Thực trạng của ngành giấy việt nam trước thềm hội nhập kinh tế quốc tế

Xuất phát từ ý định đưa ra một cái nhìn và một sự đánh giá tương đốitổng quát và công bằng hơn đối với ngành công nghiệp giấy Việt Nam trướcnhững thách thức của quá trình hội nhập, tác g

KHÓA LUẬN TỐT NGHIỆP

MỘT SỐ GIẢI PHÁP NHẰM NÂNG CAO NĂNG LỰC CẠNH TRANH CỦA NGÀNH GIẤY VIỆT NAM TRONG ĐIỀU KIỆN HỘI NHẬP KINH TẾ.

Sinh viên thực hiện: Bùi Đức Chí Toàn

Lớp Nga – khóa K38 E

Giáo viên hướng dẫn: Thạc sỹ Phạm Song Hạnh

Hà Nội - 2003

Nội dung Trang số

Lời nói đầu

Chương I

Lý thuyết về năng lực cạnh tranh và sự cần thiết phải nâng cao năng lực cạnh tranh của ngành giấy Việt Nam trên con đường hội nhập kinh tế I/ Khái niệm và chỉ tiêu phản ánh năng lực cạnh tranh 3

2 Các chỉ tiêu phản ánh năng lực cạnh tranh của doanh nghiệp 4

II/ Các nhân tố ảnh hưởng tới năng lực cạnh tranh

1 Những yếu tố cấu thành năng lực cạnh tranh của doanh nghiệp 7

2 Các nhân tố ảnh hưởng đến năng lực cạnh tranh 9

III/ Sự cần thiết phải nâng cao năng lực cạnh tranh của

1 Do ngành giấy là một ngành có vai trò quan trọng trong

2 Phát triển ngành giấy là một yêu cầu đặt ra nhằm phát huy

nguồn lực của đất nước, thay thế hàng nhập khẩu, đáp ứng

18

3 Muốn phát triển ngành giấy thì phải nâng cao năng lực

cạnh tranh của ngành trong bối cảnh hội nhập kinh tế 20

thềm hội nhập kinh tế quốc tế I/ Tình hình hoạt động của ngành giấy Việt Nam 22

3 Thực trạng của ngành giấy Việt Nam trong

bối cảnh hội nhập kinh tế quốc tế và khu vực 29

III/ Đánh giá năng lực cạnh tranh của ngành giấy

1 Những thách thức và cơ hội đối với ngành giấy Việt Nam

trong quỏ trỡnh hội nhập kinh tế quốc tế và khu vực 37

2 Đánh giá năng lực cạnh tranh của ngành giấy Việt Nam 45

Chương III Một số biện pháp để nâng cao năng lực cạnh

tranh của ngành giấy Việt Nam I/ Mục tiêu định hướng phát triển ngành giấy Việt Nam

2 Mục tiêu của ngành giấy đến năm 2010 54

II/ Các biện pháp nhằm nâng cao năng lực cạnh tranh của ngành giấy

1 Xây dựng một chiến lược kinh doanh phù hợp với doanh nghiệp 56

2 Xây dựng nhận thức đúng đắn về hội nhập

57

3 Áp dụng biện pháp giảm chi phí, nâng cao chất lượng 59

6 Đầu tư hợp lý cho công nghệ 66

1 Xây dựng chiến lược qui hoạch phát triển ngành giấy hợp lý 68

2 Thực hiện chính sách khuyến khích đầu tư phát triển ngành giấy 70

3 Sắp xếp lại các doanh nghiệp quốc doanh nhằm tăng cường

4 Đào tạo nguồn nhân lực có trình độ cao cho ngành giấy,

thúc đẩy hoạt động nghiên cứu khoa học, công nghệ 73

Kết luận

Tài liệu tham khảo



Lời nói đầu

Trong điều kiện, quá trình hội nhập kinh tế của Việt Nam ngày càng sâurộng làm nảy sinh rất nhiều vấn đề mới mẻ Quá trình hội nhập đã, đang và sẽtạo ra những tác động mạnh mẽ đến nền kinh tế nước ta Hội nhập mang đến

cơ hội cho nhiều ngành công nghiệp phát triển, xuất khẩu được nhiều hànghóa, tạo ra nhiều việc làm mới, nhưng cũng gây ra thách thức cho không ítngành của nước ta, trong đó có ngành công nghiệp giấy

Giấy là một mặt hàng tiêu dùng thiết yếu đối với nhu cầu của nhân dân

và công nghiệp giấy có vị trí quan trọng trong nền kinh tế quốc dân Phát triểnsản xuất mặt hàng giấy là một trong những nhiệm vụ quan trọng trong bachương trình kinh tế lớn của Đảng và Nhà nước ta nhằm đáp ứng nhu cầu vănhóa, học tập, sản xuất công nghiệp Nhưng hiện đang có không ít ý kiến chorằng, ngành công nghiệp giấy Việt Nam có năng lực cạnh tranh yếu và có thể

sẽ bị hàng nước ngoài lấn áp hoàn toàn Có thực như vậy không?

Xuất phát từ ý định đưa ra một cái nhìn và một sự đánh giá tương đốitổng quát và công bằng hơn đối với ngành công nghiệp giấy Việt Nam trướcnhững thách thức của quá trình hội nhập, tác giả đã thực hiện khóa luận này.Mục đích của tác giả không phải là đi sâu vào tình hình, thực trạng sản xuất,kinh doanh của ngành công nghiệp giấy Việt Nam hiện nay, mà đi vào phântích, đánh giá thách thức, cơ hội và năng lực cạnh tranh của ngành, thông qua

đó đề ra một hệ thống giải pháp ngành nên áp dụng để nâng cao năng lực cạnhtranh và phát triển ngành

Khóa luận sử dụng tổng hợp nhiều phương pháp như thống kê, tổnghợp, phân tích, so sánh, diễn giải để nêu rõ mục đích của khóa luận

Ngoài phần lời nói đầu, mục lục và tài liệu tham khảo, kết cấu khóa luậnđược tác giả chia làm 3 chương:

- Chương I :Lý thuyết về năng lực cạnh tranh và sự cần thiết phải nâng cao

năng lực cạnh tranh của ngành giấy Việt Nam trên con đường hộinhập kinh tế

- Chương II :Thực trạng của ngành giấy Việt Nam trước thềm hội nhập kinh tếquốc tế

Chương III : Một số biện pháp để nâng cao năng lực cạnh tranh của ngànhgiấy Việt Nam

Do ngành giấy là một ngành tương đối đặc thù dẫn đến khó khăn trongviệc thu thập thông tin và tài liệu tham khảo, đồng thời kiến thức và tư duy cònhạn hẹp, nên ý kiến của tôi nêu ra có thể còn chưa được hợp lý Tác giả rấtmong nhận được sự góp ý, phê bình của các thầy cô, và các bạn đọc

Qua khóa luận này, tôi xin được gửi lời cảm ơn chân thành tới cô giáo,thạc sỹ Nguyễn Song Hạnh, người đã giúp đỡ và chỉ dẫn cho tôi trong quátrình thực hiện khóa luận Cám ơn khoa KTNT, thư viện trường đại học ngoạithương, chú Hoan, giám đốc công ty VPP Hồng Hà đã giúp đỡ và cung cấpcho tôi nhiều tài liệu và thông tin bổ ích để thực hiện khóa luận Cám ơn bố mẹ

đã tạo điều kiện cho con được học tập ở trường đại học ngoại thương, cám ơncác thầy cô đã dạy dỗ em trong bốn năm qua

Bùi Đức Chí Toàn

Chương I

LÝ THUYẾT VỀ NĂNG LỰC CẠNH TRANH (NLCT) VÀ SỰ CẦN

THIẾT PHẢI NÂNG CAO NLCT CỦA NGÀNH GIẤY VIỆT NAM TRÊN CON ĐƯỜNG HỘI NHẬP KINH TẾ

I/ Khái niệm và chỉ tiêu phản ánh năng lực cạnh tranh

Trong điều kiện hiện nay, khi quá trình toàn cầu hóa đang lan rộng, nềnkinh tế thế giới đang phát triển rất nhanh thì vấn đề cạnh tranh trong thươngmại và trong sản xuất không còn bó hẹp trong phạm vi giữa các doanh nghiệpcủa một quốc gia, mà đã mở rộng ra phạm vi quốc tế và mang tính toàn cầu.Cạnh tranh giữa các công ty của các quốc gia để tiêu thụ hàng hoá rất quyếtliệt Nhà sản xuất, xuất khẩu nào cũng muốn tiêu thụ hàng hóa sao cho đượcnhanh chóng, được nhiều để có thể thu được thật nhiều lợi nhuận, nhưng thịtrường thì có muôn vàn khó khăn và nghiệt ngã cản bước họ Thương trường làchiến trường, trong cuộc cạnh tranh tất nhiên sẽ có người chiến thắng và kẻchiến bại Người chiến thắng phải là người có năng lực cạnh tranh cao hơn kẻchiến bại Năng lực cạnh tranh chính là chìa khóa để một doanh nghiệp dànhchiến thắng trước các đối thủ cạnh tranh Thế nhưng ta hiểu thế nào là năng lựccạnh tranh? Và những nhân tố nào ảnh hưởng đến năng lực cạnh tranh?

1 Khái niệm năng lực cạnh tranh

Năng lực cạnh tranh có thể phân ra làm nhiều loại:

- Năng lực cạnh tranh của quốc gia

- Năng lực cạnh tranh của doanh nghiệp

- Năng lực cạnh tranh của hàng hóa

Mỗi loại lại có những cách hiểu, khái niệm khác nhau, có những nhân tốảnh hưởng khác nhau Cho tới nay đã có nhiều tác giả đưa ra các cách hiểu

khác nhau về năng lực cạnh tranh của một doanh nghiệp cũng như của mộtquốc gia.

- Ở tầm quốc gia: Theo định nghĩa của WEF (Diễn đàn kinh tế thế giới) thì: “năng lực cạnh tranh của một quốc gia là khả năng đạt và duy trì được

mức tăng trưởng cao trên cơ sở các chính sách, thể chế vững bền tương đối

Theo tôi, năng lực cạnh tranh của doanh nghiệp có thể hiểu là “năng lực

nắm giữ thị phần nhất định với mức độ hiệu quả chấp nhận được, vì vậy khi thị phần tăng lên cho thấy năng lực cạnh tranh được nâng cao” Hiểu một

cách đơn giản năng lực cạnh tranh của doanh nghiệp là khả năng hãng đó bánđược hàng nhanh, nhiều hơn so với đối thủ cạnh tranh trên một thị trường cụthể về một loại hàng cụ thể Quan điểm này có thể áp dụng đối với từng doanhnghiệp, cũng như đối với một ngành công nghiệp của một quốc gia trong cuộccạnh tranh trên thị trường khu vực và thế giới

- “Năng lực cạnh tranh của hàng hóa là khả năng bán được hàng

nhanh chóng khi trên thị trường có nhiều người cùng bán hàng đó” Nó liên

quan trực tiếp đến quyết định lựa chọn của người mua

Trong khóa luận này tôi chỉ tập trung đi sâu vào nghiên cứu năng lựccạnh tranh của doanh nghiệp

2 Các chỉ tiêu phản ánh năng lực cạnh tranh của doanh nghiệp

Có rất nhiều chỉ tiêu để phản ánh năng lực cạnh tranh của doanhnghiệp Và chỉ có qua những chỉ tiêu này, chúng ta mới có thể theo dõi,đáng giá được đúng năng lực cạnh tranh của một doanh nghiệp Trong đó, điểnhình nhất là một số chỉ tiêu sau:

a) Doanh số: là số tiền bán hàng thu được trong một thời gian nhất định

Doanh số = giá bán x số sản phẩm bán ra

Trên thực tế, người ta không chỉ xem xét thuần túy về giá trị mà còn chútrọng về mặt hiện vật của số sản phẩm bán ra đó, kể cả số lượng và chất lượng.Trong khi lợi nhuận chỉ rõ khả năng sinh lời thì doanh số lại cho biết quy môhay tầm cỡ của doanh nghiệp lớn hay nhỏ ở mức nào Tuy nhiên, không phảikhi nào doanh số của hãng này lớn hơn hãng kia, thì cũng có nghĩa là lợi nhuậncủa nó cũng sẽ lớn hơn một cách tương ứng Điều này do sự tác động củanhiều yếu tố chi phối như việc lựa chọn loại hình kinh doanh, lĩnh vực kinhdoanh, chất lượng kinh doanh…

b) Thị phần của doanh nghiệp : là phần thị trường tiêu thụ sản phẩm mà

doanh nghiệp chiếm lĩnh Đây là một chỉ tiêu được sử dụng để đánh giá nănglực cạnh tranh của doanh nghiệp:

Số sp bán ra của doanh nghiệpThị phần =

Tổng số sp tiêu thụ của thị trường

- Thị phần của doanh nghiệp so với toàn bộ thị trường: Đó là tỷ lệ %

giữa giá trị sản phẩm của doanh nghiệp bán ra so với giá trị của toàn ngành

- Thị phần của doanh nghiệp so với phân khúc mà nó phục vụ: Đó chính

là tỷ lệ phần trăm giữa doanh số của doanh nghiệp với doanh số của toàn phânkhúc

- Thị phần tương đối: đó là tỷ lệ so sánh về doanh số của doanh nghiệp

với đối thủ cạnh tranh mạnh nhất, chỉ tiêu này cho biết vị thế sản phẩm củadoanh nghiệp trong cạnh tranh trên thị trường như thế nào?

Số sp bán ra của doanh nghiệp

Mục tiêu doanh số và thị phần có liên quan mật thiết với nhau Doanh sốcho biết kết quả của doanh nghiệp ở thị trường đang hoạt động, còn thị phầnthì chỉ rõ doanh nghiệp chiếm được bao nhiêu trong cả “chiếc bánh thị trường”

đó Hai mục tiêu này còn gọi là những mục tiêu tạo lợi thế cạnh tranh hay mụctiêu thế lực Khi doanh số và thị phần càng vượt xa đối thủ, doanh nghiệp càng

có nhiều lợi thế trong cuộc cạnh tranh chiếm lĩnh thị trường và thao túng giá

cả Mức lợi thế áp đảo tuyệt đối sẽ dẫn tới sự lũng đoạn và độc quyền thịtrưòng, hình thành giá cả lững đoạn và lợi nhuận lũng đoạn

c) Lợi nhuận : Lợi nhuận được định nghĩa một cách khái quát là phần chênh

lệch giữa tổng doanh thu và tổng chi phí Chỉ tiêu lợi nhuận là thước đo hiệuquả kinh doanh của doanh nghiệp

Lợi nhuận là mục tiêu cao nhất, là điều kiện để tồn tại và phát triển củadoanh nghiệp Để cung cấp hàng hoá và dịch vụ cho thị trường các nhà sảnxuất phải bỏ tiền vốn trong quá trình sản xuất kinh doanh, họ mong muốn chochi phí đầu vào ít nhất và bán hàng hoá với giá cao nhất để sau khi trừ đi cácchi phí còn số dư dôi để không chỉ sản xuất giản đơn mà còn tái sản xuất mởrộng, không ngừng tích luỹ phát triển sản xuất, cũng cố và tăng cường vị trícủa mình trên thị trường để nâng cao khả năng của doanh nghiệp.

d) Tỷ suất lợi nhuận :Tỷ suất lợi nhuận trên vốn cho biết mức sinh lời củađồng vốn dùng trong kinh doanh Tỷ suất này thể hiện sự bù đắp chi phí cơ hộicủa việc sử dụng vốn Thông thường đồng vốn được coi là sử dụng có hiệu quảnếu tỷ lệ nói trên cao hơn mức sinh lời khi đầu tư vào các cơ hội khác hay ítnhất phải cao hơn mức lãi suất tín dụng ngân hàng Tỷ suất lợi nhuận là mộtchỉ tiêu tổng hợp, nó không chỉ phản ánh tiềm năng của doanh nghiệp mà cònthể hiện tính hiệu quả trong hoạt động sản kinh doanh của doanh nghiệp ấy.Nếu chỉ tiêu này thấp thì chứng tỏ mức độ cạnh tranh của doanh nghiệp trên thịtrường là rất gay gắt Ngược lại, nếu chỉ tiêu này cao thì chứng tỏ doanhnghiệp đang kinh doanh rất thuận lợi và có hiệu quả

e) Tỷ suất doanh thu trên vốn: cho biết mức doanh thu tạo ra trên một đồng

vốn, ngoài ra nó còn cho biết mức độ quay vòng của vốn Tỷ suất này phụthuộc vào đặc điểm kinh tế kỹ thuật của ngành và chu kỳ sản xuất kinh doanh

f) Tỷ lệ chi phí marketing trên tổng doanh thu: Đây cũng là một chỉ tiêu được

sử dụng nhiều để đánh giá năng lực cạnh tranh cũng như hiệu quả tiêu thụ sảnphẩm của các doanh nghiệp

II/ Các nhân tố ảnh hưởng tới năng lực cạnh tranh của doanh nghiệp

1 Những yếu tố cấu thành năng lực cạnh tranh của doanh nghiệp

Năng lực cạnh tranh của một doanh nghiệp, hay của một ngành liênquan trực tiếp đến năng lực cạnh tranh của hàng hóa mà doanh nghiệp, ngành

đó cung cấp Những yếu tố cấu thành năng lực cạnh tranh của hàng hóa cũngchính là những yếu tố tạo ra năng lực cạnh tranh của một doanh nghiệp, mộtngành Qua năng lực cạnh tranh của hàng hóa ta có thể thấy được năng lựccạnh tranh của một doanh nghiệp Vì thế, năng lực cạnh tranh của doanhnghiệp là một tổng thể, bao gồm nhiều nhân tố.

Chất lượng: Đây là yếu tố quan trọng hàng đầu của năng lực cạnh

tranh Khi chất lượng cuộc sống ngày càng tăng thì người ta càng có xu hướnglựa chọn hàng hóa đẹp, tốt, có chất lượng cao hơn là chọn hàng hóa có giá rẻ.Tùy theo mặt hàng mà tiêu chí chất lượng có thể thay đổi, đối với hàng tiêudùng, thì những hàng hóa có kiểu dáng hiện đại, màu sắc phù hợp thị hiếu, chấtlượng tốt,… sẽ thu hút khách hàng và được lựa chọn Đối với mặt hàng thiết bịmáy móc, tiêu dùng dài ngày thì sự ưu việt của các tính năng, độ tin cậy cao,tiện nghi sử dụng là những yếu tố quyết định

Giá cả: giá cả cũng là một yếu tố có sức lôi cuốn người mua, và được

người mua cân nhắc khi mua một sản phẩm nào đó Tuy nhiên, giá thấp chưachắc đã là một lợi thế, cái quyết định là tương quan hợp lý của giá và chấtlượng Trong trường hợp, khi hàng hóa có giá trị tương đương nhau, thì hànghóa của doanh nghiệp nào có giá thấp hơn hàng hóa đó sẽ dễ bán hơn, và cókhả năng cạnh tranh cao hơn

Chi phí sử dụng: Đối với những hàng hóa sử dụng dài ngày thì chi phí

sử dụng là yếu tố rất quan trọng Chi phí sử dụng thấp sẽ làm cho hiệu quả sửdụng cao Người mua hàng rất quan tâm đến yếu tố này, bởi vì, nhiều khi chiphí sử dụng có thể vượt xa chi phí mua hàng Hàng giá thấp nhưng chi phí sửdụng cao có thể làm cho tổng chi phí vẫn cao và sử dụng không kinh tế

Chi phí sử dụng thường là chi phí cho việc tiêu tốn năng lượng, nhiênliệu, vật liệu kỹ thuật, chi phí cho người vận hành, chi phí bảo dưỡng, duytu… Để chi phí sử dụng thấp thì sản phẩm phải được chế tạo hoàn hảo, trình

độ kỹ thuật cao

Phục vụ kỹ thuật khi bán và sau bán ( hậu mãi ) : để tạo thuận lợi

và lôi cuốn người mua, các doanh nghiệp thường cung cấp những dịch vụ miễnphí như chở hàng đến tận nơi, lắp đặt, hướng dẫn bảo hành,… Đó là nhữngphục vụ kỹ thuật khi bán

Phục vụ kỹ thuật sau khi bán là bảo hành, cung cấp phụ tùng, tổ chứcsửa chữa,… Đây cũng là một yếu tố quan trọng để doanh nghiệp, ngành nângcao sức cạnh tranh cho hàng hóa của mình, và cho chính bản thân doanhnghiệp Thực tế cho thấy rằng, hàng hóa của hai doanh nghiệp có chất lượng,giá cả tương đương nhau thì khách hàng sẽ chọn hàng được doanh nghiệp phục

vụ kỹ thuật khi bán và sau bán hoàn hảo Điều này sẽ khiến khách hàng yêntâm, thoải mái hơn, tạo một ấn tượng đẹp nơi khách hàng, đồng thời giúpdoanh nghiệp nhanh chóng phát hiện ra những thiếu sót, nhược điểm của sảnphẩm và những đòi hỏi mong muốn của khách hàng… Từ đó, sẽ nâng caonăng lực cạnh tranh của doanh nghiệp

2 Các nhân tố ảnh hưởng đến năng lực cạnh tranh của doanh nghiệp

Năng lực cạnh tranh của doanh nghiệp chịu sự tác động của rất nhiềunhân tố, có những nhân tố mà doanh nghiệp có thể kiểm soát (các nhân tố bêntrong doanh ngiệp), và những nhân tố phức tạp, không lệ thuộc và không bịnhà doanh nghiệp chi phối (môi trường vĩ mô, môi trường ngành) Những nhân

tố này tác động đến năng lực cạnh tranh của doanh nghiệp theo những chiềuhướng khác nhau, và đòi hỏi doanh nghiệp phải có biện pháp thích hợp để ứngphó

* Môi trường vĩ mô

Các nhân tố thuộc về mặt kinh tế: Các nhân tố này tác động đến khả

năng cạnh tranh của doanh nghiệp ở các phương diện sau

- Tốc độ tăng trưởng cao làm cho thu nhập của dân cư tăng, khả năngthanh toán của họ tăng dẫn tới sức mua (cầu) các loại hàng hoá và dịch vụ tănglên, đây là cơ hội tốt cho các doanh nghiệp Nếu doanh nghiệp nào nắm bắtđược điều này và có khả năng đáp ứng được nhu cầu khách hàng (số lượng, giábán, chất lượng, mẫu mã…) thì chắc chắn doanh nghiệp đó sẽ thành công và

có khả năng cạnh tranh cao

- Tỷ giá hối đoái và giá trị của đồng tiền trong nước có tác động nhanhchóng và sâu sắc đối với từng quốc gia nói chung và từng doanh nghiệp nóiriêng nhất là trong điều kiện nền kinh tế mở Nếu đồng nội tệ lên giá các doanhnghiệp trong nước sẽ giảm khả năng cạnh tranh ở thị trường nước ngoài, vì khi

đó giá bán của hàng hoá tính bằng đồng ngoại tệ sẽ cao hơn các đối thủ cạnhtranh Hơn nữa, khi đồng nội tệ lên giá sẽ khuyến khích nhập khẩu, vì giá hàngnhập khẩu giảm, và như vậy khả năng cạnh tranh của các doanh nghiệp trongnước sẽ bị giảm ngay trên thị trường trong nước Ngược lại, khi đồng nội tệgiảm giá, khả năng cạnh tranh của các doanh nghiệp tăng cả trên thị trườngtrong nước và trên thị trường nước ngoài, vì khi đó giá bán của các doanhnghiệp giảm hơn so với các đối thủ cạnh tranh ở nước ngoài

- Lãi suất cho vay của các ngân hàng cũng ảnh hưởng rất lớn đến khả năngcạnh tranh của các doanh nghiệp, nhất là đối với các doanh nghiệp thiếu vốnphải vay ngân hàng Khi lãi suất cho vay của ngân hàng cao, chi phí của cácdoanh nghiệp tăng lên do phải trả lãi suất tiền vay lớn, khả năng cạnh tranh củadoanh nghiệp sẽ kém đi, nhất là khi đối thủ cạnh tranh có tiềm lực lớn về vốn

Các nhân tố về chính trị, pháp luật: những yếu tố thuộc môi trường này

có ảnh hưởng mạnh mẽ đến hoạt động của doanh nghiệp Trong số những yếu

tố này thì luật pháp có ý nghĩa đặc biệt quan trọng vì luật pháp điều tiết hoạtđộng kinh doanh, giải quyết mối quan hệ giữa các doanh nghiệp với nhau, bảo

vệ quyền lợi người tiêu dùng, bảo vệ lợi ích của toàn xã hội trước những hoạt

động của doanh nghiệp vì mục tiêu lợi nhuận đã coi thường lợi ích chung toàn

xã hội Một thể chế chính trị, pháp luật rõ ràng, rộng mở và ổn định sẽ là cơ sởđảm bảo sự thuận lợi, bình đẳng cho các doanh nghiệp tham gia cạnh tranh vàcạnh tranh có hiệu quả Chẳng hạn, các luật thuế có ảnh hưởng rất lớn đến điềukiện cạnh tranh, đảm bảo sự cạnh tranh bình đẳng giữa các doanh nghiệp thuộcmọi thành phần và trên mọi lĩnh vực Hay chính sách của Chính phủ về xuấtnhập khẩu, về thuế xuất nhập khẩu cũng sẽ ảnh hưởng đến khả năng cạnh tranhcủa doanh nghiệp sản xuất trong nước

Môi trường tự nhiên: Bao gồm các yếu tố như tài nguyên, đất đai, vấn

đề ô nhiễm môi trường… những vấn đề này có liên quan đến hoạt động củadoanh nghiệp, có ảnh hưởng đến các sản phẩm mà doanh nghiệp đưa ra thịtrường, liên quan đến giá thành và lợi nhuận Đây là một yếu tố quan trọngnhưng không phải mang tính quyết định, tuy nhiên, doanh nghiệp cũng khôngnên coi thường ảnh hưởng của những yếu tố này được

Trình độ phát triển khoa học, công nghệ: Nhóm nhân tố này quan trọng

và có ý nghĩa quyết định đến môi trường cạnh tranh Trình độ khoa học côngnghệ có ý nghĩa quyết định đến hai yếu tố cơ bản nhất tạo nên năng lực cạnhtranh của sản phẩm trên thị trường, đó là chất lượng và giá bán Những tiến bộ

về khoa học và công nghệ mới làm tăng năng suất, chất lượng sản phẩm đượcđổi mới, tác động đến chi phí cá biệt của doanh nghiệp, qua đó tạo nên nănglực cạnh tranh của doanh nghiệp nói chung Đối với những nước chậm và đangphát triển, giá và chất lượng có ý nghĩa ngang nhau trong cạnh tranh Hiện nay,khi trên thế giới, có sự chuyển hướng quan tâm từ giá cả sang chất lượng củahàng hóa, các doanh nghiệp chuyển từ cạnh tranh về giá sang cạnh tranh vềchất lượng, cạnh tranh giữa các sản phẩm và dịch vụ có hàm lượng khoa học

công nghệ cao, vòng đời của sản phẩm ngày càng ngắn, thì trình độ khoa họccông nghệ lại càng nắm giữ vai trò trọng yếu hơn.

Kỹ thuật và công nghệ mới sẽ giúp cho các doanh nghiệp tạo ra đượcnhững thế hệ kỹ thuật và công nghệ tiếp theo nhằm trang bị và tái trang bị toàn

bộ cơ sở sản xuất kỹ thuật của nền kinh tế quốc dân nước ta Đây là tiền đề đểcác doanh nghiệp ổn định và nâng cao khả năng cạnh tranh của mình

* Môi trường ngành

Hoạt động trên thương trường, doanh nghiệp tự ý thức được rằng khôngphải mình đang “múa giáo ở chốn không người”, mà là giữa các đối thủ cạnhtranh dù ở trong lĩnh vực nào cũng vậy Trong ngành nghề của mình, doanhnghiệp nào cũng sẽ phải bươn chải trong một “cái ao”, hay còn gọi là môitrường ngành của mình, và phải chịu những tác động của nó đối với hoạt độngkinh doanh của mình Doanh nghiệp nào thích ứng tốt được với môi trườngngành của mình thì sẽ có năng lực cạnh tranh cao và là người chiến thắng Trong tác phẩm “chiến lược cạnh tranh” của Michael Poter, một chuyêngia đầu ngành về chiến lược cạnh tranh, đồng chủ tịch của báo cáo cạnh tranhtoàn cầu, môi trường ngành được hình thành bởi các nhân tố chủ yếu mà ônggọi là năm lực lượng cạnh tranh trên thị trường ngành Sức mạnh tổng hợp củanăm lực cạnh tranh sẽ quyết định khả năng cạnh tranh của các hãng trong cùngngành Sức mạnh của chúng ở mỗi ngành, và mỗi lúc lại khác nhau Bất cứmột doanh nghiệp nào cũng phải tính toán cân nhắc tới chúng, trước khi cónhững quyết định lựa chọn phương thức, nhiệm vụ phát triển của mình Nămlực lượng đó là:

Sức ép của các đối thủ cạnh tranh hiện tại trong ngành

Cạnh tranh giữa các doanh nghiệp hiện có trong ngành là một trongnhững yếu tố phản ánh bản chất của môi trường này Sự có mặt của các đối thủ

cạnh tranh chính trên thị trường và tình hình hoạt động của chúng là lượclượng tác động trực tiếp mạnh mẽ, tức thì tới quá trình hoạt động của cácdoanh nghiệp Trong một ngành bao gồm nhiều doanh nghiệp khác nhau,nhưng thường trong đó chỉ có một số đóng vai trò chủ chốt như những đối thủcạnh tranh chính có khả năng chi phối, khống chế thị trường Nhiệm vụ củamỗi doanh nghiệp là tìm kiếm thông tin, phân tích đánh giá chính xác khả năngcủa những đối thủ cạnh tranh chính này để xây dựng cho mình chiến lược cạnhtranh thích hợp với môi trường chung của ngành

Sự đe doạ của các đối thủ cạnh tranh tiềm ẩn sẽ gia nhập thị trường

Những doanh nghiệp mới tham gia thị trường trực tiếp làm tăng tínhchất quy mô cạnh tranh trên thị trường ngành do tăng năng lực sản xuất vàkhối lượng sản xuất trong ngành Trong quá trình vận động của lực lượng thịtrường, trong từng giai đoạn, thường có những đối thủ cạnh tranh mới gia nhậpthị trường và những đối thủ yếu hơn rút ra khỏi thị trường Để chống lại cácđối thủ cạnh tranh tiềm ẩn các doanh nghiệp thường thực hiện các chiến lượcnhư phân biệt sản phẩm, nâng cao chất lượng, bổ sung những đặc điểm mớicủa sản phẩm, không ngừng cải tiến, hoàn thiện sản phẩm nhằm làm cho sảnphẩm của mình có những đặc điểm khác biệt hoặc nổi trội hơn trên thị trường,hoặc phấn đấu giảm chi phí sản xuất, tiêu thụ… Sức ép cạnh tranh của cácdoanh nghiệp mới gia nhập thị trường ngành phụ thuộc chặt chẽ vào đặc điểmkinh tế - kỹ thuật của ngành và mức độ hấp dẫn của thị trường đó

Sức ép của nhà cung ứng

Những nhà cung ứng cũng có sức mạnh thoả thuận rất lớn Có rất nhiềucách khác nhau mà người cung ứng có thể tác động vào khả năng thu lợi nhuậncủa ngành Các nhà cung cấp có thể gây ra những khó khăn nhằm giảm khảnăng cạnh tranh của doanh nghiệp trong những trường hợp sau:

- Nguồn cung cấp doanh nghiệp chỉ cần có một hoặc vài công ty độcquyền cung cấp.

- Nếu các nhà cung cấp có khả năng về các nguồn lực để khép kín sảnxuất, có hệ thống mạng lưới phân phối hoặc mạng lưới bán lẽ thì họ sẽ có thếlực đáng kể đối với doanh nghiệp là khách hàng

Sức ép của khách hàng

Sức mạnh khách hàng thể hiện ở chỗ họ có thể buộc các nhà sản xuấtphải giảm giá bán sản phẩm thông qua việc tiêu dùng ít sản phẩm hơn hoặc đòihỏi chất lượng sản phẩm cao hơn Nếu khách hàng mua với khối lượng lớn,tính tập trung của khách hàng cao hơn so với các doanh nghiệp trong ngành

Sự xuất hiện của những sản phẩm thay thế

Những sản phẩm thay thế cũng là một trong những lực lượng tạo nênsức ép cạnh tranh lớn đối với các doanh nghiệp trong ngành Mức độ sẵn cócủa những sản phẩm thay thế cho biết giới hạn trên của giá cả sản phẩm trongngành Khi giá của sản phẩm tăng quá cao khách hàng sẽ chuyển sang sử dụngnhững sản phẩm thay thế Hoặc do mùa vụ, thời tiết mà khách hàng cũngchuyển sang sử dụng sản phẩm thay thế Sự sẵn có của những sản phẩm thaythế trên thị trường là một mối đe doạ trực tiếp đến khả năng phát triển, khảnăng cạnh tranh và mức lợi nhuận của các doanh nghiệp

* Các nhân tố bên trong doanh nghiệp

Đây là những nhân tố thuộc nội bộ doanh nghiệp, nó là những yếu tố có thểkiểm soát được hay cũng có thể nói đấy là những yếu tố chủ quan của doanhnghiệp, doanh nghiệp có thể kiểm soát chúng để quản lý hoạt động kinh doanhcủa mình Có thể kể ra một số nhân tố như sau:

- Nguồn nhân lực: đội ngũ cán bộ, nhân viên của doanh nghiệp

- Tình hình tài chính của doanh nghiệp

- Trình độ công nghệ của doanh nghiệp

- Các quyết định từ các cấp thuộc doanh nghiệp trong quá trình kinh doanh

Nguồn nhân lực: Đây là yếu tố quyết định của sản xuất kinh doanh Trong

nguồn nhân lực thì gồm có các bộ phận sau:

+ Ban giám đốc doanh nghiệp

+ Cán bộ quản lý ở cấp doanh nghiệp

+ Cán bộ quản lý trung gian, đốc công và công nhân

- Ban giám đốc doanh nghiệp: Là những cán bộ quản lý ở cấp cao nhất

trong doanh nghiệp, những người vạch ra chiến lược trực tiếp điều hành, tổchức thực hiện công việc kinh doanh của doanh nghiệp Những công ty cổphần, những công ty lớn ngoài ban giám đốc còn có hội đồng quản trị là đạidiện cho các chủ sở hữu doanh nghiệp Các thành viên ban giám đốc ảnhhưởng rất lớn đến kết quả kinh doanh của doanh nghiệp

- Đội ngũ cán bộ quản lý trung gian, đốc công và công nhân: Nguồn cán

bộ của một doanh nghiệp phải đồng bộ Sự đồng bộ này không chỉ xuất phát từthực tế là đội ngũ lao động của doanh nghiệp mà còn xuất phát từ yêu cầu kếthợp nguồn nhân lực với các nguồn lực về tổ chức và vật chất

- Công nhân: Trình độ tay nghề của công nhân và lòng hăng say làm việc

của họ là một yếu tố tác động mạnh mẽ đến khả năng cạnh tranh của doanhnghiệp Bởi vì khi tay nghề cao, lại cộng thêm lòng hăng say nhiệt tình laođộng thì tăng năng suất lao động là tất yếu Đây là tiền đề để các doanh nghiệp

có thể tham gia và đứng vững trong cạnh tranh

Nguồn lực vật chất và tài chính

- Máy móc thiết bị và công nghệ: Tình trạng trình độ máy móc thiết bị và

công nghệ có ảnh hưởng một cách sâu sắc tới khả năng cạnh tranh của doanhnghiệp Nó là yếu tố vật chất quan trọng bậc nhất thể hiện năng lực cạnh tranh

của một doanh nghiệp và tác động trực tiếp tới sản phẩm Ngoài ra, công nghệsản xuất, máy móc thiết bị cũng ảnh hưởng đến giá thành và giá bán sản phẩm.Một doanh nghiệp có trang thiết bị máy móc hiện đại thì sản phẩm của họ nhấtđịnh có chất lượng cao Ngược lại không có một doanh nghiệp nào có thể nói

là có khả năng cạnh tranh cao khi trong tay họ là cả hệ thống máy móc cũ kỹvới công nghệ lạc hậu

- Tiềm lực tài chính của doanh nghiệp: Bất cứ một hoạt động đầu tư, mua

sắm hay phân phối nào cũng đều phải xét, tính toán trên tiềm lực tài chính củadoanh nghiệp Một doanh nghiệp có tiềm năng lớn về tài chính sẽ có nhiềuthuận lợi trong việc đổi mới công nghệ, đâu tư mua sắm trang thiết bị, đảm bảonâng cao chất lượng sản phẩm, hạ giá thành, để duy trì và nâng cao sức cạnhtranh, cung cấp tín dụng thương mại, khuyến khích việc tiêu thụ sản phẩm,tăng doanh thu, lợi nhuận và củng cố vị trí của mình trên thương trường

Nói tóm lại, khi xem xét, đánh giá khả năng cạnh tranh của một doanhnghiệp và kể cả khả năng cạnh tranh của các đối thủ, thì ta phải xem xét đầy đủcác yếu tố tác động đến nó, từ đó mới có thể “gạn đục, khơi trong” và tìm racác biện pháp hữu hiệu nhằm nâng cao khả năng cạnh tranh của chính doanhnghiệp

III/ Sự cần thiết phải nâng cao năng lực cạnh tranh của ngành giấy

Ngành giấy Việt Nam có một vị trí quan trọng trong nền kinh tế nước ta,nhu cầu về giấy ngày càng tăng khi nền kinh tế phát triển, chính vì thế nângcao năng lực cạnh tranh của ngành giấy là một nhiệm vụ cấp thiết và mang tínhtất yếu đối với nền kinh tế nước ta, đặc biệt là trong điều kiện nước ta đang hộinhập kinh tế rất sâu và rộng như hiện nay Nâng cao năng lực cạnh tranh lànhằm phát triển ngành Sự cần thiết phải nâng cao năng lực cạnh tranh củangành sẽ được lý giải qua ba nguyên nhân chính

1 Do ngành giấy là một ngành có vai trò quan trọng trong nền kinh tế nước ta

Tuy hiện nay, ngành giấy Việt Nam còn chưa phát triển được đúng vớitiềm năng của mình, giá trị sản xuất của ngành còn khá khiêm tốn mới chỉchiếm hơn 2% trong tổng giá trị công nghiệp của cả nước, nhưng ngành giấyvẫn được coi là một ngành công nghiệp quan trọng đối với nước ta và có vị trịnhất định trong nền kinh tế nước ta Sự quan trọng của ngành thể hiện trongvai trò của nó đối với nền kinh tế nước ta:

Thứ nhất, ngành giấy là một ngành thu hút nhiều lao động Số lao động

làm việc trực tiếp cho các đơn vị công nghiệp sản xuất giấy là khoảng 50.000người Những người lao động này bao gồm: những người sản xuất bột giấy vànhững người sản xuất ra các sản phẩm giấy Nếu chỉ xem xét số lao động làmviệc trực tiếp trong ngành thì ta có thể cho rằng ngành giấy mới thu hút đượcmột số lao động không phải là lớn lắm so với những ngành như may mặc, dagiày… Nhưng để thấy hết vai trò của ngành trong việc tạo công ăn việc làm,

ta phải đi từ đặc điểm của ngành Ngành giấy là một ngành sử dụng khối lượngnguyên vật liệu thô đầu vào rất lớn, và để phục vụ nhu cầu nguyên liệu chongành thì sẽ cần phải có một đội ngũ hùng hậu những người trồng rừng, khaithác rừng Bên cạnh đó, để phục vụ cho nhu cầu về hóa chất, xút, và các chấtphụ gia của ngành thì cũng dẫn đến sự ra đời của một lĩnh vực sản xuất chuyênphục vụ nhu cầu này của ngành giấy và cũng sẽ tạo ra rất nhiều chỗ làm Chính

vì thế, tuy số lao động làm việc trực tiếp trong ngành có thể còn khiêm tốn,nhưng nếu cộng cả số lao động làm việc gián tiếp trong ngành thì tổng số laođộng của ngành có thể không kém gì những ngành thu hút nhiều lao động nhưdệt may hay da giày

Thứ hai, phát triển ngành giấy là tiền đề phát triển nhiều ngành kinh tế

khác, góp phần tích cực vào quá trình hiện đại hóa, công nghiệp hóa đất nước.Nguyên liệu chủ yếu của ngành giấy là từ gỗ, chính vì vậy, nếu ngành giấy

phát triển sẽ thúc đẩy sự phát triển của ngành lâm nghiệp, tạo đầu ra ổn địnhcho ngành lâm nghiệp Đồng thời, do trồng, khai thác nguyên liệu cho ngànhgiấy phải được chuyên môn hóa, tập trung thâm canh nên dẫn đến yêu cầu phải

áp dụng các giống cây trồng có năng suất cao, kỹ thuật thâm canh tiên tiến, và

sử dụng máy móc vào trồng, khai thác, nên sẽ thúc đẩy quá trình công nghiệphóa và hiện đại hóa trong lâm nghiệp Đầu ra của ngành giấy là để phục vụ chonhu cầu của nhiều ngành công nghiệp và cho nhu cầu của nhân dân Ngànhgiấy phát triển sẽ tạo điều kiện cho những ngành sử dụng nguyên liệu đầu vào

là giấy như ngành in, ngành sản xuất bao bì …phát triển, nâng cao khả năngcạnh tranh của những ngành này nhờ vào nguyên liệu đầu vào có giá rẻ, chấtlượng cao Ngành giấy phát triển sẽ phục vụ tốt nhu cầu học tập, giải trí,nghiên cứu, tìm hiểu đa dạng và ngày càng cao của người dân, góp phần nângcao nhận thức của họ, qua đó sẽ nâng cao trình độ nguồn nhân lực của nước ta,tạo ra một tác động nhất định đến quá trình CNH, HĐH đất nước

Thứ ba, phát triển ngành giấy sẽ giúp tái chuyển dịch cơ cấu kinh tế

giữa các vùng, xóa đói giảm nghèo, tăng cường an ninh quốc phòng và bảo vệmôi trường Vai trò của ngành giấy trong việc bảo vệ môi trường thể hiện ởchỗ: Ngành giấy ngoài việc sử dụng nguyên liệu là gỗ, thì còn sử dụng nguyênliệu là những thứ đã qua sử dụng như giấy phế liệu, bã mía….Chỉ trong năm

2002, ngành giấy nước ta đã thu gom và sử dụng được 206.000 tấn trong nước

để đưa vào tái sản xuất Điều này không chỉ giúp ngành giấy đáp ứng được36% nguyên liệu cho sản xuất giấy, mà còn góp một phần không nhỏ trongviệc bảo vệ, làm sạch môi trường, tiết kiệm chi phí cho xã hội trong việc giảiquyết đống “phế liệu” khổng lồ này Bên cạnh đó, do cây nguyên liệu giấykhông đòi hỏi cao về chất đất, nên phát triển ngành giấy sẽ giúp phủ xanh diệntích đất trống đồi trọc đang ở mức đáng lo ngại Trồng rừng nguyên liệu giấyvừa giúp bảo vệ môi trường, vừa tăng thu nhập cho người dân trồng rừng,khiến họ gắn bó với rừng, không phá rừng nữa và sẽ bảo vệ rừng như bảo vệ

tài sản của mình Rừng nguyên liệu giấy thường được trồng ở các đồi núi,vùng sâu vùng xa nên nó sẽ giúp chuyển đổi cơ cấu cây trồng lạc hậu, kémhiệu quả của người dân địa phương, nâng cao đời sống cho họ, qua đó, xóa đóigiảm nghèo ở những vùng này Đời sống của người dân ở vùng sâu, vùng xađược cải thiện không chỉ làm kinh tế của vùng được nâng cao, mà còn tạo điềukiện để nhân dân gắn bó với đất đai, kết hợp với các đơn vị bộ đội, công antrong việc giữ đất, giữ rừng, bảo vệ an ninh quốc phòng ở địa phương.

2 Phát triển ngành giấy là một yêu cầu đặt ra nhằm phát huy nguồn lực của đất nước, thay thế hàng nhập khẩu, đáp ứng nhu cầu trong nước

Thực trạng thị trường cầu được xem xét thông qua mối quan hệ với qui

mô sản xuất của ngành và lượng giấy nhập khẩu Từ dó, ta sẽ thấy được yêucầu cấp bách phải nâng cao năng lực cạnh tranh của ngành để sản xuất hànghóa thay thế hàng nhập khẩu Theo hiệp hội giấy Việt Nam, năm 2001, nhu cầugiấy bình quân trên đầu người của nước ta là 8kg/người/năm, đây là mứctương đối thấp so với mức trung bình của khu vực và thế giới, nhưng ngànhgiấy cũng chỉ sản xuất được 420.107 tấn, đáp ứng được chưa đầy 60% nhu cầutrong nước, nên nước ta phải nhập 290.000 tấn giấy các loại, trị giá hơn 100triệu USD Năm 2002, ngành đã tăng sản lượng sản xuất, đạt 538.231 tấn, tăng28%, nhưng cũng chỉ đáp ứng được 59% nhu cầu, còn lại nước ta vẫn phảinhập 371.554 tấn giấy, trong đó có 145.251 tấn giấy tráng, loại giấy có giá trịcao nhưng trong nước chưa sản xuất được Nước ta đang trong quá trình côngnghiệp hoá, hiện đại hoá, GDP tăng 6-7%/năm, cộng với sự gia tăng dân số,nhu cầu về giấy sẽ chỉ có tăng chứ khó có khả năng giảm, nó sẽ tăng tỉ lệ thuậnvới tốc độ tăng của GDP Dự báo mức tiêu dùng giấy của nước ta sẽ tăng ổnđịnh bình quân 10 %/năm (trong đó giấy in báo tăng 7%, giấy in viết và bao bìtăng 10%, các loại khác là 15%/năm)

Đến năm 2020 thì nhu cầu về giấy của Việt Nam có thể lên tới 3.420.000tấn/năm

Nhu cầu giấy (triệu tấn)

1.286.000

120.000365.000691.000110.000

3.420.000

236.000947.0001.729.000445.000(Nguồn tổng công ty giấy Việt Nam)Theo nghiên cứu trên thì ta có thể thấy rằng nhu cầu giấy của nước ta làrất lớn so với năng lực sản xuất hiện tại của toàn nghành (năm 2002 là538.554 tấn) Để có thể đáp ứng được nhu cầu này thì phải phát triển sản xuấtgiấy trong nước Nếu không mỗi năm chúng ta lại có thể phải bỏ ra 200 – 300triệu USD để nhập khẩu giấy, tương đương với số tiền đầu tư, xây dựng mộtnhà máy giấy hiện đại, công suất lớn, trong khi chúng ta có đủ khả năng về conngười và nguyên liệu tự nhiên để phát triển ngành dẫn tới một sự lãng phí lớnnguồn lực của đất nước Chính vì vậy đặt ra yêu cầu phát triển ngành để đápứng đủ được nhu cầu trong nước

3 Muốn phát triển ngành giấy thì phải nâng cao năng lực cạnh tranh của ngành trong bối cảnh hội nhập kinh tế

Trong bối cảnh hội nhập kinh tế ngày càng mạnh, xu hướng cắt giảmthuế quan diễn ra ngày càng nhanh, để phát triển ngành giấy thì một nhiệm vụcấp bách là phải nâng cao năng lực cạnh tranh của ngành Trong những nămqua sản phẩm của ngành giấy đã chiếm được 50-60% thị phần trong nước vàphần nào đáp ứng được nhu cầu của thị trường, đặc biệt là các sản phẩm giấy

in, giấy viết, in báo, giấy vệ sinh đã chiếm 80 - 90% thị phần phục vụ cho nhucầu in ấn, văn hoá, giáo dục, sinh hoạt của nhân dân Nhưng trong thời giantới khi thuế suất đối với các mặt hàng giấy chỉ còn 0-5% vào năm 2006, sảnphẩm giấy nội địa sẽ phải chịu sự cạnh tranh rất gay gắt của giấy ngoại nhập

về chủng loại, chất lượng, giá cả Trong khi đó, năng lực cạnh tranh của ngànhhiện còn đang rất yếu, nếu chúng ta không nâng cao chất lượng và đặc biệt là

hạ được giá thành sản phẩm thì khả năng tồn tại của sản phẩm giấy nội địa làrất khó, chứ đừng nói đến phát triển ngành, thay thế hàng nhập khẩu, phát huynguồn lực trong nước Nâng cao năng lực cạnh tranh sẽ giúp phát triển ngànhgiấy, và ngành giấy có phát triển thì mới có sức cạnh tranh với hàng nướcngoài , hai vấn đề này có tác động qua lại lẫn nhau Chính vì vậy, đề ra giảipháp nâng cao năng lực cạnh tranh của ngành giấy là một nhiệm vụ tất yếukhách quan để phát triển ngành giấy, đặc biệt là trong thời điểm hội nhập ngàycàng gần Đó là nhiệm vụ, yêu cầu không phải chỉ của riêng một mình tổngcông ty giấy, của ngành giấy, mà là của toàn xã hội



Chương II

THỰC TRẠNG CỦA NGÀNH GIẤY VIỆT NAM TRƯỚC

THỀM HỘI NHẬPKINH TẾ QUỐC TẾ

I/ Tình hình hoạt động của ngành giấy Việt Nam

Sản xuất giấy ở Việt Nam đã có từ lâu đời, nhưng ngành công nghiệpgiấy Việt Nam thì chỉ mới ra đời vào đầu thế kỷ 20, trong thời gian đầu cácnhà máy giấy có tính chất thủ công, vào những năm trước 1945 cả nước cókhoảng 7 nhà máy sản xuất giấy, sản lượng trung bình mỗi năm chỉ vàokhoảng 1000 tấn/năm, chất lượng giấy rất thấp, qui trình sản xuất còn rất thủcông Đến những năm 50-60, công nghiệp giấy bắt đầu đi vào phát triển, trang

bị những máy móc thiết bị sản xuất giấy công nghiệp, công suất các nhà máyđược nâng lên mức 20.000 tấn/năm, điển hình trong giai đoạn này là sự ra đờicủa nhà máy giấy Hoàng Văn Thụ(1949), “cái nôi của ngành giấy Việt Nam”,sản phẩm giấy trong thời kỳ này chủ yếu là để phục vụ nhu cầu in ấn và viết.Trong giai đoạn 1960 – 1970 xuất hiện hàng loạt các nhà máy giấy với qui mônhỏ ở khắp miền Nam và miền Bắc Trong thời gian này sản phẩm giấy đượcsản xuất cũng đa dạng hơn bao gồm các loại giấy báo, giấy viết, carton… Sảnlượng đạt khoảng 40.000 tấn/năm Sản lượng giấy năm 1970 tăng 10 lần sovới năm 1960 đạt mức hơn 50.000 tấn Tuy nhiên, chỉ sau năm 1975 côngnghiệp giấy mới thực sự được đầu tư phát triển với những nhà máy mới cócông suất trung bình Đặc biệt sau tám năm xây dựng, ngày26/1/1982 lễ khánhthành nhà máy giấy Bãi Bằng đã đánh dấu một bước phát triển vượt bậc củangành công nghiệp giấy Việt Nam Vào thời điểm đó thì công ty giấy Bãi Bằngđược coi là một nhà máy sản xuất tương đối hiện đại, với qui trình sản xuấtkhép kín, ứng dụng kỹ thuật cơ giới hoá và tự động hóa khá đồng bộ với năng

suất thiết kế là 55.000 tấn giấy/năm và 48.000 tấn bột giấy/năm Với sự ra đờicủa nhà máy giấy Bãi Bằng thì tổng công suất của ngành giấy đã tăng lên90.000 tấn/năm, chất lượng giấy cũng được cải thiện rõ rệt so với trước, đặcbiệt là hai mặt hàng giấy in và giấy viết Mặc dù vậy, trong giai đoạn này, cũngnhư nhiều ngành công nghiệp khác, ngành giấy Việt Nam cũng vấp phải không

ít khó khăn, có lúc tưởng chừng không thể vượt qua do cơ chế quan liêu baocấp, kinh tế kế hoạch hóa tập trung, sản phẩm sản xuất ra lại không đáp ứngđược nhu cầu của người tiêu dụng Chính sách đổi mới do Đảng và chính phủ

ta đề ra năm 1986 đã tạo ra sự thay đổi lớn lao trong mọi mặt đời sống xã hội

và kinh tế nước ta Theo đó, thực hiện việc chuyển đổi từ cơ chế kế hoạch hóatập trung sang nền kinh tế thị trường theo định hướng XHCN dưới sự quản lýcủa Nhà nước, khuyến khích mọi thành phần kinh tế tham gia đầu tư kinhdoanh sản xuất, chuyển từ mục tiêu tập trung phát triển công nghiệp nặng sangphát triển công nghiệp nhẹ sản xuất hàng tiêu dùng, hàng xuất khẩu Sự thayđổi đó đã tạo ra bước phát triển nhảy vọt trong nền kinh tể nói chung và ngànhcông nghiệp giấy nói riêng Lúc này, ngành giấy Việt Nam đã có hai nhà máy

có công suất tương đối lớn hơn 50.000 tấn/năm là Bãi Bằng và Tân Mai Tốc

độ tăng trưởng bình quân của ngành giấy trong giai đoạn 1990-1999 bình quânđạt 16%/năm, tốc độ tăng trưởng này nhanh hơn so với tốc độ tăng trưởng củacông nghiệp chế biến nước ta nói riêng và công nghiệp nói chung, nhiều thànhphần kinh tế đã tham gia vào đầu tư, sản xuất giấy đã đáp ứng được một phầnnhu cầu ngày càng tăng đối với các sản phẩm giấy, ngành giấy Việt Nam đãxuất khẩu được một số loại giấy sang các thị trường nước ngoài (Đài Loan,Srilanca, Trung Đông,…) Năm 1999 sản lượng toàn ngành đạt 292.000 tấngấp gần 4 lần năm 1990 Sau 10 năm liền tăng trưởng với tốc độ bình quân16%/năm(1990 – 1999), nhạy bén nắm bắt thời cơ, ngành giấy Việt Nam đãvươn lên tốc độ tăng trưởng rất cao (cao nhất trong các ngành công nghiệp) vớitốc độ tăng trưởng trong 3 năm gần đây ( 2000 –2002 ) là 24%/năm, ngành

giấy cũng đã có một số biện pháp chủ động để hội nhập kinh tế Dù đã đạtđược một số thành tựu, vẫn giữ vững được thị trường, và bước đầu xâm nhậpthị trường nước ngoài, nhưng ngành giấy Việt Nam bước vào hội nhập kinh tếvẫn còn nhiều yếu kém và khuyết điểm Để làm rõ những điểm yếu đó, tôi xintrình bày, những thuận lợi và khó khăn đối với ngành công nghiệp giấy ViệtNam, tình hình hoạt động của ngành trong những năm gần đây Qua đó, ta cóthể xác định được năng lực cạnh tranh của ngành và đề ra giải pháp để pháttriển ngành, nâng cao năng lực cạnh tranh của ngành, phát huy, khai thác lợithế của ngành, đồng thời khắc phục những khó khăn, thách thức.

1 Những thuận lợi

- Điều kiện tự nhiên

Việt Nam có hình chữ S với tổng diện tích là 330.541 km2 trải dài suốtdọc bờ biển đông nam Châu Á, ba phần tư lãnh thổ là núi đồi với những đỉnhcao trên 300 m trên mặt nước biển trung bình, khí hậu nhiệt đới gió mùa ẩm.Hầu hết vùng núi là đất đỏ, trên núi cao có đất mùn và thung lũng sông vàđồng bằng châu thổ có đất phù sa phỡ nhiờu, cỏc vựng đá vôi có đất bazan và

ở một vài vùng ven biển đất cát nhiều Đất đai, và khí hậu như vậy rất phù hợp

để phát triển trồng rừng nguyên liệu giấy, cây nguyên liệu có tốc độ tăngtrưởng nhanh

Tổng diện tích đất của Việt Nam là khoảng 33 triệu ha, diện tích đất đã

sử dụng là 23,840 triệu ha chiếm 57,04% quỹ đất tự nhiên, diện tích đất chưa

sử dụng là khoảng 8 triệu ha (theo niên giám thống kê năm 2000), diện tích đấtnày có khá nhiều khu vực có tiềm năng thích hợp để trồng cây nguyên liệugiấy.Theo số liệu của Viện Điều tra quy hoạch rừng thì rừng trồng nguyên liệugiấy nước ta hiện có 803 000 ha, trong đó có 618.000 ha rừng tự nhiên, 185

000 ha rừng trồng các loại Theo quy hoạch của Bộ Nông nghiệp và Phát triểnnông thôn giai đoạn 2001 - 2010 đã được Quốc hội thông qua, cả nước sẽ trồng

mới 1.140.000 ha rừng cây nguyên liệu giấy trong Chương trình 5 triệu harừng Một vùng nguyên liệu dồi dào đang mở ra cho ngành giấy trong tươnglai.

Nhờ điều kiện tự nhiên thuận lợi, ngành giấy Việt Nam có lợi thế vềnguồn nguyên liệu thô rất phong phú Đến nay, tuy chưa tuyển chọn đượcnhiều, nhưng tập đoàn cây nguyên liệu giấy ở Việt Nam đã khá đa dạng, vớimột số loài sinh trưởng nhanh, cho năng suất và chất lượng cao như thông 2 lá,

3 lá làm nguyên liệu cho sợi dài, bồ đề, bạch đàn làm nguyên liệu cho sợingắn, lồ ô, tre cho nguyên liệu sợi trung bình Với tổng trữ lượng gỗ là 751,5triệu m3, tổng trữ lượng rừng tre nứa là 8,4 tỷ cây, ngành có thể sử dụngnguyên liệu từ cây lá rộng, từ tre nứa, vầu, luồng… Ngoài ra, ngành còn có thể

sử dụng một nguồn nguyên liệu có khối lượng rất lớn và được cung cấp ổnđịnh những phụ phẩm của các ngành khác hàng chục triệu tấn/mỗi năm nhưrơm rạ của các vùng sản xuất lúa gạo, bã mía của các nhà máy sản xuấtđường… Với nguồn nguyên liệu đa dạng, phong phú như vậy, ngành giấy cókhả năng chủ động được về nguyên liệu, từ đó có thể nâng cao vị thế của mình.Vấn đề đặt ra là ngành phải khai thác và sử dụng chúng sao cho hợp lý và cóhiệu quả

- Nguồn nhân lực

Thuận lợi thứ hai đối với ngành giấy là Việt Nam có nguồn nhân lực dồidào Ước tính, hiện nay, Việt Nam có lực lượng lao động khoảng 50 triệungười, và được bổ sung thường xuyên hàng năm với tốc độ tăng trung bình là1,7% Lao động của chúng ta được đánh giá là trẻ, cần cù, thông minh, chịukhó và có khả năng tiếp thu công nghệ nhanh Giá nhân công của nước ta lạichỉ ở mức thấp Đối với một ngành cần sử dụng nhiều lao động như ngành giấythì đây có thể coi là một yếu tố tương đối thuận lợi Bên cạnh nguồn nhân lựcdồi dào, ngành giấy nước ta còn được hưởng lợi từ một thị trường nội địa rộng

lớn với dân số hơn 80 triệu người , thị trường này còn đang sơ khai và còn rấtnhiều tiềm năng chưa được khai thác hết

- Chính sách của Nhà nước

Ngành giấy, hiện nay cũng được sự quan tâm đầu tư thích đáng của Nhànước và Chính phủ Trong chính sách của mình, Chính phủ đánh giá ngànhgiấy như một ngành sản xuất thay thế xuất khẩu, góp phần phát triển các vùngkinh tế sâu và xa, do vậy Chính phủ đã đề ra một loạt chính sách để hỗ trợ pháttriển ngành giấy như cấp vốn bằng nguồn vốn đầu tư ưu đãi, quỹ đầu tư pháttriển, giảm thuế cho ngành, khuyến khích đầu tư vào ngành giấy Kết quả làhiện nay có rất nhiều thành phần kinh tế tham gia vào kinh doanh, sản xuấttrong ngành, sản lượng của ngành tăng vọt, mặt hàng cũng phong phú hơn.Chính phủ đã và đang xây dựng qui hoạch phát triển ngành, vùng nguyên liệu,giao đất giao rừng cho nhân dân, khuyến khích nhân dân trồng rừng nguyênliệu giấy để tạo vùng nguyên liệu ổn định cho ngành Sự quan tâm ưu ái củaChính phủ cũng sẽ là một nhân tố thuận lợi để phát triển ngành

- Thuận lợi khác

Do đã kinh doanh lâu năm, nên ngành đã xây dựng được cho mình mộtkênh phân phối, mạng lưới đại lý trải khắp mọi miền của đất nước, sản phẩmcủa ngành đã trở nên quen thuộc với mọi người, từ các nhà in lớn tiêu thụ hàngnghìn tấn giấy một năm đến những em nhỏ lớp 1 với những trang vở đầu đời.Những cái tên như Bãi Bằng, Tân Mai,… đã trở thành thương hiệu lớn củangành không chỉ trong nước mà cả ngoài nước, thành một tài sản vô hình củangành Đây là một ưu thế để ngành có thể cạnh tranh với các sản phẩm nướcngoài

2 Khó khăn đối với ngành giấy

Tuy ngành giấy Việt Nam có được một số thuận lợi khách quan nói trên,nhưng ngành này cũng gặp rất nhiều khó khăn đặt ra do nhiều nguyên nhânkhác nhau:

Thứ nhất, nước ta có lợi thế về nguồn nhân lực dồi dào và chi phí nhân

công rẻ, nhưng nguồn nhân lực nước ta lại có những điểm yếu nhất định khi sosánh với lao động nước ngoài

- Sức khoẻ hạn chế, độ bền dai rất kém: Sản xuất theo phương phápcông nghiệp trong kinh tế thị trường, và đặc biệt khi hội nhập kinh tế đòi hỏimột cường độ lao động cao hơn và căng thẳng hơn nhiều Một phần do đặcđiểm về sinh học và hình thể thấp bé và nhẹ cân, một phần do phần lớn ngườiViệt Nam xuất thân từ nền sản xuất nông nghiệp nhỏ, lạc hậu nên khó có thểđáp ứng được một cường độ làm việc cao

- Tác phong công nghiệp còn ít và chưa được định hình bền chặt: sinh ra

và trưởng thành trong một nền sản xuất tiểu nông manh mún, lộn xộn, nhiềungười Việt Nam quen làm việc theo kiểu tùy hứng, nước đến chân mới nhảy,không thích hợp tác với nhau, nên khó có sự hợp tác nhịp nhàng, đồng bộ ănkhớp Mà trong điều kiện hội nhập kinh tế, thì tác phong công nghiệp là một

tố chất rất cần thiết đối với người công nhân

- Hiểu biết chưa đủ sâu rộng, trình độ chuyên môn nghiệp vụ còn hạnchế: do sống và làm việc quá lâu trong môi trường khép kín và dựa dẫm vàoNhà nước, nên người lao động Việt Nam chỉ quen làm việc bằng kinh nghiệm

là chính, họ không thấy sự bức xúc lớn của việc sử dụng kiến thức, phươngpháp khoa học

Chính những điểm yếu của nguồn nhân lực là một trong những nguyênnhân làm cho sức cạnh tranh của ngành giấy cũng như nhiều ngành côngnghiệp của Việt Nam không cao Tác phong công nghiệp yếu kém làm khả

năng phối hợp làm việc, hoạt động của dây chuyền không đồng bộ, nhịpnhàng Mà trong ngành công nghiệp giấy thì tính đồng bộ, nhịp nhàng lại làmột đòi hỏi rất quan trọng, bởi sản xuất giấy phải qua nhiều khâu, nhiều giaiđoạn, chỉ cần một giai đoạn có vấn đề thì cả dây chuyền sẽ gặp sự cố Đây làmột trong những nguyên nhân làm năng suất lao động kém, hao phí nguyên vậtliệu nhiều Nguồn nhân lực thì nhiều, nhưng những người lao động có trình độ,năng lực, có khả năng tiếp thu công nghệ, đặc biệt là người có trình độ trongngành, thì lại thiếu dẫn đến khó khăn trong việc áp dụng công nghệ mới, sửdụng thiết bị hiện đại, hệ thống quản lý cồng kềnh, thiếu hiệu quả.

Thứ hai, công nghệ của ngành khá lạc hậu không chỉ so với các nước

trên thế giới, mà ngay cả với các nước trong khu vực Đông Nam á Đây là khókhăn lớn nhất đối với ngành giấy Ở Việt Nam có những nhà máy được xâydựng từ năm 60, đến giờ vẫn còn hoạt động và hầu như không được đầu tư,nâng cấp trong 40 năm qua Cả nước có hàng trăm nhà máy giấy, nhưng côngsuất nhà máy trung bình thì lại nhỏ, cả nước chỉ có hai nhà máy có công suấtlớn hơn 50.000 tấn là Bãi Bằng, Tân Mai, công suất của các nhà máy giấy ViệtNam là khoảng 10.000-15.000 tấn/năm, trong khi của Indonesia là hơn100.000 tấn/năm Nguồn lực của ngành lại phân tán trải rộng khắp ba miền,chưa có những khu vực tập trung sản xuất công nghiệp lớn chuyên nghiệp donguồn nguyên liệu phân bổ không tập trung, lại thường nằm ở các khu vực có

hạ tầng cơ sở chưa phát triển Công nghệ lạc hậu nên đòi hỏi phải đầu tư, nângcấp, nhưng chi phí vốn đầu tư lớn, suất phí đầu tư cho ngành tương đối lớn (1

800 - 2 200 USD/tấn bột giấy từ cây nguyên liệu và 1 000 - 1 200 USD/tấngiấy từ bột giấy) Khả năng thu hồi vốn lại chậm, do tỷ suất lợi nhuận và lợinhuận thấp Hiệu suất thu hồi nội bộ khoảng 11 - 12%/năm đối với các dự ánđầu tư mới Chi phí để xử lý môi trường cao, đặc biệt các dự án đều nằm ởthượng nguồn nên chi phí đầu tư hệ thống xử lý môi trường theo đúng tiêuchuẩn Việt Nam chiếm khoảng 20 - 25% tổng chi phí đầu tư Nếu không có

những chính sách đặc thù riêng thì rủi ro sẽ rất lớn Nên ngành rất khó khăntrong việc thu hút vốn đầu tư vào ngành, đặc biệt là vào vùng nguyên liệu vàsản xuất bột giấy Đây là khó khăn lớn đòi hỏi ngành phải có những chính sáchđầu tư phát triển sao cho thật hợp lý, phù hợp với đặc điểm về nguyên liệu vàtài chính của Việt Nam.

Thứ ba, do đặc điểm của ngành giấy đòi hỏi một nguồn vốn đầu tư rất

lớn, thời gian đầu tư lại khá dài, đòi hỏi về trình độ công nghệ tương đối cao.Nhưng nước ta vẫn còn nghèo, nguồn lực về tài chính còn yếu, lại có nhiềungành, nhiều việc đòi hỏi phải được đầu tư, rót vốn ngay, nên ngành giấy nước

ta gặp nhiều khó khăn trong việc có được vốn để đầu tư xây dựng nhà máy,phát triển ngành, nâng cao sức cạnh tranh, tiềm lực tài chính của mỗi doanhnghiệp còn nhỏ bé nên chưa thể khai thác hết lợi thế về nguồn nhân lực vànguyên liệu dồi dào

3 Thực trạng của ngành giấy Việt nam trong bối cảnh hội nhập kinh

tế quốc tế và khu vực

3.1 Cơ cấu tổ chức

Hiện nay, trên toàn quốc nếu không kể các cơ sở sản xuất giấy nhỏ lẻ thủcông, có 473 đơn vị sản xuất công nghiệp giấy và bột giấy, với 441 doanhnghiệp ngoài quốc doanh, trong đó những cơ sở thuộc loại vừa và lớn ở ViệtNam là khoảng 145 đơn vị, 100 đơn vị sản xuất giấy, 45 đơn vị sản xuất bộtgiấy Các đơn vị sản xuất giấy trong ngành công nghiệp được chia ra làm 3 bộphận chính:

- Các doanh nghiệp Nhà nước: tổng công ty giấy Việt Nam

- Các doanh nghiệp ngoài quốc doanh: gồm có các công ty cổ phần,TNHH, tổ hợp tác

- Các doanh nghiệp có vốn đầu tư nước ngoài

Tổng công ty giấy Việt Nam: Tổng công ty giấy Việt Nam (tổng công ty

91), đây là doanh nghiệp mạnh nhất, lớn nhất, ra đời vào năm 1996 với mụctiêu mong muốn hình thành một tập đoàn kinh tế mạnh, đủ điều kiện chi phốicác hoạt động của ngành, giúp đỡ lẫn nhau Tổng công ty được quản lý bởi Hộiđồng quản trị và được điều hành bởi Tổng giám đốc Tổng công ty giấy ViệtNam bao gồm các thành viên là doanh nghiệp hạch toán độc lập, doanh nghiệphạch toán phụ thuộc và đơn vị sự nghiệp, có quan hệ gắn bó với nhau về lợi íchkinh tế, tài chính, công nghệ, thông tin, đào tạo, nghiên cứu, tiếp thị, hoạt độngtrong lĩnh vực công nghiệp giấy và trồng rừng nguyên liệu giấy, nhằm tăngcường tích tụ, tập trung, phân công chuyên môn hoá và hợp tác sản xuất đểthực hiện nhiệm vụ Nhà nước giao; nâng cao khả năng và hiệu quả kinh doanhcủa các đơn vị thành viên và của toàn Tổng công ty; đáp ứng nhu cầu về giấycủa thị trường Tổng công ty chịu sự quản lý, chỉ đạo, kiểm tra giám sát của

Bộ Công nghiệp nhẹ, các Bộ, cơ quan ngang Bộ, cơ quan thuộc Chính phủ, Uỷban nhân dân tỉnh và thành phố trực thuộc Trung ương với tư cách là các cơquan quản lý Nhà nước; đồng thời chịu sự quản lý của các cơ quan này với tưcách là cơ quan thực hiện quyền của chủ sở hữu đối với doanh nghiệp Nhànước theo quy định tại Luật Doanh nghiệp Nhà nước và các quy định khác củapháp luật Các doanh nghiệp của tổng công ty được phân bổ ở hai vùng chủyếu là Đông Nam Bộ và Bắc Trung Bộ Đặc trưng của các doanh nghiệp thuộctổng công ty là:

- Có nguồn vốn thường được rót từ ngân quỹ Nhà nước hay sự bảo lãnhvay của Nhà Nước Nên tuy dự án đầu tư của họ thường có quy mô lớn nhưnglại có sự phụ thuộc, không được linh hoạt như các doanh nghiệp ngoài quốcdoanh

- Có quy mô thuộc loại vừa và lớn so với các doanh nghiệp giấy khác ởViệt Nam, thường được xây dựng tương đối đồng bộ, thường là với một vùngnguyên liệu quy hoạch đi kèm

Từ ngày được thành lập, tổng công ty đã liên tục phát triển và đã có mộttiếng nói quan trọng đối với ngành, đóng góp một vai trò không nhỏ trongngành Tổng công ty giấy Việt Nam, có thể nói đã khẳng định được vai trò làthành phần kinh tế chủ đạo Bằng chứng là Tổng công ty đã cung cấp hơn 80%các mặt hàng sản phẩm có ý nghĩa chính trị, kinh tế, xã hội như giấy báo, giấy

in, giấy viết Sản phẩm giấy in, giấy viết, giấy in báo của các doanh nghiệpthuộc tổng công ty không chỉ phục vụ ngày càng tốt nhu cầu trong nước, màcòn bước đầu xuất khẩu được sang một số nước Tổng công ty hiện là chủ đầu

tư của những công trình lớn nhất về công nghiệp giấy như dự án dây chuyềngiấy bao bì công nghiệp Việt Trì (35 triệu USD), dự án mở rộng Công ty giấyBãi Bằng giai đoạn 1 lên 100.000 tấn/năm (54 triệu USD), xây dựng nhà máybột giấy Kon Tum công suất 130.000 tấn/năm (244 triệu USD), (nguồn tạpchí cộng sản số 14 năm 2002) Tuy nhiên, do cơ chế, cách thức quản lý củaNhà nước, ảnh hưởng của cơ chế tập trung, quan liêu còn rơi rớt, nên hoạtđộng đầu tư, nâng cấp của tổng công ty còn thực hiện rất chậm, ì ạch, tốc độtăng trưởng của tổng công ty giấy trong 3 năm gần đây chỉ đạt 4%/năm

Các doanh nghiệp ngoài quốc doanh: trước năm 1990, các doanh nghiệp

ngoài quốc doanh còn chưa thực sự phát triển Sau năm 1990, với sự cởi mở về

cơ chế, chính sách, sự khuyến khích của Nhà nước, đặc biệt là khi có luậtdoanh nghiệp, các doanh nghiệp ngoài quốc doanh trong ngành giấy mọc lênnhanh chóng ở trên mọi miền đất nước Các doanh nghiệp ngoài quốc doanhthường hoạt động dưới hình thức công ty cổ phần và công ty TNHH, chịu sựquản lý và kiểm tra của Sở công nghiệp và UBND các địa phương theo luậtdoanh nghiệp Các doanh nghiệp này có quy mô nhỏ hơn, số vốn hoạt động chỉtrong tầm từ vài tỉ đến vài chục tỉ, nguồn vốn của họ huy động từ nhiều nguồn

khác nhau: vốn tự đóng góp, vốn từ bán cổ phần, vốn huy động qua kênh thịtrường chứng khoán…nhưng cơ cấu mặt hàng của họ rất đa dạng, từ giấy vệsinh, bìa carton, giấy kraft đến giấy in, giấy viết Các đơn vị sản xuất giấyngoài quốc doanh thường nằm ngay ở các thành phố lớn như Hà Nội, thànhphố Hồ Chí Minh, hoặc ở các khu vực công nghiệp như Đồng Nai, BìnhDương, Bắc Ninh để thuận tiện cho sản xuất và lưu thông hàng hóa của họ.Hoạt động của họ rất linh hoạt, bộ máy quản lý gọn nhẹ, sử dụng lao động rẻ,quản lý vật tư, nguyên liệu chặt chẽ Hoạt động đầu tư của họ có tính nhạy béntrong việc đoán trước nhu cầu của thị trường, chuẩn xác trong việc chọn thờiđiểm, đa dạng trong đầu tư, phối hợp nhịp nhàng giữa các doanh nghiệp có quy

mô khác nhau Họ mạnh dạn đầu tư vào những lĩnh vực mà họ cho là có triểnvọng, nhiều dây chuyền sản xuất giấy duplex, giấy kraft, giấy viết đã ra đờinhư thế Quy mô đầu tư mới điển hình của khu vực ngoài quốc doanh là12.000 tấn/năm (thay vì 700 – 1500 tấn/năm như trước đây) Đã và đang xuấthiện một số công ty lớn sản xuất giấy ở khu vực ngoài quốc doanh có quy môtrên dưới 30.000 tấn/năm, đứng hàng thứ 3,4,5 trong các cơ sở sản xuất lớn củangành, sản lượng tăng đều qua từng năm như Vạn Phát, An Bình, Hapaco,công ty giấy Sài Gòn….Tuy nhiên, các doanh nghiệp này cũng còn gặp rấtnhiều khó khăn về huy động vốn và cơ chế hoạt động, qui mô, nên rất cần có

sự trợ giúp, hỗ trợ kịp thời của Nhà nước

Doanh nghiệp có vốn đầu tư nước ngoài: Từ năm 1991, cùng với sự phát

triển của đầu tư nước ngoài, thì trong ngành giấy cũng ra đời những doanhnghiệp có vốn đầu tư nước ngoài thu hút hơn 3.000 lao động và chiếm 2% sảnlượng toàn ngành, trong đó lớn nhất là nhà máy giấy Newtoyo Hiện tại, cácdoanh nghiệp có vốn đầu tư nước ngoài mới chỉ đầu tư vào các lĩnh vực sảnxuất giấy tissue, các tông, và một số loại giấy chuyên dụng… Nhưng trongtương lai, khi nhu cầu về giấy của nước ta tăng mạnh thì các doanh nghiệp

nước ngoài sẽ có thể tăng lượng đầu tư vào ngành giấy của nước ta với cơ cấumặt hàng đa dạng hơn, và xây dựng thêm nhiều nhà máy khác.

3.2 Thực trạng về năng lực sản xuất

Trong những năm gần đây, công suất của ngành giấy Việt Nam liên tụcđược cải thiện, nâng cấp Hiện nay, tổng công suất của toàn ngành đạt 658 000tấn giấy và 200.000 tấn bột giấy Do máy móc, thiết bị, công nghệ còn lạc hậu,

và sự cạnh tranh khốc liệt của hàng ngoại nhập, nên nhìn chung ngành cũngchỉ khai thác được khoảng 80- 90% công suất Tuy nhiên, sản lượng của ngànhcũng liên tục tăng, năm sau nhiều hơn năm trước Năm 1999, sản lượng củatoàn ngành là 292.200 tấn, thì đến năm 2002, ngành giấy đã đạt mức sản lượng538.231 tấn, gấp 1,84 lần năm 1999, hoàn thành toàn diện và vượt mức mụctiêu năm 2005 mà Đảng và Nhà Nước đã giao cho ngành (vượt 8% so với chỉtiêu 500.000 tấn)

Năm

Sản lượng toànNgành

Trong đó

So sánhTcty giấy VN Các DN khác

duplex của nhà máy Việt Trì đã đi vào hoạt động, nhưng tổng công ty cũng chỉ

dự định sản xuất 194.800 tấn do nhà máy Bãi Bằng phải ngừng sản xuất đểnâng cấp Sản phẩm chủ yếu vẫn là giấy in và giấy viết

Nhìn bảng trên, ta cũng thấy năng lực sản xuất của các doanh nghiệpngoài tổng công ty tăng liên tục cả về chỉ tiêu tương đối lẫn tuyệt đối Năm

1999, sản lượng của các doanh nghiệp này mới chỉ chiếm 42 % sản lượng toànngành Đến năm 2002 các doanh nghiệp này đã sản xuất được 345.463 tấn,chiếm 64%, gần gấp đôi sản lượng của tổng công ty giấy Việt Nam Điều nàythể hiện rõ sự tăng trưởng nhảy vọt của các doanh nghiệp này, đặc biệt là củacác công ty cổ phần, còn các doanh nghiệp có vốn đầu tư nước ngoài thì vẫnmới chỉ chiếm một phần khiêm tốn là 2% tổng sản lượng toàn ngành

3.3 Thực trạng về cơ cấu sản phẩm

Cơ cấu sản phẩm ngành giấy trong những năm gần đây đã có sự biến đổi

và chuyển dịch cùng với sự thay đổi của cơ chế thị trường, mở rộng thươngmại

Mặt hàng năm 2001 Sản xuất năm 2002 Sản xuất

Giấy vàng mã dùng trong nước 15.000 18.000

(Nguồn báo công nghiệp giấy tháng 6/2003)Trong những năm trước đây, mặt hàng chủ yếu của ngành giấy ViệtNam là giấy in, giấy viết, giấy in báo, thì hiện nay, giấy làm bao bì, các tông

đã có sự gia tăng mạnh, năm 2002 tăng 1,7 lần so với năm 2001, vươn lên làlĩnh vực có sản lượng lớn nhất trong cơ cấu mặt hàng của ngành, trong tươnglai, đây vẫn sẽ là một mặt hàng nhiều tiềm năng Giấy in, giấy viết, giấy báovẫn là một trong những mặt hàng chính của ngành nhưng do sự cạnh tranhmạnh của giấy nước ngoài, nên sản lượng chỉ tăng nhẹ Tuy nhiên, cơ cấu mặthàng vẫn còn chưa đa dạng, phong phú, những mặt hàng cao cấp trong nướcvẫn chưa sản xuất được Ví như mặt hàng giấy tráng, hiện tại, nước ta chưa sảnxuất được, chỉ sau vài năm nữa khi các dự án giấy tráng của các công ty Bình

An, Vạn Phát… đi vào hoạt động, thì sản xuất mới có thể đáp ứng được mộtphần nhu cầu trong nước

3.4 Thực trạng cơ cấu lao động

Ngành giấy thu hút khoảng 50.000 lao động trực tiếp tham gia sản xuấttrong ngành Trong đó, có 13.800 lao động làm việc trong tổng công ty giấy,còn lại làm việc trong các doanh nghiệp ngoài tổng công ty Lao động của tổngcông ty giấy được đào tạo ở trường công nhân kỹ thuật ngành giấy, còn các kỹ

sư được đào tạo ở một số trường đại học như nông lâm, bách khoa, khoa học tựnhiên Còn ở các doanh nghiệp ngoài tổng công ty thì hình thức đào tạo chủyếu cho lao động là tự đào tạo Trong những năm tới, khi ngành giấy phát triểnmạnh, nhu cầu đối với các kỹ sư , đặc biệt lao động có tay nghề cao sẽ rất lớn,nhưng khó được đáp ứng đủ, do ngành mới có ít trường đào tạo nghề làm giấy.Theo báo cáo của tổng công ty giấy VN, nhu cầu đào tạo cán bộ kỹ thuật trongngành và một số ngành liên quan rất lớn, nhu cầu đến năm 2005 là 1.500, 2010