Nghiên cứu tác dụng của tập luyện thái cực quyền lên một số chỉ tiêu tim mạch và năng lực thể chất ở người cao tuổi

TRƯỜNG ĐẠI HỌC VINH KHOA GIÁO DỤC THỂ CHẤT ------ LUẬN VĂN TỐT NGHIỆP ĐẠI HỌC NGHIÊN CỨU TÁC DỤNG CỦA LUYỆN TẬP THÁI CỰC QUYỀN LÊN MỘT SỐ CHỈ TIÊU TIM MẠCH VÀ NĂNG LỰC THỂ CHẤT Ở NG

TRƯỜNG ĐẠI HỌC VINH KHOA GIÁO DỤC THỂ CHẤT - -

LUẬN VĂN TỐT NGHIỆP ĐẠI HỌC

NGHIÊN CỨU TÁC DỤNG CỦA LUYỆN TẬP THÁI CỰC QUYỀN LÊN MỘT SỐ CHỈ TIÊU TIM MẠCH VÀ NĂNG

LỰC THỂ CHẤT Ở NGƯỜI CAO TUỔI

PHẠM ANH VŨ

VINH - 2011 DANH MỤC CÁC BẢNG BIỂU

Một số chỉ tiêu tim mạch của đối tượng nghiên cứu

Bảng

3.5

Một số chỉ tiêu tim mạch của đối tượng nghiên cứu thời

Bảng

3.6

Một số chỉ tiêu về thể lực của nhóm nghiên cứu

DANH MỤC CÁC SƠ ĐỒ, BIỂU ĐỒ

HDL – C Lipoprotein tỉ trọng cao – cholesterol

Tôi xin gửi lời biết ơn sâu sắc đến Phó giáo sư – Tiến sĩ Hoàng Thị

Ái Khuê đã dành rất nhiều thời gian và tâm huyết hướng dẫn nghiên cứu và giúp tôi hoàn thành luận văn tốt nghiệp

Nhân đây, cho tôi gửi lời cảm ơn tới các bạn bè, nhóm cộng sự, các câu lạc bộ Thái cực quyền tại Thành phố Vinh đã tạo điều kiện tốt nhất để tôi khảo sát, nghiên cứu, thu thập, xử lý số liệu để viết luận văn

Mặc dù tôi đã có nhiều cố gắng hoàn thiện luận văn bằng tất cả sự nhiệt tình và năng lực của mình, tuy nhiên không thể tránh khỏi những thiếu sót, rất mong nhận được những đóng góp quý báu của các quý thầy cô

DANH MỤC CÁC HÌNH VẼ

DANH MỤC CÁC CHỮ VIẾT TẮT

ĐẶT VẤN

ĐỀ 1

Chương 1: TỔNG QUAN CÁC VẤN ĐỀ NGHIÊN CỨU 9

1.1 Khái niệm về Thái cực quyền 9

1.1.1 Khái niệm chung 9

1.1.2 Thái cực quyền 24 thức 10

1.2 Nguồn gốc của Thái cực quyền 10

1.3 Các bước tập luyện Thái cực quyền 11

1.4 Tác dụng của Thái cực quyền 12

1.4.1 Tác dụng dưỡng sinh 12

1.4.2 Tự vệ 13

1.4.3 Hỗ trợ hoạt động hệ tuần hoàn, hệ tim mạch 13

1.4.4 Tăng cường hệ thần kinh 14

1.4.6 Trợ giúp và bảo vệ hệ thống xương cốt được khoẻ mạnh 15

1.4.7 Cải thiện sự nhanh nhẹn, sức mạnh của người già 15

1.4.8 Làm chậm lão hóa 16

1.4.9 Giảm cân 17

1.4.10 Diệt vi trùng và kháng khuẩn 17

1.4.11 Tác dụng chữa bệnh 18

1.5 Tỷ lệ người cao tuổi và tình hình sức khoẻ của người cao tuổi ở Việt Nam 19 Chương 2: ĐỐI TƯỢNG VÀ PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU 20

2.1 Đối tượng nghiên cứu 20

2.2 Phương pháp nghiên cứu 20

2.3 Thiết kế nghiên cứu 23

Chương 3: KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU VÀ BÀN LUẬN 25

3 1 Số lượng và tỉ lệ người cao tuổi tại thành phố Vinh 25

3.2 Thực trạng tập luyện TCQ ở người cao tuổi tại thành phố Vinh 27

3.3 Đánh giá tác dụng của tập luyện Thái cực quyền lên một số chỉ tiêu tim mạch ở NCT 29

KẾT LUẬN 35

KIẾN NGHỊ 37

TÀI LIỆU THAM KHẢO 38

PHỤ LỤC 41

ĐẶT VẤN ĐỀ

Cùng với tăng tuổi thọ trung bình thì tỷ lệ người cao tuổi (NCT) đang ngày càng gia tăng trên thế giới, nhất là ở các quốc gia phát triển Dự báo ở Liên minh châu Âu (EU) năm 2010, tỷ lệ này là 18% Tại Nhật Bản, tỷ

lệ người qua tuổi 65 tuổi chiếm tới 25% (khoảng 32 triệu người) trong tổng

công bố của Hoàng Thị Ái Khuê năm 2009, có tới 40,53% nam và 37,08 %

nữ cao tuổi bị tăng huyết áp [2]

Nhiều tác giả khi nghiên cứu tác dụng của luyện tập TDTT đã đưa ra nhận định: luyện tập TDTT đều đặn, hợp lý, khoa học không những có tác dụng tăng cường sức khoẻ mà còn có tác dụng phòng, chữa các bệnh Các bài tập thể dục mang tính đại chúng và phù hợp với sức khoẻ người cao tuổi là đi bộ, chạy nhẹ, yoga, tâm năng dưỡng sinh, thái cực quyền dưỡng sinh [2], [4], [13]

Thái cực quyền (TCQ) là môn võ cổ truyền dân tộc của Trung Quốc

có từ 2000 năm trước, được người già đưa vào tập luyện khoảng 300 năm gần đây TCQ gồm 2 loại: loại TCQ chiến đấu và TCQ dưỡng sinh Năm

2006, UNESCO công nhận TCQ của Trung Quốc là di sản văn hoá phi vật thể của thế giới Ở Việt nam, TCQ được biên soạn với các động tác trường quyền uyển chuyển, chậm rãi kết hợp với điều hoà hơi thở và khí

huyết (dưỡng sinh) nên còn được gọi là Thái cực quyền dưỡng sinh hay Thái cực trường sinh đạo Từ năm 1955, Bác Hồ đã bắt đầu tập Thái cực

quyền và đây là môn tập mà Người ưa thích nhất, có lẽ vì nó hấp dẫn, mang lại kết quả tích cực, rất thích hợp với mọi người, đặc biệt với người lớn tuổi [3], [4]

Về tác dụng của bài tập TCQ đã được nghiều tác giả nghiên cứu ở các phương diện khác nhau Cụ thể: Theo nghiên cứu của Yeh GY, Wang C, Wayne PM, et al (2008) [26] cho thấy bài tập TCQ có tác dụng chữa cao huyết áp; Chen, W.; Sun, W (1997) cho thấy bài tập này có tác dụng giúp người cao tuổi phòng chữa bệnh hô hấp; Hackneya, M E & Earhart, G M (2008) [8] cho thấy có tác dụng trong phòng chữa bệnh Parkinson; Judge, J.O và cs (1993) [13], cho rằng bài tập này có tác dụng giúp cơ thể thăng

bằng, phòng ngã té ở tuổi già; Sandlund, E S and Norlander, T (2000) [21]

đã cho rằng bài tập này có tác dụng giúp cơ thể thư giãn và giải toả Stress Nhằm góp phần chăm sóc NCT nói chung và sức khoẻ NCT bị THA

nói riêng, chúng tôi tiến hành nghiên cứu “Tác dụng của tập luyện thái cực quyền lên một số chỉ tiêu tim mạch và năng lực thể chất ở người cao tuổi”

Mục tiêu nghiên cứu:

1 Đánh giá thực trạng tập luyện TCQ ở NCT tại Thành phố Vinh

2 Tìm hiểu tác dụng của tập luyện TCQ lên một số chỉ tiêu tim mạch

và năng lực thể chất ở người cao tuổi

Chương 1 TỔNG QUAN CÁC VẤN ĐỀ NGHIÊN CỨU

1.1 Khái niệm về Thái cực quyền

1.1.1 Khái niệm chung

“Thái” nghĩa là lớn lao, “Cực” là trạng thái cao cấp nhất của sự vật Thái Cực là danh từ được dùng đầu tiên ở Kinh Dịch Quyển kinh này quan niệm rằng lúc Trời Ðất chưa hình thành là Thái Cực (còn gọi là Thái Sơ, Thái Nhất nữa) Sau đến đời nhà Tống, có Chu Ðôn Di vẽ ra một bức Thái Cực đồ, có thuyết minh kỹ càng, nhằm giải thích ý nghĩa hàm ngụ và sự biến hóa phát triển của ý niệm Thái Cực Trong “Thái Cực đồ khuyết” của Chu Ðôn Di, câu đầu tiên là "Vô Cực Nhi Thái Cực"(“Nhi” ở đây có nghĩa

là “tức là”) Ý niệm này còn được mô tả trong câu "Thái Cực bản Vô Cực”(“bản” ở đây có nghĩa “vốn là”)

Trong bài TCQ mỗi động tác đều đi theo đường tròn như các đường tròn được biểu thị trong Thái Cực đồ Trong các động tác đường tròn này có chứa rất nhiều sự biến hóa như: hư thực, động tĩnh, cương nhu, tấn thoái

Ðộng tác trong TCQ từ khai thức đến thâu thức hoàn toàn liên tục, không một chỗ nào đứt đoạn như một vòng tròn hoàn chỉnh, không thể tìm được đầu mối; đó chính là cái lẽ "Thái Cực vốn là Vô Cực"

1.1.2 Thái cực quyền 24 thức

Thái cực quyền 24 thức là bài tập nằm trong một số bài TCQ đã được giản hóa chiêu thức, giảm các số lần lặp đi lặp lại trên cơ sở sắp xếp lại thứ tự động tác cho mỗi thức TCQ Dương Gia đã kết tinh từ bài 108 thức để tạo nên bài TCQ 24 thức vào thập niên 1950 ở Trung Quốc dưới sự chỉ đạo của Quốc gia Thể Ủy Trung Quốc Và đã được các câu lạc bộ dưỡng sinh trên toàn thế giới đưa vào tập luyện bởi tính ưu việt và nhất là tác dụng của TCQ đem lại

1.2 Nguồn gốc của Thái cực quyền

Theo võ sử Trung Hoa thì môn TCQ được sáng tạo vào thế kỷ 13 bởi Đạo Sĩ Trương Tam Phong (Chang Sen Feng) , người đồng thời sáng lập ra môn phái Võ Đang Nhờ quan sát một cuộc chiến đấu giữa con rắn và con chim ưng Chim ưng dùng cánh, mỏ và móng vuốt cứng để mãnh liệt tấn công con rắn, nhưng rắn với sự chuyển mình uyển chuyển đã hóa giải được tất cả các thế đánh của chim ưng khiến chim ưng không làm gì được và phải bay đi Từ cuộc chiến giữa rắn và chim ưng, Trương Tam Phong đã nghiên cứu và nghĩ ra một môn võ công phối hợp với triết lý của Đạo Gia,

có âm có dương và dùng nhu khắc cương, đặt tên là TCQ (Tai Chi Chuan)

Thái cực quyền (TCQ) là môn võ cổ truyền dân tộc của Trung Quốc

có từ 2000 năm trước, được người già đưa vào tập luyện khoảng 300 năm gần đây TCQ gồm 2 loại: loại TCQ chiến đấu và TCQ dưỡng sinh Năm

2006, UNESCO công nhận TCQ của Trung Quốc là di sản văn hoá phi vật thể của thế giới Ở Việt nam, TCQ được biên soạn với các động tác trường

quyền uyển chuyển, chậm rãi kết hợp với điều hoà hơi thở và khí huyết

(dưỡng sinh) nên còn được gọi là Thái cực quyền dưỡng sinh hay Thái cực trường sinh đạo Từ năm 1955, Bác Hồ đã bắt đầu tập Thái cực quyền và

đây là môn tập mà Người ưa thích nhất, có lẽ vì nó hấp dẫn, mang lại kết quả tích cực, rất thích hợp với mọi người, đặc biệt với người lớn tuổi [3], [4]

1.3 Các bước tập luyện Thái cực quyền

Cấp 1 - Luyện hình : Luyện căn bản và các tư thế của các chiêu thức trong

bài quyền cho đúng

Thực hiện các động tác của TCQ rất chậm rãi, thong thả, mềm mại, nhịp nhàng theo từng thế quyền, toàn thân phải buông lỏng nhưng động tác rất vững chắc Một chỗ động thì tất cả mọi chỗ đều động chứ không vận dụng từng bộ phận như ở các môn thể thao khác Khi đánh một chiêu thức cần chú ý đến ngũ pháp, đánh đúng theo ý của chiêu thức và theo đúng 10 yếu quyết của TCQ

Cấp 1, người tập cần buông lỏng toàn thân, chú trọng nhất về bộ pháp, thủ pháp và thân pháp Không nên chỉ chú trọng đến thủ pháp mà quên một phần rất quan trọng là bộ pháp vì bộ pháp có đúng, xuất chiêu mới được vững chắc ví như gốc rễ cây có chắc thì cây mới đứng vững được

Tay xuất chiêu phải mang yếu lý của võ thuật, chỉ dùng ý không dùng sức để đẩy khí đi (yếu quyết dụng ý bất dụng lực)

Chân phải phân rõ nặng nhẹ (yếu quyết phân hư thực) vì vậy khi đi xong một bài quyền tuy mồ hôi toát ra nhưng người tập xong vẫn không thấy mệt

Thân phải giữ thẳng (yếu quyết thứ nhất: hư linh đĩnh kình )

Cấp 2 - Luyện khí : Luyện thở theo động tác

Con người sống cần phải thở và thở cho điều hòa và chính xác mớí trường thọ Ở cấp luyện khí, phải kết hợp hô hấp với vận động đúng theo quy luật Người mới tập cần phải thở tự nhiên khi đi bài quyền, từ cấp luyện khí trở lên, tại các sân tập, các học viên luôn luôn phải tập thở theo động tác

Cấp 3 - Luyện ý : Luyện dùng ý dẫn khí đi theo mục đích của chiêu thức

Sau khi luyện khí, người tậpdưỡng sinh cần học luyện ý và phải hiểu

rõ mục đích của mỗi động tác để dùng ý dẫn khí đi

Cấp 4 - Luyện tâm : Luyện tâm tĩnh, xả chấp

Tập TCQ phải tập trung tư tưởng, không tâm viên ý mã, tâm phải tĩnh, không phải tập theo lối ồn ào và mạnh như aerobic Tập TCQ là tập buông xả là xả bỏ, là xả chấp Khi đã xả bỏ thì ta luyện được cái tâm thoải mái Khi thân được khoẻ mà tâm lại được an lạc thì mới trường thọ

Ngoại cảnh gây bệnh cho thân xác trong khi sự buồn phiền lo lắng, thần kinh căng thẳng là mầm mống của tâm bệnh

1.4 Tác dụng của Thái cực quyền

1.4.1 Tác dụng dưỡng sinh

Thái cực quyền giúp luyện tập thở sao cho cung cấp đủ ôxy cho cơ thể, rèn luyện phổi, đặc biệt là tăng thể xốp, tăng hấp thụ ôxy và luyện cơ hoành (còn gọi là hoành cách mô) Khi tập TCQ giúp tối ưu hệ thống hô hấp cung cấp đủ oxy cho cơ thể làm cân bằng dinh dưỡng Khi phổi được cung cấp đủ lượng oxy, các chất thừa sẽ bị đốt cháy hết tránh được các bệnh do thừa chất và vì vậy, có tác dụng giảm béo

Sự co duỗi của các động tác làm nên ứng suất cục bộ bên trong các mạch máu, giúp cọ rửa mạch máu một cách tự nhiên làm cho lưu thông máu huyết Sự lưu thông máu huyết cũng đồng nghĩa với tăng dưỡng chất, tăng hiệu suất hoạt động các cơ quan và có nhiều bạch cầu đến hơn làm cho

hệ thống miễn dịch được tăng cường khắp mọi nơi trong cơ thế nên kháng được các loại vi trùng, vi rút xâm nhập cơ thể

Khi tập TCQ, có nhiều lúc người tập phải xoay chuyển cơ thể theo nhiều góc độ khác nhau và có những lúc chỉ phải đứng trên một chân Điều này giúp cho rèn luyện phần tiền đình não, cơ quan giữ thăng bằng của cơ thể, làm giảm nguy cơ mất thăng bằng, chóng mặt, ngã té ở người lớn tuổi

và tăng phản ứng nhanh cho mọi lứa tuổi

Tập TCQ trong trạng thái thư giãn thoãi mái về trí não và cơ thể làm cho trạng thái tinh thần của con người đạt đến điểm tối ưu, một trạng thái thư thái thật khó tả huyền bí (chỉ có tập rồi mới cảm nhận được) Làm cho giảm stress cân bằng tinh thần

1.4.2 Tự vệ

Dựa vào nguyên lý cơ học rất căn bản là cánh tay đòn, những vòng tròn, chuyển động xoay, cách di chuyển cơ thể và sử dụng lực một cách tối ưu nhất, lợi dụng lực quán tính để hóa giải, phòng thủ hay tấn công nhưng mục đích chủ yếu chỉ nhằm làm đối phương té ngã, và bị phản đòn trở lại Theo học thuyết

TCQ thì kẻ tấn công càng mạnh sẽ phải chịu đòn phản công càng nặng

TCQ tăng khả năng thích ứng với thay đổi của thời tiết, mang lại sự hài hòa giữa thiên nhiên và con người : Âm dương trong con người kết hợp với âm dương của vũ trụ giúp con người tạo được sự hài hòa của bên trong (tâm) với các hoạt động bên ngoài (tay chân)

1.4.3 Hỗ trợ hoạt động hệ tuần hoàn, hệ tim mạch

Khí và huyết luôn luôn đi kèm nhau, khí đi đâu thì huyết theo đó Tập TCQ, một chỗ động thì tất cả mọi chỗ đều động, làm cho khí huyết được lưu thông toàn cơ thể (ví như châm cứu toàn cơ thể), các mạch máu của động mạch sẽ hoạt động điều độ, thúc đẩy quá trình tuần hoàn máu Lượng vận động tuy lớn nhưng không kịch liệt, làm cho huyết dịch tuần hoàn suôn sẻ,

phát triển cơ năng tim, làm cho tim đập một cách hòa hoãn nhưng khỏe khoắn, làm giảm thiểu hiện tượng ứ máu và bệnh cứng động mạch

Trợ giúp và bảo vệ hệ tim mạch, phòng chống cao huyết áp và xơ cứng động mạch Khi bị cao áp huyết, lúc đó, hỏa của Tâm đang vượng (mạnh), muốn hạ áp huyết, theo luật tương khắc của ngũ hành Thuỷ khắc Hỏa nên Thận phải có đầy đủ Thuỷ để làm hạ Hỏa của Tâm Tập TCQ tăng cường thận, thủy được vượng, điều hòa được âm dương nên áp huyết không thể tăng lên cao được

1.4.4 Tăng cường hệ thần kinh

Khi tập TCQ phải tập trung tư tưởng, làm cho con người dịu lại, được thư giãn, tập gạt bỏ tất cả mọi ưu phiền, như vậy khắc phục được căng thẳng thần kinh và cơ bắp nhờ các động tác như bơi trong không khí trong khi tâm được tĩnh Khi tâm được tĩnh, vỏ đại não được nghỉ ngơi làm cho con người được thư giãn

Thái cực quyền trị bệnh suy nhược thần kinh: Trong khi não bộ bị làm

việc quá độ, cho nó nghỉ ngơi một chốc lát bằng cách cố gắng làm cho nó không nghĩ gì hết Khi tập TCQ , toàn bộ cơ bắp phải buông lỏng

Những động tác dịu dàng kết hợp với việc buông lỏng cơ bắp, làm cho thần kinh được nghỉ ngơi khiến ta cảm thấy thoải mái

Tăng cường chức năng điều hòa thăng bằng cơ thể: Khi tập TCQ có

nhiều lúc phải xoay chuyển cơ thể theo nhiều góc độ khác nhau và có nhưng lúc bạn chỉ phải đứng trên một chân Điều này giúp cho rèn luyện phần tiền đình não, cơ quan giữ thăng bằng của cơ thể, làm giảm nguy cơ mất thăng bằng, chóng mặt, ngã té ở người lớn tuổi và tăng phản ứng nhanh cho mọi lứa tuổi

Kết quả nghiên cứu của chúng tôi tương tự của Tsang W.W, Hui-Chan

C W (2004) [23], khi nghiên cứu TCQ lên khả năng thăng bằng của NCT

Chúng tôi cho rằng, sở dĩ tập TCQ có tác dụng tăng khả năng thăng bằng của NCT là do người tập phải xoay chuyển cơ thể theo nhiều góc độ khác nhau và có những lúc chỉ phải đứng trên một chân; các động tác thường có vòng tròn và xoáy trôn ốc Điều này giúp cho rèn luyện tiền đình não, cơ quan thăng bằng của cơ thể, làm giảm nguy cơ mất thăng bằng, chóng mặt

té ngã ở người lớn và tăng phản xạ nhanh cho người lớn tuổi Gần đây Hackneya, M E & Earhart, G M (2008) [8] đã áp dụng bài TCQ tập cho NCT bị bệnh Parkinson cũng đã đưa ra nhận định khả quan, người bị bệnh Parkinson có thể cải thiện hoạt động đi đứng thăng bằng và phòng té ngã bằng cách tập thái cực quyền

Hoạt hóa chức năng vỏ não và tăng trí nhớ: Khi tập TCQ thường

xuyên với các động tác rất phức tạp đã được tối ưu hóa về mặt cơ học Sẽ làm kích thích ổn định tạo một phản xạ có điều kiện sâu sắc trong não, cải thiện đáng kể khu điều khiển hoạt động trong não, tăng độ chuyển giao

hưng phấn và ức chế

Thư giãn trí não: Tập TCQ trong trạng thái thư giãn thoãi mái về trí

não và cơ thể làm cho trạng thái tinh thần của con người đạt đến điểm tối

ưu, một trạng thái thư thái thật khó tả huyền bí (chỉ có tập rồi mới cảm nhận được) Làm cho giảm tress cân bằng tinh thần

1.4.6 Trợ giúp và bảo vệ hệ thống xương cốt được khoẻ mạnh

Vận động trong TCQ không thể tách rời hoạt động có liên quan giữa

cơ bắp, khớp xương và các cơ quan liên hệ, vì một chỗ động tất cả mọi chỗ đều động Nhiều nghiên cứu cho thấy, tập TCQ tăng cường được sự dẻo dai, sự linh hoạt của các khớp xương, nhất là của cột sống và của các khớp

ở tay chân; trị bệnh thấp khớp, phòng chống xương bị biến tính như bị còng lưng và xơ cứng các khớp xương)

1.4.7 Cải thiện sự nhanh nhẹn, sức mạnh của người già

Cùng với sự lão hoá thần kinh và cơ, các tố chất vận động cũng bị lão hoá Trong đó, sức nhanh và sự mềm dẻo thoái hoá sớm, có thể xẩy ra sau tuổi 15-16; tiếp đến, tố chất sức mạnh cũng giảm sút với mức độ khác nhau Trong khi đó, sức mạnh các cơ khác bắt đầu giảm từ tuổi 30-35 Nguyên nhân của giảm sức nhanh là do giảm tính hưng phấn của các trung tâm thần kinh và của cơ, giảm sợi cơ nhanh II-A trong bắp cơ

Sức bền giảm sút ở tất cả các loại sức bền động lực và sức bền tĩnh lực, sức bền chung, sức bền chuyên môn, nhưng với mức độ khác nhau Từ 18 đến 40-50 tuổi, sức bền tĩnh lực tương đối ổn định Sau đó giảm dần và đến 58-65 tuổi giảm xuống còn khoảng 75% mức tuổi thanh niên Còn sức bền

động lực giảm sớm hơn và nhiều hơn

Theo Jacobson, B.H., Chen, H.C., Cashel, C., & Guerrero, L (1997)

[11] nghiên cứu về tác dụng của tập luyện TCQ lên khả năng thăng bằng,

độ linh hoạt khớp và sức mạnh cơ chân Judge, J.O., Lindsey, C., Underwood, Wolfson, L., Whipple, R., Judge, J., Amerman, P., Derby, C.,

& King, M (1993) [13] qua nghiên cứu đã đưa ra nhận định về tác dụng của TCQ trong tăng cường năng lực vận động Khi tập TCQ, nhiều động tác người tập phải đứng trên một chân cả khi cơ thể ở trạng thái tĩnh và khi đang thực hiện các đường quyền Chính vì vậy tập luyện TCQ có tác dụng phát triển sức mạnh cơ cơ ở chân; cùng với chức năng tăng cường điều hòa thăng bằng, có tác dụng giảm té ngã ở NCT

E Lan, C., Lai, J.S., Chen, S.Y., & Wong, M.K (2000) [6] trong một nghiên cứu thí điểm đã cho thấy, TCQ có tác dụng để cải thiện sức mạnh cơ bắp, đặc biệt là cơ chân, đồng thời tăng sức chịu đựng trong các cá nhân cao tuổi

1.4.8 Làm chậm lão hóa

Tiến trình lão hoá là nhịp độ biến đổi lão hoá xẩy ra ở các tế bào và các bộ phận của cơ thể Theo tiến sĩ Leonard Hayflich (Mỹ), mỗi bộ phận trong cơ thể có một tiến trình lão hoá khác nhau như có một chiếc đồng hồ

riêng Vì vậy sống lâu hoàn toàn là một vấn đề có tính chất cá nhân Con người bị ảnh hưởng của di truyền, môi trường, hoàn cảnh xã hội, lối sống

cá nhân…

Hiệu quả của tập Thái cực quyền đến từ từ nên người tập cần phải kiên trì tập luyện mỗi ngày Chính chức năng tăng cường lưu thông tuần hoàn máu ở các mạch máu đến các tế bào để cung cấp các chất dinh dưỡng

và oxy; đồng thời góp phần giải phóng nhanh các chất cặn bã ở tế bào, làm

tế bào tăng cường chức năng trao đổi chất và kéo dài tuổi thọ tế bào Tác dụng làm chậm quá trình lão hóa

1.4.9 Giảm cân

Khi tập thái cực quyền giúp hệ thống hô hấp được cung cấp tối ưu oxy cho cơ thể làm cân bằng dinh dưỡng Khi phổi có đủ lượng oxy cần thiết các chất thừa sẽ bị đốt cháy hết tránh được các bệnh do thừa chất Và còn có tác dụng làm cho tim bơm máu đỏ nhiều dưỡng chất hơn đến các cơ quan nội tạng, giúp chúng hoạt động tốt hơn

1.4.10 Diệt vi trùng và kháng khuẩn

Sự co duỗi của các động tác làm nên ứng suất cục bộ bên trong các mạch máu giúp cọ rữa mạch máu một cách tự nhiên làm cho lưu thông máu huyết Sự lưu thông máu huyết cũng đồng nghĩa với tăng dưỡng chất, tăng hiệu suất hoạt động các cơ quan và có nhiều huyết cầu trắng đến làm cho

hệ thống miễn dịch được tăng cường khắp mọi nơi trong cơ thế nên kháng được các loại vi trùng vi rút xâm nhập

Sự lưu thông máu huyết trong mạch máu làm giảm các nguy cơ tim mạch tăng cường, đem dinh dưỡng đến nhiều cơ quan trong cơ thể

Bệnh zona là chứng đau dây thần kinh và chủ yếu xảy ra ở những người trên 50 tuổi, sức đề kháng kém Các nhà khoa học Mỹ đã chia 112 tình nguyện viên có từ 59 đến 86 tuổi thành 2 nhóm Một nhóm sẽ tham gia

tập luyện TCQ trong vòng 16 tuần, với tần suất là 3 buổi một tuần, và mỗi buổi tập kéo dài 40 phút Nhóm còn lại được tham gia những lớp tư vấn về sức khỏe Kết quả nghiên cứu cho thấy, những bài tập TCQ đã giúp cải thiện đáng kể sức đề kháng của những người tình nguyện tham gia nghiên cứu, đối với loại vi-rút gây bệnh thủy đậu, và thậm chí là cả những vi-rút gây bệnh khác

1.4.11 Tác dụng chữa bệnh

Theo học thuyết phản xạ vận động – nội tạng của R M Mogendovich thì giữa hoạt động của bộ máy vận động và các cơ quan tuần hoàn, hô hấp, bài tiết có mối liên quan chặt chẽ Thiếu vận động, các mối liên hệ phản xạ thần kinh bị rối loạn, dẫn đến rối loạn điều hoà hoạt động của hệ thống tim – mạch và các hệ thống khác, rối loạn trao đổi chất và phát triển các bệnh thoái hoá Do vậy, sử dụng các bài tập TDTT bù vào sự thiếu hụt vận động

có tác dụng nâng cao sức dẻo dai, củng cố và tăng cường trạng thái chức năng của hệ thống cơ, xương khớp, tim mạch và thần kinh Đặc biệt nâng cao trạng thái chức năng của hệ thống miễn dịch và máu, giúp cơ thể phòng

chống bệnh tật

Nhiều nghiên cứu đã chỉ ra rằng, tập luyện TCQ có tác dụng chữa chứng mất ngủ, rối loạn tiêu hóa, cao huyết áp, bệnh phổi, tiểu đường, viêm khớp, lú lẫn(Alzheimer), bệnh trĩ, di mộng tinh,v.v… đặc biệt có khả năng hồi phục chức năng của bệnh tai biến mạc máu não nếu kiên trì tập luyện

Trong một nghiên cứu ngẫu nhiên của Jen-Chen Tsai, Wei-Hsin Wang và cộng sự [12] về huyết áp và lipid máu ở nhóm tập TCQ và nhóm ít vận động cho thấy cho thấy, nhóm tập TCQ 3 lần/tuần trong thời gian 12 tuần cho thấy HATT giảm giảm 15,6 mmHg và HATTR giảm 8,8 mmHg Hàm lượng lipid huyết tương giảm, còn HDL – C tăng; đây là nguyên nhân gây giảm HATTR ở bài tập TCQ Do đó, Tai Chi có thể được sử dụng như một phương thức thay thế trong điều trị bệnh nhân tăng huyết áp nhẹ, với một hiệu quả kinh tế đầy hứa hẹn

Ngoài ra còn chữa được các bệnh về thân liên quan đến khả năng sinh lý rất công hiệu, rèn luyện được phẩm cách tốt đẹp như: trầm tĩnh, thanh thản, kiên nghị, nhẫn nại, mẫn cảm và tập trung ý chí

1.5 Tỷ lệ người cao tuổi và tình hình sức khoẻ của người cao tuổi ở Việt Nam

Việt Nam là một nước đang phát triển, mặc dù hiện tại cấu trúc dân số của Việt Nam vẫn thuộc loại trẻ, song số NCT đang có xu hướng tăng nhanh Tỷ lệ NCT năm 1989 là 7,2% và năm 2003 là 8,65%, 2007 là 9,45% Theo dự báo, Việt Nam sẽ chính thức trở thành quốc gia có dân số già vào năm 2014 (tỉ lệ người trên 60 tuổi lớn hơn 10%), đến năm 2029 con

số này có thể lên đến 16,8% [1]

Theo điều tra của Viện nghiên cứu NCT năm 2000 về tình trạng sức khoẻ của NCT, có 4,9% NCT hiện nay cảm thấy mình khoẻ mạnh, 48% cho là sức khoẻ trung bình và gần 50% cho là sức khoẻ yếu Trong đó nữ

có sức khoẻ yếu hơn nam giới Có 21% số NCT bị ốm 1 đợt/năm, 20% bị

ốm 2 đợt/năm Trong điều tra năm 2002, trung bình ở NCT ốm 2,4 đợt trong 12 tháng và số ngày ốm trong năm là 17 ngày [1], [4]

Theo điều tra của Hoàng Thị Ái Khuê [2] năm 2009, các bệnh ở NCT tại Thành phố Vinh (xác định bởi cơ quan y tế) có tỷ lệ như sau:

- Các bệnh về tim mạch: Tăng huyết áp chiếm: 39,05%; xơ vữa thành mạch: 13,16%; suy tim: 2,98%; thấp HA: 2,27%; bệnh mạch vành: 8,33% Chung: 65,41% lượt bệnh

- Các bệnh về hô hấp: có 8,46% bị HPQ; có 6,07% viêm phế quản;

có 5,47% viêm mũi; có 5,74 mắc bệnh COPD; có 1,16% tràn dịch, tràn khí màng phổi Chung: 62,69% lượt bệnh

- Các bệnh về giác quan: Đục thủy tinh thể: 31,55%; giảm thị lực: 9,13%; thoái hóa hoàng điểm: 6,39%; mù: 1,06%; điếc: 2,80% Chung: 50,98% lượt bệnh

- Các bệnh về tiêu hóa: viêm đại tràng: 10,17%, viêm loét dạ dày – tá tràng: 7.95%; gan nhiễm mỡ: 23,19%; bệnh trĩ: 1,69%; ung thư các bộ phận tiêu hóa: 0,34% Chung 43,36% lượt bệnh

- Các bệnh về thần kinh: Alzheimer: 3,45%; tai biến mạch máu não: 4,27%; Parkinson: 0,67%; liệt dây thần kinh: 1,16%; Chung: 9,56% lượt bệnh

- Các bệnh về tiết niệu – sinh dục: Bệnh về thận: 5,07%; viêm đường tiết niệu: 6,52%; u xơ tiền liệt tuyến ở nam: 29,05%

- Các bệnh về nội tiết và chuyển hóa: Tăng mỡ máu: 14,69%: đái tháo đường: 7,07%, gout: 0,90% Chung: 21,66%

Các bệnh thường gặp ở NCT nước ta là bệnh tim mạch, hô hấp, tiêu hoá, thần kinh và xương khớp, tiểu đường,…

bệnh thiểu năng mạch vành, bệnh tăng huyết áp…chiếm một tỷ lệ đáng

kể Tăng huyết áp là một bệnh mạn tính, biểu hiện chính là tăng áp lực động mạch, có thể gây ra biến chứng ở nhiều cơ quan như tim mạch, não, thận và mắt

Chương 2 ĐỐI TƯỢNG VÀ PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU

2.1 Đối tượng nghiên cứu

50 nữ cao tuổi bị tăng huyết áp giai đoạn I (phân loại theo WHO/ISH

2004) và được chia thành 2 nhóm: nhóm đối chứng (ĐC) và nhóm thực nghiệm (TN), mỗi nhóm 25 người; tuổi trung bình của nhóm ĐC là 66,5 

) 1 ( 2

) 8 0 1 ( 85 7

= 28; lấy n = 25 cho mỗi nhóm

- Phương pháp xác định các chỉ tiêu tim mạch

+ Xác định tần số tim bằng cách bắt mạch ở mạch quay Đơn vị: nhịp/phút

+ Xác định huyết áp bằng phương pháp Korovkov Đơn vị: mmHg

- Phương pháp xác định sức nhanh bằng “8 foot up and go test” của Jones và

Rikli và (Mỹ) [20]: Test ngồi – đi 2,44m – ngồi Thành tích tính theo số giây (s)

- Phương pháp xác định sức mạnh chân bằng stair test hay (Margaria staircase test) [17]

Dụng cụ: đồng hồ bấm giây, thảm cỏ, thước dây, cầu thang gồm 10 bậc,

có khoảng cách 4- 6m trước bậc thứ nhất Mỗi bậc cao khoảng 17 cm; đánh dấu mốc ở các bậc 2, 4, 6 Chiều cao đứng giữa bậc 2 và bậc 6 phải đo chính xác

Tiến hành: Đối tượng được khởi động 10 phút, sau đó đứng vào chỗ xuất phát ở thảm cỏ Khi có lệnh “xuất phát”, đối tượng sẽ chạy lên cầu thang, vị trí chân đặt vào cầu thang ở bậc 2, 4, 6 rồi chạy lên hết 10 bậc cầu thang Thời gian được tính từ bậc thứ 2 đến bậc thứ 6

Sơ đồ 2.1 Sơ đồ stair test (Margaria staircase test)

Thực hiện 3 lần với quãng nghỉ 2-3 phút

Công thức tính sức mạnh của chân:

P = (M x D) x 9.8/t

Trong đó: P là sức mạnh (đơn vị Watts) , M là trọng lượng cơ thể (kg),

D là chiều cao đứng của cầu thang từ bậc 2 đến bậc 6 (m), t là thời gian (s), 9.8 là hằng số trọng lực (gia tốc)

- Phương pháp xác định thăng bằng tĩnh bằng test Romberg [14]: đối

tượng đứng một chân, hai tay buông sát dọc theo chân, chọn chân thuận bất

kỳ, đồng thời 2 mắt nhắm lại, bắt đầu tính “thời gian đứng không đổ”, tức

là chân kia không chạm đất Làm 3 lần, mỗi lần cách nhau 5 phút, rồi tính

kết quả trung bình Đơn vị (phút)

- Phương pháp thực nghiệm: tổ chức tập luyện trong thời gian 3 tháng

- Phương pháp xử lý số liệu: số liệu thu được xử lý trên phần mềm Epi

Info 6.0

Hình 2.1: Thực hiện “8 foot up and go test”

Hình 2.2: Thực hiện “stair test”

Hình 2.3 Thực hiện “ test Romberg”

2.3 Thiết kế nghiên cứu

Sơ đồ 2.2 Mô hình nghiên cứu

Nhóm ĐC: tập luyện theo thói quen từ trước

Nhóm TN: được chúng tôi hướng dẫn tập Thái cực quyền 24 thức, thời gian thực hiện mỗi bài 24 thức hết 5 phút 30 giây đến 5 phút 44 giây Thời gian tập luyện 50 phút/lần/ngày; gồm 10 phút khởi động + 30 phút tập TCQ (5 lần lặp lại và quãng nghỉ 30 giây- 1 phút) + 10 phút tập các động tác điều hoà; tập 4 lần/tuần vào cuối buổi chiều và tập trong thời gian 3 tháng

Chương 3

KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU VÀ BÀN LUẬN

3.1 Thực trạng tập luyện Thái cực quyền ở người cao tuổi tại TP Vinh

3.1.1 Số lượng và tỉ lệ người cao tuổi tại thành phố Vinh

Bảng 3.1: Số lượng và tỉ lệ người cao tuổi tại Thành phố Vinh

(theo số liệu điều tra của Phòng thống kê dân số TP Vinh)

>80 (%) TP.Vinh

Việt Nam

Theo số liệu thu được của Phòng thống kê dân số ở bảng 3.1 cho thấy:

tỷ lệ NCT hiện đang sinh sống tại thành phố Vinh thấp hơn so với tỷ lệ NCT của cả nước theo điều tra năm 2006 Trong đó, cùng với tăng tuổi tác thì tỷ lệ NCT cũng giảm dần

Theo số liệu của Viện nghiên cứu người cao tuổi, số lượng NCT ngày càng tăng và tăng nhanh trong những năm gần đây, tỷ lệ tính trên tổng dân

số theo các năm 1989, 1999, 2007 là 7,2%, 8.2%, 9,45% và dự báo đến năm 2010 sẽ tăng đột biến; đến năm 2029, con số này có thể lên 15% Số NCT hiện sống nông thôn nhiều hơn thành phố Theo điều tra năm 1999 của cục dân số, số người cao tuổi sống ở thành thị chỉ chiếm tỷ lệ 21,68% tổng số NCT [1]

Theo WHO, vào năm 2050 thế giới sẽ có khoảng 2 tỷ người ở độ tuổi từ 60 trở lên, tập trung chủ yếu tại các nước đang phát triển (1,7 tỷ

người) Hiện có khoảng 60% số người cao tuổi trên thế giới sống tại các nước đang phát triển và đến năm 2025 tỷ lệ này sẽ là 75%

Bảng 3.2: Cơ cấu theo giới tính và tuổi của người cao tuổi TP Vinh

Độ tuổi 70-79 36.47%

Độ tuổi >80 14.50%

Biểu đồ 3.1: Tỷ lệ người cao tuổi ở các độ tuổi

Số liệu bảng 3.2 và biểu đồ 3.1 cho thấy: Tỷ lệ chung nam giới cao tuổi thấp hơn nữ giới (tỷ lệ nam: 41,65%, nữ 58,35%) Ở tất cả các độ tuổi của người cao tuổi thì tỷ lệ nữ giới đều cao hơn nam giới; độ tuổi càng cao thì mức chênh lệch về tỷ lệ giữa nam nữ càng cao; sau tuổi 80, tỷ lệ nữ giới gấp đôi so với nam giới