Xác minh điều kiện thi hành án dân sự theo pháp luật thi hành án dân sự việt nam hiện hành TT

Vì vậy, để các quy định pháp luật về xác minh điều kiện THA tiếp tục được hoàn thiện, phù hợp, bắt nhịp kịp với cuộc sống vốn dĩ sinh động này thì việc phân tích, đánh giá một cách toàn

HỌC VIỆN KHOA HỌC XÃ HỘI

NGUYỄN THỊ HƯƠNG GIANG

XÁC MINH ĐIỀU KIỆN THI HÀNH ÁN DÂN SỰ THEO PHÁP LUẬT THI HÀNH ÁN

DÂN SỰ VIỆT NAM HIỆN NAY

Ngành: Luật Kinh tế

Mã số: 9 38 01 07

TÓM TẮT LUẬN ÁN TIẾN SĨ LUẬT HỌC

HÀ NỘI - 2021

HỌC VIỆN KHOA HỌC XÃ HỘI

Người hướng dẫn khoa học:

GS.TS Hoàng Thế Liên

Phản biện 1: PGS.TS Dương Đức Chính

Phản biện 2: PGS.TS Dương Đăng Huệ

Phản biện 3: PGS.TS Vũ Thị Hải Yến

Luận án sẽ được bảo vệ trước Hội đồng chấm luận án tiến sĩ cấp Học viện họp tại…

Vào hồi … ngày … tháng … năm 2021

Có thể tìm thấy luận án tại:

- Thư viện Quốc gia;

- Thư viện Học viện Khoa học xã hội

MỞ ĐẦU

Hiến pháp năm 2013 đã khẳng định yêu cầu Nhà nước quản lý xã hội bằng pháp luật, các cơ quan nhà nước, tổ chức và cá nhân phải luôn tôn trọng và nêu cao tinh thần thượng tôn Hiến pháp và pháp luật Các bản án, quyết định của TAND có hiệu lực pháp luật phải được cơ quan, tổ chức, cá nhân tôn trọng; cơ quan, tổ chức, cá nhân hữu quan phải nghiêm chỉnh chấp hành, các giá trị của công lý phải được tôn vinh và bảo vệ Trong bối cảnh đó, công tác THADS đang ngày càng có vị trí và ý nghĩa tích cực, quan trọng trong việc bảo vệ pháp chế XHCN, thực thi công lý, bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp của công dân, xây dựng xã hội trật tự,

kỷ cương và ổn định

Xác minh điều kiện THADS là việc CHV/TPL thu thập thông tin, tiếp cận, xác định đối tượng mục tiêu cần phải thi hành (tài sản, thu nhập của người phải THA, vật, giấy tờ, nhà phải trả…) và các thông tin khác phục vụ cho quá trình tổ chức THADS như: nhân thân, hoàn cảnh gia đình của người phải THA… Đây là hoạt động rất quan trọng trong quá trình tổ chức THADS Kết quả xác minh là cơ sở để CHV/TPL thuyết phục đương sự tự nguyện, thỏa thuận THA, là cơ sở để Thủ trưởng cơ quan THADS ra các quyết định ủy thác, hoãn, đình chỉ THA hay lựa chọn biện pháp cưỡng chế THA thích hợp Mặt khác, việc xác minh điều kiện THADS còn là cơ sở để phân loại án, là căn cứ cho việc thống kê số án tồn đọng Có thể nói, xác minh điều kiện THADS chính là căn cứ làm phát sinh hàng loạt các tác nghiệp khác trong quá trình tổ chức thi hành các bản án, quyết định, đòi hỏi CHV/TPL cần thiết phải nắm vững cơ sở pháp lý của việc xác minh, kỹ năng xác minh và xử lý kết quả xác minh phù hợp với quy định của pháp luật về THADS Nếu coi điều kiện THADS của người phải THA là “chìa khóa” để “mở cánh cửa” cho việc

tổ chức THADS thành công, thì hoạt động xác minh điều kiện THADS

của CHV và các chủ thể khác là một “cuộc hành trình” đi tìm chiếc chìa khóa đó

Để nâng cao hiệu quả của công tác THADS, các cơ quan THADS cần tổ chức thực hiện đồng bộ các giải pháp nhằm nâng cao chất lượng, hiệu quả công tác THADS, tạo chuyển biến cơ bản, bền vững, hoàn thành các yêu cầu, nhiệm vụ về THA theo Nghị quyết số 111/2015/QH13 của Quốc hội khóa XIII về công tác tư pháp Theo đó, việc xác minh điều kiện THADS có ý nghĩa quan trọng trong việc góp phần nâng cao chất lượng

và hiệu quả của công tác THADS, giảm án tồn đọng, giảm áp lực đối với

cơ quan THADS Nói cách khác, nâng cao hiệu quả của hoạt động xác minh điều kiện THADS là một trong những giải pháp căn bản nhất để thi hành dứt điểm bản án, quyết định, góp phần bảo vệ quyền lợi của các bên tham gia hoạt động THADS

Luật sửa đổi, bổ sung một số điều Luật THADS năm 2014 có hiệu lực từ 01/7/2015, đã khắc phục được nhiều bất cập, vướng mắc sau 06 năm thi hành Luật THADS năm 2008 Tuy nhiên, vẫn còn tình trạng thiếu hiệu quả của hoạt động xác minh điều kiện THADS Chẳng hạn như trong năm 2016, số tiền được xác minh có điều kiện THA là 86.254.000.000 đồng/tổng số tiền phải THA là 133.619.000.000 đồng (chiếm 64,6%) [12]; năm 2017, số tiền được xác minh có điều kiện THA

là 92.000.000.000 đồng/tổng số tiền phải THA là 163.658.000.000 đồng (chiếm 56,2%) [13]; năm 2018, số tiền được xác minh có điều kiện THA

là 90.010.000.000 đồng/tổng số tiền phải THA là 178.628.000.000 đồng (chiếm 50,4%) [14]; năm 2019, số tiền được xác minh có điều kiện THA

là 148.791.000.000 đồng/tổng số tiền phải THA là 251.172.000.000 đồng (chiếm 59,2%), [15] Như vậy, trong 4 năm gần đây, số tiền được xác

minh có điều kiện THA trên số tiền phải THA có tỉ lệ thấp, trung bình chưa tới 60%

Có nhiều nguyên nhân dẫn đến tình trạng trên, trong đó, có nguyên nhân từ sự bất cập của quy định pháp luật cũng như những khó khăn, vướng mắc, hạn chế trong thi hành pháp luật về xác minh điều kiện THADS Cụ thể như thiếu hành lang pháp lý cho hoạt động xác minh của các chủ thể xác minh điều kiện thi hành án; chế tài chưa đủ sức răn đe đối với hành vi không kê khai hoặc kê khai thiếu trung thực về điều kiện thi hành án của người phải thi hành án; sự thiếu rõ ràng trong vấn đề quản lý tài sản thuộc sở hữu, sử dụng của người phải thi hành án… có tác động rất lớn đến hiệu quả công tác xác minh điều kiện thi hành án Vì vậy, để các quy định pháp luật về xác minh điều kiện THA tiếp tục được hoàn thiện, phù hợp, bắt nhịp kịp với cuộc sống vốn dĩ sinh động này thì việc phân tích, đánh giá một cách toàn diện thực trạng quy định pháp luật và dự liệu những thách thức mới đặt ra đối với thực thi pháp luật về xác minh THADS, để từ đó đề xuất các giải pháp, kiến nghị thiết thực, có hiệu quả

là hết sức cần thiết

Với các lý do trên, NCS lựa chọn đề tài “Xác minh điều kiện thi

hành án dân sự theo pháp luật thi hành án dân sự Việt Nam hiện nay”

làm đề tài luận án tiến sỹ luật học

Mục đích của luận án là nghiên cứu nhằm góp phần xây dựng cơ

sở khoa học và thực tiễn phục vụ việc tiếp tục đổi mới, hoàn thiện quy định pháp luật về xác minh điều kiện thi hành án dân sự ở Việt Nam trên hai phương diện điều chỉnh pháp luật và thực thi pháp luật Đối tượng nghiên cứu của luận án được xác định bao gồm: các vấn đề lý luận về xác minh điều kiện thi hành án dân sự, pháp luật về xác minh điều kiện thi hành án dân sự và thực tiễn thi hành pháp luật về xác minh điều kiện thi

hành án dân sự ở Việt Nam Luận án nghiên cứu các đối tượng nói trên trong phạm vi pháp luật THADS ở Việt Nam từ sau khi Luật THADS sửa đổi, bổ sung năm 2014 có hiệu lực pháp luật (từ ngày 01/7/2015) đến nay Luận án sử dụng các phương pháp nghiên cứu chung của khoa học

xã hội và các phương pháp nghiên cứu đặc thù của luật học để giải quyết các vấn đề khoa học đặt ra Các phương pháp chủ yếu bao gồm: phương pháp mô tả, phương pháp phân tích và tổng hợp, phương pháp phân tích lịch sử, phương pháp so sánh pháp luật

Những đóng góp mới về khoa học của Luận án gồm:

Là một công trình khoa học nghiên cứu một cách có hệ thống, toàn diện về xác minh điều kiện THADS ở Việt Nam, luận án có những đóng góp mới chủ yếu sau đây:

- Luận án phân tích và luận giải những vấn đề lý luận về xác minh điều kiện THADS, cụ thể như:

+ Xây dựng khái niệm, làm rõ đặc điểm của xác minh điều kiện THADS; chỉ ra các ý nghĩa của xác minh điều kiện THADS

+ Xây dựng nội dung điều chỉnh pháp luật về xác minh điều kiện THADS bao gồm: chủ thể xác minh, phương thức xác minh, nội dung xác minh, thủ tục xác minh và thời điểm xác minh

+ Làm sáng tỏ các yếu tố ảnh hưởng đến hiệu quả xác minh điều kiện THADS

Đây là cơ sở để luận án phân tích, đánh giá thực trạng pháp luật và thực tiễn thi hành pháp luật, từ đó, đề xuất các giải pháp để hoàn thiện pháp luật về xác minh điều kiện THADS

- Luận án phân tích, đánh giá một cách đầy đủ, toàn diện, có hệ thống về thực trạng pháp luật thực định và thực tiễn thực hiện pháp luật về xác minh điều kiện THADS ở Việt Nam qua đó góp phần làm rõ những

ưu điểm, các bất cập, hạn chế trong quy định pháp luật và thực thi pháp luật về xác minh điều kiện THADS

- Luận án xác định rõ các yêu cầu của việc hoàn thiện pháp luật về xác minh điều kiện THADS, đồng thời đề xuất một số kiến nghị nhằm sửa đổi, bổ sung một số quy định pháp luật về xác minh điều kiện THADS

Kết cấu của luận án:

Ngoài phần mở đầu, kết luận, danh mục tài liệu tham khảo, Luận

án được trình bày với kết cấu gồm 04 chương như sau:

Chương 1 Tổng quan tình hình nghiên cứu đề tài

Chương 2 Những vấn đề lý luận về xác minh điều kiện thi hành án dân sự

Chương 3 Thực trạng pháp luật và thực tiễn thực hiện pháp luật

về xác minh điều kiện thi hành án dân sự ở Việt Nam

Chương 4 Định hướng và giải pháp hoàn thiện pháp luật Việt Nam về xác minh điều kiện thi hành án dân sự

CHƯƠNG 1 TỔNG QUAN VỀ VẤN ĐỀ NGHIÊN CỨU

1 Đánh giá sự liên quan của các công trình đã công bố đến đề tài: “Xác minh điều kiện thi hành án dân sự theo pháp luật thi hành

án dân sự Việt Nam hiện nay”

Một là, về sự liên quan của các công trình đã công bố với lý luận

về xác minh điều kiện thi hành án dân sự

Các công trình được công bố liên quan đến lý luận về xác minh điều kiện thi hành án dân sự chưa có công trình nào nghiên cứu một cách đầy đủ, chuyên sâu về khái niệm, đặc điểm, nội dung điều chỉnh của pháp

luật về xác minh điều kiện thi hành án dân sự Từ đó, cho phép nhận diện bản chất của xác minh điều kiện thi hành án dân sự Các công trình cũng chưa kết nối được lịch sử quy định pháp luật về xác minh điều kiện thi hành án dân sự cũng như chưa phản ánh sâu sắc vấn đề xác minh điều kiện thi hành án dân sự theo quy định của pháp luật ở một số quốc gia trên thế giới

Hai là, về sự liên quan của các công trình đã công bố với thực trạng pháp luật và thực tiễn thực hiện pháp luật về xác minh điều kiện thi hành án dân sự ở Việt Nam

Liên quan đến các công trình được công bố chưa có công trình nào nghiên cứu đầy đủ và chuyên sâu về thực trạng pháp luật và thực tiễn thực hiện pháp luật về xác minh điều kiện thi hành án dân sự ở Việt Nam Đặc biệt, chưa có công trình nào luận giải được đầy đủ, chính xác những điểm tích cực và những bất cập, vướng mắc về xác minh điều kiện thi hành án dân sự trên phạm vi toàn quốc từ năm 2014 đến nay khi Luật Thi hành án dân sự năm 2014 được sửa đổi, bổ sung và có hiệu lực thi hành

Ba là, về sự liên quan của các công trình công bố với yêu cầu và

kiến nghị hoàn thiện pháp luật về xác minh điều kiện thi hành án dân sự ở Việt Nam

Ở một số góc độ nhất định, đã có một số công trình nêu ra yêu cầu

và giải pháp nâng cao hiệu quả xác minh điều kiện thi hành án dân sự ở Việt Nam Tuy nhiên những giải pháp, kiến nghị này còn nhỏ lẻ đối với từng trường hợp cụ thể mà chưa có công trình nào đưa ra tổng thể, đầy đủ các yêu cầu và kiến nghị nâng cao hiệu quả xác minh điều kiện thi hành

án dân sự ở Việt Nam

2 Hệ thống các vấn đề thuộc phạm vi nghiên cứu

Thứ nhất, vấn đề lý luận về xác minh điều kiện THADS

Luận án tiếp tục làm rõ khái niệm xác minh điều kiện THADS, đặc điểm của xác minh điều kiện THADS, xác định những nội dung cơ bản

mà pháp luật về xác minh điều kiện THADS cần điều chỉnh

Thứ hai, thực trạng pháp luật và thực tiễn thực hiện pháp luật về xác minh điều kiện THADS ở Việt Nam

Phân tích, đánh giá thực trạng pháp luật và thực tiễn thực hiện pháp luật về xác minh điều kiện THADS ở Việt Nam để có cái nhìn tổng quan về pháp luật xác minh điều kiện THADS Từ việc phân tích, đánh giá thực tiễn thực hiện pháp luật về xác minh điều kiện THADS để nhận diện và làm rõ những hạn chế, bất cập, lý giải nguyên nhân của những hạn chế, tồn tại trong pháp luật về xác minh điều kiện THADS

Thứ ba, yêu cầu và kiến nghị hoàn thiện pháp luật về xác minh điều kiện THADS ở Việt Nam

Các kiến nghị hoàn thiện pháp luật về xác minh điều kiện THADS được đề ra trên cơ sở lý luận về xác minh điều kiện THADS, đánh giá thực trạng pháp luật và thực tiễn thực hiện pháp luật xác minh điều kiện THADS; làm rõ những yêu cầu đặt ra đối với việc hoàn thiện pháp luật về xác minh điều kiện THADS, đưa ra những kiến nghị cụ thể để hoàn thiện pháp luật về xác minh điều kiện THADS

3 Lý thuyết nghiên cứu đề tài luận án

Để tiến hành nghiên cứu nội dung của đề tài này, luận án dựa trên các cơ sở lý thuyết như sau:

(1) Lý thuyết về xét xử công bằng

(2) Lý thuyết về tính minh bạch của thông tin, bảo vệ dữ liệu, bảo

vệ quyền riêng tư

(3) Lý thuyết về cân bằng quyền lợi của các bên đương sự

(4) Lý thuyết về quyền tự định đoạt trong quan hệ tư

CHƯƠNG 2 NHỮNG VẤN ĐỀ LÝ LUẬN VỀ XÁC MINH ĐIỀU KIỆN THI

HÀNH ÁN DÂN SỰ 2.1 Khái niệm, đặc điểm xác minh điều kiện thi hành án dân sự

2.1.1 Khái niệm xác minh điều kiện thi hành án dân sự

Xác minh điều kiện thi hành án dân sự là một giai đoạn quan trọng của hoạt động thi hành án dân sự Không chỉ ở Việt Nam mà hầu hết các quốc gia trên thế giới đều coi việc xây dựng cơ chế xác minh hữu hiệu là một trong những yếu tố để nâng cao hiệu quả hoạt động THADS Do vậy, xác minh điều kiện THADS gắn bó chặt chẽ với hoạt động THADS, mục đích của xác minh là để tổ chức THADS Dưới góc độ là một thủ tục THADS, nghiên cứu sinh đưa ra khái niệm xác minh điều kiện THADS như sau:

“Xác minh điều kiện thi hành án dân sự là một thủ tục THADS, trong đó, người được nhà nước giao quyền thực hiện các trình tự, thủ tục

mà pháp luật quy định nhằm thu thập thông tin về tài sản, thu nhập, điều kiện thi hành án khác của người phải thi hành án để làm căn cứ tổ chức thi hành án theo quy định của pháp luật.”

2.1.2 Đặc điểm xác minh điều kiện thi hành án dân sự

Xác minh điều kiện THADS có những đặc điểm sau:

- Xác minh điều kiện THADS là một thủ tục THADS;

- Chủ thể thực hiện xác minh gắn bó chặt chẽ với hệ thống tổ chức THA mà mỗi quốc gia lựa chọn cũng như quan điểm của các nhà lập pháp đối với hoạt động xác minh điều kiện THADS;

- Việc xác minh điều kiện THADS được thực hiện tại nhiều thời điểm, nhiều địa điểm khác nhau trong quá trình THA;

- Nội dung xác minh điều kiện thi hành án chủ yếu là làm rõ thông tin về thu nhập, tài sản của người phải THA;

- Việc xác minh điều kiện THADS phải được thực hiện một cách đầy đủ, chính xác theo đúng trình tự, thủ tục THADS nhằm bảo đảm hiệu quả THADS

Ngoài ra, do xác minh điều kiện THADS là một thủ tục THADS nên còn có các đặc điểm của THADS như sau:

- Hoạt động THADS tác động trực tiếp đến quyền, lợi ích của đương sự và luôn chịu sự chống đối quyết liệt của đương sự;

- Hoạt động THADS không có tính độc lập tuyệt đối mà luôn phải

có sự phối hợp chặt chẽ với các cá nhân, cơ quan, tổ chức có liên quan;

- Hoạt động THADS ở Việt Nam đang ngày càng tăng cả về số lượng án phải thi hành và tính chất phức tạp của các vụ việc

2.2 Ý nghĩa của xác minh điều kiện thi hành án dân sự trong hoạt động thi hành án dân sự

- Thứ nhất, giúp cho việc phân loại án được chính xác, góp phần nâng cao chất lượng và hiệu quả công tác THADS, giảm bớt áp lực đối với cơ quan THADS vì không mất nhiều thời gian, công sức để giải quyết những việc THADS chưa có điều kiện thi hành;

- Thứ hai, góp phần bảo đảm quyền của người được THA;

- Thứ ba, xác minh điều kiện THADS góp phần nâng cao ý thức của người dân trong việc THA;

- Thứ tư, xác minh điều kiện THADS góp phần bảo đảm hiệu lực các bản án, quyết định

2.3 Nội dung điều chỉnh pháp luật về xác minh điều kiện thi hành án dân sự

2.3.1 Chủ thể xác minh

Nghiên cứu pháp luật về xác minh điều kiện THADS ở một số quốc gia trên thế giới có thể thấy, pháp luật của các quốc gia giao cho các chủ thể khác nhau thực hiện nhiệm vụ xác minh điều kiện THADS nhưng điểm chung của các quy định nói trên là song song với việc giao nhiệm vụ thì luôn xây dựng hành lang pháp lý phù hợp để các chủ thể đó thực hiện nhiệm vụ một cách hiệu quả nhất Như vậy, dù người có nhiệm vụ xác minh là công chức nhà nước hay là những người hoạt động tự do hay thậm chí là các cá nhân, tổ chức có các quyền phát sinh từ bản án, quyết định (người được THA) thì để xác minh hiệu quả, pháp luật buộc phải chú trọng đến việc bảo đảm cho các chủ thể quyền được thu thập thông tin, xác minh điều kiện THADS Hai yếu tố cơ bản của một cơ chế xác minh điều kiện THADS hiệu quả chính là bảo đảm tính sẵn có, liên thông,

dễ tiếp cận của thông tin và có chế tài đủ mạnh để buộc người phải THA

và các chủ thể có liên quan cung cấp thông tin

2.3.2 Phương thức xác minh

Phương thức xác minh là các cách thức mà người có quyền thực hiện để thu thập, xác minh điều kiện THA của người phải THA Hiện nay, tồn tại ba (03) phương thức khác nhau để có được thông tin về tài sản của người phải THA:

- Phương thức xác minh qua tuyên bố của người phải THA;

- Phương thức xác minh qua việc truy cập vào các sổ đăng ký;

- Phương thức xác minh qua bên thứ ba đang nắm giữ thông tin về tài sản của người phải THA

Các phương thức xác minh này có tác dụng hỗ trợ lẫn nhau và để đạt được hiệu quả của hoạt động xác minh, mỗi phương thức có những yêu cầu riêng về quyền, nghĩa vụ của các chủ thể tham gia cũng như các

hình thức chế tài và các điều kiện đảm bảo để thực hiện các phương thức xác minh đó

2.3.3 Nội dung xác minh

Mục đích của xác minh điều kiện THADS là để làm cơ sở cho việc thực hiện các công việc tiếp theo của quá trình THADS như cưỡng chế kê biên, xử lý tài sản, cưỡng chế giao tài sản, cưỡng chế thực hiện một công việc… Vì vậy, nội dung xác minh sẽ bao gồm xác minh quyền sở hữu tài sản, hiện trạng tài sản và điều kiện THA khác như khả năng tự mình hoặc thông qua người khác thực hiện nghĩa vụ THA

2.3.4 Thủ tục xác minh

Mỗi chủ thể xác minh và phương thức xác minh khác nhau sẽ có các thủ tục xác minh không giống nhau Tuy nhiên, để hoạt động xác minh điều kiện THADS được thực hiện có hiệu quả đòi hỏi trình tự, thủ tục xác minh điều kiện THADS phải được pháp luật quy định đầy đủ, chặt chẽ, đồng thời phải có quy định cụ thể về quyền, nghĩa vụ, trách nhiệm pháp lý của các chủ thể tham gia hoạt động xác minh điều kiện THADS

2.3.5 Thời điểm xác minh

Thời điểm xác minh là các quy định về thời điểm mà người có thẩm quyền xác minh được quyền hoặc có nghĩa vụ tiến hành xác minh điều kiện THADS Để đảm bảo sự cân bằng quyền lợi của các bên tham gia hoạt động xác minh điều kiện THADS, cần phải có quy định rõ ràng

về thời điểm bắt đầu của quá trình xác minh điều kiện THADS