lời cảm ơn Trong thời gian thực hiện khoá luận tốt nghiệp "Quản lý rủi ro trong hoạt động kinh doanh ngoại hối tại ngân hàng Ngoại thơng Việt Nam, em đã nhận đợc sự động viên, khích lệ từ nhiều phía. Trớc hết, em xin bày tỏ lòng biết ơn tới toàn thể các thầy cô giáo Tr- ờng Đại học Ngoại thơng. Luận văn này không chỉ là sự nỗ lực của bản thân em mà còn chính là thành quả của quá trình học tập, nghiên cứu hơn 4 năm tại trờng dới sự chỉ bảo, dìu dắt và giúp đỡ của các thầy cô. Đặc biệt, em xin dành lời cảm ơn và biết ơn chân thành tới thầy giáo hớng dẫn - G.S Đinh Xuân Trình thuộc bộ môn Thanh toán quốc tế, và phòng Kinh doanh ngoại tệ Ngân hàng Ngoại Thơng Việt Nam. Sự giúp đỡ và chỉ bảo nhiệt tình của thầy cùng các cán bộ phòng Kinh doanh ngoại tệ là động lực vô cùng quan trọng để em hoàn thành luận văn này. Do điều kiện tài liệu và thời gian có hạn, kinh nghiệm bản và khả năng bản thân còn hạn chế, luận văn của em không khỏi có những thiếu sót. Vì vậy, em rât mong đợc các thầy cô xem xét đánh giá, góp ý để khoá luận tốt nghiệp của em mang tính thiết thực hơn và có chiều sâu hơn. Em xin chân thành cảm ơn. lời nói đầu I. Tên đề tài: Quản lý rủi ro trong hoạt động kinh doanh ngoại hối tại ngân hàng Ngoại thơng Việt nam. II. Lí do chọn đề tài: Quá trình toàn cầu hoá nền kinh tế thế giới đang diễn ra hết sức sôi động. Cả lý thuyết và thực tế đều cho thấy các quốc gia không thể tách mình ra khỏi quá trình này, ngợc lại, các nớc, nhất là các nớc đang phát triển và chậm phát triển cần nhanh chóng hội nhập toàn diện vào nền kinh tế toàn cầu. Chính vậy, ngành ngân hàng nói chung và hoạt động kinh doanh ngoại hối nói riêng đang đứng trớc những thách thức và vận hội lớn. Với vai trò là một lĩnh vực kinh doanh tiềm năng trong việc phát triển dịch vụ ngân hàng, kinh doanh ngoại hối đang ngày càng trở nên có vị thế quan trọng trong hoạt động của ngân hàng. Tuy nhiên, trong thực tế, do thiếu kinh nghiệm thực tiễn, thời gian tham gia vào hoạt động ngoại hối quốc tế cha nhiều, trình độ nghiệp vụ chuyên môn cha cao, kinh nghiệm quản lý yếu kém nên không ít ngân hàng thơng mại Việt nam đã gặp phải những rủi ro trong hoạt động kinh doanh ngoại hối, gây thiệt hại hàng chục tỷ đồng. Do đó, quản lý rủi ro trong lĩnh vực kinh doanh ngoại hối là một vấn đề hết sức bức xúc, đòi hỏi sự nghiên cứu tìm ra những giải pháp góp phần nâng cao khả năng quản lý rủi ro trong lĩnh vực kinh doanh ngoại hối. Xuất phát từ thực tế đó, đề tài: Quản lý rủi ro trong hoạt động kinh doanh ngoại hối tại Ngân hàng Ngoại thơng Việt nam đã đợc chọn làm đề tài nghiên cứu khoá luận tốt nghiệp. III. Đối tợng nghiên cứu: Tìm hiểu những vấn đề lý luận cơ bản về quản lý rủi ro trong hoạt động kinh doanh ngoại hối. Phân tích tổng quan hoạt động kinh doanh ngoaị hối tại ngân hàng Ngoại thơng Việt nam, thực trạng quản lý các rủi ro kinh doanh ngoại hối th- ờng gặp trong hoạt động kinh doanh ngoại hối, đồng thời trình bày các biện pháp quản lý rủi ro đợc áp dụng tại ngân hàng, trên cơ sở đó đa ra các điểm hạn chế trong hoạt động quản lý rủi ro kinh doanh ngoại hối tại Ngân hàng Ngoại thơng Việt nam. Đánh giá nhằm rút ra những giải pháp và kiến nghị cho việc nâng cao hiệu quả quản lý rủi ro trong hoạt động kinh doanh ngoại hối tại ngân hàng Ngoại thơng. IV. Phơng pháp, phạm vi nghiên cứu: Khoá luận sử dụng phơng pháp nghiên cứu tài liệu, phơng pháp thống kê, tổng hợp dựa trên các số liệu thu thập từ Sở giao dịch Ngân hàng Ngoại th- ơng Việt nam, vụ quản lý Ngoại hối; cũng nh phơng pháp phỏng vấn trực tiếp nhằm đem lại hiệu quả tích cực cho đề tài. VI.Cấu trúc của đề tài: Ngoài lời nói đầu, kết luận và mục tài liệu tham khảo, luận văn gồm 3 chơng sau: 2 Chơng I: Những vấn đề lý luận cơ bản về quản lý rủi ro trong hoạt động kinh doang ngoại hối. 3 Chơng II: Thực trạng quản lý rủi ro trong hoạt động kinh doanh ngoại hối tại ngân hàng Ngoại thơng Việt nam. 4 Chơng III: Các giải pháp nhằm nâng cao hiệu quả quản lý rủi ro trong hoạt động kinh doanh ngoại hối tại ngân hàng Ngoại thơng Việt nam. chơng i: những vấn đề lý luận cơ bản về quản lý rủi ro trong hoạt động kinh doanh ngoại hối I. Rủi ro trong hoạt động kinh doanh ngoại hối. 1. Một vài nét về hoạt động kinh doanh ngoại hối Ngoại hối là một khái niệm dùng để chỉ các phơng tiện có giá trị đợc dùng để tiến hành thanh toán giữa các quốc gia. Tuỳ theo quan niệm của luật quản lý ngoại hối của mỗi quốc gia mà khái niệm ngoại hối có thể khác nhau, nhng xét đại thể ngoại hối có thể gồm: 5 Ngoại tệ: bao gồm cả ngoại tệ tiền mặt và ngoại tệ tín dụng 6 Các phơng tiện thanh toán quốc tế đợc ghi bằng ngoại tệ: Hối phiếu, Kỳ phiếu, Séc, Th chuyển tiền, Điện chuyển tiền, Thẻ tín dụng, Th tín dụng ngân hàng 7 Các chứng khoán có giá trị bằng ngoại tệ nh: Cổ phiếu, Trái phiếu công ty, Công trái quốc gia, Trái phiếu kho bạc 8 Vàng bạc, kim cơng, đá quí, ngọc trai .đợc dùng làm tiền tệ. 9 Tiền tệ quốc gia có nguồn gốc là ngoại tệ. Tuy nhiên, trong đó thành phần cơ bản của ngoại hối là ngoại tệ và các phơng tiện có giá trị ngoại tệ. Các ngoại tệ đợc giao dịch trên thị trờng ngoại hối dới hình thức tiền mặt chỉ chiếm một tỷ lệ nhỏ, mà chủ yếu chúng tồn tại dới các hình thức của các phơng tiện thanh toán quốc tế và phơng tiện lu thông tín dụng nh séc, hối phiếu . Thêm vào đó, không phải loại tiền nào cũng đợc mua bán rộng rãi trên thị trờng ngoại hối mà chỉ có một số đồng tiền chính là đối tợng mua bán rộng rãi trên thị trờng kinh doanh ngoại hối nh: đồng Đô la Mỹ (USD), đồng Yên Nhật (JPY), đồng Bảng Anh (GBP), đồng tiền chung Châu Âu (EUR). Thị trờng ngoại hối là thị trờng thực hiện các giao dịch mua bán, trao đổi các loại ngoại hối, trong đó chủ yếu là trao đổi mua bán ngoại tệ và các phơng tiện thanh toán quốc tế. Trung tâm của thị trờng ngoại hối là thị trờng liên ngân hàng, thông qua thị trờng liên ngân hàng mọi giao dịch mua bán ngoại hối có thể đợc tiến hành trực tiếp với nhau. Các giao dịch chủ yếu trên thị trờng ngoại hối bao gồm: Giao dịch giao ngay( Spot transaction), Giao dịch kỳ hạn (Forward transaction), Giao dịch hoán đổi (Swap transaction) và Giao dịch quyền chọn (Option transaction). Trong phạm vi luận văn này, ngời viết sẽ chủ yếu xem xét ngoại hối dới khía cạnh là ngoại tệ kinh doanh và bốn hoạt động chủ yếu của một ngân hàng trên thị trờng ngoại hối bao gồm: 10 Mua và bán ngoại tệ cho khách hàng nhằm mục đích thanh toán các hợp đồng ngoại thơng. 11 Mua và bán ngoại tệ cho khách hàng (hoặc cho chính mình) nhằm mục đích thực hiện đầu t nớc ngoài trực tiếp và gián tiếp. 12 Mua và bán ngoại tệ cho khách hàng (hoặc cho chính mình) nhằm điều chỉnh trạng thái ngoại hối của đồng tiền đó để giảm rủi ro hối đoái. 13 Mua và bán ngoại tệ nhằm mục đích đầu cơ trong việc dự tính sự biến động của tỷ giá. Trong bốn hoạt động kinh doanh ngoại tệ trên, hai hoạt động đầu ngân hàng thực hiện cho khách hàng để thu phí, do đó ngân hàng không phải hứng chịu rủi ro hối đoái. Hoạt động thứ ba, ngân hàng tiến hành nghiệp vụ phòng ngừa rủi ro hối đoái, tức là làm giảm rủi ro hối đoái. Nh vậy rủi ro trong hoạt động kinh doanh ngoại hối ngoài các rủi ro thuần tuý do hoạt động kinh doanh đem lại thì có liên quan trực tiếp đến hoạt động thứ t, tức là liên quan trực tiếp đến trạng thái hối đoái mở đối với những hoạt động mua bán mang tính đầu cơ. 2. Khái niệm rủi ro trong hoạt động kinh doanh ngoại hối Rủi ro là một khái niệm chỉ khả năng xảy ra những biến cố mang lại kết quả xấu khi tiến hành một công việc nào đó. Rủi ro gồm hai loại chính là rủi ro mang tính đầu cơ và rủi ro thuần tuý. Hoạt động kinh doanh ngoại hối của các ngân hàng thơng mại là một hoạt động hết sức nhạy cảm và không nằm ngoài quy luật, nó cũng tiềm ẩn những rủi ro. Rủi ro trong kinh doanh ngoại hối là những rủi ro làm sai lệch kết quả hoạt động kinh doanh do sự cố biến động về tỷ giá của các ngoại tệ có liên quan. Đặc biệt trong hệ thống tỷ giá thả nổi hiện nay, tỷ giá hối đoái với t cách là giá cả của một loại hàng hoá đặc biệt luôn biến động không ngừng do nhiều nhân tố tác động, thì vấn đề rủi ro hối đoái thờng xuyên xuất hiện. Các đối tợng thờng xuyên chịu rủi ro hối đoái là các Ngân hàng và các công ty tham vào nền tài chính quốc tế. Toàn bộ số tiền có thể chịu rủi ro hối đoái là trạng thái hối đoái mở (open position), mỗi khi có một trạng thái hối đoái mở thì sẽ có một trạng thái rủi ro hối đoái. Nếu nh trạng thái hối đoái ở trạng thái mở và tỷ giá hối đoái thay đổi thì sẽ thu thêm hay mất đi một lợng tiền liên quan đến trạng thái hối đoái mở. Để loại trừ và giảm bớt rủi ro trong kinh doanh ngoại hối, các ngân hàng phải thực hiện các biện pháp quản lý rủi ro trong kinh doanh ngoại hối, Ngân hàng đánh giá đúng mức độ của từng rủi ro trong kinh doanh ngoại hối và đa ra các biện pháp quản lỷ rủi ro thích hợp trong kinh doanh ngoại hối. 3. Phân loại rủi ro trong kinh doanh ngoại hối. Về mặt nguyên tắc, chúng ta có thể chia rủi ro trong hoạt động kinh doanh ngoại hối ra làm bốn nhóm chính: 14 Rủi ro tài chính 15 Rủi ro tín dụng 16 Rủi ro về khả năng thanh toán 17 Rủi ro hoạt động 3.1. Rủi to tài chính Rủi ro tài chính bao gồm rủi ro tỷ giá hối đoái và rủi ro lãi suất. Đây chính là các rủi ro cơ bản trong hoạt động kinh doanh ngoại hối. 3.1.1. Rủi ro tỷ giá hối đoái Rủi ro tỷ giá là loại rủi do gây nên bởi sự biến động mạnh của tỷ giá dẫn đến thua lỗ trong giao dịch. Nói một cách khác, rủi ro tỷ giá là rủi ro thua lỗ từ trạng thái không cân bằng không bảo hiểm (trạng thái mở) do sự biến động tỷ giá xác định. Đây là loại rủi ro có ý nghĩa rộng lớn trong nghiệp vụ kinh doanh ngoại tệ. Trờng hợp thờng xảy ra nhất đối với loại rủi ro này là vịêc duy trì một trạng thái hối đoái mở của một đồng tiền nhất định. Nếu nh trạng thái hối đoái mở là dơng (Long position) đối với một loại ngoại tệ hay tài sản Có (Asset) lớn hơn tài sản Nợ (Liabilities) mà ngoại tệ đó bị giảm gía thì chắc chắn sẽ bị rủi ro. Mặt khác nếu đồng tiền đó lên giá, ngời quản lý ngân quỹ đang d thừa đồng tiền đó sẽ thu đợc lợi nhuận từ việc chuyển đổi bằng tỉ giá đó. Kết quả ngợc lại nếu trạng thái hối đoái mở là âm hoặc tài sản Nợ lớn hơn tài sản Có đồng tiền đó. Nh vậy, rủi ro về tỷ giá sẽ xuất hiện nếu một trạng thái hối đoái mở đ- ợc tạo ra. Ví dụ, một ngân hàng Việt Nam mua của một khách hàng hay của một ngân hàng khác một lợng USD với tỷ giá nào đó, thì cho đến khi bán hết khối lợng này, ngân hàng mới hết lo lắng về rủi ro tỷ giá, rủi ro chỉ xảy ra cho đến khi san bằng trạng thái hối đoái mở này. Rủi ro sẽ tăng lên theo thời gian trạng thái hối đoái mở tồn tại, nhng nó cũng quan trọng ngay trong khoảng thời gian giữa lúc hình thành và khoá sổ trạng thái hối đoái mở này, thậm chí trong vòng một phút, khi có một biến động nhỏ của tỷ giá thì điều đó đã dẫn tới hậu quả của một thất thoát lớn, nếu khối lợng ngoại tệ kinh doanh nhiều. Nếu tỷ giá hối đoái khi bán ra giảm xuống thì ngân hàng sẽ bị thiệt hại. Nếu giả sử ngân hàng vẫn muốn giữ khoản tiền này thêm thì rủi ro càng lớn hơn nữa. Mối nguy hiểm này không hề phụ thuộc vào tỷ giá hối đoái, tức là bất kể đồng tiền này theo tỷ giá thả nổi hay tỷ giá cố định. Thật ra, biên độ biến động hàng ngày của tỷ giá USD đã mở rộng nhiều trong giai đoạn chuyển sang cơ chế tỷ giá hối đoái thả nổi, thế nhng trong hệ thống tỷ giá hối đoái cố định lại có những rủi ro khác đó là tăng hoặc giảm giá trị của đồng tiền. Đặc biệt khi chế độ Bretton Woods sụp đổ năm 1971, quan hệ tiền tệ giữa các nớc đợc thả nổi, trong đó điển hình nhất là cơ chế Tỷ giá thả nổi của các quốc gia t bản chủ nghĩa. Với cơ chế này tỷ giá hối đoái của các nớc biến động hàng ngày, hàng giờ trên thị trờng do chịu ảnh huởng của nhiều nhân tố nh lạm phát, tình hình cán cân thanh toán quốc tế, tình hình cung cầu ngoại hối trên thị trờng . Cung cầu ngoại hối trên thị trờng là nhân tố ảnh hởng trực tiếp và nhạy bén đến sự biến động của tỷ giá hối đoái. Quan hệ cung cầu về ngoại hối bị ảnh hởng bởi các nhân tố sau: 18 Tình hình d thừa hay thiếu hụt của cán cân thanh toán quốc tế. Nếu cán cân thanh toán d thừa thì có thể dẫn đến khả năng cung ngoại hối lớn hơn cầu ngoại hối và ngợc lại. 19 Thu nhập thực tế tức mức độ GNP thực tế tăng lên sẽ làm tăng nhu cầu về hàng hoá và dịch vụ nhập khẩu, do đó làm cho nhu cầu ngoại hối để thanh toán hàng nhập khẩu tăng lên. 20 Những nhu cầu ngoại hối bất thờng tăng lên do thiên tai, bão lụt, hạn hán, mất mùa, chiến tranh .cũng nh do buôn lậu hàng nhập khẩu gây ra. Bên cạnh quan hệ cung cầu ngoại hối làm cho tỷ giá hối đoái biến động còn có các nhân tố khác nh mức chênh lệch lạm phát giữa hai nớc và mức chênh lệch lãi suất giữa các nớc có đồng tiền liên quan. Xem xét mức chênh lệch lạm phát của hai nớc ảnh hởng đến sự biến động của tỷ giá. Giả sử, trong điều kiện cạnh tranh lành mạnh, năng suất lao động của hai nớc nh nhau, quản lý hối đoái tự do. Một loại hàng ở Mỹ có giá trị 1 USD và ở Nhật là 100 JPY, có nghĩa là ngang giá sức mua đối nội của hai đồng tiền này là USD/JPY = 100. Nếu ở Mỹ có mức lạm phát là 5% và ở Nhật là 10% thì hàng hoá ở Mỹ tăng lên là 1,05 USD và ở Nhật là 110 JPY dó đó ngang sức mua đối nội sẽ là 1,05 USD= 110 JPY Hay là USD/JPY= 104,761 Mức chênh lệch tỷ giá là 4,761 hay gần tơng tự nh mức chênh lệch lạm phát 5%. Mức chênh lệch về lãi suất giữa các nớc cũng ảnh hởng đến sự biến động tỷ giá. Nớc nào có lãi suất ngắn hạn cao hơn các nớc khác hoặc cao hơn LIBID thì vốn ngắn hạn sẽ chảy vào nhằm thu phần chênh lệch do tiền lãi tạo ra, do đó sẽ làm cung ngoại hối tăng lên, cầu ngoại hối giảm xuống, tỷ giá hối đoái cũng giảm. Tỷ giá hối đoái phụ thuộc vào nhiều nhân tố khác nhau mà các nhân tố này thờng xuyên thay đổi kéo theo sự biến động không ngừng của tỷ giá hối đoái. Vấn đề này đặt ra với những công ty là những ngời thờng xuyên có thu chi ngoại hối và đặc biệt là những nhà kinh doanh ngoại tệ, chấp nhận rủi ro để kiếm lời. Đối với các ngân hàng thơng mại cỡ lớn có giao dịch với các công ty thơng mại lớn thì không những số lợng hợp đồng ký kết là rất nhiều mà khối lợng ngoại hối đợc giao dịch trong ngày cũng rất lớn do đó mà những . ro trong hoạt động kinh doanh ngoại hối tại ngân hàng Ngoại th ng Việt nam. chơng i: những vấn đề lý luận cơ bản về quản lý rủi ro trong hoạt động kinh doanh. động kinh doanh ngoại hối 3.1 Các mô hình quản lý rủi ro trong hoạt động kinh doanh ngoại hối Có hai mô hình quản lý rủi ro trong hoạt động kinh doanh ngoại