet dinh thuQc ve chinh

sach ma khong c6 sl! can thi$p tl1

phia cae cdquannM nl1dC va ap

Il!Cchinh tri khac NHTU co Hnh

dQcI$p cao thl1dngc6 toan quyen

quyet dinh doi vdi cac van de c6

lien quan den dieu hanh CSTT va

ml)c lieu CSTT NHTU phai c6

quyen ki~m soat tat ca cac cong

cl) c6 anh hl16ng tai cac ml)c tieu

cua CSTT, nhat la l(jlmphat, h(jln

che vi$c tai tr<;1trl!Ctiep cho tham

hl,ltng21nsach

- DQcI?p ve t6 chUc:

+ Van de la NHTU dl1<;1cd~t 6

dau trong th~ che hanh chinh

-kinh te Tren thl!C te, nhCtng

NHTU trl!C thuQc Quoc hQi

thl1dng c6 Hnh dQc I$p cao hdn

mo hinh NHTUtrl!c thuQc BQTai

chinh Tuy nhien, cOng c6 nhCtng

NHTU dl1<;1cd~t trang BQTai

chinh nhl1ng Hnh dQc I$p cua n6 van dl1<;1Cbao v$ nhd vi$c ton trQng phap lu$t va ky lu$t tien t$, ng21nsach cua Chinh phu

+ Moi quan h$ giCtaChinh phu vdi Thong doc NHTU va cac thanh vien cua HQidong Thong doc ho~c HQi dong NHTU Cac

lieu chitrongnhomnay phai de c$p' tdi vi$c bo nhi$m, mien nhi$m, taiba" nhi$m, thoi gian dam nh$n nhi~mvl) trang mQt.

nhi$mkycua Thongdoc, cua ca'c

thanh ,vien thUQCHQi dong Thong

doc sedien ra nhl1the nao va c6 can phaico -Sl!XL/athi$nd(jlidi$n cuaQhiqh phu frongh9i, dong quan!I~ N~TUhay kho~.g:'NJ:iTU

cptinh dQcl$p Cem thl1drig.co quyen ll!achQn; b6 nhi$m cae

thanh vien cuahQi dong quan Iy

ma khong bi h,?n che b6i bat cU

mQt ap Il!Cnao

+ Sl! can thi$p cua Chinh phu den qua trlnh ra cac quyet dinh cua NHTUnhl,1lacac quyet dinh lien quan den vi$c dieu hanh va

thl!Cthi CSTT; cac quyet dinh ve

nguonnhanIl!c,

- DQcI?pve tai chinh:

Tieu thuc dQcI$p ve tai chinh

phan anh muc dQtl! chu ve ngan

sach cua NHTU MQt NHTU luon

bi rang bUQcb6i cac quy dinh va Sl! ki~m tra cua Chinh phu se

khong dl1<;1cdanh gia la NHTU c6 Hnh dQc I$p cao Quyen ki~m soat ngan sach thl1dng dan tdi Sl!

can thi$p vao hO'?t dQng cua NHTU NhCtngvan de lien quan den Hnh dQc I$p ve tai chinh cua NHTU nhl1 Sl! can thi$p cua

Chinh phu trong vi$c an dinh mUc

ll1dng cho cac tMrih vien trong HQi dong NHTU; NHTU c6 du van va nguon Il!c d~ thl!c thi chUc

nang, nhi$m vI) hay khong va cac

Cd che dai ngQ can bQ NHNNnhL1 the nao NHTU dQc I$p phai c6 nguon tai chinh phu h<;1pvdi yeu

cau thl!chi$nm(,lclieu hO'?tdQng

va c6 quyen quyet dinh vdi ngan kho cua minh

D~ baa dam va bao v$ Hnh dQC I$p cua NHTU, can c6 mQt kliuon kho hO(jltdQng va khuon

khophap Iy minhb,?ch, c6 hi$u

qua va hi$u Il!Ccao Trang d6,

khuon kho th~ che phai th~ che haa mQtcach ra rang vi the, m(,lc lieu, sU m,?ng, nghTaV(,lva quyen 19i.cua NHTU; khuon kho hO'?t dQng can xac dinh ra xem NHTU dang co gang thl!cgi$n m(,lclieu

giva'cac cong c(,l CSTT dl1<;1csCt

dl)ng Yeu cau ve Hnh minh b,?ch cU'a NHTU cOng rat quan trQng, theo d6 NHTU can thl1dng xuyen phai cong bo thong tin ve CSTT

va hO'?t dQng NHTU cho cong chung

Tfnh dQclejpcua NHNNVi~t

Nam

NHNNVi$t Nam hO'?t dQng tren Cd s6 Lu$t NHNN ViE;!tNam (dl1<;1cban hanh nam 1997 va

dl1<;1CSLradoi vao nam 2003) Can

cU nen tang d~ xay dl!ng Lu$t nay

la Hien phap nl1dCCQng hoa xa hQi chu nghia Vi$t Nam nam

1992 Vi v$y, Hnh dQc I$p cua NHNNVi$t Nam se dl1<;1cxem xet dl!a tren cac dieu quy dinh V8 chuc nang, nhi$m VI)va cd cau bQmay to chuc trang Lu$t NHNN

va cac lu$t khac c6 lien quan

Dieu 84 Hien phap 1992quy

dinh: "Quoc hQi quyet dinh chinh sach tai chinh tien t$ quoc gia";

Dieu 3 Lu$tNHNN c(,lth~ hoa:

"Quoc hQiquyet dinh va giam sat viE;!cthl!C hi$n CSTT quac gia,

xAv Dl/NG NGAN HANG NHA Nlfoe VII;T NAM TRO THANH

NGAN HANG TRUNG lfONG HI~N DAI

mCtcI~mphat dl/ kh3nh~mg nam

\IC/rlgmeii\ucmg qUellI v01 t.:an a01

ngansach nha nuoc va muc tang

IrL1dngkinh te Chfnh pM xay

dlfll9CSTTquoc gia, muc I~m

phat dl! kien hang nam trinh

QuachQiquyet dinh; t6 chuc thl/c

hi$nCSTTquoc gia; quyet djnh

1L19ngtien cung ung b6 sung cho

Iw thOnghang nam, ml)c dich su

d~ng56 tien nay va dinh ky bao

CaDUyban Thuc'1ngvl) Quoc h(>i;

quyetdinh cac chinh 5ach cl) th~

khac va cac giai phap thl/c

hi{m

-Dieu 1, Lu~t NHNN quy d!nh

ve:

+Vj the: NHNN Vi~t Nam la CC1

quancua Chfnh phu va la NHTV

cUanU0cC(mg hoa xa h(>ichu

nghTaVi~tNam

+ Chucnang: NHNNthl/c hi~n

chCtcnangquan Iy nha nuocve

lient$ va ho~td(>ngngan hang;

13nganhang phat hanh tien,

nganhang cua cac t6 chuctin

d~ngva ngan hang lam cac dich

v~tient$ cho Chinh phu

+ Ml)ctieu: Ho~t d(>ngcua

NHNNnham6n dinh gia trj dong

tien,g6pphan bao dam an toan

hD~td9ng ngan hang va h~ thong

cac to chuc tin dl)ng, thuc d~y

phat tri~n kinh te - xa h(>itheo

d!nhhl!ong xa h(>ichu nghia

+ Djavi phaply: NHNNlam(>t

pMp nhan, c6 von pMp djnh

thuQcsa hCtu Nha nuoc

- f)ieu 4, 10 va 11 Lu~t NHNN

quy C/!nh:

+ Chinh phu thanh I~p H(>i

dongtl! van CSTT quoc gia d~ tu

van cho Chinh phu trong vi~c

quyet dinh nhCtng van de thu(>c ve

nhi$mvl), quyen h~n cua Chinh

phu ve CSTT Nhi~m vl) va quyen n~n cQa H(,)Idong tu van CSTT quoc gia do Chinh phu quy dinh

+ T6 chuc, I1hi~m Vl), quyen h~n cua b(>may dieu hanh cua NHNN do Chfnh phu quy dinh

+ Thong doc la thanh vien

Chfnhphu, chju trach nhi$mlanh

d~o va dieu hanh NHNN

Qua m(>tso cac quy dinh Cd ban ve khu6n kh6 phap Iy va khu6n kh6 ho~t d(>ngcua NHNN Vi~t Nam, chung ta c6 th~ nh~n thay rang khu6n kh6 phap Iy va

khu6n kh6 ho~t d(>ng cua NHNN

Vi~t Nam chUadU<;1cxac djnh ro rang va NHNN can chiu Sl/ can thi~p toan di~n tlt phia Chfnh phu

tren cac m~t t6 chuc b(>may, ho~t

d(>ngva tai chinh Cl) th~:

- H(>i dong tu van CSTT quoc gia(du<;1cquy djnh t~i Dieu 4 Lu~t

NHNN) thl!chi~n chuc nang chu yeu la tham muu cho Chinh phu

cac van de ve tai chfnh, tien t~, kh6ng phai 113m(>tCdquan c6 du

th~m quyen, trach nhi~m trong vi$c dUa ra cac quyet djnh trong

vi~c dieu hanh CSTT va cac ho~t

d(>ng khac cua NHNN Tren thl/c

te, H(>idong nay chua d6ng vai tro phoi h<;1pchinh 5ach tien t~ voi chfnh sach tai khoa m(>t cach c6 hi~u qua

- Vi~c chi d~o, dieu hanh

ho~t d(>ngcua NHNNdU<;1c giao

cho Thong doc NHNN (theo quy djnh t~i Dieu 11 Lu~t NHNN), tuy nhien nhCtng quyen h~n va dieu

Thong doc NHNN c6 th~ hoan thanh tot nhi~m vl) cua minh va t6 chuc thl/C hi~n c6 hi$u qua ml)c lieu cua NHNN, d~c bi$t113

ml)c lieu 6n djnhgia trj dong tlen

can hsm che

- NHNN chua dl1<;:Jcquyen quyet dinh ve bien che lac d(>ng, che d(> dai ng(>, t6 chuc b(> may, d~ dam bao cho NHNN lu6n dap ung dU<;1cm(>t cach nhanh nh~y, linh ho~t doi voinhiing thay d6i

cua m6i trudng ho~t d(>ng

- Nhi~m Vl) theo chuc nang qUEm Iy nha nUoc va nhi$m Vl,j theo chuc nang NHTV chua dU<;1C phan dinh ro rang La Cd quan cua Chfnh pM, nhiing nhi$m Vl,j cua NHNN nham thl!C hi~n chuc nang quan Iy nha nuoc dU<;1c nhan m~nh hC1nnhCtngnhi~m Vl)

va chuc nang cua NHTV Tren thl/C te, NHNN c6 khi phai lam thaym(>t so nhi~m vl) kh6ng bao

dam cho m(>tCSTT hi~u qua nhu cho vay tai cap van dai h~n, t~o nguon khoanh, xoa cac khoan cho vay theo chi djnh, cho vay thee ke ho~ch Nha nuoc

NhCtngphan tich tren cho thay hi~n nay NHNN c6 muc d(>d(>c

I~p thap va chiu 51! can thi~p hanh chfnh toan di~n cua Chfnh

phu Day cOng 113 m(>t trong

nhiing nguyen nhan lam h~n che hi~u qua ho~t d(>ngcua NHNN

nhat113trong vi~c thl/C hi~nml)c lieu 6n dinh gia tri dong tien Vi v~y, nang cao tinh d(>cI~p cua

NHNN113m(>t trong nhCtngdieu

ki~n lien quyet d~ nang caom(>t cach can ban hi~u qua ho~t d(>ng

cua NHNN va 113nen tang quan trQng bao dam truoc het NHNN thl/C Sl/ 113NHTV va 5au d6 latien

Wim(>t NHTVhi~n d~i Theo d6,

Lu~t NHNN va Lu~tcac To chuc tindl)ng can phai som dl1<;1Csua

doi de the che hoa tfnh d(>cI~p cua NHNN

T~ CmNCANIIANc - 80CflUYEN DE NAM 2005 9