Năng lực cạnh tranh của các tổ chức tín dụng Việt Nam khi hội nhập kinh tế quốc tế.pdf

Năng lực cạnh tranh của các tổ chức tín dụng Việt Nam khi hội nhập kinh tế quốc tế.pdf

X~nfl XOln

\7i~c nghien Clrutien cd Vi~t Ram

Nh.t Minh *

T ien t$ la slm pham cua nen

van minh nhan lo~i, no chi ra

dai khi vi$c san xuat ra cua

cai v~t chat cua xa h9i da pheittri~n

den m9t mUcd9 nhat d!nh No thlJC

SIJchin muoi va can thiet khi loai

ngliai da bliClcvao giai do~n san

. xuat hang hoa doi hoi phai co m9t

phlidng ti$n trung gian trong vi$c

trao d6i cac gia tr! sa dl,lng khac

nhau nham thoa man cac nhu cau

.v~t chat, van hoa cua con ngliai.

Tien t$ ra dai khong chi danh dau SIJ

phat tri~n ve m?t kinh te, no con

phan anh nhG'ngthay d6i ve th~ che

chinh trL v! tri, slJ vG'ng m~nh hay

yeu kem cua Nha nliClc phap quyen,

cac ho~t d9ng ve ngo~i giao, ngo~i

thlidng cua nhG'ng thai ky lich sa

tlidng (mg, dong thai con phan anh

ca ve m?t van hoa, ngh$ thu~t, ton

giao, SIJ pheit tri~n khoa hc;>c,ky

thu~t cua thai ky ma dong tien do

ra dai va dlic;1CIliU hanh

Doi vCli nliClc ta k~ tCfdau cong

nguyen cho den khi Chu t!ch Ho Chi

Minh khai sinh nliClc Vi$t Nam Dan

Chu c9ng hoa da trai qua 14 trieu

d~i, 88 dai vua (W Trung NG'Vlidng

nam 40 den Nguy~n Bao D~i nam

1945), vCli 1118 nam tri vi cua cac

trieu d~i phong kien (1) Trong hem

11the ky do, che d9 phong kien Vi$t

Nam da trai qua bao nhieu bliClc

thang tram, nhieu trieu d~i da d~t tCli

d9 thinh tri nhli nha Ly: 215 nam, Le

Trung Hling: 255 nam Nhling

cOng co nhG'ng trieu d~i chi ton t~i

rat ngan nhli nha Ho: 7 nam, tuy

V?y, hau het cac trieu d~i da duc

tien d~ dap (mg nhu cau giao lliu

hang hoa, phat tri~n kinh te, chi tieu

cho ngan sach Nha nliClc Nam

1010, Ly Cong U~n dai do ra Thang

Long thiet I~p m9t Nha nliClc phong

kian t~p quyen vCli nhG'ng th~ che

D6ng ti€n cd V9n Lich Thong Boo (d6ng nhO) va Minh M9ng Thong Boo (d6ng Ion) trong b9 situ t~p ti€n cd cuo ong Nguyin Ba D9mAnh: p.v.

nghien ClJu, ho?c m9t bai bao nao

de c~p tClivan de nay

Nghien clJu ve tien c6 Vi$t Nam

la m9t van de clJCky phUc t~p, kho khan 51Jthay d6i cua cac trieu d~i

ke tiep nhau, thong thliang khi m9t trieu d~i mClitr! vi, tien t$ cua trieu d~i trliClc bi cam ho?c khong con gia

tri trong IliU thong nG'a.Trai qua thai gian W va ba tram nam den hang

ngan nam, vCli khi h~u nhi$t dCli khac b~c, I~i trai qua nhieu CU9C chien tranh, nhieu dong tien da b! hli h~i, mat mat, khof1g con du hi$n v~t d~ chung ta nghien ClJu, doi chieu vClicac tli Ii$u ve van ban I!ch

sa NliClCta I~i chlia cO m9t d9i ngG nhG'ng ngliai chuyen nghien clJu ve tien c6, nhG'ng cong trinh khoa hc;>c rieng bi$t ve van de nay qua it Neu .

vi$c nghien clJu tien c6 Vi$t Nam khong dlic;1cnhanh chong xuc tien, khi nhG'ngchuyen gia"von da it oi trong linhvlJc nay va nhG'ngnha SliU

YenBai

chinh tr!, kinh te, van hoa hoan chlnh, ythuc xay dlJng m9t nen tien t$ d9C I~p, tlJ chu cang dlic;1Ccac trieu d~i quan tam d?c bi$t hdn

VCli nhG'ng gi da co dlic;1Ctuy chlia th~t day du, song co th~ kh~ng d!nh: chUng ta da co m9t be day ve lich sa tien t$ Ben c~nh nhG'ng chien cong hi~n heich chong ngo~i xam, cha ong chung ta da biet sa dl,lng cong cl,I tien t$ d~ xay dlJng m9t dat nliClc van minh, phon th!nh,

phat tri~n kinh ta, boidliong sUc dan

lam Cd so vG'ng chac cho vi$c giG' gin nen d9C I~p, tlJ do trong qua trinh dlJng nliClc va giG'nliClc

Tuy v~y, vi$c tiep c~n va nghien clJu tien c6 Vi$t Nam cho den nay van con qua it, rat hiem nhG'ngcong trinh nghien clJu day du va co h$

thong Co m9t thai ky, van de nay

da dlic;1Csd b9 de c~p tClia T~p chi

Ngan hang va cOng co m9t so bai

nghien clJu h~te ve tien c6, nhling sau do b~ng di va trong vai ba nam tro I~i day, chlia co m9t cong trinh

t~p tien c6 qua ddi thi vi~c nghien

cltu se g~p nhieu tra ng~i hem.

Vi v~y, qua T~p chf Ngan hang,

toi xin dLf<;lC neu lenme.>tso Ykien

xung quanh van de nay:

- Vi~c nghien cltu tien c6 noi

chung, tien c6 Vi~t Nam noi rieng,

lien quan den nhieulinh vlJc:I,ch sa,

khao c6, dan te.>ch9C Cong vi~c

trLfdc mat phai lam ngay la f\J"gah

hang Nha nLfdc can phoih<;Jp'VdF;

Vi~n Sa hC,)c,Vi~n Han 'N6rl1~i~hu

th~p me.>t dich co h~thorfgcac tLf

li~u ve tien c6 Vi~t Namtrerrocacth.Lf.

t!ch cO Me.>t vai be.>sa da: dLf<;lC Vi~n

Sa h9C chintPdyva d!ch.'.nn~,~D~i

Vi~t sa ky' toan thu" cua Ngo Sy

Lien, "D~i Nam thlJc 1I:lc"cua.Quoc'

sa QuantrieuNguyen deuco ghi

chep vi~c duc, phat hanh, va,IlJ'IJ

thong cac lo~i tien cua tUngtr'ieu~

vua Day la nhU'ngceL~6chfiih, tin

c~y d~ chung ta biet dV<;IC vi~cra

ddi cua nhU'ngdong ti~b'C9 'li~t

.Nam, nhLfng chac chan la chLfa du

bai Ie: vi~c bien so~n I!ch sa 0 nLfdc

ta ra ddi mUe.>n,nhieu be.>sa dLf<;lC

cac sa gia phong kien bien so~n

cOng phai dlJa vao nhiing tLf li~u tan

mat dLf<;lCthu th~p, doi khi dlJa ca

.vao da sa, truyeh thuyet trang dan

gian NhU'ng be.>sa got trai qua thdi

gian va nhU'ng bien de.>ngcua dat

nLfdc hau het da mat mat Vf dl,J:be.>

quoc su c6 nhat dLf<;lC.bien so~n co

h~ thong dautien anLfdc ta la cuon:

"D~i Vi~t sa kY" 30 quy~n cua Le

Van HLfUhoan thanh nam1272dLfdi

trieu vua Tran Thanh Tong, dLf<;lC

viet tlt ddi Hong Bang d~n the ky thlt

13 Ngoai nhLtng tai Ii~u xac thlJC

dLfang tMi ghi chep dLf<;lC,ft ra la

trong 12 the ky trLfdc do, Le Van

HLfUvdi vai tro la me.>tsu quan da

phai thu th~pf]hieu tLf li~u tlt nhU'ng

cUe.>cdien da a cac vung dat khac

nhau, than pM a cac den chua,

truyen thuyet dan gian, da su

Trongdieu ki~n ay, chac chan la co

nhieu SlJ ki~n quan tr9ng, trang do

.co tien t~ cua' cac trieu d~i khong

dLf<;lCthu th~p, ghi chepday du Be.>

sadLf<;lc coi la sdm nhat nay cung

vdi me.>tso cuon khac nhLf: "Sa ky

tl,jCbien"cua Phan PhuTien,"Vi~t

sa cLf9ngml,jc"cua HoTongThoc

den nay cOngkhong can Be.> c6 su chf" cua Phan Huy Chu (3) phan

sdm nhat can I~i den ngay nay la: "Quoc dl,jng chf' co ghi chep vetai

"D~i Vi~tsakytoan thu" cua NgoSy chfnh, thue khoa cua cac trieu d~i.

Lien hoan thanh nam 1479 dLfdi NhU'ngtLf li~u gian tiep tLfang tlJ trieu vua Le Thanh Tong Chac khac chac la cannamrai rackhong

chan la 207 nam sau, Ngo Sy Lien ft trong kho sach Han Nom Tu

da dlJa vao khong ft nhU'ngtLf li~u nhU'ngtLfli~u gian tiep nay,chung ta cua Le Van HLfUd~ bien so~n be.> sa co th~ doi chieu, suy doan nhU'ng

mdi cua minh abe.>sa nay, SlJ ki~n van de co lien quan den tien c6 d~

d,ucva phat ha~h ti~n t~ sdm nhat xac d!nh tiep nhU'ngvan de can di1<;1CNgo Sy Li~nghi I~ila: "thang2 thieu ho~c nghi van Tom I~i la: qua

'Giap Than (~84), Le'D~i.Hanhduc cac be.>su, thLf t!chcO,chUngta se

tien.Thien Phuq tran bao (2) Vdi dl/f7g i?i mC)t Mng danh mljc theo

,nhU'ngtLf 1i~~ft9i ,con I~i, chung ta tha tl/ tMi gian vi~c duc va phat

cOngco theJn~ng.d!nh: day khong Mnh lien t~ ttl dau cong nguyen

phaila d6ri9UehdUcdautien dLfdi den nay cua cac trieu d?i phong

thdi phong k,en"Theqm~fsotai li~u kien Vi~t Nam.

nghien cltu ve'tl~n' c6 Vi~t Nam, - Vi~c tiep theo la thu th~p cae dong tien sdmnhat<rLfgcduc va ILfU dong tien d~ co nhU'nghi~n v~t doi

thonga nLfdc t<:1la dong"Thien Dltc chieuvdibandanhmuctienc6tren.

'.thong bao" ra'ddi khoangtlt nam Congvi~c nay I~i c~ng kho khan,

.r544" 548~hiLy Brl~l c198chthong phltc t~p han gap be.>i.Ngoai kho

,tr! nha LU'png;lenng6tvua XLfngla tien c6 ma Ngan hang Nha nLfdcIw

~'LyNam D~ d~t qlJ6~: hi~u la V~n' gilt dLf<;lC,chung ta can phoi h<;lpvdi Xuan Dang<liec'la dong tien nay Bao tang I!chsaVi~t Nam, cac nha chung ta chLfa tlm thay Den the ky sLfUt~p tien c6 d~ de ngh, h9 t~ng thlt 10, dLfdi trieu nha Dinh (968 - ho~c mua I~i cac dong tien c6 con 980) 3 Ian cho duc tien "Thai Binh thieu Me.>tnguon tim kiem nLtala hLfng bao" Day la dong tien c6 nhat ngay trong nhan dan, nhat la vung can I~i den ngay nay NhLf v~y, so trung du, dong bang, duyen hai Bac vdj thdi di~m ma "D~i Vi~t su ky Be.>,cac tinh Thanh - Ngh~ - Tinh toan thu" ghi chep (nam 984), da co van la cac trung tam kinh te, chinh khoang trong 440 nam Tu do, tr! cua Vi~t Nam thdi c6, trung d~i,

chung ta co th~ Lfdcdoan rang: co nhieu nha cangilt dLf<;lCnhU'ngdong

the con nhieu dong lien ra dbi t(tiDC tien c6 coi nhLfcua gia bao.Cung

me.>tcach khac la chung ta con rat se co them nhU'ngdong tien c6 quy

nhieu diem trang trang suot chieu hierri, hoan chinhbe.>sLfU t~p ph(,Jc

dai lich sa lien te Viet Nam D~ khac vl,j cho vi~c nghien cltu va tien tdi p~l,j~ khiem kh~yet' nay, ngoai vi~c thanh I~p bao tang tien t~ Vi~t Nam dlJa vao nhU'ng be.>c6 su chfnh Trong suot chieu dai lich sa tien thong, chUng ta can phai dlJa vao c6 Vi~t Nam, do nhU'ng bien d~>ng kho sach Han Nom k~ ca nhU'ng tLf ve th~ che chfnh trj, slJ suy, th!nh, Ii~u trlJCtiep va gian tiep nham co hLfng,vong cua cac trieu d~i, trinh

do cang nhieu Gangtot Neu phat nhau nen doi hoi vi~c nghien cUu

hi$n dLf<;lCnhU'ngtLfli~u, thLft!ch trlJC tien c6 cOng phai dlJa vao nhG'ng

tiep dLf<;lC ghi chep tan mat co de thlJCte I!~hsa.do qe co nhung ainh

c~p den van de duc va phat hanh huang chinh xac cho vi~c tim kiem,

tienc6, chungta se co themnhU'ng nghien ctJu,19giai, nhanhchOng

tLf li~u quy b6 sung cho cac ghi dt,lngI?idi~nm?oSl!phattrfenti~n

chep d cac be.>chfnh sa Ngoai ra, co Vi~t Nam Theo toi, co th~ chia ra

con nhU'ng tLf li~(J gian tiep co lien 3 thdi ky:

quanden tient$ cua cac trieu d~i, vf , Tho'iky thLi'nhat

dl,j be.>:"L!ch trieu hien chLfang lo~i \ Tii thaicac vua Hung dl/ng mtac

Xonry XOin

(J{in thbi ky 8~c thu{)c tan thtJ nhat

(khoang 2000 nam trll{Jc cong

nguyen den 207 ifll{Jc cong

nguyen): Day la thOi ky m/oc Van

Lang 6n d!nh va phat tri~n Cac b(>

I,?cngU'aiVi~tc6 da t~P.h~p nhau I,?i

hinh thanh m(>txa h(>ico t6 chuc cU'

tru t~p trungC, trung du va vung

dong bang chau th6 song Hong.

Nen kinh te phat tri~n, vi~c san ban,

hai 1U'~mcac san ph§m tl,f nhien

khong can dong vai tro quyet d!nh

den dai song con ngU'ai,nghe trong

lua, cay an qua, thuan hoa va cMn

nuoi gia suc, nghe thu cong cOng

phat tri~n nhU'trong dau, nuoi tam,

d~t vai, lam do gom, dan lat, khai

khoang, duc dong d~ san XUi3tnong

cy, do dung gia dinh, do trang suc,

dyng cy am nh,?c, vO khL Vi~c

phan cong lac d(>ng xa h(>ikha ro

net va co khoang 15 b(>I,?c song C,

trung du, dong bang Bac B(>ngay

nay cung m(>t so b(> I,?c cU' tru C,

vung rCtngnui Vi~t Bac (4) cho phep

chung ta nghi den: li~u co m(>thinh

thuc tien t~ nao ra dai trong giai

do,?n nay khong? M(>tcong trinh

nghien c(Juve kinh te nguyen thuy C,

Vi~t Nam cho rang co 2 lo,?i dU'~c

coi la v~t trung gian trao d6i do la:

m(>tlo,?i oc bi~n co mau sac kha

dE;!pdU'~ctim thay c, vung nui ray

Bac, ma cho den nay, trong cU'oixin,

dan t(>cdo van dung lam do sfnh Ie.

Thu hai la m(>tlo,?i vong da dU'~c

mai giOa va che tac kha tinh vi, neu

dung deo C, tai se qua to, nhU'ng

dung nhU'm(>tlo,?ivong tay se qua

nhe (5) ykiennaym{Jichila m{)tgia

thiet dll(Jc suy doan chtJ chlla pMi

la m{)t tllli~u khoa hQc dll(Jckh~ng

djnh Du sac do cOng la m(>tphat

hi~n het suc quy bau d~ cac nha

khoa h9C nghien c(Ju tiep li~u day

co phai la lo,?itien t~ xuat hi~n som

nhat C,nU'octa hay khong?

Quoc gia Van Lang cOng la thOi

ky phat tri~n rl,fcrB cua dong thau,

ma san ph§m tieu bi~u nhat la trong

dong Dong Son San ph§m nay

khongchi dU'~csa dyng trong nU'oc

ma can dU'~cdU'ara nU'ocngoai "Tu

Vi~t Nam trong dong dU'~cchuy~n

len phfa Bac, toi dat Dien (Van

Nam) dat Thyc (Tu Xuyen)va dU'a

xuong phfa Nam toi Ma Lai (Malaixia),toi dat nU'ocdao Dua (Indonexia) (6) V~y Iy giai hi~n tU'~ngnay nhU'the nao? Day khong

phai la thai ky Bac thu(>cnen co th~

lo,?itru vi~c cong n,?p san ph§m.

V~y vi~c trao d6i nay dU'~cthl,fChi~n dU'oihinh thuc v~t d6i v~t hay la co m(>t lo,?i tien t~ nao do lam trung gian?

Nghien C(JUthai ky nay la kho khan nhat do thai gian cach chung

ta qua xa, nguon chfnhsa chac

chan la khong co Ngoai vi~c trong d~i nhG'ngket qua cua nganh Khao c6 h9c chung ta co th~ tim qua nhG'ng tU' Ii~u c6 cua Trung Quoc nhU':"Giao Chau ky" cua LU'UHan

"Ky dai Tan, "An Nam chf nguyen"

cua Cao Hung TrU'ngdai Minh hy v9ng co th~ tim thay nhG'ngghi chep

ve tien t~ nU'oc ta trong bu6i binh minh cua Ijch sa.

ThCti ky thLi' hai

hI nam 207 trll{Jccong nguyen den nam 938 v{Jichien tMng tren song 89ch Dang, Ngo Ouyen danh tan quan Nam Han, cham d(ff tren

1000 nam 8~c thu{)cma dau cho ky nguyen d{)c lfi,p tl/ do a nll{Jc ta.

Trong thai gianhOn11the kydo,co

xen ke 3 trieu d,?idat nU'octa gianh dU'~cdqc I~p, tl,fdo"trong m(>tthai gian ngan: TrU'ngNCtVU'ong3 nam, nha Tien Ly va nha Tri~u 58 nam, c(>ng voi m(>t so cac cu(>c khc,i nghia: Ba Tri~u nam 548, Mai Hac

De nam 722, Bo Cai D,?i VU'ong nam 791 - 802, h9 Khuc dl,fng quyen tl,f chu 905 - 938, can I,?idat nU'octa nam dU'oiach do h(>cua cac trieu d,?i phong kien Trung Quoc.

Voi chfnh sach cai trj ha khac khong chi ve chfnh tr! ma con ca ve kinh te, dU'ongnhien chung ta khong th~ co tien t~ d(>eI~p Thai ky nay t~p trung nghien c(Ju 2 van de:

-81/ ra doi cua dong 'Thien DtJc thOng bBa" khi nU'oc V,?n Xuan dU'~c

thanh I~p tlt nam 544 - 548 nhU'da neu C,tren chi trong vong chU'aday

4 nam ngan ngui, phai chong dB voi' thu trong, gi~c ngoai, L~ Nam De da eho duc tien thi do qua la m(>tvi~c

phi thU'ang.Day la m{)t dau son cua

Ijch sf) lien t~ Vi~t Nam th'aico d9i.

Van de con I,?ila li~u chung ta co th~ tim thay hi~n v~t cua dong tien

ra dai som nhat, hay ft ra cOng tim dU'~ctren cac thU't!ch c6 d~ lam ro net hOn m(>thi~n tU'~ngrat d(>cdao nay Ngoai trieu Tien Lyli~ucon m(>t

dong tien nao khac khong, thf dy: giai do,?n h9 Khuc day nghi~p 33 nam tlt 905 - 938?

- Trang hon 1000 nam 8~c

thu{)c, dat nU'octa chju sl,foj h(>eua

nhieu trieu d,?i Trung QU

1

C: Dong Han, Ngo, Nguy', Tan, r', LU'Ong, Tuy, DU'ang Moi trieu d,?i 0 nhG'ng ehfnh sach khac nhau vechfnh trL kinh te, van hoa Ve tien t~, dU'Ong nhien phai IU'Uhanh cac lo,?i tien

cua TrungQuocva du sac chang

nCta,chung cOng co nhG'ngtac dyng nhat dinh den vi~c giao IU'Uhang hoa, phat tri~n kinh te Vi~c nghien C(JUva thu th~p cac lo,?i tien nay nham thay dU'~c ro hOn di~n m,?o kinh te cua nU'octa trong thai ky Bac thu(>c Lich sa bao gia eOng la m(>t dong chay noi tiep khong ngCtng Neu be qua van de nay se co nhieu hi~n tU'~ng chung ta khong th~ Iy giai dU'~c day du nhU': chfnh sach

thue khoa, to tLtc, quan h~ ngo,?i

thU'ong, vi~c cac quan I,?i eai tr! Trung Quoc vo vet cac san v~t (j nU'oc ta nhU' nga voi, sCtng te, doi moi, ng9c trai dem ve chfnh quoc ho~c ban cho cac thU'Onglai: an D(>, Cha Va, Ba TU';vi~e hinh thanh cac trung tam kinh te, thU'ong m,?i Ion cua thai ky do nhU':Long Bien, Luy Lau D~ dap lJ'ngnhu cau chi tieu

ngay cang Ion va co phU'Ong ti~n IU'U

thong hang hoa, nha DU'ang da cho duc tien "Khai Nguyen thong baej" (713 - 741) va "Can Nguyen tr9ng

baa" (758 -760) ngay tren dat "nU'oc

ta Khuon duc tien Khai Nguyen dU'~ctim thay c, nui Voi, thanh pho Thai Nguyen (7) M(>tcau hei dU'~c d~t ra: Ii~u day co phai la dong tien

do b(>may do h(>dai DU'angcho due hay co th~ la nhan dan ta dU'oisl,f lanh d~o eua m(>tthu "nh nao do da vU'~ qua lu~t phap cua b(>may do h(>d~ duc lo,?itien nay? Hi~n tU'~ng duc tien gia ngay ca dU'oitrieu d,?i phong kien nU'octa tlt the ky thu 10 trc, ve sau khong phai la khong co,

nhat la khi nhan dan phai ch!u 51!ap

buc, bot 19t ha khac cua b9 may

thong tr!

ThiYi ky thli' ba

Tit nam 939 Ngo Quyt3nlenngoi

dong do 0 Co Loa den nam 1875

Phap thanh I(lp Ngan himg Dong

Duong, dat nU'dcchung ta da trai

qua cac trieu d~i: Dinh, Tien Le, L'1,

Tran, Ho, H~u Tran, Le So, M~c, Le

Trung HU'ng, ray Son, Nguyen,

trong do co thdi gian thu9C Minh

(1407 1427) thu9C Phap (1883

-1945) Day la ky nguyen d9CI~p tl!

do cua nU'dcta dU'dithdi phong kien

nen vi~c duc, IU'Uthong cac lo~i tien

pMt tri~n rat m~nh,trLtddi H~uTran

(1407 - 1414), can trieu nao cung

duc tien, nhieu trieu d~i da co che

d9 "tien phap" quy d!nh kich ca, kim

lo~i, ty I~ hc;lPkim, thanh I~p cac

xU'dngduc tien khong chi d kinh do

Thang Long ma can d m9t so ndi

khac Do sU'6n dinh ve chinh tri,

kinh tephat' tri~n kha hOnnen vi~~

duc tien dU'c;lcd~c bi~t chu '1 Co

trieu vua nhU'Le Hi~nTong (1740

-1786)keo dai 46 nam nhU'ngduc tdi

33 lo~i tien kMc nhau mang nien

hi~u Canh HU'ng Trieu Nguyen

ngoai vi~c duc cac lo~i tien thong

dl:mgcan duc ngan tien khong phai

dung trong IU'Uthong ma d~ ban

thU'dngcho quan I~i nhU'm9t thu

huan chU'ong.Vi~c nghien cUu tien

c6 thdi ky nay la de dang hon so vdi

2 thdi ky trU'dcdo co 51!ghi chep

tU'Ongdoi h~ thong cua quoc sil va

chac chan la nhieu d6ng tien can

IU'UgiG' dU'c;lcden ngay nay Vi~c duc

va phat hanh cac lo~i tien c6 trong

gan 10 the ky c~n d~i gap rat nhieu

Ian tat ca cac thdi ky trU'dc c9ng I~i

Vi~c I~p dU'c;lcm9t danh m(,lcva sU'U

t~p day du dU'c;lccac lo~i tien c6 ra

ddi trong thdi ky nay coi nhU' da

dl/l1g dU'c;lCm9t chan dung tU'ong doi

hoan chinh cua tien c6 Vi~t Nam

Tuy v~y cung can nghien cUu sau

them m9t so van de:

-Nhit3u trit3u dCj3ihau het cac doi

. vua dt3u co duc tit3n, vid(,l: Le So 99

nam, 10 ddi vua thi ca 10 ddi co duc

tien, tU'ong tl!: M~c 65 nam, 5 ddi

vua 5 Ian duc tien, ray Son 24 nam,

3 ddi vua, 3 Ian duc tien Ben c~nh

104

do, c6 nhieu trieu d~i dU'c;lC coi la 6n no, thong nhat do lU'dng,cai cach d!nh nhU'ngcac trieu vua co duc tien thue khoa , la nhG'ng'1 tU'dngtien

I~irat it, vi d(,l: L'1215namchi co 6 b9 trongthdi ky do Khonglo~itru

Ian duc tien / 9 ddi vua, Tran 175 vi~c phat hanh tien giay cung la nam chi co 5/12, Le Trung HU'ng nam trong nhG'ngcai cach tfch cy'c 6/17 (8) dieu nay d~t ra cho chung cua Ho Qu'1Ly Vdi cach nhin nh~n

ta m9t nghi van: phai chang can co bi~n chUng cung nen "dai cat tim nhG'ngdong tien da ra ddi nhU'ngb! vang" d~ thay dU'c;lcnhG'ng khia

be sot? Cong vi~c nghien cUu, tim c~nh tfch cl!c cua trieu Ho va cung kiem d~ co m9t be?danh m(,lcsU'U la gop phan vao vi~c danh gia m<)t t~p tien c6 Vi~t Nam hoan chinh la cach khoa h9C,chinh xac hdn cac khong d~ sot nhG'ngdong tien da hi~n tU'c;lng d! bi~t cua I!ch sil tien t$ thl!c 51!co m~ttrong IU'Uthong NhU' nU'dcta Vi~c trieu Ho lam mat long phan tren da de c~p, sil d(,lnghai dan, lam tan ra khoi doan ket, tU'dc bi~n phap: tim tren cac b9 sil, thU' be di suc m~nh qu~t khdi cua dan

t!ch c6 ca trong va ngoai nU'dcchu t9c d~ nU'dcta roi vao tay nha Minh yeu la Trung Quoc, va sU'Ut~p tdi I~i la m9t chuy~n khac.

muctoi da caclo~itienc6 hi~ncan - Tit theky thtl 16 nuac ta da c6

d~ b6 sung nhG'ngdong tien ra ddi nhClngtrung tam thuong mCj3i, kinh te

nhU'ng canthieu,neuco Ian: Thang Long, Pho Hien, H<)i

-Tit3n giay "ThOngBaa hOisao" An : va co quan h~ buo~ bim vdi

ra ddi dU'di trieu Ho la mot t'hU'cte nhieu nU'dcChau a, Chau Au Ngoai

chinh xac Khac vdi tien'duc'kim TrungQuoc,Nh~tBan,cancom<)t

loai, chac chan chung ta khong th~ so cac nU'dcphU'ongray nhU'Ha

hy v9ng tim thay hi~n v~t nay cho L~,n,A~h, Pha~,-Bo D?o ~ha Cac

du nha Ho co sil d(,lnglo~i giay tot glao"sy d~? Thl~n Ch~a cung th~o nhat cua thdi ay d~ in tien, nhU'ng thuyen buon den nU'Clcta truyen

li~u chung ta coth~ tim thay nhG'ng d~o, ~~ong, boi, can~ do, m9t ~6

ban khac go in lo~i tien nay khOng? dong tlen c~a ca? nU'~cphU'O~~T~y Cong ngh~ in tien giay thdi do co dU'c;lCI~ hanh ,~ nU'Clcta ~ClI ~?t th~ pheng doan: no cung tU'ong tl! ph~~ ~I h~p HI~n ~~c;ln~na~, thl;t nhU'vi~c in tranh dan gian Dong Ho nghl cun_gd~c;lcng~len c~ d: thay can IU'Utruyen den ngay nay DU'ong d~c;lc~hU'nJan,hhU'ong,tac ?9~9 t,al

nhien, day la m9t hy v9ng het suc n~n kl~~ te nU'Clc,ta, t~~ng d~ co cac mong "manh, k~ ca truy~n tim thay d~~g ~Ien,do ?ac ,tneu d~1 phong cac thU'tich co mieu ta cong nghe in klen duc va phat hanh

an nay Sau khi danh b~i nha Ho, Sd di vi~c nghien cUu tien co Minh Thanh T6 da thu rat nhieu Vi~t Nam nen dU'ng d nam Ngan sach vd cua nU'dc ta dU'a ve Trung hang Dong DU'ong ra ddi vi luc d6 Quoc, li~u dau vet cua lo~i tien nay cac dong tien d~ cac trieu d~i phong

co can IU'UgiG'dU'c;lcchut it gi trong kien nha Nguyen thdi thu9C Phap

kho thU' tich c6 cua Trung Quoc duc va phat hanh chi can giG'm<)tvi

ngay nay? Xung quanh vi~c phat tri ph(,l thu9C nhU' m9t lo~i tien Ie hanh tien giay trieu Ho, lau nay trong IU'Utho~g va khong co d6ng chung ta thU'dng thien ve '1 kien: do gop gi nhieu lam cho vi~c pMt tri~n

Ho Qu'1 Ly muon thu tien duc trong kinh te

nhan dan 'd~ che tao vu khf Do D~ xuc tien nhanh viec nghien cung la m9t 1'1do nhw,g neu suy xet cUu tien c6 Vi~t Nam, th~ hut, t$p

ky m9t chut co Ie chung ta chU'ath~t hc;lPdU'c;lccac cong trinh nghien cw cong bang vdi ong Ho Qu'1 Ly la cua cac nha khoa h9C, sU'Ut~p tien m9t nha cach tan Idn cua thdi trung c6, va tat ca nhG'ngai quan tam den c6, ong co tham v9ng rat Idn xay linh vl!C nay, T~p chi Ngan hang can dl/l1g m9t quoc gia phong kien hung trd thanh m9t dien dan chung nham m~nh ChU'a k~ ve m~t chinh trL thu th~p dU'c;lCtat ca nhG'ng y kien, quan 51!,rieng trong linh vy'c kinh te quan di~m nhG'ngphat hi~n,I'1 giai,

vdi cac chinh sach h~n dien, h~n\ xung quanh vi~c nghiencUutienco

~ T~ ClIiNGANI1hNG - s61 NXM2004

Vi$t Nam Tu stf dong gop 'I kien,

tranh lu~n, thong tin nhCrng phat

hi$n mOi, lam sang to nhCrngvan de

con nghi van sai I~c; d~ trong m(>t

tLtong lai khong xa, chung ta co th~

viet dLt<;1Cm<)tb<)Slt tien t$ Vi$t Nam

tLtthoi co d~i den hi$n d~i, xay dtfng

dLt<;1Ccac giao trinh giang d~y ve I!ch

Slt tien t$ a H9C vi$n Ngan hang, 1'1

tLtong hon nCrala co m<)t bao tang

tien t$ nhLt nhieu nLtoc da co Hi$n

thoi chung ta chLta th~ co m<)t

chuyen san ve tien co phat hanh

deu ky, vi v~y, de ngh! T~p chi Ngan

hang danh tLt3 - 4 trang trong thang

d~ dang tai nhCrngcong trinh nghien

ccru, nhCrng tLt li$u ve tien co m<)t

cach co h$ thong Neu co dLt<;1c

nhCrngbai nghien ccruve tien co cua

cac nha khoa h9C trong va ngoai

nganh, cac nha khoa h9Cve lich Slt,

khao co, cac nha giao a H9C vi$n

Ngan hang thi do la dieu rat quy

M<)t vi$c co th~ lam dLt<;1Cngay la

dang tai m<)t cach co h$ thong

nhCrngdong tien cua tltng trieu d~i,

kem theo anh chyp nhCrngdong tien

hi$n co a kho tien co ho~c bao tang

,!ch Slt, coi nhLt gioi thi$u nhCrngtLt

Xonry X<llin

li$u ve tien co Vi$t Nam NhCrngbai mang tfnh tLt li$u nay chi can dLta ra nhCrngthOng tin ngan g9n nhLt: thoi di~m ra doi (nam, trieu vua), ten 99i, kich co, kim lo~i (kem theo anh neu co), solan duc, cach to chllC ILtutrCr,

phat hanh, anh hLtongcua no voj doi song nhan dan, phat tri~n kinh

te Ngoai ra, co th~ thong tin nhCrng tLt li$u ve cach to chllc duc tien, khuon duc tien, d!a di~m cac xLtong duc tien cua cac trieu d~i Day la cach cung cap cac kien thllc pho thong ve tien co cho b~n d9C va qua day se thu hut dLt<;1cm<)t cach r<)ng rai nhieu luong'I kien khac nhau,

nhCrngy kientranh lu~n se lam sang

to them cac van de mang tfnh chat h9C thu~t, nhCrngpMt hi$n ve cac dong tien co moi tim thay nham hoan chinh b<)SLtut~p tien co Vi$t Nam

Nghien ccru ve tien co Vi$t Nam

la m<)tcong vi$c to Ion, cong phu va cOng khOng th~ xong m<)tsam, m<)t

chieu, nhLtng cOng da den luc nganh Ngan hang can nhanh chong tiep c~n, neu chan chu se la qua mu<)nva h~n che ket qua.

Toi khong phai la m<)t nha nghien ccru ve tien co va cOng khOng co nhCrngkien thllc toi thi~u

ve linh vtfc nay TrLtoc m<)t van de, theo toi nghi la rat can thiet xin dLt<;1C m~nh d~n dong gop m<)t so suy nghi chu quan, chac rang se co nh-ieu sai sot Rat mong dLt<;1ccac nha khoa h9C va b~n d9C ILt<;1ngthll, chi bao cho nhCrng dieu khong dung

(1) Theo '10m tat nien bieu lieh 50

Vi$t Nom' - Ha Van Thu- TranHong Due

- NXBThong tin - Ha N9i - 1988

(2) DQiVi$t 50 ky toan thu - NgoSy Lien - NXBKHXH- Ha N9i - 1967 - 1968

(3) NXBS0 h9C - Ha N9i - 1960 -1961

(4) Lich 50 Vi$t Nom tQP L trong 45

- NXBKHXH- Ha N9i - 1971

(5) Kinh te thoi ky nguyen thuy a Vi$t Nom - Nguoi viet thanh thQt xin loi

vi khong nho dUge ten tae gia nha nom xu6t ban chi xin tom IUQcnhQng n9i dung con nho dUQe

(6) Lich 50 Vi$t Nom tQP Ltrong 48

- NXBKHXH- Ha NQi- 1971

(7) Lich 50 Vi$t Nom tQP L trong 124

- NXB KHXH - Ha NQi - 1971.

(8) Tai Ii$ughi ehep tu cuon 'l1en

co Vi$tNom' euo Do Van Ninh.

(j) 0-nFJ ~ f!hi J2i (() ii1- ~LY IJ.,.,1<11)1"/11 1'16

VOl DANGBO DANG CONG SAN

-VIET NAM TINH QUANG TRI NAM - 1930

S

au khi Dang C<)ng san Vi$t

Nam ra doi (3/2/1930), dLtoi

stf lanh d~o cua Ban Chap

hanh Trung Ltong, cac cap b<)dang

dLt<;1ctrtfc tiep xay dtfng, cung co va

khgn trLtongbat moi, thanh I~p va

phattri~n to chllc COso cua minh (;

mienTrung,xll uy Trung KydLt<;1c

thanhI~pvao cuoi thang4/1930.XIl

uy uy nhi$m dong chi Le Viet

LLt<;1ng, Bi ThLtTinh uy Thua Thien

co trach nhi$m lien h$ giup do d~

thanh I~p Tinh uy Quang Tr! Dong

chi Le Viet LLt<;1ng da den lang

TLtong Van (huY$n Tri$u Phong,

g?P dong chi Le The Tiet d~ ban

vi$c I~p Ban v~n d<)ngthanh I~p

T~ CIIi NcANIIL\NC - s61 Nf.M 2004

Le Ba T~o *

Dang b<)Dang C<)ng san Vi$t Nam

-H<)ingh! thanh I~p Ban v~n d<)ng dLt<;1Ctri$u t~p t~i lang D~i Hao (Tri$u Phong) gom cac dong chi Le Viet LLt<;1ng,Le The Tiet, Nguyen HCru Mao, Le Th! Que Thay m~t cho 17 dang vien trong toan tinh, dong chi Le The Tiet da bao cao trLtoc h<)inghi ho~t d<)ngcach m~ng trong nhCrngthang cuoi nam 19-29

va dau nam 1930 a Quang Tr!.

Dong chi Le Viet LLt<;1ngbao cao tinh

than h<)i ngh! h<;1pnhat C{C to chllc

.\-. c<)ng san va vi$c thanh I~p Dang

C<)ng san Vi$t Nam; chi th! cua xll

uy ve vi$c v~n d<)ngthanh I~p Dang

, b<) Dang C<)ng san Vi$t Nam tlnh Quang Tr!; truyen d~t thLt cua Quoc

te C<)ngsan va cac tai Ii$u khac cua Dang H<)i ngft! da thao lu~n dLt<;1c vi$c chugn bj thanh I~p tlnh uy lam thoi, chugn b! ky ni$m ngay Quoc te

lao d<)ng1/5/1930.H<)i ngh! quyet

dlnh thanh I~p Ban v~n d<)ngthanh I~p Dang b<)Quang Tr! va nhat tri Clt dong chi Le The Tiet lam Bi thLt Ban v~nd<)ng

Sau h<)i ngh! do, Ban v~n d<)ng

.Quang Tr!

105