Tác dụng của tập luyện của thái cực quyền lên một số chỉ tiêu sinh học và năng lực thể chất ở người cao tuổi

TRƯỜNG ĐẠI HỌC VINH ------ TÁC DỤNG CỦA TẬP LUYỆN THÁI CỰC QUYỀN LÊN MỘT SỐ CHỈ TIÊU SINH HỌC VÀ NĂNG LỰC THỂ CHẤT Ở NGƯỜI CAO TUỔI CHUYÊN NGÀNH: SINH HỌC THỰC NGHIỆM MÃ SỐ: 60.42.

TRƯỜNG ĐẠI HỌC VINH

- -

TÁC DỤNG CỦA TẬP LUYỆN THÁI CỰC QUYỀN LÊN MỘT SỐ CHỈ TIÊU SINH HỌC VÀ NĂNG LỰC

THỂ CHẤT Ở NGƯỜI CAO TUỔI

CHUYÊN NGÀNH: SINH HỌC THỰC NGHIỆM

MÃ SỐ: 60.42.30

LUẬN VĂN THẠC SĨ KHOA HỌC SINH HỌC

Người thực hiện: NGUYỄN THỊ KIM THOAN

Người hướng dẫn khoa học: PGS TS HOÀNG THỊ ÁI KHUÊ

VINH – 2010

T¸c dông cña tËp luyÖn th¸i cùc quyÒn

lªn mét sè chØ tiªu sinh häc vµ n¨ng lùc

thÓ chÊt ë ng-êi cao tuæi

Chuyªn ngµnh: sinh häc thùc nghiÖm

M· sè: 60.42.30

LuËn v¨n th¹c sÜ KHOA HäC sinh häc

Ng-êi thùc hiÖn: NguyÔn ThÞ Kim Thoan

Ng-êi h-íng dÉn khoa häc: PGS TS Hoµng ThÞ ¸i Khuª

Vinh – 2010

Lời cảm ơn

Trước hết, tôi xin bày tỏ lòng biết ơn sâu sắc tới cô giáo PGS.TS Hoàng Thị Ái Khuê - phó chủ nhiệm khoa Giáo dục Thể chất trường Đại

học và nghiên cứu cũng như đã nhiệt tình giúp đỡ tôi hoàn thành luận văn

này

Tôi cũng xin gửi lời cảm ơn đến:

Ban Giám hiệu trường Đại học Vinh

Khoa Đào tạo Sau Đại học, trường Đại học Vinh

Bộ môn Sinh lý người và động vật, khoa Sinh học, trường Đại học

Vinh

đã tạo điều kiện tốt nhất cho tôi hoàn thành luận văn này

Cuối cùng, tôi xin chân thành biết ơn sự động viên của gia đình và

sự giúp đỡ tận tình của bạn bè, đồng nghiệp trong suốt quá trình học tập và

nghiên cứu

Vinh, ngày 4 tháng 1 năm 2011

Nguyễn Thị Kim Thoan

MỤC LỤC

Trang

Lời cảm ơn

MỤC LỤC

DANH SÁCH CÁC CHỮ VIẾT TẮT

DANH MỤC CÁC BẢNG TRONG LUẬN VĂN

DANH MỤC CÁC BIỂU ĐỒ CÁC HÌNH

MỞ ĐẦU……… ……… 1

1 Đặt vấn đề ……….1

2 Mục tiêu của đề tài ……… ………2

Chương 1 TỔNG QUAN 3

1.1 Khái niệm về thái cực quyền 3

1.1.1 Khái niệm chung 3

1.1.2 Thái cực quyền 24 thức……… ……….3

1.2 Nguồn gốc của thái cực quyền……… …………4

1.3 Các bước tập luyện thái cực quyền……… ………….4

1.4 Tác dụng của thái cực quyền……… ………… 6

1.4.1 Tác dụng dưỡng sinh……… ……6

1.4.2 Tự vệ………7

1.4.3 Hỗ trợ hoạt động hệ tuần hoàn, hệ tim mạch……… 7

1.4.4 Tăng cường hệ thần kinh……….8

1.4.5 Trợ giúp và bảo vệ hệ thống xương cốt được khỏe mạnh…… 9

1.4.6 Cải thiện sự nhanh nhẹ, sức mạnh của người già……… 10

1.4.7 Làm chậm lão hóa……… … 10

1.4.8 Giảm cân………11

1.4.9 Diệt vi trùng và kháng khuẩn……… 11

1.4.10 Tác dụng chữa bệnh……….12

1.5 Tỷ lệ NCT và tình hình sức khỏe của NCT thế giới và Việt Nam… …13

1.5.1 Quy định tuổi của người cao tuổi……… 13

1.5.2 Tỷ lệ NCT và tình hình sức khỏe NCT……… 13

1.5.2.2 Tỷ lệ NCT và tình hình sức khỏe của NCT trên thế giới …13

1.5.2.3 Tỷ lệ NCT và tình hình sức khỏe của NCT ở Việt Nam… 15

1.6 Các nghiên cứu liên quan đến đề tài …… ……….16

Chương 2 ĐỐI TƯỢNG VÀ PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU……… 20

2.1 Đối tượng nghiên cứu……… …20

2.2 Phương pháp nghiên cứu……… 20

2.2.1 Phương pháp chọn mẫu……… 20

2.2.2 Phương pháp điều tra phỏng vấn……… ……… 20

2.2.3 Phương pháp nhân trắc học… ……… 21

2.2.4 Phương pháp xác định các chỉ số sinh lý.……… 21

2.2.5 Phương pháp xác định các chỉ số sinh hóa ……… 21

2.2.6 Phương pháp xác định xác định các chỉ số năng lực thể chất 22

2.2.7 Phương pháp thực nghiệm ……… 25

2.2.8 Phương pháp xử lý số liệu……… 25

2.3 Thiết kế nghiên cứu……… 25

2.4 Địa điểm nghiên cứu……… ……….25

2.5 Thời gian nghiên cứu………25

Chương 3 KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU VÀ BÀN LUẬN……….…… 27

3.1 Kết quả nghiên cứu ….……… ……… 27

3.1.1 Thực trạng về tập luyện TCQ ở NCT tại thành phố Vinh… 27

3.1.2 Tình hình sức khỏe người cao tuổi đang tập luyện TCQ… 31

3.1.3 Kết quả nghiên cứu về tác dụng của tập luyện TCQ lên một số chỉ tiêu sinh học và năng lực thể chất ở NCT………… ………33

3.2 Bàn luận………44

3.2.1 Tình hình sức khỏe của NCT tại thành phố Vinh……… 44

3.2.2 Tác dụng của tập luyện TCQ lên một số chỉ tiêu, hình thái, sinh lý,

sinh hóa và năng lực thể chất ở NCT………… ………48

KẾT LUẬN ……… ……….62

KIẾN NGHỊ……… ……….64

CÔNG TRÌNH KHOA HỌC CỦA TÁC GIẢ ĐÃ ĐƯỢC CÔNG BỐ 65

TÀI LIỆU THAM KHẢO……… ………66 PHỤ LỤC

Phu lục 1 : Phiếu điều tra thực trạng tập luyện thể dục thể thao tình hình sức khỏe ở người cao tuổi tập thái cực quyền

Phu lục 2 : Một số hình ảnh bài tập thái cực quyền 24 thức

phụ lục 3 : Danh sách người cao tuổi trong nghiên cứu

DANH SÁCH CÁC CHỮ VIẾT TẮT

BMI: Body Mass Index (Chỉ số khối cơ thể)

CLBTCQ: Câu lạc bộ thái cực quyền

mạn tính)

ĐC: Đối chứng

ĐTĐ: Đái tháo đường

EU: Liên minh Châu âu

HATT: Huyết áp tâm thu

HATTr: Huyết áp tâm trương

HDI: Chỉ số phát triển con người

HDL-C: Hight Density Lypoproteins – Cholesterol

LDL-C: Low Density Lypoproteins – Cholesterol

NCT: Người cao tuổi

WHO-World Health Organization: Tổ chức y tế thế giới

WHR: Waist to hip ration

DANH MỤC CÁC BẢNG TRONG LUẬN VĂN

Trang

Bàng 3.1 Phân bố giới và tỉ lệ người cao tuổi tham gia tập luyện TDTT ….27

Bàng 3.2 Phân bố giới và môn TDTT tập luyện 28

Bàng 3.3 Thực trạng tập luyện TCQ ở NCT 29

Bàng 3.4 Một số bệnh ở NCT hiện đang tập TCQ 32

Bàng 3.5 Các chứng chủ yếu gặp ở NCT hiện đang tập thái cực quyền 33

Bàng 3.6 Một số chỉ tiêu hình thái của NCT trước và sau tập luyện (nữ)… 34

Bàng 3.7 Một số chỉ tiêu tim mạch trước và sau 3 tháng tập luyện TC…….35

Bàng 3.8 Một số chỉ tiêu hô hấp trước và sau 3 tháng tập luyện TCQ…… 36

Bàng 3.9 Một số chỉ tiêu hình thái của NCT trước và sau tập luyện……….37

Bàng 3.10 Hàm lượng Glucose máu ở nam cao tuổi bị ĐTĐ tại các thời điểm……….… 38

Bàng 3.11 Một số chỉ tiêu Lipit máu ở nam cao tuổi bị ĐTĐ tại các thời điểm……… ……39

Bàng 3.12 Một số chỉ tiêu về năng lực thể chất ở nữ cao tuổi trước và sau 3 tháng……… ………40

Bàng 3.13 Một số chỉ tiêu về năng lực thể chất ở nam cao tuổi trước và sau 3 tháng……… 42

Bàng 3.14 So sánh tình hình bệnh tật chung ở NCT và NCT hiện đang tập TCQ tại Thành phố Vinh ……… ……… 45

DANH MỤC CÁC BIỂU ĐỒ, CÁC HÌNH TT Tên biểu đồ Trang Hình 2.1 Thực hiện “8 foot up and go test”……… ……22

Hình 2.2 Thực hiện “Stair Test” … ……….23

Hình 2.3 Thực hiên “Test Romberg” ……… ….24

Biểu đồ 3.1 Thời điểm tập luyện TCQ trong ngày của NCT……… 29

Biểu đồ 3.2 Tỷ lệ NCT đang tập các loại bài TCQ ……… ……… 30

Biểu đồ 3.3 Thời gian tham gia tập luyện TCQ ………… ……… 31

Biểu đồ 3.4 So sánh HATT của nhóm ĐC và TN trước và sau 3 tháng 35

Biểu đồ 3.5 Hàm lượng các loại Lipit huyết tương trước và sau 3 tháng ở nhóm TN ……… ……… 39

Biểu đồ 3.6 So sánh sức mạnh của chân đo bằng Stair Test ở nữ trước và sau 3 tháng ……… 41

Biểu đồ 3.7 So sánh khả năng thăng bằng tĩnh bằng Romberg Test của nhóm ĐC và TN trước và sao 3 tháng ……… ……42

MỞ ĐẦU

1 Lý do chọn đề tài

Cùng với tăng tuổi thọ trung bình thì tỷ lệ người cao tuổi (NCT) đang ngày càng gia tăng trên thế giới, nhất là ở các quốc gia phát triển Dự báo ở Liên minh châu Âu (EU) năm 2010, tỷ lệ này là 18% Tại Nhật Bản, tỷ lệ

người qua tuổi 65 tuổi chiếm tới 25% (khoảng 32 triệu người) trong tổng số

128 triệu dân [8]

Ở Việt Nam, theo dự báo của Viện nghiên cứu người cao tuổi, đến năm 2029 [2], tỉ lệ NCT sẽ chiếm 16,8 % và là một trong những nước có tỉ lệ dân số hoá già cao Tại Thành phố Vinh, theo số liệu điều tra của phòng thống

kê dân số, đến năm 2009 có dân số 296.806 người, trong đó NCT có số lượng 25.007, chiếm tỉ lệ 8,425% [13]

Khi con người càng cao tuổi thì các bộ phận trong cơ thể càng bị lão hóa và dễ mắc các bệnh tật Theo thống kê của WHO từ các nghiên cứu về tình hình bệnh tật ở NCT đã cho thấy, hiện nay NCT trên thế giới đang gặp các bệnh phổ biến như thiểu năng mạch vành, tăng huyết áp (THA), Parkinson, Alzheimer, bệnh phổi tắc nghẽn mạn tính, hen phế quản, ung thư, loãng xương, thoái hoá khớp… [5], [23] Trong đó bệnh THA được xem là bệnh có

tỷ lệ tử vong hàng đầu và được ví như “kẻ giết người thầm lặng” Tại Thành phố Vinh, theo số liệu công bố của Hoàng Thị Ái Khuê năm 2009 [13], ở NCT

có tới 40,53% nam và 37,08 % nữ cao tuổi bị tăng huyết áp, chung cho cả 2 giới là 39,05%; tỉ lệ đái tháo đường (ĐTĐ) ở nam là 8,93%, ở nữ là 5,74%, chung cho cả 2 giới là 7,07%; xơ vữa thành mạch 13,16%;loãng xương 30,79%; gan nhiễm mỡ 23,19% Bệnh THA và ĐTĐ thường gây nên những biến chứng và hậu quả nghiêm trọng đối với sức khoẻ và thiệt hại kinh tế

Nhiều tác giả khi nghiên cứu tác dụng của luyện tập TDTT đã đưa ra nhận định: luyện tập TDTT đều đặn, hợp lý, khoa học không những có tác dụng tăng cường sức khoẻ mà còn có tác dụng phòng, chữa các bệnh Các bài tập thể dục mang tính đại chúng và phù hợp với sức khoẻ người cao tuổi là đi

bộ, chạy nhẹ, yoga, tâm năng dưỡng sinh, thái cực quyền dưỡng sinh [9], [12], [17], [38]

Thái cực quyền (TCQ) là môn võ cổ truyền dân tộc của Trung Quốc có

từ 2000 năm trước, được người già đưa vào tập luyện khoảng 300 năm gần đây TCQ gồm 2 loại: loại TCQ chiến đấu và TCQ dưỡng sinh Năm 2006,

thế giới Ở Việt nam, TCQ được biên soạn với các động tác trường quyền uyển chuyển, chậm rãi kết hợp với điều hoà hơi thở và khí huyết (dưỡng sinh)

nên còn được gọi là Thái cực quyền dưỡng sinh hay Thái cực trường sinh đạo Từ năm 1955, Bác Hồ đã bắt đầu tập Thái cực quyền và đây là môn tập

mà Người ưa thích nhất, có lẽ vì nó hấp dẫn, mang lại kết quả tích cực, rất thích hợp với mọi người, đặc biệt với người lớn tuổi [17], [26]

Nhằm góp phần chăm sóc NCT nói chung và sức khoẻ NCT, chúng tôi

tiến hành nghiên cứu “Tác dụng của tập luyện thái cực quyền lên một số chỉ tiêu sinh học và năng lực thể chất ở người cao tuổi”

2 Mục tiêu của đề tài

1 Đánh giá thực trạng tập luyện TCQ và sức khoẻ NCT đang tập TCQ ở Thành phố Vinh

2 Tìm hiểu tác dụng của tập luyện TCQ lên một số chỉ tiêu sinh học và năng lực thể chất ở người cao tuổi

Chương 1 TỔNG QUAN CÁC VẤN ĐỀ NGHIÊN CỨU

1.1 Khái niệm về thái cực quyền

1.1.1 Khái niệm chung

“Thái” nghĩa là lớn lao, “Cực” là trạng thái cao cấp nhất của sự vật Thái Cực là danh từ được dùng đầu tiên ở Kinh Dịch Quyển kinh này quan niệm rằng lúc Trời đất chưa hình thành là Thái Cực (còn gọi là Thái Sơ, Thái Nhất nữa) Sau đến đời nhà Tống, có Chu Ðôn Di vẽ ra một bức Thái Cực đồ, có thuyết minh kỹ càng, nhằm giải thích ý nghĩa hàm ngụ và sự biến hóa phát triển của ý niệm Thái Cực Trong “Thái Cực đồ khuyết” của Chu Ðôn Di, câu đầu tiên là "Vô Cực Nhi Thái Cực"(“Nhi” ở đây có nghĩa là

“tức là”) Ý niệm này còn được mô tả trong câu "Thái Cực bản Vô Cực”(“bản” ở đây có nghĩa “vốn là”) [25], [26]

Trong bài TCQ mỗi động tác đều đi theo đường tròn như các đường tròn được biểu thị trong Thái Cực đồ Trong các động tác đường tròn này có chứa rất nhiều sự biến hóa như: hư thực, động tĩnh, cương nhu, tấn thoái [26]

Ðộng tác trong TCQ từ khai thức đến thâu thức hoàn toàn liên tục, không một chỗ nào đứt đoạn như một vòng tròn hoàn chỉnh, không thể tìm được đầu mối; đó chính là cái lẽ "Thái Cực vốn là Vô Cực" [17], [26]

1.1.2 Thái cực quyền 24 thức

Thái cực quyền 24 thức là bài tập nằm trong một số bài TCQ đã được giản hóa chiêu thức, giảm các số lần lặp đi lặp lại trên cơ sở sắp xếp lại thứ tự động tác cho mỗi thức TCQ Dương Gia đã kết tinh từ bài 108 thức để tạo nên bài TCQ 24 thức vào thập niên 1950 ở Trung Quốc dưới sự chỉ đạo của Quốc gia Thể Ủy Trung Quốc Và đã được các câu lạc bộ dưỡng sinh trên toàn thế giới đưa vào tập luyện bởi tính ưu việt và nhất là tác dụng của TCQ đem lại Nội dung các thức được thể hiện ở phụ lục [17], [26]

1.2 Nguồn gốc của Thái cực quyền

Theo võ sử Trung Hoa thì môn TCQ được sáng tạo vào thế kỷ 13 bởi Đạo Sĩ Trương Tam Phong (Chang Sen Feng), người đồng thời sáng lập ra

chim ưng Chim ưng dùng cánh, mỏ và móng vuốt cứng để mãnh liệt tấn công con rắn, nhưng rắn với sự chuyển mình uyển chuyển đã hóa giải được tất cả các thế đánh của chim ưng khiến chim ưng không làm gì được và phải bay đi Từ cuộc chiến giữa rắn và chim ưng, Trương Tam Phong đã nghiên cứu và nghĩ ra một môn võ công phối hợp với triết lý của Đạo Gia, có âm có dương và dùng nhu khắc cương, đặt tên là TCQ (Tai Chi Chuan) [12], [17], [25], [26]

Thái cực quyền (TCQ) là môn võ cổ truyền dân tộc của Trung Quốc có

từ 2000 năm trước, được người già đưa vào tập luyện khoảng 300 năm gần đây TCQ gồm 2 loại: loại TCQ chiến đấu và TCQ dưỡng sinh Năm 2006, UNESCO công nhận TCQ của Trung Quốc là di sản văn hoá phi vật thể của thế giới Ở Việt nam, TCQ được biên soạn với các động tác trường quyền uyển chuyển, chậm rãi kết hợp với điều hoà hơi thở và khí huyết (dưỡng sinh)

nên còn được gọi là Thái cực quyền dưỡng sinh hay Thái cực trường sinh đạo Từ năm 1955, Bác Hồ đã bắt đầu tập Thái cực quyền và đây là môn tập

mà Người ưa thích nhất, có lẽ vì nó hấp dẫn, mang lại kết quả tích cực, rất thích hợp với mọi người, đặc biệt với người lớn tuổi [12], [17]

1.3 Các bước tập luyện Thái cực quyền [12], [17], [25], [26]

Cấp 1 - Luyện hình : Luyện căn bản và các tư thế của các chiêu thức trong

bài quyền cho đúng

Thực hiện các động tác của TCQ rất chậm rãi, thong thả, mềm mại, nhịp nhàng theo từng thế quyền, toàn thân phải buông lỏng nhưng động tác rất vững chắc Một chỗ động thì tất cả mọi chỗ đều động chứ không vận dụng từng bộ phận như ở các môn thể thao khác Khi đánh một chiêu thức cần chú

ý đến ngũ pháp, đánh đúng theo ý của chiêu thức và theo đúng 10 yếu quyết của TCQ

Cấp 1, người tập cần buông lỏng toàn thân, chú trọng nhất về bộ pháp, thủ pháp và thân pháp Không nên chỉ chú trọng đến thủ pháp mà quên một phần rất quan trọng là bộ pháp vì bộ pháp có đúng, xuất chiêu mới được vững chắc ví như gốc rễ cây có chắc thì cây mới đứng vững được

Tay xuất chiêu phải mang yếu lý của võ thuật, chỉ dùng ý không dùng sức để đẩy khí đi (yếu quyết dụng ý bất dụng lực)

Chân phải phân rõ nặng nhẹ (yếu quyết phân hư thực) vì vậy khi đi xong một bài quyền tuy mồ hôi toát ra nhưng người tập xong vẫn không thấy mệt Thân phải giữ thẳng (yếu quyết thứ nhất: hư linh đĩnh kình )

Cấp 2 - Luyện khí : Luyện thở theo động tác

Con người sống cần phải thở và thở cho điều hòa và chính xác mới trường thọ Ở cấp luyện khí, phải kết hợp hô hấp với vận động đúng theo quy luật Người mới tập cần phải thở tự nhiên khi đi bài quyền, từ cấp luyện khí trở lên, tại các sân tập, các học viên luôn luôn phải tập thở theo động tác

Cấp 3 - Luyện ý : Luyện dùng ý dẫn khí đi theo mục đích của chiêu thức

Sau khi luyện khí, người tập dưỡng sinh cần học luyện ý và phải hiểu

rõ mục đích của mỗi động tác để dùng ý dẫn khí đi

Cấp 4 - Luyện tâm : Luyện tâm tĩnh, xả chấp

Tập TCQ phải tập trung tư tưởng, không tâm viên ý mã, tâm phải tĩnh, không phải tập theo lối ồn ào và mạnh như aerobic Tập TCQ là tập buông xả

là xả bỏ, là xả chấp Khi đã xả bỏ thì ta luyện được cái tâm thoải mái Khi

thân được khoẻ mà tâm lại được an lạc thì mới trường thọ

Ngoại cảnh gây bệnh cho thân xác trong khi sự buồn phiền lo lắng, thần kinh căng thẳng là mầm mống của tâm bệnh

TCQ là môn võ cổ truyền Trung Quốc, được nhiều NCT trên thế giới lựa chọn tập luyện và được Y học xem như một phương pháp phòng bệnh có hiệu quả và điều trị hỗ trợ cho nhiều bệnh ở NCT Qua hàng trăm năm nghiên cứu, các nhà khoa học đã tổng kết và đưa ra các nhận định về tác dụng của tập luyện TCQ như sau [12], [17], [19], [37], [44], [52], [70]

1.4.1 Tác dụng dưỡng sinh

Thái cực quyền giúp luyện tập thở sao cho cung cấp đủ ôxy cho cơ thể, rèn luyện phổi, đặc biệt là tăng thể xốp, tăng hấp thụ ôxy và luyện cơ hoành (còn gọi là hoành cách mô) Khi tập TCQ giúp tối ưu hệ thống hô hấp cung cấp đủ ôxy cho cơ thể làm cân bằng dinh dưỡng Khi phổi được cung cấp đủ lượng ôxy, các chất thừa sẽ bị đốt cháy hết tránh được các bệnh do thừa chất

và vì vậy, có tác dụng giảm béo [30], [34]

Sự co duỗi của các động tác làm nên ứng suất cục bộ bên trong các mạch máu, giúp cọ rửa mạch máu một cách tự nhiên làm cho lưu thông máu huyết Sự lưu thông máu huyết cũng đồng nghĩa với tăng dưỡng chất, tăng hiệu suất hoạt động các cơ quan và có nhiều bạch cầu đến hơn làm cho hệ thống miễn dịch được tăng cường khắp mọi nơi trong cơ thế nên kháng được các loại vi trùng, vi rút xâm nhập cơ thể [77]

Khi tập TCQ, có nhiều lúc người tập phải xoay chuyển cơ thể theo nhiều góc độ khác nhau và có những lúc chỉ phải đứng trên một chân Điều này giúp cho rèn luyện phần tiền đình não, cơ quan giữ thăng bằng của cơ thể, làm giảm nguy cơ mất thăng bằng, chóng mặt, ngã té ở người lớn tuổi và tăng phản ứng nhanh cho mọi lứa tuổi [66], [68]

Tập TCQ trong trạng thái thư giãn thoải mái về trí não và cơ thể làm cho trạng thái tinh thần của con người đạt đến điểm tối ưu, một trạng thái thư thái

thật khó tả huyền bí (chỉ có tập rồi mới cảm nhận được) Làm cho giảm stress cân bằng tinh thần [12], [26]

1.4.2 Tự vệ

Dựa vào nguyên lý cơ học rất căn bản là cánh tay đòn, những vòng tròn, chuyển động xoay, cách di chuyển cơ thể và sử dụng lực một cách tối ưu nhất, lợi dụng lực quán tính để hóa giải, phòng thủ hay tấn công nhưng mục đích chủ yếu chỉ nhằm làm đối phương té ngã, và bị phản đòn trở lại Theo học thuyết TCQ thì kẻ tấn công càng mạnh sẽ phải chịu đòn phản công càng nặng [17]

TCQ tăng khả năng thích ứng với thay đổi của thời tiết, mang lại sự hài hòa giữa thiên nhiên và con người : Âm dương trong con người kết hợp với

âm dương của vũ trụ giúp con người tạo được sự hài hòa của bên trong (tâm) với các hoạt động bên ngoài (tay chân) [12], [25]

1.4.3 Hỗ trợ hoạt động hệ tuần hoàn, hệ tim mạch

Khí và huyết luôn luôn đi kèm nhau, khí đi đâu thì huyết theo đó Tập TCQ, một chỗ động thì tất cả mọi chỗ đều động, làm cho khí huyết được lưu thông toàn cơ thể (ví như châm cứu toàn cơ thể), các mạch máu của động mạch sẽ hoạt động điều độ, thúc đẩy quá trình tuần hoàn máu Lượng vận động tuy lớn nhưng không kịch liệt, làm cho huyết dịch tuần hoàn suôn sẻ, phát triển cơ năng tim, làm cho tim đập một cách hòa hoãn nhưng khỏe khoắn, làm giảm thiểu hiện tượng ứ máu và bệnh cứng động mạch [17], [38], [54]

Trợ giúp và bảo vệ hệ tim mạch, phòng chống cao huyết áp và xơ cứng động mạch Khi bị cao áp huyết, lúc đó, hỏa của Tâm đang vượng (mạnh), muốn

hạ áp huyết, theo luật tương khắc của ngũ hành Thuỷ khắc Hỏa nên Thận phải có đầy đủ Thuỷ để làm hạ Hỏa của Tâm Tập TCQ tăng cường thận, thủy được

[77]

1.4.4 Tăng cường hệ thần kinh

Khi tập TCQ phải tập trung tư tưởng, làm cho con người dịu lại, được thư giãn, tập gạt bỏ tất cả mọi ưu phiền, như vậy khắc phục được căng thẳng thần kinh và cơ bắp nhờ các động tác như bơi trong không khí trong khi tâm được tĩnh Khi tâm được tĩnh, vỏ đại não được nghỉ ngơi làm cho con người được thư giãn [12], [25]

Thái cực quyền trị bệnh suy nhược thần kinh: Trong khi não bộ bị

làm việc quá độ, cho nó nghỉ ngơi một chốc lát bằng cách cố gắng làm cho

nó không nghĩ gì hết Khi tập TCQ , toàn bộ cơ bắp phải buông lỏng [19], [26], [75]

Những động tác dịu dàng kết hợp với việc buông lỏng cơ bắp, làm cho thần kinh được nghỉ ngơi khiến người tập cảm thấy thoải mái

Tăng cường chức năng điều hòa thăng bằng cơ thể: Khi tập TCQ có

nhiều lúc phải xoay chuyển cơ thể theo nhiều góc độ khác nhau và có nhưng lúc bạn chỉ phải đứng trên một chân Điều này giúp cho rèn luyện phần tiền đình não, cơ quan giữ thăng bằng của cơ thể, làm giảm nguy cơ mất thăng bằng, chóng mặt, ngã té ở người lớn tuổi và tăng phản ứng nhanh cho mọi lứa tuổi [53], [61], [64]

Tsang W.W, Hui-Chan C W (2004) [64], khi nghiên cứu TCQ lên khả năng thăng bằng của NCT Chúng tôi cho rằng, sở dĩ tập TCQ có tác dụng tăng khả năng thăng bằng của NCT là do người tập phải xoay chuyển cơ thể theo nhiều góc độ khác nhau và có những lúc chỉ phải đứng trên một chân; các động tác thường có vòng tròn và xoáy trôn ốc Điều này giúp cho rèn luyện tiền đình não, cơ quan thăng bằng của cơ thể, làm giảm nguy cơ mất

thăng bằng, chóng mặt té ngã ở người lớn và tăng phản xạ nhanh cho người lớn tuổi Gần đây Hackneya, M E & Earhart, G M (2008) [37] đã áp dụng bài TCQ tập cho NCT bị bệnh Parkinson cũng đã đưa ra nhận định khả quan, người bị bệnh Parkinson có thể cải thiện hoạt động đi đứng thăng bằng và phòng té ngã bằng cách tập thái cực quyền

Hoạt hóa chức năng vỏ não và tăng trí nhớ: Khi tập TCQ thường

xuyên với các động tác rất phức tạp đã được tối ưu hóa về mặt cơ học Sẽ làm kích thích ổn định tạo một phản xạ có điều kiện sâu sắc trong não, cải thiện đáng kể khu điều khiển hoạt động trong não, tăng độ chuyển giao hưng

phấn và ức chế

Thư giãn trí não: Tập TCQ trong trạng thái thư giãn thoải mái về trí não

và cơ thể làm cho trạng thái tinh thần của con người đạt đến điểm tối ưu, một trạng thái thư thái thật khó tả huyền bí (chỉ có tập rồi mới cảm nhận được) Làm cho giảm tress cân bằng tinh thần

1.4.5 Trợ giúp và bảo vệ hệ thống xương cốt được khoẻ mạnh

Vận động trong TCQ không thể tách rời hoạt động có liên quan giữa cơ bắp, khớp xương và các cơ quan liên hệ, vì một chỗ động tất cả mọi chỗ đều động Nhiều nghiên cứu cho thấy, tập TCQ tăng cường được sự dẻo dai, sự linh hoạt của các khớp xương, nhất là của cột sống và của các khớp ở tay chân; trị bệnh thấp khớp, phòng chống xương bị biến tính như bị còng lưng và

xơ cứng các khớp xương)

1.4.6 Cải thiện sự nhanh nhẹn, sức mạnh của người già

Cùng với sự lão hoá thần kinh và cơ, các tố chất vận động cũng bị lão hoá Trong đó, sức nhanh và sự mềm dẻo thoái hoá sớm, có thể xẩy ra sau tuổi 15-16; tiếp đến, tố chất sức mạnh cũng giảm sút với mức độ khác nhau

của giảm sức nhanh là do giảm tính hưng phấn của các trung tâm thần kinh và của cơ, giảm sợi cơ nhanh II-A trong bắp cơ [23]

Sức bền giảm sút ở tất cả các loại sức bền động lực và sức bền tĩnh lực, sức bền chung, sức bền chuyên môn, nhưng với mức độ khác nhau Từ 18 đến 40-50 tuổi, sức bền tĩnh lực tương đối ổn định Sau đó giảm dần và đến 58-65 tuổi giảm xuống còn khoảng 75% mức tuổi thanh niên Còn sức bền động lực

giảm sớm hơn và nhiều hơn [23]

Theo Jacobson, B.H., Chen, H.C., Cashel, C., & Guerrero, L (1997)

[42] nghiên cứu về tác dụng của tập luyện TCQ lên khả năng thăng bằng, độ linh hoạt khớp và sức mạnh cơ chân Judge, J.O., Lindsey, C., Underwood (1993) [46], Wolfson, L., Whipple, R., Judge, J., Amerman, P., Derby, C., & King, M (1993) [69] qua nghiên cứu đã đưa ra nhận định về tác dụng của TCQ trong tăng cường năng lực vận động Khi tập TCQ, nhiều động tác người tập phải đứng trên một chân cả khi cơ thể ở trạng thái tĩnh và khi đang thực hiện các đường quyền Chính vì vậy tập luyện TCQ có tác dụng phát triển sức mạnh cơ cơ ở chân; cùng với chức năng tăng cường điều hòa thăng bằng, có tác dụng giảm té ngã ở NCT

E Lan, C., Lai, J.S., Chen, S.Y., & Wong, M.K (2000) [33] trong một nghiên cứu thí điểm đã cho thấy, TCQ có tác dụng để cải thiện sức mạnh cơ bắp, đặc biệt là cơ chân, đồng thời tăng sức chịu đựng trong các cá nhân cao tuổi

1.4.7 Làm chậm lão hóa

Tiến trình lão hoá là nhịp độ biến đổi lão hoá xẩy ra ở các tế bào và các

bộ phận của cơ thể Theo tiến sĩ Leonard Hayflich (Mỹ), mỗi bộ phận trong

cơ thể có một tiến trình lão hoá khác nhau như có một chiếc đồng hồ riêng

Vì vậy sống lâu hoàn toàn là một vấn đề có tính chất cá nhân Con người bị

ảnh hưởng của di truyền, môi trường, hoàn cảnh xã hội, lối sống cá

1.4.8 Giảm cân

Khi tập thái cực quyền giúp hệ thống hô hấp được cung cấp tối ưu ôxy cho cơ thể làm cân bằng dinh dưỡng Khi phổi có đủ lượng ôxy cần thiết các chất thừa sẽ bị đốt cháy hết tránh được các bệnh do thừa chất Và còn có tác dụng làm cho tim bơm máu đỏ nhiều dưỡng chất hơn đến các cơ quan nội tạng, giúp chúng hoạt động tốt hơn [17], [50]

1.4.9 Diệt vi trùng và kháng khuẩn

Sự co duỗi của các động tác làm nên ứng suất cục bộ bên trong các mạch máu giúp cọ rữa mạch máu một cách tự nhiên làm cho lưu thông máu huyết Sự lưu thông máu huyết cũng đồng nghĩa với tăng dưỡng chất, tăng hiệu suất hoạt động các cơ quan và có nhiều huyết cầu trắng đến làm cho hệ thống miễn dịch được tăng cường khắp mọi nơi trong cơ thế nên kháng được các loại vi trùng vi rút xâm nhập [62]

Bệnh zona là chứng đau dây thần kinh và chủ yếu xảy ra ở những người trên 50 tuổi, sức đề kháng kém Các nhà khoa học Mỹ đã chia 112 tình nguyện viên có từ 59 đến 86 tuổi thành 2 nhóm Một nhóm sẽ tham gia tập luyện TCQ trong vòng 16 tuần, với tần suất là 3 buổi một tuần, và mỗi buổi tập kéo dài 40 phút Nhóm còn lại được tham gia những lớp tư vấn về

đáng kể sức đề kháng của những người tình nguyện tham gia nghiên cứu, đối với loại vi-rút gây bệnh thủy đậu, và thậm chí là cả những vi-rút gây bệnh khác [67]

1.4.10 Tác dụng chữa bệnh

Nhiều nghiên cứu đã chỉ ra rằng, tập luyện TCQ có tác dụng chữa chứng mất ngủ, rối loạn tiêu hóa, cao huyết áp, bệnh phổi, tiểu đường, viêm khớp, lú lẫn(Alzheimer), bệnh trĩ, di mộng tinh,v.v… đặc biệt có khả năng hồi phục chức năng của bệnh tai biến mạc máu não nếu kiên trì tập luyện [45], [52], [66]

Trong một nghiên cứu ngẫu nhiên của Jen-Chen Tsai, Wei-Hsin Wang

và cộng sự [44] về huyết áp và lipid máu ở nhóm tập TCQ và nhóm ít vận động cho thấy cho thấy, nhóm tập TCQ 3 lần/tuần trong thời gian 12 tuần cho thấy HATT giảm giảm 15,6 mmHg và HATTR giảm 8,8 mmHg Hàm lượng lipid huyết tương giảm, còn HDL – C tăng; đây là nguyên nhân gây giảm HATTR ở bài tập TCQ Do đó, Tai Chi có thể được sử dụng như một phương thức thay thế trong điều trị bệnh nhân tăng huyết áp nhẹ, với một hiệu quả kinh tế đầy hứa hẹn

Ngoài ra còn chữa được các bệnh về thân liên quan đến khả năng sinh

lý rất công hiệu, rèn luyện được phẩm cách tốt đẹp như: trầm tĩnh, thanh thản, kiên nghị, nhẫn nại, mẫn cảm và tập trung ý chí [48], [52], [60]

1.5 Tỉ lệ NCT và tình hình sức khoẻ của NCT thế giới và Việt Nam

1.5.1 Quy định tuổi của người cao tuổi

Điều 1 của Pháp lệnh người cao tuổi (NCT) số 23/2000/PL-UBTVQH10 ngày 28 tháng 4 năm 2000 quy định mốc tuổi của NCT ở Việt Nam là 60 tuổi cho cả hai giới [2]

Liên hiệp quốc cũng quy định người có độ tuổi từ 60 trở lên được xác định là người cao tuổi [72]

1.5.2 Tỉ lệ người cao tuổi và tình hình sức khoẻ của người cao tuổi

1.5.2.1 Khái niệm về sức khoẻ

Theo Tổ chức Y tế thế giới (WHO – World Health Organization), sức khỏe

là trạng thái thoải mái toàn diện về thể chất, tinh thần và xã hội và không phải chỉ bao gồm có tình trạng không có bệnh hay thương tật Có một sức khỏe tốt nhất là một trong những quyền cơ bản con người dù thuộc bất kỳ chủng tộc, tôn giáo, chính kiến chính trị hay điều kiện kinh tế - xã hội nào [75]

1.5.2.2 Tỷ lệ người cao tuổi và tình hình sức khoẻ của người cao tuổi trên thế giới

Theo Cơ quan Thống kê Eurostat thuộc Liên minh châu Âu (EU),

khoảng 1/3 dân số EU sẽ ở độ tuổi ngoài 65 vào năm 2050 Cách đây 3 năm, tỷ lệ này chỉ là 16,5% Theo dự báo của Eurostat, đến năm 2010, tỷ lệ dân EU trên 65 tuổi sẽ là 18% và đạt mức 25% vào năm 2030 Hiện tại, Đức và Italia là những quốc gia “già” nhất Châu Âu, với tỉ lệ dân trên 65 tuổi là 20% [71]

Theo kết quả của cuộc tổng điều tra dân số năm 1995 và dự báo dân số

do Viện Nghiên cứu Dân số và Phúc lợi xã hội Quốc gia Nhật đưa ra, năm

1995, tỷ lệ người cao tuổi (từ 65 tuổi trở lên) là 14,8%, tỷ lệ trẻ em (từ 0 đến

14 tuổi) là 15,9% Năm 2005 tỷ lệ ở hai nhóm tuổi này tương ứng là 15,9%

và 19,3%; năm 2025 con số người cao tuổi sẽ tăng khoảng 27,3%, ngược lại vào năm đó tỷ lệ dân số ở độ tuổi thanh niên (từ 20 đến 29) giảm đi rất nhiều Đến năm 2015, khoảng 1/4 dân số Nhật Bản sẽ ở độ tuổi trên 65 Hiện nay, tỷ lệ những người cao tuổi như vậy ở Nhật Bản là trên 17% [72], [73], [74]

60 trở lên, tập trung chủ yếu tại các nước đang phát triển (1,7 tỷ người) Hiện

có khoảng 60% số người cao tuổi trên thế giới sống tại các nước đang phát triển và đến năm 2025 tỷ lệ này sẽ là 75% [74]

Kết quả phân tích từ các số liệu thống kê cho thấy nếu năm 1900, tuổi thọ

trung bình của người dân Mỹ là 47,3 tuổi, năm 1950 là 68,2 tuổi, năm 1970 là 70,8 tuổi, năm 1990 là 75,4 tuổi thì đến năm 2000 đã tăng lên mức 77 tuổi và năm 2004 là 77,9 tuổi và xếp thứ 42 trên thế giới [71]

Báo cáo của Bộ y tế Nhật trong năm 2005 cho biết tuổi thọ trung bình của phụ nữ Nhật là 85,49 tuổi, còn nam giới là 78,53 tuổi Theo Báo cáo Phát triển con người hàng năm do UNDP công bố, Việt Nam xếp thứ 109 trong số

177 quốc gia và vùng lãnh thổ trên thế giới về Chỉ số Phát triển con người (HDI) ở mức 0,709 Về tuổi thọ trung bình, Việt Nam xếp thứ 83 trên thế giới với mức trung bình là 70,8, kém 11,4 tuổi so với nước dẫn đầu về tuổi thọ trung bình trên thế giới là Nhật Bản với 82,2 tuổi [72]

Về tình hình sức khoẻ, đặc điểm nổi bật của thế kỷ XX là sự thay đổi về cấu trúc bệnh tật và tỷ lệ chết Nếu ở thế kỷ XIX và những thập niên đầu thế

kỷ XX, nguyên nhân gây chết người hàng loạt và giảm tuổi thọ cộng đồng là những bệnh truyền nhiễm thì trong thế kỷ XX nguyên nhân này lại do các bệnh tim - mạch, tiểu đường, khớp, ung thư Hiện nay hiện tượng này vẫn tồn tại cho đến nay Theo tài liệu của tổ chức Y tế Thế giới, ở các nước phát triển,

tỷ lệ chết do bệnh tim mạch ở độ tuổi trên 60 chiếm vị trí số một trong các nguyên nhân gây chết (50%), trong đó chết do bệnh mạch vành chiếm 2/3 trong bệnh tim mạch nói chung Độ tuổi càng cao số người tăng huyết áp (THA) càng nhiều, ví dụ, ở Xanh Peterbua ở độ tuổi trên 60 có tới 75% người

bị THA, trong khi đó chết do ung thư chiếm 22,8% Năm 1987 ở Hoa Kỳ, số người chết do bệnh tim mạch là 966.000 người (C.Byer, L.Shainberg – 1997),

con số này ở Pháp là 176.000, còn ở Liên Xô cũ là 528 trên 100.000 dân [8], [21], [67]

1.5.2.3 Tỷ lệ người cao tuổi và tình hình sức khoẻ của người cao tuổi ở Việt Nam

Việt Nam là một nước đang phát triển, mặc dù hiện tại cấu trúc dân số của Việt Nam vẫn thuộc loại trẻ, song số NCT đang có xu hướng tăng nhanh

Tỷ lệ NCT năm 1989 là 7,2% và năm 2003 là 8,65%, 2007 là 9,45% Theo dự báo, Việt Nam sẽ chính thức trở thành quốc gia có dân số già vào năm 2014 (tỉ lệ người trên 60 tuổi lớn hơn 10%), đến năm 2029 con số này có thể lên đến 16,8% [2], [8], [18]

Tính đến ngày 01/04/2007 cả nước có trên 8,05 triệu NCT, chiếm khoảng 9,45% dân số, trong đó: người từ 60 tuổi là 3,92 triệu, chiếm 4,61% dân số; người từ 70-79 tuổi là 2,90 triệu, chiếm 3,41% dân số; người từ 80 tuổi trở lên là 1,17 triệu, trong đó có 9.830 người từ 100 tuổi trở lên, gần đến ngưỡng của già hoá dân số, bởi theo quy định của thế giới, một nước có 10% NCT trong tổng số dân được coi là là nước già hoá dân số Già hoá dân số ở Việt Nam đang diễn ra với tốc độ ngày cành nhanh, quy mô ngày càng lớn [8]

Theo điều tra của Viện nghiên cứu NCT năm 2000 về tình trạng sức khoẻ của NCT, có 4,9% NCT hiện nay cảm thấy mình khoẻ mạnh, 48% cho là sức khoẻ trung bình và gần 50% cho là sức khoẻ yếu Trong đó nữ có sức khoẻ yếu hơn nam giới Có 21% số NCT bị ốm 1 đợt/năm, 20% bị ốm 2 đợt/năm Trong điều tra năm 2002, trung bình ở NCT ốm 2,4 đợt trong 12 tháng và số ngày ốm trong năm là 17 ngày [21]

Các bệnh thường gặp ở NCT nước ta là bệnh tim mạch, hô hấp, tiêu hoá, thần kinh và xương khớp Tỷ lệ NCT khi bị ốm đau đến y tế cơ sở khám chữa

tế tư nhân 6% [13], [23]

Hiện nay ngành Y tế hiện đang đứng trước một gánh nặng kép về bệnh tật: tỷ phần mắc bệnh lý không lây truyền tăng từ 39% (1986) lên 60,61% (2003), trong khi tỷ phần mắc bệnh lý lây truyền giảm từ 55,5% (1976) xuống còn 27,44% (2003) nhưng lại dai dẳng với HIV/AIDS, lao, cúm gà, sốt xuất huyết, viêm não Nhật Bản Bên cạnh đó tai nạn, chấn thương là nguyên nhân của tới 20% tử vong Trong khi đó ngân sách chi cho y tế mới chỉ chiếm 4,21% của GDP (2003) [10], [19]

Theo điều tra với gần 1.500 NCT sống tại các vùng khác nhau của Viện Lão khoa cho thấy, tỷ lệ các cụ bị đục thủy tinh thể là 57,9%, tăng huyết áp là 45,6%, thoái hóa khớp là 33,9%, suy tĩnh mạch là 16,1% Còn theo nghiên cứu của Viện Chiến lược và Chính sách y tế, khoảng 70% người già mắc các bệnh mạn tính, 5% có bệnh trầm cảm [8]

1.6 Các nghiên cứu liên quan đến đề tài

Một số nghiên cứu đã nhận định, TCQ như một liệu pháp thay thế để giảm cân [44], [46], [55] TCQ là một môn võ thuật Trung Quốc dựa trên chuyển động chất lỏng và một chuyển động nhẹ nhàng năng suất mà thư giãn

và kích thích tất cả các phần của cơ thể Thừa cân, béo phì là một hội chúng của rối loạn chuyển hoá cơ thể, trong đó chủ yếu do rối loạn chuyển hoá lipid [55] Nghiên cứu được công bố trên Tạp chí Y học thể thao Anh, kiểm tra tác động của TCQ trên người lớn có hội chứng chuyển hóa (theo [63]) Các nhà nghiên cứu tại Đại học Queensland, Australia quản lý một chương trình tập luyện TCQ trên 11 người lớn bị hội chứng chuyển hoá gây béo phì trong

12 tuần Kết quả nghiên cứu cho thấy, TCQ được cải thiện cân nặng, huyết

áp và mức insulin Những người tham gia bị mất 3 kg trung bình trọng lượng

và kích thước 3 cm vòng eo Hơn nữa, áp lực của máu, nồng độ insulin, sức khỏe tâm thần và sức sống cải thiện đáng kể (theo [59])

Trong một nghiên cứu của Taggart, H.M (2001) [60] trên 21 phụ nữ béo phì, tất cả các đối tượng đã tham gia vào một chương trình quản lý giảm cân trong 10 tuần, cùng với chế độ ăn uống hợp lý và luyện tập TCQ mỗi tuần 5 buổi và thời gian mỗi buổi 40-50 phút cho thấy, tỉ lệ % mỡ của cơ thể sau 10 tuần giảm 16,3%, vùng bụng, vùng eo giảm do được săn chắc hơn

Trong một nghiên cứu ngẫu nhiên của Jen-Chen Tsai, Wei-Hsin Wang

và cs [44] về huyết áp và lipit máu ở nhóm tập TCQ và nhóm ít vận động cho thấy, nhóm tập TCQ 3 lần/tuần trong thời gian 12 tuần cho thấy HATT giảm 15,6 mmHg và HATTR giảm 8,8 mmHg; hàm lượng lipit huyết tương giảm, còn HDL – C tăng; đây là nguyên nhân gây giảm HATTR ở bài tập TCQ Do

đó, TCQ có thể được sử dụng như một phương thức thay thế trong điều trị bệnh nhân tăng huyết áp nhẹ, với một hiệu quả kinh tế đầy hứa hẹn Giảm hàm lượng lipit huyết tương là cơ sở để giảm HATTR ở người THA trong tập luyện TCQ

Yeh GY, Wang C, Wayne PM, Phillips RS (2008) [77], khi nghiên cứu hiệu quả của tập luyện TCQ trên 26 bệnh nhân bị THA đã cho thấy, sau 12 tuần tập luyện TCQ, HATT của đối tượng TN giảm 12 mmHg và HATTR giảm 4-8 mmHg Theo dõi quá trình tập luyên, tác giả còn cho thấy, tần suất cơn THA ở nhóm bệnh nhân thực nghiệm cũng giảm đáng kể Nghiên cứu còn cho thấy, tác dụng cải thiện chức năng tim thông qua điện tâm đồ

Lan C, Su TC, Chen SY, Lai JS (2004) [50], khi nghiên cứu ảnh hưởng của TCQ lên các yếu tố nguy cơ gây nên bệnh tim mạch như mạch vành ở 53 bệnh nhân (24 ĐC, 29 TN) Kết quả nghiên cứu cho thấy, việc giảm huyết áp, chất béo trung tính, tổng số cholesterol, lipoprotein mật độ thấp cholesterol

kể trong những yếu tố nguy cơ tim mạch

Tsai JC, Wang WH, Chan P, Lin LJ, Wang CH, Tomlinson B, Hsieh

MH, Yang HY, Liu JC (2003) [63] và Yeh GY, Wang C, Wayne

PM, Phillips RS (2008) [78] đã lần nữa khẳng định lợi ích ảnh hưởng của TCQ lên HA và lipid máu

Theo Adler PA Roberts BL (2006) [27], đã đưa TCQ vào áp dụng để cải thiện sức khoẻ trong quá trình điều trị bệnh tim mạch cho NCT Các tác giả này cho rằng, tập TCQ với bản nhạc nhẹ nhàng trong trạng thái thư giãn thoải mái về trí não và cơ thể làm cho trạng thái tinh thần của con người đạt đến điểm tối ưu, một trạng thái thư thái thật khó tả huyền bí (chỉ có tập rồi mới cảm nhận được), làm giảm stress, cân bằng tinh thần là điều rất cần cho NCT bị các bệnh về tim mạch

Chang YF, Yang YH, Chen CC, Chiang BL (2008) [30], qua nghiên cứu

đã cho rằng, tập luyện TCQ cơ tác dụng cải thiện chức năng phổi ở trẻ em bị hen phế quản

Lan, Ching, Lai, Chen, Ssu – Yuan, Wong (1998) [51] khi nghiên cứu 38 người gồm 20 người tuổi từ 58-72 (9 nam, 11 nữ) được tập luyện TCQ, ngày

40 phút và nhóm đối chứng ít vận động Kết quả nghiên cứu cho thấy, ở nam giới tập luyện TCQ, VO2 max tăng 16,1% với p<0.01, tính linh hoạt lồng ngực thắt lưng tăng 11% (p<0.05), sức mạnh cơ bắp tăng 18,1% với p<0.01

Ở nữ, VO2 max tăng 21,3% (p <0.01), tính linh hoạt lồng ngực thắt lưng tăng 8,8 % (p<0.05), sức mạnh cơ bắp tăng 15,9% với p<0.01 8,8 Nhóm chứng cho thấy không có thay đổi đáng kể trong các biến này

Jacqueline Stenson (1995) [43] trong một nghiên cứu của 84 người có tuổi trung bình là 64, thực hành tập TCQ thường xuyên hơn hai năm ít bị suy giảm chức năng phổi hơn những người ít vận động Tác giả đã khẳng định, tập

TCQ có tác dụng cải thiên chức năng phổi ở người già thông qua tăng cường

độ linh hoạt của cột sống và các khớp ở lồng ngực Chính thở sâu trong luyện tập TCQ, kết hợp thở ngực và thở bụng có tác dụng tăng thông khí phổi và dung tích sống

Chen, W.; Sun, W (1997) [31] qua kiểm tra ảnh hưởng sức khỏe của 36 người cao tuổi tập luyện TCQ cũng đưa ra nhận xét, tập luyện TCQ có tác dụng tăng độ linh hoạt của cơ bắp và khớp Tác giả đã kết luận, TCQ là một hình thức tập luyện tối ưu để nâng cao sức khỏe và phòng bệnh cho người cao niên trong cộng đồng

Chương 2 ĐỐI TƯỢNG VÀ PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU

2.1 Đối tượng nghiên cứu

Vinh (Lê Mao, Trường Thi, Trung Đô, Hưng Hoà, Nghi Phú)

- Điều tra thực trạng tập luyện TCQ và tình hình sức khoẻ của NCT đang tập TCQ với (n= 2.053)

- Đánh giá tác dụng của tập luyện TCQ trên 25 nữ bị THA (tuổi trung bình 66,5  4,8), 25 nam bị ĐTĐ (tuổi trung bình 67,3  5,7)

- Nhóm đối chứng (ĐC) THA: 25 nữ (tuổi trung bình 65,8  4,2) và nhóm ĐC ĐTĐ: 25 nam (tuổi trung bình 65,5  3,8)

2.2 Phương pháp nghiên cứu

2.2.1 Phương pháp chọn mẫu: chọn mẫu ngẫu nhiên và theo cụm

* Cỡ mẫu để tiến hành nghiên cứu can thiệp cho mỗi nhóm theo công thức:

n = 2

) (

) 1 ( 2

) 8 0 1 ( 85 7

= 28 Trong đó:

C:Hằng số liên quan đến sai sót loại I (α = 0,05 ) và loại II ( β = 0,95 ) ES: là hệ số ảnh hưởng

r:là hệ số tương quan

Lấy cho mỗi nhóm nghiên cứu là 25 người

2.2.2 Phương pháp điều tra phỏng vấn (phụ lục)

Điều tra gián tiếp theo phiếu điều tra thiết kế sẵn: để điều tra thực trạng tập luyện TDTT, tình hình sức khoẻ ở NCT tập TCQ

2.2.3 Phương pháp nhân trắc học

+ Phương pháp nhân trắc trực tiếp: để xác định các chỉ tiêu hình thái như

chiều cao đứng (cm), cân nặng (kg), vòng ngực (cm)

+ Phương pháp nhân trắc gián tiếp:

Tính chỉ số BMI (body mass index) : cân nặng/(cao đứng)2

Tính chỉ số WHR (waist to hip ratio)

 Tính chỉ số thể năng = VC/P (Dung tích sống/cân nặng) (ml/kg)

 Tính chỉ số HDL-C (Hight Density Lypoproteins)

 Tính chỉ số LDL-C (Low Density Lypoproteins )

 Đo vào buổi sáng sớm

2.2.5 Phương pháp xác định các chỉ số hoá sinh:

 Xác định các chỉ tiêu Lipid máu (mmol/l): xác định hàm lượng

cholesterol, triglycerid, HDL – C, LDL – C bằng phương pháp quang phổ trên máy Hitachi – 912 (Nhật) bằng bộ kít chuẩn của hãng BioMerieux (đơn vị đo mmol/l)

 Xác định hàm lượng Glucose máu (mmol/l) bằng que thử theo phương

pháp men Glucose oxydase (trên máy UITRA) Xác định hàm lượng đường sau nghiệm pháp dung nạp đường

2.2.6 Phương pháp xác định các chỉ số năng lực thể chất:

 Phương pháp xác định sức nhanh bằng “8 foot up and go test” của Jones

và Rikli và (Mỹ) [57]: Test ngồi – đi 2,44m – ngồi Thành tích tính theo số giây (s)

Hình 2.1: Thực hiện “8 foot up and go test”

 Phương pháp xác định sức mạnh chân bằng stair test hay (Margaria

staircase test) [53]

Dụng cụ: đồng hồ bấm giây, thảm cỏ, thước dây, cầu thang gồm 10 bậc, có khoảng cách 4- 6m trước bậc thứ nhất Mỗi bậc cao khoảng 17 cm; đánh dấu mốc ở các bậc 2, 4, 6 Chiều cao đứng giữa bậc 2 và bậc 6 phải đo chính xác

Tiến hành: Đối tƣợng đƣợc khởi động 10 phút, sau đó đứng vào chỗ xuất phát ở thảm cỏ Khi có lệnh “xuất phát”, đối tƣợng sẽ chạy lên cầu thang, vị trí chân đặt vào cầu thang ở bậc 2, 4, 6 rồi chạy lên hết 10 bậc cầu thang Thời gian đƣợc tính từ bậc thứ 2 đến bậc thứ 6

Thực hiện 3 lần với quãng nghỉ 2-3 phút

Công thức tính sức mạnh của chân:

P = (M x D) x 9.8/t

Trong đó: P là sức mạnh (đơn vị Watts) , M là trọng lƣợng cơ thể (kg),

D là chiều cao đứng của cầu thang từ bậc 2 đến bậc 6 (m), t là thời gian (s), 9.8 là hằng số trọng lực (gia tốc)

Sơ đồ 2.1 Sơ đồ stair test (Margaria staircase test)

Hình 2.2: Thực hiện “stair test”

+ Phương pháp xác định thăng bằng tĩnh bằng test Romberg [47]: đối

tượng đứng một chân, hai tay buông sát dọc theo chân, chọn chân thuận bất

kỳ, đồng thời 2 mắt nhắm lại, bắt đầu tính “thời gian đứng không đổ”, tức là chân kia không chạm đất Làm 3 lần, mỗi lần cách nhau 5 phút, rồi tính kết quả trung bình Đơn vị (giây)

Số liệu thu được xử lý bằng phương pháp thống kê Y sinh học, với sự

hỗ trợ của phần mềm Epi.info 6.0

2.3 Thiết kế nghiên cứu

2 nhóm TN chưa tập TCQ được chuyên gia hướng dẫn tập luyện TCQ 24 thức, tập trong 2 tuần vào buổi sáng (6h30 mùa hè) để hình thành kỹ năng Sau đó xác định các chỉ tiêu hình thái, sinh lý và hoá sinh nghiên cứu Theo dõi giám sát tập luyện trong thời gian 3 tháng Sau từng tháng, chúng tôi xác định các chỉ tiêu nghiên cứu và đánh giá tác dụng sau thời gian tập luyện 3 tháng

- Nhóm đối chứng là những người có thói quen ít vận động

Cả nhóm ĐC và nhóm TN ĐTĐ được cán bộ y tế hướng dẫn chế độ dinh dưỡng ,chăm sóc và điều trị

2.4 Địa điểm nghiên cứu

Câu lạc bộ Thái cực quyền – Trung tâm văn hoá TP Vinh

2.5 Thời gian nghiên cứu

Thời gian thực hiện đề tài: tháng 10/2009 – tháng 12/2010

Thời gian tổ chức thực nghiệm: tháng 5/2009-tháng 8/2009

MÔ HÌNH NGHIÊN CỨU

Chương 3 KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU VÀ BÀN LUẬN 3.1.KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU

TÁC DỤNG CỦA TẬP LUYỆN TCQ LÊN MỘT SỐ CHỈ TIÊU SINH HỌC

VÀ NĂNG LỰC THỂ CHẤT Ở NGƯỜI CAO TUỔI

Đối tượng nghiên cứu

Nhóm TN THA

(n=25)

Nhóm ĐC THA (n=25 )

Nhóm TN ĐTĐ (n=25)

Nhóm TN ĐTĐ (n=25)

Thời điểm

thu số liệu Trước 3 tháng Sau 3 tháng

Chỉ tiêu NC:

- Hình thái: P, BMI, Vòng eo, Vòng mông

- Sinh lý: TS tim, HA,

TS thở, VC

- Hoá sinh: Glucose, Triglyxerit, Cholesterol, LDL-C, HDL-C

MỤC TIÊU

1 Đánh giá thực trạng tập luyện TCQ và sức khoẻ

NCT đang tập TCQ ở Thành phố Vinh

2 Tìm hiểu tác dụng của tập luyện TCQ lên một số

chỉ tiêu sinh học và năng lực thể chất ở NCT

3.1.1 Thực trạng về tập luyện TCQ ở NCT tại TP Vinh

- Thực trạng tập luyện TDTT ở NCT tại TP Vinh

Bảng 3.1 Phân bố giới và tỉ lệ người cao tuổi tham gia tập luyện TDTT

Người

cao tuổi

Số lượng %

Tập luyện

tự do

Tập luyện theo CLB Tổng

(n= 25007)

1446

3 57,84 7.955 31,81 2589 10,35 10544 42,16

Quan sát số liệu thu được ở bảng 3.1 cho thấy: Tại thành phố Vinh chỉ có 42,16% số người cao tuổi tham gia tập luyện TDTT và trong đó nữ giới tham gia tập luyện nhiều hơn nam giới Trong số người cao tuổi tham gia tập luyện thì số người cao tuổi tập luyện tại các câu lạc bộ thấp hơn nhiều so với số người tập luyện tự do

Tỉ lệ NCT nam tham gia tập luyện ít hơn so với nữ

- Các môn TDTT người cao tuổi thường tập luyện

Bảng 3.2 Phân bố giới và môn thể dục thể thao tập luyện

Bảng 3.2 cho thấy, có 11 môn thể thao mà người cao tuổi lựa chọn để tập luyện, trong đó số người cao tuổi tham gia tập luyện các môn như đi bộ, thái cực trường sinh và tập bài thể dục buổi sáng tại nhà chiếm tỉ lệ cao hơn, tiếp đến là môn tâm năng dưỡng sinh và kinh lạc thao Đây là những môn phù hợp với sức khoẻ của người cao tuổi

Một số môn thể thao nữ cao tuổi không tham gai tập luyện như cờ tướng

và đi xe đạp Môn kinh lạc thao được nữ cao tuổi tham gia tập luyện nhiều hơn

- Thực trạng tập luyện TCQ ở NCT tại TP Vinh

Bảng 3.3 Thực trạng tập luyện thái cực quyền ở NCT

- Thời điểm tập luyện TCQ trong ngày

Buổi sáng 42.16%

Buổi chiều 44.55%

Buổi tối 13.29%

Biểu đồ 3.1 Thời điểm tập luyện TCQ trong ngày của NCT

Nhƣ vậy, thời điểm tập luyện TCQ trong ngày của NCT chủ yếu là buổi sáng và buổi chiều Trong nghiên cứu của chúng tôi còn cho thấy, số NCT tập luyện vào buổi tối chủ yếu là các CLB TCQ ở các khối xóm

luyện buổi sáng vào tháng 5 đến tháng 8 chủ yếu 6h30-7h30, buổi chiều từ từ 17h30 – 18h30, buổi tối 19h30-20h30

- Tỉ lệ NCT tham gia tập luyện các loại cực quyền

Biểu đồ 3.2 Tỉ lệ người cao tuổi đang tập các loại bài tập TCQ

Kết quả ở biểu đồ 3.2 cho thấy: Hiện nay NCT Thành phố Vinh chủ yếu tham gia tập luyện TCQ 24 thức (73,89 %), tiếp đến là 42 thức (24,06%) và thấp nhất là tập TCQ 48 thức (2,05 %)

- Thời gian tham gia tập luyện TCQ (năm): Quan sát biểu đồ 3.3 cho thấy,

cả nam và nữ cao tuổi, tỉ lệ tham gia tập luyện ngày càng tăng lên Tuy nhiên vẫn còn một tỉ lệ tương đối NCT đã tham gia tập luyện môn TCQ trên 3 năm Nghiên cứu của chúng tôi còn cho thấy, sau 2 năm tập luyện, NCT thường chuyển sang tập luyện TCQ 42 thức và 48 thức

1 thg-1 năm >1 năm- 2 năm >2 năm-3 năm >3 năm

Thời gian tập (năm)

Nam

Nữ Chung

Biểu đồ 3.3 Thời gian tham gia tập luyện TCQ (năm)

3.1.2 Tình hình sức khoẻ NCT đang tập luyện TCQ

Chúng tôi nghiên cứu tình hình sức khoẻ ở NCT hiện đang tập luyện TCQ dựa vào kết quả đã xác định bệnh của cơ quan y tế theo phương pháp điều tra Các thông số điều tra là bệnh và chứng đã được xác định từ năm 2005-2009

Theo kết quả điều tra có 2.053 NCT hiện đang tham gia tập luyện TCQ, nhưng sau khi phát phiếu điều tra, chúng tôi chỉ thu được 1.867 phiếu trả lời đầy đủ các thông số, còn 186 NCT do chỗ ở không cố định hoặc không hợp tác khi điều tra, hoặc không trả lời đầy đủ các thông số nên số lượng để điều tra bệnh và chứng chỉ 1.867 người

Kết quả bảng 3.4 về tình hình sức khoẻ của NCT cho thấy, NCT hiện đang tập TCQ có tỉ lệ cao các bệnh như THA, loãng xương, thoái hoá khớp, gan nhiễm mỡ và tăng mỡ máu Có tỉ lệ thấp hơn ở các bệnh như viêm đại