Dạy học lịch sử địa phương ở trường phổ thông trung học huyện diễn châu (nghệ an)

Phải làm thế nào rèn luyện cho giáo viên bộ mônkhả năng, thói quen, hứng thú làm việc với tài liệu LSĐP nh một nhà nghiên cứuthực sự, nh C.Mác đã khẳng định: Trong nghiên cứu khoa học kh

Trờng Đại học Vinh

Khoa lịch sử

-

 -Phạm Thị Thanh tâm

Khoá luận tốt nghiệp đại học

Dạy học lịch sử địa phơng ở trờng phổ thông

trung học huyện diễn châu (Nghệ An)

Chuyên Ngành: phơng pháp giảng dạy lịch sử

Lớp44A (khoá 2003 - 2007)

Giáo viên hớng dẫn: TS Trần Viết Thụ

Vinh - 2007 - -

Lời cảm ơn

Hoàn thành đợc đề tài này, đầu tiên tôi xin chân thành cảm ơn thầy Tiến sĩ Trần Viết Thụ Ngời đã trực tiếp hớng dẫn, tận tình giúp đỡ tôi thực hiện

giáo-đề tài

Đồng thời, tôi cũng xin cảm ơn các thầy giáo, cô giáo trong tổ bộ môn

ph-ơng pháp dạy học lịch sử - Khoa Sử, Phòng Thông tin Th viện- Trờng Đại họcVinh và bạn bè đã giúp đỡ nhiệt tình, tạo mọi điều kiện thuận lợi cho tôi hoàn

thành luận văn này Xin gửi lời chúc sức khoẻ và thành đạt tới thầy, cô và các bạn

Xin chân thành cảm ơn!

Vinh, ngày … tháng…… năm 2007 tháng … tháng…… năm 2007 … tháng…… năm 2007 năm 2007

Sinh viên

Phạm Thị Thanh Tâm

Mục lục

Tran g

A mở đầu……… 1

B nội dung……… 8

Chơng 1: Cơ sở lý luận và thực tiễn của việc dạy học LSĐP ở trờng PTTH……… 8

1.1 Lý luận về dạy học LSĐP ở trờng THPT……… 8

1.1.1 Vị trí, ý nghĩa của việc dạy học LSĐP ở trờng phổ thông… 8 1.1.2 Nguyên tắc chỉ đạo việc dạy học LSĐP trong trờng phổ thông……… 13

1.2 Thực trạng dạy học LSĐP ở trờng PTTH Diễn Châu……… 16

Chơng 2: Biên soạn nội dung dạy học LSĐP ở trờng PTTH Diễn châu……… 19

2.1 Yêu cầu của việc biên soạn nội dung dạy học LSĐP……… 19

2.1.1 Xác định mục đích, yêu cầu và ý nghĩa của việc giảng bài LSĐP 19

2.1.2 Phơng pháp biên soạn nội dung bài giảng LSĐP…… 19

2.1.3 Bố cục nội dung của một bài giảng LSĐP……… 20

2.2 Biên soạn nội dung dạy học LSĐP ở bậc THCS……… 23

2.2.1 ở lớp 6……… 23

2.2.2 ở lớp 7……… 25

2.2.3 ở lớp 8……… 33

2.2.4 ở lớp 9……… 36

2.3 Biên soạn nội dung dạy học LSĐP ở bậc THPT……… 42

2.3.1 ở lớp 10……… 45

2.3.2 ở lớp 11……… 45

Chơng 3: Phơng pháp và hình thức tổ chức dạy học LSĐP ở tr-ờngPTTH Diễn Châu……… 48

3.1 Phơng pháp dạy học LSĐP trong bài nội khóa……… 48

3.2 Phơng pháp và các hình thức hoạt động ngoại khóa……… 65

3.3 Thực nghiệm s phạm……… 69

C Kết luận……… 76

Tài liệu tham khảo……… 79

Phụ lục……… 81

Những cụm từ viết tắt

- CNXH: Chủ nghĩa xã hội

- Nxb: Nhà xuất bản -LSDT: Lịch sử dân tộc

- LSĐP: Lịch sử địa phơng

- PTTH: Phổ thông trung học

- THCS: Trung học cơ sở

- THPT: Trung học phổ thông

- XHCN: Xã hội chủ nghĩa

A Mở đầu

1 Lý do chọn đề tài

Chúng ta biết rằng, bộ môn lịch sử ở trờng PTTH có vai trò rất to lớn trong việc giáo dục t tởng, đạo đức, góp phần hình thành nhân cách XHCN cho học sinh Trong chơng trình lịch sử trờng PTTH, các tiết học và những hoạt động ngoại khóa về LSĐP cũng giữ vị trí và ý nghĩa quan trọng vì LSĐP là một bộ phận của LSDT Do vậy, đa LSĐP vào dạy học trong nhà trờng với những hình thức khác nhau là một phơng thức gắn học tập lịch sử với đời sống xã hội Nó cung cấp cho học sinh những kiến thức cơ bản về LSĐP, giúp các em củng cố, bổ sung, mở rộng và làm phong phú, cụ thể hóa những kiến thức về lịch sử mà các

em đã học và vận dụng hiểu biết đó vào thực tế cuộc sống Đồng thời rèn luyện cho học sinh những kỹ năng cơ bản, tạo hứng thú tìm hiểu, nghiên cứu những vấn

đề của lịch sử quê hơng, có ý thức bảo vệ những di tích lịch sử - văn hóa và cách mạng của địa phơng, của dân tộc Vì những ý nghĩa đó, từ sau Cách mạng tháng

Tám 1945 đến nay, trong chơng trình bộ môn lịch sử ở trờng phổ thông, Bộ Giáodục (nay là Bộ Giáo dục và Đào tạo) ngày càng quan tâm, dành riêng một số tiết

và hớng dẫn các hoạt động ngoại khóa về LSĐP

Tuy nhiên cho đến nay, giáo viên lịch sử ở trờng PTTH còn gặp những khókhăn và lúng túng khi thực hiện chơng trình, do thiếu tài liệu để biên soạn bàigiảng và quan trọng hơn là cha hiểu thấu đáo về những hình thức tổ chức và ph-

ơng pháp dạy học LSĐP Và thực tế cho thấy, giáo viên thờng không hứng thúkhi làm việc với tài liệu LSĐP Phải làm thế nào rèn luyện cho giáo viên bộ mônkhả năng, thói quen, hứng thú làm việc với tài liệu LSĐP nh một nhà nghiên cứuthực sự, nh C.Mác đã khẳng định: Trong nghiên cứu khoa học không có con đ-ờng thẳng tắp, phẳng phiu nh các đại lộ mà gập ghềnh đầy chông gai, gian khổ,chỉ có những ai không mỏi gối chôn chân, mới đến đỉnh cao của nghiên cứu khoahọc Đành rằng, những tiết LSĐP trong chơng trình lịch sử phổ thông đợc giáoviên thực hiện một cách nghiêm chỉnh theo quy định, nhng những tiết LSĐP chỉdạy chiếu lệ, mà đa số là xem nhẹ và biện hộ bằng nhiều lý do khác nhau Do đó,hiệu quả dạy học LSĐP còn thấp, thậm chí giáo viên ở nhiều trờng cha giảng dạyhoặc thực hiện một cách hình thức ở huyện Diễn Châu (Nghệ An), chúng tôicũng nhận thấy rằng, tình hình dạy học LSĐP ở các trờng phổ thông cha đạt hiệuquả vì thiếu tài liệu và phơng pháp để giảng dạy Thậm chí nhiều giáo viên bộmôn đã lấy giờ dạy LSĐP để “bù giờ” những tiết LSDT hoặc biến nó thànhnhững tiết kể chuyện Đó chính là lý do cấp thiết khiến chúng tôi chọn đề tài nàylàm khóa luận tốt nghiệp đại học, chuyên nghành phơng pháp dạy lịch sử Trớchết để phục vụ việc dạy học LSĐP ở trờng PTTH Diễn Châu, đồng thời góp phầnvào việc nghiên cứu LSĐP nói chung

2 Lịch sử vấn đề

Từ lâu, việc nghiên cứu và giảng dạy LSĐP ở trờng PTTH đợc quan tâm vàthực hiện ở nhiều nớc trên thế giới cũng nh ở Việt Nam Có nhiều công trìnhnghiên cứu đã công bố, trong đó có hai loại tài liệu liên quan đến đề tài: Tài liệu

về nội dung LSĐP và tài liệu về nguyên tắc, hình thức và phơng pháp giảng dạyLSĐP

2.1 Tài liệu nớc ngoài

ở các nớc phát triển, công tác nghiên cứu về địa phơng rất đợc chú trọng.Các chuyên ngành nghiên cứu về lịch sử, dân tộc học, ngôn ngữ, văn học dângian, địa lý v.v… của môn “Địa phơng học” đã đem lại những kết quả chính xác,

là cơ sở đáng tin cậy cho việc hoạch định và thực thi những nhiệm vụ kinh tế - xãhội của từng địa phơng trong chiến lợc tổng thể của quốc gia Nghiên cứu địa ph-

ơng không chỉ là hoạt động riêng của các nhà khoa học thuộc các chuyên ngành

mà thu hút đông đảo lực lợng giáo viên học sinh và những ngời yêu thích, am ờng về địa phơng, các khu vực, các lĩnh vực tham gia Những hội nghị khoa học

t-về địa phơng điều chú ý tới phơng pháp luận của việc nghiên cứu, phơng pháp sutầm và xử lý các nguồn tài liệu, phơng pháp ứng dụng kết quả nghiên cứu để giảiquyết những yêu cầu của thực triễn

ở Liên Xô trớc đây, môn Địa phơng học (bao gồm việc nghiên cứu địa lý,lịch sử, văn học dân gian, ngôn ngữ, kinh tế…) đợc xây dựng từ sớm, thu hút

đông đảo giáo viên và học sinh tham gia Môn LSĐP đợc giảng dạy trong nhà ờng từ những năm của thế kỷ XX Nhiều công trình nghiên cứu về dạy học LSĐP

tr-có giá trị đợc xuất bản Tiêu biểu nh cuốn: “Lịch sử địa phơng” do N.G Matiusinchủ biên (1980), “Phơng pháp công tác lịch sử địa phơng ở trờng phổ thông” doN.X Bôrixôp chủ biên (1982)… các tác giả khẳng định sự cần thiết đa LSĐP vàogiảng dạy trong nhà trờng Dựa trên kinh nghiệm của nhà trờng Xô Viết, các tácgiả khái quát lý luận những vấn đề về công tác LSĐP và các hình thức cơ bản dạyhọc LSĐP trong nhà trờng

ở các nớc XHCN Đông Âu trớc đây cũng nh các nớc: Trung Quốc, TriềuTiên, Mông Cổ, Cu Ba, việc nghiên cứu công tác LSĐP trong nhà trờng cũng đợcchú trọng và đạt nhiều kết quả Nhiều kinh nghiệm tốt đã đợc trao đổi trong cáchội thảo khoa học ở các nớc XHCN ở Mỹ cũng nh các nớc đang phát triển, việc

đa LSĐP vào dạy học trong nhà trờng phổ thông cũng đợc quan tâm

2.2 Tài liệu trong nớc

ở Việt Nam, việc biên soạn và giảng dạy LSĐP đợc coi trọng từ lâu TrớcCách mạng tháng 8 - 1945 đã xuất hiện nhiều loại tài liệu, văn bản mang nộidung LSĐP dới các dạng gia phả, thần phả, địa chí…Thời thuộc Pháp và ở miềnNam dới chế độ Mỹ - Ngụy cũng có một số học giả quan tâm nghiên cứu và xuấtbản một số sách về LSĐP với những mục đích khác nhau Chẳng hạn cuốn

“Phong quang Đắc Lắc”, “Cao nguyên miền thợng” của Quách Tấn xuất bản ở

Gò Vấp năm 1971

Sau Cách mạng tháng 8 - 1945, cùng với quá trình xây dựng nền giáo dụccách mạng, Đảng và Nhà nớc ngày càng quan tâm tới công tác nghiên cứu và đaLSĐP vào dạy học trong nhà trờng Từ năm học 1948 - 1949, trong “Chơng trình

môn lịch sử” của Bộ Giáo dục đã có hớng dẫn sơ bộ về công tác LSĐP, đặt trongphần thực hành bộ môn Sau ba cuộc cải cách giáo dục (1950, 1956, 1979), đếnnay chơng trình môn lịch sử ở trờng phổ thông đã nhiều lần sửa đổi, bổ sung,trong đó LSĐP ngày càng đợc chú ý, đã đợc dành số tiết riêng và các nhà lý luậndạy học lịch sử nớc ta khi biên soạn giáo trình “Phơng pháp dạy học lịch sử” xuấtbản trong các năm (1961, 1966, 1978, 1980, 1992) đã nhiều lần đề cập đến côngtác nghiên cứu và đa tài liệu LSĐP vào dạy học ở trờng phổ thông Cuốn “Côngtác ngoại khóa lịch sử ở trờng phổ thông cấp II, cấp III” của Phan Ngọc Liên,Trần Văn Trị, Nguyễn Phan Quang (1968) nhấn mạnh việc gắn học tập lịch sử ởnhà trờng với đời sống xã hội, xem đó là một phơng thức quan trọng, cần thiết.Trong cuốn “Lịch sử địa phơng” của Trơng Hữu Quýnh, Phan Ngọc Liên và cáctác giả (1989), cuốn “Giáo trình lịch sử địa phơng” của Nguyễn Cảnh Minh,Phan Ngọc Liên (Huế - 1995) đã trình bày có hệ thống những vấn đề cơ bản vềcông tác nghiên cứu, biên soạn và giảng dạy LSĐP ở trờng phổ thông Cuốn

“Rèn luyện kỹ năng nghiệp vụ s phạm - môn lịch sử” của Nguyễn Thị Côi, TrịnhTùng, Lại Đức Thụ, Trần Đức Minh có một chơng nói về “Công tác công ích, xãhội trong dạy học LSĐP ở trờng phổ thông” liên quan đến đề tài mà chúng tôinghiên cứu

Ngoài ra, các luận văn có giá trị đăng trên các sách, tạp chí về giáo dục, cácluận văn tốt nghiệp đại học và sau đại học cũng góp phần làm phong phú nhữngvấn đề về lý luận vào thực tiễn dạy học LSĐP

Một số Sở Giáo dục - Đào tạo (Hà Nam, Hà Tây, Hải Phòng, Thanh Hóa,Tuyên Quang, Hà Tĩnh, Bình Định…) đã tổ chức biên soạn tập bài giảng LSĐP

và tổ chức một số hoạt động ngoại khóa về LSĐP cho học sinh Riêng ở Nghệ

An, một số công trình nghiên cứu về LSĐP đợc xuất bản nh: “Lịch sử Đảng bộNghệ An” tập 1 (1998), tâp 2 (1999), “Nghệ Tĩnh những bằng chứng và con số”(1985), “Nghệ Tĩnh hôm qua và hôm nay”, “Quê hơng và gia thế Hồ Chủ Tịch”,

Đây là những tài liệu quan trọng để giáo viên tham khảo khi biên soạn và

…

giảng dạy LSĐP Ngày 5 - 3 - 2000, Sở Giáo dục và Đào tạo Nghệ An ra côngvăn số 195/ HCTH về việc “Tăng cờng sinh hoạt tập thể, đa học sinh đi thamquan học tập các di tích lịch sử” và trờng PTTH Lê Viết Thuật (TP Vinh) đợcchọn làm đơn vị thí điểm Bớc đầu đã thu đợc kết quả đáng mừng Học sinh đã có

sự chuyển biến sâu sắc về nhận thức Để phục vụ tốt hơn cho công tác giảng dạy

LSĐP ở trờng phổ thông, nhiều Sở Giáo dục - Đào tạo đang cố gắng biên soạn tàiliệu LSĐP để giáo viên bộ môn thực hiện chơng trình quy định Nhng nhìnchung, công tác này mới chỉ dừng lại ở cấp tỉnh, còn các địa phơng cấp huyện, xãthì việc nghiên cứu, biên soạn LSĐP còn nhiều hạn chế Cho đến nay, mới chỉmột số huyện, xã biên soạn đợc cuốn lịch sử đảng bộ của huyện, xã mình và một

số cuốn khác mang tính chất tham khảo, nhng đáng kể

Tất cả các công trình nghiên cứu trên đây đã đề cập đến mặt này mặt kháccủa vấn đề LSĐP, nhng nhìn chung công tác nghiên cứu và giảng dạy LSĐP vẫncha đáp ứng đợc nhu cầu của nhà trờng PTTH và chơng trình môn học Cho đếnnay, các tỉnh, các huyện nói chung và huyện Diễn Châu nói riêng vẫn cha cócông trình nghiên cứu một cách sâu sắc, đầy đủ về nội dung và phơng pháp giảngdạy LSĐP, mà việc biên soạn bài giảng LSĐP của huyện chỉ mới tóm lợc kết quảnghiên cứu LSĐP, lịch sử Đảng bộ, cha thể hiện đầy đủ tính chất s phạm của mộtgiáo trình Vì thế đề tài này nhằm góp phần giải quyết những vấn đề về dạy họcLSĐP ở trờng PTTH với những hình thức khác nhau

Tất nhiên, những kết quả nghiên cứu trên đây đợc chúng tôi tham khảo và sửdụng khi thực hiện đề tài này

3 Nhiệm vụ của đề tài

Ngoài việc tìm hiểu lý luận, thực tiễn, mục đích, nhiệm vụ của công tác dạyhọc LSĐP ở trờng PTTH, khóa luận tập trung nghiên cứu, giải quyết nhữngnhiệm vụ cơ bản sau:

- Xác định các nguyên tắc, tiêu chí lựa chọn tài liệu - sự kiện LSĐP và biênsoạn bài giảng LSĐP ở các trờng PTTH Diễn Châu

- Xác định các phơng pháp dạy học LSĐP có hiệu quả trong bài nội khóa vàcác hoạt động ngoại khóa, qua thực nghiệm s phạm rút ra những khái quát lýluận

4 Đối tợng, phạm vi và mục đích nghiên cứu

- Đối tợng nghiên cứu: Quá trình dạy học LSĐP ở trờng PTTH với nhữnghình thức cơ bản (nội khóa, ngoại khóa)

- Phạm vi nghiên cứu: Các lớp 6 - 12 theo chơng trình giáo dục hiện hành

- Mục đích: Trên cơ sở khẳng định vai trò, vị trí và ý nghĩa của LSĐP trongdạy học lịch sử, chúng tôi đi sâu tìm hiểu việc biên soạn bài giảng LSĐP và xác

định các phơng pháp tiến hành có hiệu quả, giúp cho giáo viên bộ môn ở trờng

phổ thông, thực hiện tốt chơng trình LSĐP đợc quy định, góp phần nâng chất ợng dạy học bộ môn lịch sử nói chung

l-5 Giả thuyết khoa học

Các hình thức và phơng pháp dạy học LSĐP (nội khóa và hoạt động ngoạikhóa) ở trờng THPT đợc xác định phải phù hợp với lý luận dạy học, tâm lý học,phơng pháp dạy học lịch sử, với đặc trng môn học và nội dung dạy học cụ thể.Kết quả nghiên cứu không chỉ giúp cho giáo viên lịch sử các trờng PTTH thựchiện tốt chơng trình quy định mà còn phát huy năng lực sáng tạo của họ trongviệc nâng cao hiệu quả dạy học bộ môn

6 Phơng pháp nghiên cứu

Để thực hiện đề tài này, chúng tôi đã sử dụng phơng pháp nghiên cứu sau:

6.1 Nghiên cứu lý thuyết:

- Tài liệu về lý luận nh: Giáo dục học, tâm lý học, phơng pháp dạy học…

- Tài liệu về LSĐP

- Chơng trình và sách giáo khoa lịch sử

6.2 Nghiên cứu thực tiễn:

- Phơng pháp điều tra s phạm: Trao đổi với thầy cô giáo ở trờng phổ thông

và học sinh phổ thông, điều tra giáo viên bộ môn và học sinh (lớp 6 - 12) ở DiễnChâu bằng phiếu điều tra Xử lý thông tin và rút ra kết luận khoa học

- Phơng pháp thực nghiệm s phạm: Nhằm thể nghiệm việc biên soạn, tiếnhành một bài học cụ thể của chơng để kiểm chứng rút ra biên pháp đúng, loại trừbiện pháp không hợp lý qua một số hình thức dạy học LSĐP (nội khóa, ngoạikhóa) ở Diễn Châu Đối chiếu kết quả thực nghiệm với lý luận rút ra những kếtluận khái quát khoa học, mang tính phổ biến

7 Bố cục của khóa luận

Ngoài phần Mở đầu, Kết luận, Tài liệu tham khảo, Phụ lục, nội dung chínhcủa khóa luận gồm ba chơng:

địa phơng ở trờng phổ thông trung học

1.1 Lý luận về dạy học LSĐP ở trờng PTTH

1.1.1 Vị trí, ý nghĩa của việc dạy học LSĐP ở trờng phổ thông

1.1.1.1 Vị trí của việc dạy học LSĐP trong chơng trình lịch sử ở trờng phổ thông

Ngày nay, đất nớc ta đang ở thời kỳ đổi mới, mở cửa, hội nhập với thế giới.Bên cạnh việc mở rộng, giao lu, tiếp thu tinh hoa của nhân loại thì việc gìn giữ,phát huy truyền thống bản sắc dân tộc là vấn đề hết sức cấp thiết Bộ môn lịch sửnói chung, LSĐP nói riêng có u thế và nhiệm vụ to lớn đối với công việc này.Song muốn phát huy đợc u thế vốn có cần phải nhận thức đúng vị trí, ý nghĩa vàtầm quan trong của việc dạy học LSĐP nói riêng và lịch sử dân tộc nói chung Theo từ điển Tiếng Việt [23] thì thuật ngữ “địa phơng” đợc hiểu là “nhữngvùng, khu vực trong quan hệ với những vùng và khu vực khác trong nớc” Nhvậy, địa phơng là những vùng đất nhất định nằm trong quốc gia có những sắc thái

đặc thù riêng để phân biệt với những vùng đất khác của đất nớc, là một bộ phậncấu thành đất nớc Địa phơng hiểu theo nghĩa cụ thể là những đơn vị hành chínhcủa một quốc gia, đó là những tỉnh, thành phố, huyện, xã, thôn, bản, làng, buôn,

ấp…Với nghĩa khái quát trừu tợng, địa phơng đợc hiểu là những vùng đất, khuvực nhất định đợc hình thành trong lịch sử, có ranh giới tự nhiên (không giống

địa giới hành chính) để phân biệt đối với các vùng đất khác Ví dụ: Miền Bắc,Miền Nam, Miền Trung, Việt Bắc, Tây Nguyên, đồng bằng Bắc Bộ, đồng bằngsông Cửu Long v.v… Nhng cũng có những ý kiến quan niệm theo cách đơngiản là: Tất cả những gì không phải của “trung ơng” hay “quốc gia” điều đợc coi

là địa phơng Nh vậy, thủ đô của một quốc gia hay từng khu vực của thủ đô cũng

đợc xem là địa phơng Từ nhận thức nh vậy ta có thể hiểu LSĐP cũng chính làlịch sử của các làng xã, huyện, tỉnh, hay khu vực, vùng miền

LSĐP còn bao hàm ý nghĩa lịch sử của các đơn vị sản xuất, chiến đấu, cáctrờng học, cơ quan, xí nghiệp… Xét về yếu tố địa lý, các đơn vị đó đều gắn vớimột địa phơng nhất định, song nội dung của nó mang tính kỹ thuật, chuyên môn,

do vậy có thể xếp nó vào lịch sử chuyên nghành Nh vậy bản thân LSĐP rất đadạng, phong phú cả về nội dung và thể loại, vì thế mà việc nghiên cứu và giảngdạy LSĐP là rất quan trọng

Là một bộ phận của LSDT, LSĐP có một vai trò đặc biệt quan trọng, giữachúng có mối quan hệ không thể tách rời, mối quan hệ đó thuộc cặp phạm trù

“cái chung và cái riêng” LSĐP là một bộ phận cấu thành LSDT Nói vậy không

có nghĩa là một công trình LSDT là kết quả của phép tính cộng các cuốn LSĐP

mà LSDT trên nền tảng khối lợng tri thức LSĐP đã đợc khái quát và tổng hợp ởmức độ cao

Trong nghiên cứu cũng nh trong giảng dạy lịch sử, chúng ta thấy rằng bất cứmột sự kiện, hiện tợng nào xẩy ra cũng đều mang tính chất địa phơng bởi nó gắnvới một vị trí không gian cụ thể ở một hoặc một số địa phơng nhất định Tuynhiên, những sự kiện, hiện tợng có tính chất, quy mô, mức độ ảnh hởng khácnhau: Có những sự kiện, hiện tợng chỉ có tác dụng, ảnh hởng ở một phạm vi nhỏhẹp của địa phơng, nhng cũng có những sự kiện, hiện tợng xẩy ra có mức độ ảnhhởng ra phạm vi ý nghĩa rộng đối với quốc gia, thậm chí cả đối với cả thế giới.Chính vì vậy, có những sự kiện LSĐP gắn liền với LSDT và lịch sử thế giới.Không chỉ riêng các nhà sử học, mà con ngời (ở những mức độ khác nhau) cũng

có nhu cầu tìm hiểu về cuộc sống và những hoạt động của chính mình ở nhữngkhoảng thời gian và vị trí không gian khác nhau Tri thức lịch sử sẽ làm giàuthêm tri thức của cuộc sống con ngời Bài học lịch sử luôn chỉ cho con ngời biếtcách hành động đúng đắn trong hiện tại và tơng lai Chẳng phải ngẫu nhiên từthời kỳ cổ đại Xyxêrôn - một chính trị gia nổi tiếng của La Mã đã nói: “Lịch sử

là cô giáo của cuộc sống” Chính vì lẽ đó sự am tờng về LSDT còn bao hàm cả

sự hiểu biết cần thiết về LSĐP, hiểu biết về lịch sử của chính miền quê, xứ sở,nơi chôn rau cắt rốn của mình, hiểu rõ mối quan hệ giữa LSĐP và LSDT và rộnglớn hơn là lịch sử thế giới

1.1.1.2 ý nghĩa của việc dạy học LSĐP

- Dạy học LSĐP với việc nâng cao nhận thức lịch sử cho học sinh

Là một bộ phận của LSDT, LSĐP có ý nghĩa đặc biệt quan trọng Đó là mộtnguồn kiến thức rất cần thiết đối với học sinh Những tri thức LSĐP là biểu hiện

cụ thể của LSDT Nó chứng minh sự phát triển hợp quy luật của mỗi địa phơngtrong sự phát triển chung của đất nớc Nó ghi lại những thành quả lao động,những chiến công oanh liệt của nhân dân các địa phơng trong sự nghiệp dựng n-

ớc và giữ nớc của dân tộc Chính vì vậy, dạy học LSĐP cho học sinh có ý nghĩarất lớn trong việc hoàn thành các nhiệm vụ giáo dục và phát triển của bộ môn.Trớc hết, dạy học LSĐP góp phần làm cụ thể, linh động, phong phú hơn các sựkiện lịch sử đang học LSĐP sẽ giúp các em đợc “trực quan sinh động” quá khứcủa dân tộc Vì bất cứ một sự kiện, hiện tợng nào xẩy ra cũng mang tính chất địaphơng bởi nó gắn liền với một vị trí không gian cụ thể ở một hoặc một số địa ph -

ơng nhất định Do vậy khi ta tìm hiểu về các sự kiện ấy cũng chính là ta đang tìmhiểu về LSDT Hơn nữa, khi đợc tìm hiểu về các sự kiện đã diễn ra trên chínhmảnh đất quê hơng mình, các em sẽ dễ dàng nhận thức một cách đầy đủ và sâusắc hơn tiến trình LSDT và thế giới Tài liệu về LSĐP cụ thể hóa những kiến thứcchung về LSDT làm cho các em lĩnh hội đợc dễ dàng những khái niệm phức tạp,những kết luận, những khái quát khoa học… Do đó, nó có tác dụng nâng caokiến thức lịch sử cho học sinh Đồng thời, những kiến thức LSĐP cũng cung cấpcho học sinh sự hiểu biết về hoàn cảnh tự nhiên, khả năng kinh tế và truyềnthống đấu tranh anh dũng, cần cù của nhân dân địa phơng, những đóng góp củaquê hơng mình với LSDT Dạy học LSĐP còn làm cho học sinh thấy rõ ý nghĩatiến bộ của chế độ XHCN đang đợc xây dựng ở khắp mọi nơi trên đất nớc ta, bớc

đầu đem lại những thành quả to lớn, cụ thể trong việc nâng cao đời sống tinhthần và vật chất của nhân dân lao động ở mỗi địa phơng

Nhà giáo dục Nga nổi tiếng K.Đ Usinxky đã rất có lý khi nói đến “sự cầnthiết tuyệt đối phải đa việc giảng dạy LSĐP” vào trờng phổ thông Trong bốicảnh lịch sử hiện nay, cả nớc đang đẩy mạnh công cuộc đổi mới để phát triển đấtnớc, giảng dạy LSĐP sẽ góp phần làm cho học sinh hiểu đợc đóng góp của quêhơng mình trong sự nghiệp xây dựng đất nớc, từ đó tạo cơ sở cho việc bồi dỡngtình cảm, ý thức trách nhiệm đối với quê hơng cho các em sau này

- Dạy học LSĐP với việc hình thành t tởng, tình cảm, thái độ của học sinh Giảng dạy LSĐP góp phần không nhỏ vào việc giáo dục t tởng chính trị,giáo dục ý thức lao động, đạo đức, thẩm mỹ cho học sinh Nó có ý nghĩa quantrọng trong việc hình thành cho thế hệ trẻ lòng yêu nớc, bởi vì nguồn gốc củalòng yêu Tổ quốc bắt đầu từ lòng yêu quê hơng của các em, nhV.A.Xukhômlinxki đã viết: “Đối với mỗi chúng ta, Tổ quốc bắt đầu từ một cáinhỏ bé dờng nh không lộng lẫy lắm và không có gì nổi bật, cuộc sống của mỗichung ta vĩnh viễn tiến đến hơi thở cuối cùng, chứa đựng một cái gì đó duy nhất

và không gì thay thế đợc nh bầu sữa mẹ, nh sự âu yếm của mẹ, nh lời nói thânyêu Đó là miền quê thân yêu của chúng ta, nơi thể hiện hình ảnh sinh động của

Tổ quốc” [1] Học sinh tự hào về đất nớc, dân tộc Việt Nam bắt đầu từ lòng tựhào về chiến công của cha anh mình đã làm nên ở ngay tại làng xóm thân yêutrong cuộc đấu tranh chống kẻ thù xâm lợc Học sinh cũng tự hào về những thànhtựu kinh tế, văn hóa, xã hội của địa phơng từ xa đến nay, đặc biệt trong thời kỳxây dựng CNXH Bởi vì, nh chúng ta đã biết, đặc điểm tình cảm của trẻ em là rất

quý trọng và thờng đánh giá cao quê hơng mình Do đó, khi hiểu sâu sắc LSĐP

sẽ làm nảy sinh ở các em trách nhiệm công dân, tình yêu thiên nhiên, yêu nơichôn rau cắt rốn của mình, niềm tự hào về truyền thống và những chiến cônghiển hách trên mảnh đất quê hơng Vì lẽ đó mà giáo viên trong những tiết LSĐPnên tích cực giới thiệu cho học sinh những di tích lịch sử và nghề thủ công truyềnthống ở địa phơng Đây là một trong những nội dung giáo dục hớng nghiệp của

bộ môn lịch sử Nó góp phần thực hiện mục tiêu giáo dục nói chung, mục tiêugiáo dục phổ thông nói riêng Đó là phải gắn chặt với mục tiêu kinh tế - xã hội,

mà trớc hết là mục tiêu kinh tế - xã hội của địa phơng “Giáo dục phổ thông ngay

ở trờng PTCS, bằng cả việc giảng dạy nội khóa và các hoạt động ngoại khóa phải

đạt đến kết quả là làm cho học sinh biết mình sống trong một huyện, một miềnquê nh thế nào và mình phải làm gì để cống hiến cho xứng đáng với nhân dân và

đất nớc Giáo dục phổ thông phải gắn liền với lịch sử, thiên nhiên, xã hội, conngời ở địa phơng, làm cho việc giảng dạy và học tập ở nhà trờng thấm đậm hơncuộc đời thực Học sinh từ lúc còn đi học đã sống với thực tế với xã hội xungquanh” [6]

Dạy học LSĐP cũng góp phần giáo dục lòng tự hào về quê hơng cho họcsinh Thành tựu chiến đấu và xây dựng CNXH ở địa phơng có ảnh hởng đến sựthắng lợi của Cách mạng cả nớc Sự hi sinh, cuộc chiến đấu anh dũng của cáccon em địa phơng trong sự nghiệp giữ nớc đã góp phần giáo dục truyền thống tốt

đẹp của cha ông cho thế hệ trẻ

LSĐP giáo dục cho học sinh lòng yêu lao động, kính trọng nhân dân lao

động qua nhiều thế hệ, từ những niềm tự hào chính đáng đó giúp cho các emthêm gắn bó với mảnh đất quê hơng, bồi dỡng cho các em ý thức bảo vệ, giữ gìn,phát huy những truyền thống tốt đẹp vốn có của địa phơng một cách tự giác Nhvậy, nghiên cứu, giảng dạy LSĐP đợc tiến hành thờng xuyên với nội dung phơngpháp phù hợp sẽ giúp ích rất nhiều cho công cuộc giáo dục lòng yêu nớc chothanh niên, học sinh ở địa phơng và đồng thời kích thích lòng yêu đất nớc, tìnhyêu quê hơng và tự hào dân tộc

- Dạy học LSĐP góp phần phát triển khả năng nhận thức và năng lực thựchành của học sinh

Đa LSĐP vào giảng dạy trong nhà trờng phổ thông sẽ tạo điều kiện cho các

em đợc học tập và rèn luyện trong môi trờng thực tế, kết hợp lý thuyết với thựchành, không chỉ biết lĩnh hội tri thức mà còn biết tập duyệt tác phong và cách

thức làm việc của nhà khoa học trong tơng lai để tìm ra tri thức Đây cũng là cơhội để thầy và trò tham gia phục vụ các mục tiêu kinh tế - xã hội của địa ph ơng,phát huy chức năng trung tâm văn hóa khoa học của nhà trờng với địa bàn cơ sở,góp phần phát triển ngành sử quốc gia Ngoài ra, su tầm và dạy học LSĐP còn làmột biện pháp quan trọng để thực hiện nguyên lý “học đi đôi với hành… nhà tr-ờng gắn liền với xã hội”, nhằm thực hiện mục đích “…giáo dục phát triển phải

đạt đến kết quả gắn liền với lịch sử, thiên nhiên và xã hội ở địa phơng, làm choviệc giảng dạy ở nhà trờng thấm đợm hơn cuộc đời thực…” [19]

Từ hoạt động thực tiễn đó, các em thấy đợc sự phát triển đa dạng, sinh động,phức tạp và thú vị của lịch sử ở các địa phơng, thấy đợc mối quan hệ chặt chẽ củaLSĐP và LSDT, thấy đợc nét độc đáo, đặc thù của LSĐP, song vẫn tuân theo quyluật phát triển chung của LSDT và lịch sử nhân loại

- Ngoài ra, trong nhiệm vụ dạy học hiện nay việc dạy học LSĐP còn nhằm

định hớng cho giới trẻ thái độ ứng xử văn hoá phù hợp với chủ trơng xây dựngnền văn hoá Việt Nam tiên tiến đậm đà bản sắc dân tộc, thực hiện cuộc vận độngxây dựng đời sống văn hoá ở địa phơng

1.1.2 Nguyên tắc chỉ đạo việc dạy học LSĐP trong trờng phổ thông

- Phải thể hiện tính toàn diện và tính hệ thống

Nguyên tắc này đòi hỏi giáo viên vừa phải trình bày đầy đủ các lĩnh vựckhác nhau ở địa phơng nh: Kinh tế, chính trị, văn hoá… vừa phải làm rõ đợc mốiliên hệ giữa LSĐP với LSDT, trong vùng và tỉnh Từ đó, học sinh mới thấy đợcnhững quy luật chung của quá trình phát triển LSDT và những nét đặc trng củaLSĐP mình, thấy đợc lịch sử quê hơng mình đã gắn bó và đóng góp vào lịch sửdựng nớc và giữ nớc của dân tộc ra sao, từ đó càng thêm tự hào về truyền thốngcủa quê hơng và hiểu sâu sắc thêm lịch sử đất nớc Trên cơ sở đó, tạo điều kiệncho các em vận dụng những tri thức học đợc vào thực tiễn cuộc sống nh đónggóp vào việc tham gia su tầm tài liệu, biên soạn LSĐP và xây dựng phòng truyềnthống

Tính toàn diện của việc dạy học LSĐP còn thể hiện ở các hình thức học tập,

đánh giá học sinh, dới sự chỉ đạo hớng dẫn của giáo viên nhằm phát huy năng lực

độc lập, t duy của các em Tính toàn diện cũng đòi hỏi việc học tập có trọng tâm,trọng điểm chứ không học dàn đều ở đây, trong chơng trình LSĐP cần nhấnmạnh những kiến thức về các cuộc đấu tranh yêu nớc, cách mạng, những di tích

lịch sử của địa phơng nhằm mục đích giáo dục các em lòng yêu mến và tự hào vềquê hơng.

- Phải đảm bảo tính phổ thông:

Đây là một nguyên tắc trong dạy học nói chung và trong giảng dạy LSĐPnói riêng Tính phổ thông mà chúng tôi muốn nói ở đây là những kiến thức cơbản cần trình bày trong bài giảng LSĐP để sao cho phù hợp với chơng trìnhLSDT Trong chơng trình lịch sử nói chung và LSĐP nói riêng đề cập đến nhiềuvấn đề, nhiều mảng nh: Lịch sử kinh tế, văn hóa, chính trị, t tởng… Nhng khidạy, giáo viên cần biết lựa chọn kiến thức cơ bản để giảng dạy phù hợp

Trong dạy học, chúng ta thờng thấy một mâu thuẫn, đó là: Khối lợng kiếnthức cần cung cấp cho học sinh thì nhiều mà thời gian và trình độ tiếp nhận củahọc sinh thì có giới hạn Không giải quyết tốt mâu thuẫn này sẽ dẫn tới trìnhtrạng “quá tải” nh: Nặng về sự kiện, ôm đồm vợt quá trình độ của học sinh vàyêu cầu của chơng trình

Bởi vậy, làm rõ nội dung cơ bản cần cung cấp cho học sinh là cung cấp đủ

“kiến thức tối thiểu” trong đó “kiến thức tối thiểu” là kiến thức quan trọng nhất

mà học sinh cần nắm vững để đạt đợc yêu cầu học tập, phù hợp với yêu cầu củachơng trình Nhng cung cấp kiến thức cơ bản không có nghĩa là tóm lợc kiếnthức làm cho nó ít đi để học sinh nắm, cũng không phải là kiến thức tối đa dẫntới tình trạng “quá tải” mà là kiến thức cần thiết cơ bản của môn học, phù hợpvới trình độ của học sinh, có tác dụng giáo dỡng, giáo dục và phát triển toàn diệnhọc sinh

Tuy nhiên, cần lu ý rằng “đảm bảo tính tối u” trong dạy học LSĐP, nghĩa làtrong điều kiện cụ thể, nhất định, kết quả giáo dỡng, giáo dục và phát triển phải

đạt kết quả cao nhất mà không bắt buộc học sinh phải nhớ nhiều kiến thức và tiếtkiệm đợc thời gian, công sức cho học sinh

Từ cách hiểu trên, việc dạy học LSĐP phải tập trung vào những kiến thức cơbản của từng bài, phù hợp với chơng trình LSĐP Đó là những sự kiện, hiện tợng,nhân vật tiêu biểu của địa phơng trong sự phát triển chung của LSDT

- Lựa chọn những sự kiện cơ bản, tiêu biểu:

LSĐP cũng nh LSDT diễn ra với nhiều sự kiện khác nhau, muôn màu muôn

vẻ, mỗi sự kiện lại có một ý nghĩa và tác dụng khác nhau Trong giảng dạy chúng

ta không thể cùng một lúc liệt kê tất cả các sự kiện đợc, vì chúng còn phù thuộcvào lợng thời gian quy định và mức độ tiếp nhận của học sinh Chúng ta cũng

không thể sử dụng tùy tiện bất kỳ sự kiện nào mà phải biết lựa chọn những sựkiện cơ bản, tiêu biểu nhất để cung cấp cho học sinh Thực tế, ngời ta thờngchọn những sự kiện điển hình, đó là những sự kiện phản ánh các mặt cơ bản,những thuộc tính, đặc trng của hiện tợng Nó có khả năng dựng lại toàn bộ bứctranh quá khứ một cách toàn diện khiến ngời nghe hình dung đợc rõ bộ mặt lịch

sử Tính cơ bản của sự kiện trong dạy học LSĐP còn đợc quy định bởi sự phùhợp giữa cái riêng với cái chung, cái bộ phận với cái toàn thể sao cho mối quan

hệ giữa địa phơng với LSDT đợc thể hiện rõ Vì vậy, trong khi giảng dạy LSĐP,giáo viên cần lu ý lựa chọn những sự kiện cơ bản, điển hình

- Phù hợp với đặc điểm lứa tuổi:

Đây là một trong những nguyên tắc quan trọng của việc dạy học nói chung

và trong môn LSĐP nói riêng Phân phối chơng trình do Bộ Giáo dục - Đào tạo

đề ra cũng dựa trên nguyên tắc này Vì vậy, khi biên soạn hay giảng dạy LSĐP,việc đầu tiên giáo viên phải làm là căn cứ vào phân phối chơng trình phổ thônghay cũng chính là phải tính đến đặc điểm lứa tuổi học sinh ở lứa tuổi PTCS (11 -

14 tuổi), trình độ nhận thức của các em còn ở mức độ cảm tính, do vậy rất thíchnghe những sự tích, huyền thoại hay những câu chuyện về các chiến công oaihùng của ông cha ngày trớc… Đây là điều kiện để giáo viên giảng dạy các bàigiới thiệu di tích lịch sử hoặc phong trào cách mạng ở địa phơng Còn đối với họcsinh THPT, nhận thức của các em không còn ở mức độ cảm tính nữa mà đã pháttriển sang nhận thức lý tính Lúc này, t duy lý luận là t duy chủ đạo ở lứa tuổi các

em Do vậy, cần tạo điều kiện để các em phát triển khả năng độc lập suy nghĩ,sáng tạo trong học tập Những bài giảng LSĐP ở bậc THPT giáo viên phải hớngdẫn cho các em tự làm việc bằng cách lập bảng thống kê các di tích LSĐP vànhững nghề truyền thống ở địa phơng Qua đó, tự rút ra ý nghĩa, bài học đối vớibản thân

- Đảm bảo mối liên hệ giữa LSĐP với LSDT:

Đây là một trong những nguyên tắc cơ bản của việc dạy học LSĐP ở trờngphổ thông, nó tuân thủ theo nguyên tắc phơng pháp luận của Lênin về phép biệnchứng của sự nhận thức “cái riêng không tồn tại ngoài mối liên hệ với cáichung” Vì thế, khi tiến hành giảng dạy những tiết LSĐP, giáo viên phải đảm bảo

đợc mối liên hệ giữa LSĐP với LSDT

Ngoài những nguyên tắc trên, thì nội dung LSĐP đợc lựa chọn phải phù hợpvới thời gian quy định trong chơng trình và mối tơng quan với các môn học khác,phù hợp với điều kiện vật chất - kỹ thuật của nhà trờng phổ thông trong thực tế.

1.2 Thực trạng dạy học LSĐP ở trờng PTTH Diễn Châu.

Nghiên cứu toàn bộ kết cấu nội dung chơng trình lịch sử ở trờng phổ thông,chúng tôi thấy trong chơng trình lịch sử ở trờng THCS và THPT đã dành một thờilợng cân đối cho dạy học LSĐP “Phân phối chơng trình môn lịch sử” các lớp 6

đến lớp 12 đều dành một số tiết cho phần LSĐP với mục đích giúp các em tìmhiểu về một số di tích lịch sử ở địa phơng mình (từ xã, huyện), học một số tiếtnội khóa (trên lớp lẫn trên thực địa) để nâng cao vốn hiểu biết về quê hơng xứsở.Số tiết LSĐP ở THCS là 7 tiết (lớp 6: 1 tiết, lớp 7: 3 tiết, lớp 8: 1 tiết, lớp 9: 2tiết) và ở THPT là 3 tiết (lớp 10: 2tiết, lớp 11: 1 tiết)

Nh vậy, đối với THCS thời lợng LSĐP chiếm 3,4% (7/ 202 tiết) trong chơngtrình LSDT và ở THPT là 2,6% (3/ 149 tiết), chơng trình cũng lu ý coi trọng

đúng mức và tạo điều kiện để tiết dạy học LSĐP có hiệu quả

Tuy vậy, thực tế dạy học LSĐP ở một số trờng phổ thông nói chung và ởDiễn Châu (Nghệ An) nói riêng vẫn còn nhiều vấn đề cần phải bàn Chúng tôi đãtiến hành trao đổi, điều tra bằng phiếu 30 giáo viên bộ môn của 18 trờng phổthông ở Diễn Châu, 400 học sinh của 20 lớp (lớp 6 đến lớp 12) ở các trờng tronghuyện với 530 câu hỏi khác nhau Đồng thời tìm hiểu những tài liệu LSĐP đã đợcbiên soạn và giảng dạy ở các trờng phổ thông từ trớc đến này, chúng tôi nhậnthấy rằng: Các cấp Đảng, chính quyền địa phơng, Phòng Giáo dục - Đào tạohuyện cũng nh giáo viên bộ môn đều nhận thức đợc sự cần thiết của việc đaLSĐP vào giảng dạy cho học sinh phổ thông Tuy vậy, trình độ nhận thức, quanniệm cũng nh năng lực của giáo viên về công tác lịch sử Đảng trong nhà trờngkhông đều nhau Số giáo viên cha từng dạy và tổ chức hoạt động ngoại khóa vềLSĐP khá phổ biến Có một số giáo viên cố gắng giảng dạy các tiết LSĐP nhngkhông thờng xuyên, còn chiếu lệ, không biên soạn bài giảng riêng nh yêu cầucủa bài học nội khóa Các hoạt động ngoại khóa khác về LSĐP không đợc chú ý

và không bảo đảm những yêu cầu về mặt giảng dạy Diễn Châu cũng nh nhiều

địa phơng khác trong dạy học lịch sử còn tồn tại một số khuyết điểm mà dờng

nh đã trở thành căn bệnh phổ biến kéo dài nhiều năm, đó là: Vào dịp thông báothi tốt nghiệp THCS, THPT mà không thi lịch sử thì nhà trờng cắt hoặc dạy cầmchừng môn học này, trong đó tất nhiên LSĐP bị cắt trớc tiên Vả lại, hiện nay

việc giảng dạy LSĐP ở trờng phổ thông cha đạt đợc tầm mà nó phải có, đa số cácgiáo viên thờng lấy tiết LSĐP để “bù giờ” những tiết LSDT, hoặc biến nó thànhnhững tiết kể chuyện vô bổ không xác định nội dung.

Những lý do cơ bản mà các giáo viên đợc điều tra đều trả lời là “không cótài liệu” và “khó khăn trong công tác tổ chức” Họ khẳng định: “Có thể thực hiệntốt việc giảng dạy LSĐP, nếu đợc thỏa mãn các điều kiện về tài liệu, thời giancùng các phơng tiện vật chất khác” Điều đáng quan tâm là đa số giáo viên đợc

điều tra còn lẫn lộn giữa các hình thức và các phơng pháp dạy học lịch sử nóichung, LSĐP nói riêng

Về phần học sinh: Sự hiểu biết của các học sinh về LSĐP mình còn rất mơ

hồ Thậm chí, hơn 90% số học sinh từ lớp 9 đến lớp 12 của huyện đợc điều tra trảlời sai ngày quê hơng giành đợc thắng lợi trong Cách mạng tháng 8 Mặc dùnhiều trờng phổ thông đóng trên địa bàn có nhiều di tích lịch sử và những ngànhnghề truyền thống, nhng sự hiểu biết của các em về chúng còn rất hạn chế

Nhìn tổng quát qua công tác điều tra thực tế, chúng tôi cho rằng, tình hìnhdạy học LSĐP ở trờng PTTH hiện nay chịu tác động, ảnh hởng của trình trạngcòn giảm sút chất lợng dạy học lịch sử nói chung Tình trạng cha khởi sắc củaviệc dạy học lịch sử trong đó có LSĐP là do: giáo viên bộ môn cha nhận thức đầy

đủ, sâu sắc và toàn diện ý nghĩa, tác dụng của công tác nghiên cứu và giảng dạyLSĐP; sự chỉ đạo của các cấp lãnh đạo giáo dục không chặt chẽ và thêm vào đó

là những khó khăn của giáo viên về đời sống, sự thiếu thốn phơng tiện vật chất

-kỹ thuật của nhà trờng

Chơng 2 Biên soạn nội dung dạy học lịch sử địa phơng

ở trờng phổ thông trung học Diễn Châu

2.1 Yêu cầu của việc biên soạn nội dung dạy học LSĐP

2.1.1 Xác định mục đích, yêu cầu và ý nghĩa của việc giảng bài LSĐP

Trớc khi bắt tay vào việc biên soạn bài giảng LSĐP, giáo viên cần xác định

đợc mục đích, yêu cầu, ý nghĩa của bài học về LSĐP Việc làm này có ý nghĩa

định hớng cho nội dung, phơng pháp thể hiện trong giảng dạy Cần nhấn mạnhthêm rằng, mỗi bài dạy LSĐP góp phần tăng thêm lòng yêu quê hơng, nơi chônrau cắt rốn - cội nguồn lòng yêu Tổ quốc, dân tộc Nhà giáo dục học Nga nổitiếng K.Đ Usinxki đã rất có lý khi nói đến “sự cần thiết tuyệt đối phải đa việcgiảng dạy LSĐP” vào trờng phổ thông Trong bối cảnh lịch sử hiện nay cả nớc

đang đẩy mạnh công cuộc đổi mới để phát triển đất nớc, dạy một bài LSĐP gópphần vào việc bồi dỡng tình cảm, ý thức trách nhiệm đối với quê hơng Mỗi bàihọc phải làm cho “giáo dục phổ thông gắn liền với lịch sử, thiên nhiên, xã hội, conngời ở địa phơng” [6]

Khi biên soạn và dạy bài LSĐP (một huyện, xã) cần chú ý đến việc rènluyện những kỹ năng trong công tác thực tiễn, nhất là trong việc bồi dỡng phơngpháp tìm tòi, nghiên cứu (su tầm, thống kê, niên biểu)

2.1.2 Phơng pháp biên soạn và xác định nội dung bài giảng LSĐP

Việc biên soạn nội dung bài giảng LSĐP ở trờng phổ thông cần dựa trênnhững nguyên tắc, yêu cầu của việc soạn bài học lịch sử nói chung, song cũngcần tính đến đặc điểm của bài LSĐP

Trớc hết tùy theo số tiết đợc quy định trong chơng trình mà soạn nội dungbài giảng cho phù hợp Tuy vậy, một bài giảng về LSĐP phải đảm bảo tính hệthống và tính toàn diện Đây không phải là bài giảng về một lĩnh vực một huyệnhay một xã nh lịch sử một nghành nghề thủ công, lịch sử đấu tranh cách mạng

Những nội dung chuyên về một mặt nói trên có thể thực hiện trong một giờ ngoạikhóa, trong bài nói chuyện nhân buổi lễ kỷ niệm ngày lịch sử Khi biên soạn bàigiảng LSĐP, giáo viên vừa phải chú ý trình bày đầy đủ các giai đoạn phát triểncủa địa phơng đó trên tất cả các mặt kinh tế, chính trị, văn hóa, xã hội… vừa phảilàm rõ đợc mối liên hệ giữa địa phơng với lịch sử cả nớc, trong vùng và tỉnh Từ

đó, học sinh mới thấy đợc những quy luật chung của quá trình phát triển lịch sử

địa phơng và những nét đặc trng của LSĐP mình, thấy đợc lịch sử của quê hơng

đã gắn bó và dóng góp tích cực vào lịch sử dựng nớc và giữ nớc của dân tộc ta rasao Từ đó các em càng tăng thêm tự hào về truyền thống của quê hơng và hiểusâu thêm lịch sử đất nớc Trên cơ sở đó tạo điều kiện cho các em vận dụng nhữngtri thức đã học vào thực tiễn cuộc sống nh đóng góp vào việc tham gia su tầm tàiliệu, biên soạn LSĐP và xây dựng phòng truyền thống

Chơng trình giảng dạy LSĐP không quy định nội dung các vấn đề cụ thể màchỉ quy định số tiết Bởi vậy giáo viên có thể chủ động chọn chủ đề, sự kiện lịch

sử đã có sẵn trong nhiều tài liệu để biên soạn bài giảng Cần chú ý chọn các sựkiện phù hợp với giai đoạn LSDT trong khóa trình lịch sử đang học Căn cứ vàogiới hạn chơng trình của năm học, lớp học mà chọn những sự kiện cơ bản, tiêubiểu của địa phơng tơng ứng với sự kiện quan trọng của LSDT thời kỳ ấy, nh cácvấn đề, các sự kiện về phong trào yêu nớc của nhân dân địa phơng giai đoạn

1930 - 1931, về Cách mạng tháng Tám năm 1945, về công cuộc xây dựng và bảo

vệ chính quyền cách mạng còn non trẻ mới đợc thành lập, về cuộc kháng chiếnchống thực dân Pháp ở địa phơng…

2.1.3 Bố cục của một bài giảng LSĐP

Có thể bao gồm các phần, mục, ý chính sau đây:

a Bối cảnh lịch sử diễn ra các sự kiện lịch sử ở địa phơng mà học sinh

đang học

- Tình hình chính trị, kinh tế, xã hội, phong trào Cách mạng chung của cả

n-ớc Mục này chỉ cần nêu lên những nét rất cơ bản, ngắn gọn để giúp học sinh nhớlại những kiến thức đã học ở các bài LSDT trớc đó Giáo viên có thể nêu câu hỏi

để học sinh trả lời, sau đó bổ sung và chuyển tiếp sang mục bối cảnh riêng, cụthể của địa phơng

- Tình hình cụ thể của địa phơng trong bối cảnh chung của lịch sử cả nớc.Mục này cần chú ý trình bày cụ thể, đầy đủ hơn để học sinh nhận thức đợc hết

khó khăn, thử thách mà nhân dân địa phơng phải vợt qua, từ đó hiểu sâu sắc hơn

sự gắn bó mật thiết giữa LSDT với LSĐP mình

b Diễn biến các sự kiện cơ bản của LSĐP

Đây là phần trọng tâm nên nội dung bài giảng phải có nhiều sự kiện cụ thể,chính xác, tiêu biểu của LSĐP để tạo đợc biểu tợng cho học sinh về quá khứ

đang học, khắc phục tình trạng đơn điệu, sơ lợc, thiếu sử liệu cơ bản

Đây là nguyên tắc phơng pháp luận của việc biên soạn lịch sử nói chung,LSĐP nói riêng Để thực hiện đợc yêu cầu nói trên, trong khi soạn giảng LSĐP,giáo viên phải khắc phục một khó khăn là sách giáo khoa không cung cấp các tàiliệu để soạn cho một bài học LSĐP, ngời dạy phải tự lực và hớng dẫn học sinh sutầm, xác minh t liệu kết hợp với việc sử dụng những t liệu trong các cuốn LSĐP(nếu có), tài liệu lu trữ, sách báo nghiên cứu đã công bố Trong nhiều nguồn tàiliệu có thể su tầm, sử dụng để soạn giảng nên chú ý đến ba loại tài liệu sau: Tàiliệu thành văn hay còn gọi là sử liệu viết (tài liệu ghi chép tình hình các mặt củamột địa phơng: Điều kiện tự nhiên, lịch sử, phong tục tập quán, sinh hoạt vậtchất, tinh thần của nhân dân…, gia phả, văn bia, các văn kiện của tổ chức Đảng,chính quyền địa phơng, hồi ký cách mạng); sử liệu vật chất (hiện vật, dấu tíchlịch sử cách mạng, công trình kiến trúc nghệ thuật…); sử liệu truyền miệng (cadao, tục ngữ, truyền thuyết, truyện kể của các cán bộ lão thành cách mạng ở địaphơng…)

Trong quá trình xác minh, chọn lọc các sự kiện để bảo đảm tính chính xác,tiêu biểu còn cần phải tuân thủ các nguyên tắc sau:

- Thái độ s phạm cần thiết đối với tài liệu trong việc giáo dỡng, giáo dụccho học sinh và sử dụng vào công việc công ích xã hội, phục vụ đời sống thựctiễn của địa phơng

- Mối liên hệ về mặt dạy học giữa tài liệu LSDT và tài liệu LSĐP Trớc hếtcần xác định đợc đầu đề bài giảng, nội dung bài giảng phù hợp với đối tợng làhọc sinh THCS hay THPT, bài giảng về LSĐP của một huyện hay một xã… Đó

là những cơ sở để su tầm tài liệu biên soạn bài học cho phù hợp với yêu cầugiảng dạy

Trong bố cục bài giảng việc trình bày diễn biến của các sự kiện LSĐP cóchia ra các mục nhỏ, chứa đựng những nội dung cơ bản của các sự kiện và mốiliên hệ tác động qua lại giữa các sự kiện với nhau xẩy ra ở địa phơng cũng nhmối liên hệ với lịch sử của tỉnh hay cả nớc để làm rõ đợc nét đặc sắc, đặc thùtrong truyền thống chung của cả nớc

c Kết quả, ý nghĩa

Nêu lên kết quả chung của các sự kiện, hiện tợng LSĐP và rút ra ý nghĩahoặc kết luận Trong khi biên soạn và giảng dạy lịch sử của một xã, một huyệncũng cần chú ý thêm:

- Cố gắng đa vào bài giảng các loại tài liệu, văn kiện, tranh ảnh trực quan đểgây cảm xúc, hứng thú học tập, nếu có kết hợp với bản đồ, sa bàn về diễn biến sựkiện xẩy ra

- Cần có những câu hỏi, bài tập thực hành để rèn luyện khả năng quan sát, tduy và việc tham gia xây dựng bài giảng của học sinh

- Giảng dạy một bài LSĐP (huyện, xã) chủ yếu theo địa giới hành chínhhiện tại, nếu có địa danh cũ và sự thay đổi địa giới (sáp nhập, chia tách) thì nên

có sự giải thích để đảm bảo tính lịch sử và tính logic

Kết thúc bài giảng, giáo viên nên ra bài tập chủ yếu để rèn luyện phơngpháp su tầm tài liệu về LSĐP của học sinh theo một biểu mẫu để học sinh ghi vàonộp cho giáo viên dới dạng niên biểu, thống kê, có thể chọn một trong hai loạibảng dới dây hay tổng hợp cả hai bảng cho học sinh làm bài tập

* Bảng niên biểu:

Thời điểm diễn ra các

sự kiện tiêu biểu ở xã,

ảnh hởng, ý nghĩa của

sự kiện, dấu tích lịch sửcách mạng đối với điaphơng hiện nay

2.2 Biên soạn nội dung dạy học LSĐP ở bậc THCS

2.2.1 ở lớp 6:

Bài: Quần thể lèn Hai Vai ở Diễn Châu

1 Quá trình tạo sơn của lịch sử địa chất

Lèn Hai Vai nay thuộc xã Diễn Minh, nằm gần quốc lộ số 7, bao quanh làcách đồng bát ngát Bấy lâu, chỉ nghe nói lèn Hai vai, núi Hai Vai khiến nhiềungời tởng nó là một núi đá vôi riêng biệt nhng thực chất lèn Hai Vai ở trong mộtquần thể Trải qua một quá trình kiến tạo lâu dài của địa chất, quần thể này đợchình thành với ba hòn lèn nhỏ là: Lèn Hổ Lĩnh, lèn Vĩnh Tuy và lèn Hai Vai Nh-

ng ngày nay, do biến động của thiên nhiên và xã hội, quần thể này đã bị phá hủy,chỉ còn giữ lại một di tích là núi Hai Vai.

- Quần thể lèn Hai Vai đợc hình thành do yếu tố nào?

2 Cấu tạo của quần thể lèn Hai Vai

đó xuống chùa Cổ Am, nhng trong chiến tranh phá hoại Miền Bắc chùa đã bị đếquốc Mỹ đánh sập Nay chùa không còn nữa nhng nhân dân coi đây là nơi linhthiêng

Trong cuộc khởi nghĩa Cần Vơng ở Bắc Nghệ Tĩnh do thủ lĩnh NguyễnXuân Ôn khởi xớng, các hang động trong lèn là nơi cất dấu lơng thực nhng bịthực dân Pháp đốt cháy nên cách đây không lâu hang nào cũng còn một đống lúacháy

Thật ra con ngời Việt cổ đã có ở đây từ lâu, khảo cổ học đã tìm thấy những

di chỉ đồ đá mới nh: Rìu đá mài nhẵn, đồ gốm có hoa văn, sọ ngời cổ cách đâykhoảng 5 nghìn năm

- Việc tìm thấy những di chỉ đồ đá mới nói lên điều gì?

b Lèn Vĩnh Tuy:

Sách vở ghi chép tên là Hung Sơn (lèn Bụng) coi cái lỗ xuyên ngang là rốn.Trạng nguyên Bạch Liêu có lần qua đây vãn cảnh đã đặt lại tên cho nó là VănSơn Nhân dân hay gọi theo tên làng là lèn Vĩnh Tuy hoặc gọi tắt là lèn Vĩnh.Lèn có hang động mang dấu vết lịch sử nh hang Tác Bảy - tớng lĩnh của cuộckhởi nghĩa Cần Vơng, hang Quận He… ở đây, ngoài di chỉ đồ đá mới ra còn rất nhiều tiền đồng thời Hán, thời Đờng

- Lèn Hổ Lĩnh và lèn Vĩnh Tuy có gì giống nhau về ý nghĩa lịch sử?

c Lèn Hai Vai:

Tên chữ là Lỡng Kiên Sơn, đây là ngọn núi to cao mang nhiều ý nghĩa nhất

Nó ở giữa địa phận ba làng: Trung Phờng, Vân Tập, Xuân Viên nay thuộc xãDiễn Minh, Diễn Bình, Diễn Thắng, cao 244,21 m và có diện tích trên mặt đất là155.000 mét vuông Lèn có nhiều hang động đẹp nh hang Cá Chép, hang Thắt

Cổ, hang Thần Đồng… Lèn Hai Vai là tiêu điểm cho dân làng chài ở ngoài khơihớng vào đất liền Còn c dân trên đất coi nó là một núi đá linh thiêng Ngoàinhững tên gọi thông thờng nh trên thì lèn Hai Vai còn có nhiều tên khác do các

vị vua chúa đặt, ví nh: Kế Sơn (Lê Thánh Tông), Di Lặc Sơn (Trịnh Sâm)… Tại

đây nhiều cuộc khởi nghĩa đã nổ ra, đó là vào năm 1575 trong cuộc nội chiếnNam- Bắc triều, Lại quốc công Phan Công Tích đã lãnh đạo nhân dân chống lạitriều Mạc Khi bị giặc bắt không chịu khuất phục nên bị chém đầu

Lèn Hai Vai cao chọc trời cùng sông Bùng với nhánh của nó ôm lấy cảhuyện Đông Thành còn đợc coi là biểu tợng thiêng liêng đã sản sinh ra nhiều bậcanh hào kiệt

Với cảnh đẹp và ý nghĩa sâu xa của nó nên lèn Hai Vai và lèn Thủ Lĩnh nay

đã đợc Nhà Nớc xếp hạng di tích văn hóa danh thắng cấp quốc gia

- Tại sao gọi là lèn Hai Vai?

* Câu hỏi:

1 ý nghĩa lịch sử của quần thể lèn Hai Vai?

2 Qua bài học về di tích này em rút ra đợc điều gì?

2.2.2 ở lớp 7:

Bài 1: Di tích đền Cuông ở Diễn Châu.

1 Nguồn gốc của đền Cuông

Một ngôi đền nguy nga ở lng chừng núi Mộ Dạ thuộc xã Diễn An, kề ờng Thiên Lý (nay thuộc quốc lộ 1) Đây là một công trình kiến trúc cổ ở giữamột địa thế rất đẹp, mang dáng một con Phợng ngậm th (phụng hàm th) Sách

đ-“Diễn Châu - Đông Thành huyện Thông Chí” của Phan Thúc Trực và “ĐôngThành huyện phong thổ ký” của Ngô Trí Hòa cho rằng: Đền Cuông có từ khi cótên núi Mộ Dạ nhng từ năm tháng, niên hiệu nào thì không thấy chép Các cụ lão

ở địa phơng thì cho rằng, đền thờ An Dơng Vơng trớc chỉ là một ngôi miếu nhỏnằm ở núi Đầu Cân Đời Hậu Lê mới chuyển lên núi Mộ Dạ Trong bài văn bia

“An Dơng Vơng tự bia ký ” có câu: “Lễ thờ vốn từ thôn Phúc Khát” nhng PhúcKhát là thôn nào không ai biết Điều chắc chắn là thời Lê- Trịnh, Hoàng giáp BùiHuy Bích (1744- 1818) làm hiệp trấn Nghệ An đã nói đến đền Cuông trong bài

“Vịnh Đền Cuông” Dới thời nhà Nguyễn đền đợc trùng tu lại và làm thêm bái ờng nh hiện nay

đ Đền Cuông đợc hình thành từ bao giờ?

2 Đặc điểm kiến trúc của Đền Cuông.

Đền gồm ba tòa, cả khu đền đều có tờng xây bao bọc, ngăn cách với rừngcây bên ngoài, đứng dới trông lên, cổng tam quan cao vời vợi Đền cấu trúc theokiểu chữ tam gồm bái đờng, trung điện và thợng điện

Đi vào cổng đền, chúng ta gặp hai cột nanh khá đồ sộ, đỉnh đắp nghê chầu,gắn mảnh sứ cổ Mặt ngoài cột nanh là hai câu đối của Hoàng giáp Đặng VănThụy:

Vạn cổ văn minh khai cố quốc

Cửu trùng cung điện đối cao sơn

Dịch:

Ngàn năm văn hiến khai cố quốc

Cửu trùng cung điện sánh cao sơn

Cách cổng khoảng 10m, ngay chính giữa là tác môn, mặt ngoài đắp một con

hổ ngồi chống đôi chân trớc nhìn ra đờng Sau tác môn là một cái sân khá rộng,giữa sân có bồn hoa, lối đi hai bên dẫn tới cổng thứ hai, cũng cột nanh to cao, cóvoi ngựa đắp bằng vữa đứng chầu Qua cổng này, trớc mắt là nhà bia Bia đá cao

1 m 47 do phó bảng Phạm Hy Lợng quê ở Thọ Xơng - Hà Nội (theo NguyễnNghĩa Nguyên) soạn năm Giáp Tuất (1874) đời vua Tự Đức khi ông làm quan ởNghệ An Qua nhà bia này, bớc lên chín bậc là tam quan Tam quan có ba lầu,lầu giữa cao hơn hai lầu bên một bậc Cổng chính đề bốn chữ: “Tự thợng quốctế” (đến nhà nớc chủ tế hạng nhất) Câu đối hai bên cửa:

Linh truyền địa thắng, sơn lu văn trớc, hải văn tê

Phận định thiên th, bắc lu cổ thành, nam hữu miếu

Dịch nghĩa:

Đất linh thiêng lu truyền, núi còn vẻ chim công, biển còn ngậm ngọc

Sách trời định phận, bắc có cổ thành, nam có miếu

Qua cổng tam quan là sân thợng, hai bên có tả vu và hữu vu Bái đờng làmột ngôi nhà gồm ba gian hai hồi rộng rãi, phóng khoáng, hai đầu hồi không xây

gạch kín mà để trống Mặt tiền cũng để ngỏ, kiến trúc theo kiểu tứ trụ tam oaichồng đấu cột tròn, sà vuông, kẻ chuyền, hầu nh không chạm trổ, chỉ có vài láchuột ở các đầu xà và quá giang Nh vậy, nhà có bốn vi, các cột đều suýt soátbằng nhau, đờng kính khoảng 30 cm, cao khoảng 7 m Bức hoành phi treo giangiữa đề bốn chữ: “Viêm phơng triệu tích” (phơng nam dựng sự tích) do PhạmPhú Thứ bái phụng Dới hoành phi là một hơng án to cao, đặt trên ván Lật vánlên, sẽ thấy một cái hố sâu gần 2 m, xa gọi là giếng ngọc Tơng truyền, xa đây làmột cái giếng tự nhiên, sâu thông ra mãi ngoài biển, nớc ngọt trong veo Khidựng bái đờng này, những ngời chủ trì phải khấn xin các sơn thần, thổ thần Nh-

ng khi lấp, họ vẫn giữ lại vết tích cũ Bái đờng kề sát trung điện, có cửa sơn đỏluôn đóng kín Trung điện cũng có ba gian hai hồi, song nhỏ hơn bái đờng, kiếntrúc theo kiểu chồng riêng gồm sáu vì, mỗi cột đờng kính cũng khoảng 30 cm,cao khoảng 6 m Hai mơi cột của ba gian giữa đều có vẽ long cuốn vân Các xàngang đều có chạm trổ hình Rồng, Phợng song đơn sơ Trung điện có tờng baoquanh Hai đầu hồi có vẽ cuốn th Gian giữa có trần, trần cũng có vẽ long cuốnthủy Dới trần là một bức hòanh phi, lấp lánh ba chữ: “Phối nh sơn” (sánh nh núicao) Cột cái hai bên hoành phi treo câu đối:

Âu lạc thiên thu khai đế quốc

Mộ sơn vạn cổ ngỡng thần từ

Bàn thờ ở giữa thờ tớng quân Cao Lỗ, một tợng bằng gỗ thay cho bài vị, cỗ,biểu, gơm, giáo, thơng tợng… Cắm trong giá sơn, để nghiêm trang hai hàng,gian hai bên cũng đặt bàn thờ nhng không có bài vị Trớc bàn thờ là hai cái kiệu

Từ trung điên vào thợng điện phải qua một cái sân nhỏ, chiều dài khoảng 9

m, chiều ngang khoảng 5 m Đây là nơi thờ An Dơng Vơng Trớc điện có ba chữ

“phối cao thiên” (sánh với trời cao) Cửa vào thợng điện đóng theo kiểu bức màncũng sơn đỏ

Thợng điện kiến trúc theo kiểu nhà gác chếch, mẹ tròn con vuông, nhà nhỏhơn, cột to hơn trung điện, đờng kính khoảng 35 cm, song chỉ cao khoảng 4m.Bốn cột sơn son vẽ long uốn vân, gian giữa trốn xà thợng hai gian bên chạm rồngcùng chầu vào long ngai của An Dơng Vơng Cung thờ ngài bốn mặt ghép ván,mặt dới mái nhà cũng ốp ván, tất cả đều sơn son, có vẽ trang trí

- Em có nhận xét gì về kiến trúc đền Cuông?

Nhìn chung, đền thờ An Dơng Vơng đẹp, nguy nga ở cái thế của nó và hàihòa với cảnh vật xung quanh Còn về kiến trúc, tất cả đều làm bằng gỗ lim,

chuộng bền, chắc, khỏe, ít chạm trổ và các mảng chạm trổ cũng cha thật côngphu Song dẫu sao đó vẫn là một kiến trúc nghệ thuật còn tơng đối cổ nhất vàlộng lẫy hơn cả ở Diễn Châu và Bắc Nghệ An.

3 ý nghĩa của di tích đền Cuông?

Đền Cuông không chỉ là nơi thờ một bậc đế vơng, ông vua anh hùng đã cónhiều công lao trong việc dựng nớc mà đó còn là công sức của nhân dân ta, chủyếu là nhân dân Diễn Châu về mặt tri thức khoa học và nghệ thuật kiến trúc Giờ

đây, đền Cuông vẫn đứng đó cùng với công tích của An Dơng Vơng tồn tại vớithời gian, với lịch sử

Câu hỏi:

1 ý nghĩa của di tích đền Cuông trong lịch sử?

2 Tìm hiểu xem ngoài đền Cuông, có nơi nào thờ An Dơng Vơng nữakhông?

Bài 2: Một số nghề thủ công truyền thống tiêu biểu

ở Diễn Châu

1 Khái quát về Diễn Châu

Diễn Châu là một huyện ven biểncó diện tích là 30492,36 ha [5], dân sốnăm 2005 là 286000 ngời (theo số liệu phòng thống kê huyện Diễn Châu) Nhờnhững điều kiện tự nhiên thuận lợi mà Diễn Châu đã sớm hình thành nhiều nghềthủ công truyền thống và mỗi địa phơng lại có một nghề đặc trng cho làng mình

Do vậy, khi nhắc đến tên LSDTàng nào thì ngời ta nghĩ ngay đến nghề làng đó

đang sản xuất Vì vậy, nhiều ngành nghề thủ công ở Diễn Châu đã đi vào ca dao,tục ngữ đợc lu truyền trong dân gian

2 Nghề luyện quặng sắt ở Nho Lâm

Theo “Nho Lâm phong thổ ký” từ khi sinh ra làng Nho Lâm đã có nghềluyện quặng sắt mà bà con gọi là quánh Ngày xa, những ngời luyện quánh phải

tổ chức thành phờng gọi là phờng quánh hay phờng lò hông

Phờng thờ ông Cao Lỗ, ngời đã truyền cho họ nghề này Để có sản phẩm sửdụng thì ngời thợ phải trải qua nhiều công đoạn mà đầu tiên là đi lấy quánh vàthan Quánh đợc lấy ở động Ngút, động Hồi thuộc núi Thiết Sơn cách làng gần

20 cây số, đờng đi lại rất vất vả Việc lấy than cũng rất cực nhọc không kém.Than, quánh có rồi, ngời ta bỏ vào lò hông Khâu này đòi hỏi kỹ thuật rất cao củangời thợ lò Họ phải ra sức thụt bễ để đa gió vào lò Sau một thời gian nhất định,

quặng đã tan hết, xỉ ngừng chảy, sắt đã hoàn nguyên trong lò, tích tụ thành khốigọi là hòn chai hay hòn gói Châu Âu gọi là sắt xốp Muốn làm sạch xỉ, và biến

nó thành sắt đặc hơn, sắt mới lấy ở trong lò ra đang còn rực đỏ ngời ta rèn đậpcật lực Kíp thợ phụ này thờng là những ngời rất khỏe, có sức chịu đựng tốt, bàcon Nho Lâm gọi là: “dạ luyện cục tợng”

Khi nghề luyện sắt còn thịnh, cả xã Nho Lâm có hơn 400 lò hông Mỗi lòchừng 10 ngời gồm: Một thợ cả, một thợ phó, còn lại là thợ phụ Nh vậy cả xã cókhoảng hơn 4000 “dạ luyện cục tợng”

- Nghề luyện quặng sắt có mấy giai đoạn?

Thời bấy giờ, phơng pháp luyện sắt của làng Nho Lâm cũng phổ biến ởChâu Âu, đó là phơng pháp ca - ta - lan, xuất xứ từ vùng Catlogue của Tây BanNha Các súng thần công mà ta thấy ở các tỉnh, thành phủ ở Nghệ Tĩnh đợc đúcthời Gia Long, Minh Mạng và các thế kỷ trớc cũng do bàn tay khéo léo và cần cùcủa ngời thợ lò làng Nho Lâm

Nghề luyện quặng sắt cùng với nghề rèn sắt ở Nho Lâm đã cung cấp cho thịtrờng Bắc Nghệ An và một phần nào cả Trung Châu Thanh Hóa, cả miền núi vàmiền xuôi, những dao, cuốc, bàn vét, lỡi hái… đẹp, bền, sắc mà mọi ngời đềubiết tới

Đầu thế kỷ XX, sắt đợc nhập cảng từ Pháp vào nhiều mà các loại gỗ chắccủa các cánh rừng lân cận bị chặt gần hết để làm than, nghề nấu sắt ở Nho Lâm

bị bỏ rơi Những ngời thợ lò hông, một số bắt buộc phải xoay sang làm ruộng,một số làm thợ rèn…

Câu hỏi:

1 ý nghĩa của nghề luyện sắt ở Nho Lâm

2 Vì sao hiện nay nghề luyện sắt ở Nho Lâm không còn tồn tại nữa?

Khâu thứ hai là cho cá vào ang bằng gỗ vàng tâm có đai đóng chắc Cá đi

đánh bằng thuyền dã ngoài thuyền về thờng là 3 5 ngày, bao giờ cũng đã đợc

-ớp với muối trong những cái thùng lớn Nên chọn cá song là phải nếm cá Bà con

Vạn Phần nếm bằng cách nớng vài con cá ăn thử, lúc bấy giờ mới quyết định cholợng muối Đối với cá còn tơi thì thờng năm đấu cá một đấu muối.

Khâu thứ ba là ngâm ủ từ 9 đến 12 tháng, bao giờ cá thành chợp ngấu đến

độ cuối cùng mới thôi Trong thời gian ngâm ủ, nớc đầu nỏ chảy ra, bà con hứnglấy cất một nơi

Khâu pha chế: Dùng gạo nếp hoặc gạo đỏ không giả rang làm thính, rangbằng chảo gang, rang cho đến khi nào gạo chuyển qua màu vàng rồi màu đen,tiết ra một thứ nhựa rồi kết lại với nhau lên khói trắng (tựa nh cafe), gạo lúc nàykhông còn là thể tinh bột mà bao giờ chuyển qua thể tinh dầu mới thôi Bà conkhông rang trong làng mà rang ngoài làng, chắc là do tục kiêng khem nào đó.Khi rang, bà con còn đốt nhựa thông để từ vía xấu và lỡ ra có ngời có tang hoặc

đàn bà mới đẻ đi qua Rang gạo song rồi, bà con thắng mật mía, thắng đến khinào mật quánh lại không khét không chua rồi mới cùng với thích cũng bằng lợngmuối, cứ một tạ cá đổ vào từ 100 – 120 lít nớc Khi đã quấy đều, bà con đemlóng (lọc) rồi lấy nớc lóng ấy đem nấu

Khâu cuối cùng là nấu: Nấu là để xử lý hết tạp chất còn lại trong chợp.Dụng cụ nấu nớc mắm là cái bung hoặc nồi lớn bằng đồng Không đợc đốt lửa to

mà lửa lúc nào cũng cháy nhỏ đều trong lò Nấu đợc rồi, phân nớc mắm thành baloại, ngon thơm nhiều hay ít là ở bí quyết pha nớc đầu nỏ, rang chín và gia vịthêm các hơng liệu Chợp không lóng một lần mà lóng lần đầu rồi, bã chợp rồi

đổ nớc vào cho thêm thính quấy kĩ đem nấu đến khi nào hết chất nớc mắm mớithôi

- Để cho ra sản phẩm cuối cùng, nghề làm nớc mắm phải trải qua mấykhâu? Theo em khâu nào là quan trọng nhất? Vì sao?

ý nghĩa:Nớc mắm Vạn Phần, loại đặc biệt để lâu ngâm vừng vàng (thêm

n-ớc béo) dùng chống rét cho ngời đi biển mùa đông, tăng sức khỏe cho ngời thợlặn, làm thuốc chữa bệnh đau bụng gió, đau bụng não Trong mâm cơm có chútnớc mắm đầu nỏ (gọi là nớc mắm cốt) Vạn Phần mùi thơm nhức mũi, gắn miếngthịt lợn ba chỉ chấm vào, miếng thịt cong lại, chấm xôi ăn và thấy muốn ănmãi… Nghề làm nớc mắm ở Vạn Phần nay đã không còn nổi tiếng nh trớc nữabởi vì bao thuyền giã ở đây đã chuyển sang vận chuyển hàng hóa, rồi đoànthuyền vận tải này cũng tiêu tan, nên không có cá nục, cá thu để làm nớc mắm.Hơn nữa, nớc mắm ở các nơi khác nhập về tràn ngập thị trờng khiến cho việc sản

xuất nớc mắm Vạn Phần gặp nhiều khó khăn Dù vậy, thơng hiệu nớc mắm Vạnphần cho đến nay vẫn còn đợc nhiều ngời biết đến.

Câu hỏi:

1 Hãy phân tích những điều kiện thuận lợi để Vạn Phần làm nớc mắm?

2 Hãy nêu quá trình làm nớc mắm ở Vạn Phần?

4 Nghề dệt vải và tơ lụa ở Phợng Lịch.

a Phợng Lịch nay là xã Diễn Hoa, Nằm ở phía đông đờng xe lửa xuyên việtphía tây sông Bùng Phần lớn đất đai ở đây là đất cát pha nên rất thuận lợi choviệc trồng bông, trồng dâu nuôi tằm Bao quanh Phợng Lịch là một vùng cungcấp nguyên liệu dồi dào nh: Đông phái (trồng bông, cán bông), Thừa Sủng (cungbông, xe cúi, kéo vải)… Do vậy, nghề dệt vải và tơ lụa ở đây khá phát triển

- Em có nhận xét gì việc trồng cây nguyên liệu ở các vùng bao quanh PhợngLịch?

b Ngời truyền nghề này cho con gái làng Phợng Lịch là bà Hồng Thị ChâuNơng từ thế kỷ 18 Cũng là những cái khung dệt nh những nơi khác nh vải và tơlụa Phợng Lịch đợc những bàn tay khéo léo trau chuốt và có nghề tinh hơn, kỹthuật khá hơn của các cô gái Phợng Lịch duyên dáng nên hàng dệt ra sợi nhỏ mịnhơn, bền đẹp hơn; bảo đảm đợc lòng tin lâu dài của khách hàng Vả lại những chị

em ngồi trên khung dệt đều là con những gia đình có học hành chữ nghĩa cả nênlàm vải và tơ lụa không chạy theo đồng tiền, phải làm vải đẹp và tơ lụa đẹp đểlấy chữ tín, giữ danh giá cho cả cha anh Do đó, vải và tơ lụa Phợng Lịch rất nổitiếng ở Phợng Lịch, bà con dệt vải và tơ lụa quanh năm, nhng dệt vải nhiều hơn.Vải dân Phợng Lịch dệt ra gọi là vải bùi Vải bùi ở Phợng Lịch cũng nổi tiếng

nh tơ lụa ở Quỳnh Đôi Chẳng thế mà có câu: “Sống mặc vải bùi chết vùi vàngtâm” Để làm ra một sản phẩm phải trải qua nhiều giai đoạn, và nói chung giai

đoạn nào cũng đòi hỏi sự tẩn mẩn, cần cù, chịu khó, khéo tay của ngời con gái.Chất lợng sản phẩm cũng phụ thuộc nhiều vào tâm huyết của ngời làm mà ở đây

là tấm lòng của những thiếu nữ làng Phợng Lịch

2.2.3 Lớp 8

Bài:Những nghề truyền thống ở địa phơng.

1 Nghề đúc đồng ở Diễn Tháp.

Diễn Tháp là một xã nằm ở phía tây bắc huyện Diễn Châu, trục đờng 205chạy xuyên dọc qua chia xã ra làm hai nửa, nửa phía đông và nửa phía tây đờng.Diễn Tháp không có đồi núi, địa hình tơng đối bằng phẳng nhng hơi trũng thấp.Nói đến Diễn Tháp, ngời ta nghĩ ngay đến một nghề thủ công cổ truyền và

độc đáo là nghề đúc đồng

Nghề đúc đồng xa kia chỉ phát triển ở hai xóm Yên Thịnh và Phú Thịnh Đồ

đồng ở đây có nhiều loại: Các loại nồi to nhỏ, xanh, niễng, phèng la, chiêng,kẻng, l hơng, cây đèn… và cả tợng đồng, chông đồng, đồ tế khí nữa Vào thời kỳphát đạt, số lò đúc đồng ở hai xóm này có khoảng 100 lò Bà con không tổ chứcthành phờng mà từng gia đình tự lo lấy tất cả phần việc của nghề này từ việc đimua nguyên liệu, làm lò, làm khuôn, sắm bể, thổi bể… đến việc đem sản phẩm

đi bán Đôi khi có sự liên kết giữa các gia đình anh em Đây là nghề tự sản tựtiêu Chỗ khác với nghề luyện sắt là nghề đúc đồng không phải từ quặng đồng

mà là đồng nát của đồ đồng cũ Nhng đúc đồng cũng phải có lò đúc, khuôn đúc,nồi đúc, bể thổi lửa và than

- Em hãy kể một số đồ đồng ở Diễn Tháp? Nghề đúc đồng ở đây đã có sựchuyên hóa cha?

Lò và khuôn đúc đồng làm bằng đất nhồi với trấu Mỗi lò có bể thổi lửa, nồi

đúc, khuôn đúc và các phụ tùng khác Nồi đúc và khuôn đúc có nhiều loại to nhỏkhác nhau Có những nồi đúc 20 kg đồng, dùng để đúc những dụng cụ lớn nhchuông, vạc, khánh, bung, nồi hai mơi, nồi ba mơi… Nồi đúc loại trung bình th-ờng dùng trong gia đình có đờng kính 20 - 25 cm

Bể thổi lửa cũng giống nh bể lò rèn, hai ống bễ làm bằng gỗ để thụt đẩy hơi.Gơng thụt làm bằng bùi nhùi hoặc xơ kén tằm Sau ngời ta thay thế bể thụt bằng

bể quay tay, vừa nhẹ vừa nhiều gió

Than dùng để nấu đồng là loại than lim Đây là loại than duy nhất ngời tadung vì nó có đặc điểm là: lâu tàn, nhiệt độ cao, và khi đã cháy hết thì hòa tanvào đồng, không để lại bã than

Đồng dùng để nấu không phải là quặng đồng mà là đồng nát ngời mua ở cácnơi đem về hoặc khách đem đến đặt hàng

- Dụng cụ và nguyên liệu đúc đồng là gỉ?

Ngời ta đổ đồng nát và than lim vào nồi đúc (xung quanh là than lim, giữa là

đồng nát), rồi châm lửa thổi lò Đồng bị đốt nóng, hòa với than lim, chảy xuốngnồi đúc bên dới Bấy giờ ngời ta sẽ đổ đồng vào cho chảy vào khuôn Đồ đồngDiễn Tháp phần lớn là khách ở các địa phơng khác đem đến đặt hàng Cũng có

một số gia đình làm đồ đồng đem đi chợ bán Đồ đồng Diễn Tháp không nhữngbán rộng rãi trong huyện mà còn ngoài huyện và các tỉnh bạn nữa

Hiện nay, ở Diễn Tháp có rất ít gia đình làm nghề đúc đồng nữa vì đồng nát

đã khó mua và giá rất cao Trong khi đó, giá đồng lại rất rẻ Vả lại trong tìnhhình công nghiệp hiện nay, đồ nhôm và các kim loại khác đã lấn át đồ đồng.Chỉ còn một ít khách hàng tới đây đặt đồ tế khí bằng đồ đồng mà thôi Vìthế còn rất ít gia đình làm nghề thủ công này, các gia đình khác đã chuyển sangnghề làm ruộng

- Nghề đúc đồng ở Diễn Tháp hiện nay có thịnh hành nữa không? Tại sao?

2 Nghề đúc lỡi cày ở Diễn Kỷ.

Từ lâu, trong dân gian đã truyền nhau câu ca: “Làng trung bẻ vàng, làngTràng đan bị, Kẻ Si đúc cày, xa quay Phợng Lịch” Kẻ Si nay là thôn Mỹ Lý,thuộc xã Diễn Kỷ Nơi đây, xa xa nổi tiếng với nghề đúc lỡi cày Vậy nghề đúc l-

ỡi cày ở Kẻ Si có từ bao giờ Bà con cho rằng đã gần 300 năm nay, do một ngời ởThác Nghèn (Yên Định - Thanh Hóa) vào sống ở đây truyền cho nhng có ngời lạicho rằng, một ngời thợ họ Trơng đã ra ngoài Kinh Bắc học nghề đúc lỡi cày rồi

về truyền cho dân làng Thực h thế nào thì cha rõ, chỉ biết rằng, nghề đúc lỡi cày

là một nghề truyền thống của địa phơng mà các nơi khác không hề có

Lỡi cày và diệp cày của làng Si đợc bán khắp nơi trong tỉnh Nghệ An.Nguyên liệu để đúc lỡi cày là gang Nó có thể mua ở lò hông về hoặc là lấy từgang cũ, diệp cày cũ

Cũng nh ở một số nơi khác, dụng cụ dùng để đúc lỡi cày là bễ, nồi đúc, lò

đúc, khuôn đúc…

Bễ làm bằng gỗ lim hay gỗ táu xé đôi, lộng ruột lại, gắn bằng một thứ nhựa

đặc biệt, đờng kính khoảng 30 cm Gơng bễ hay lòng bễ (píttông) kết bằng lông

gà trống Phải hàng trăm con gà trống mới đủ lông làm một cái lòng bể (sau nàyngời ta thay bằng xơ kén tằm), lúc kéo dùng sức ngời Phải 4, 5 ngời khỏe mạnhmới kéo đợc lòng bể Lúc đố bễ phải nghiêng 30 độ cho hơi dễ thoát vào lò đúc

Lò đúc làm bằng đất nhồi với trấu Trên lò đúc, nồi đúc làm bằng gang, trên

có trát một lớp đất mỏng Gang đặt trong nồi đúc khi nóng chảy ra theo một cáikhe, từ đó chảy vào khuôn Khuôn làm bằng đất, cốt bằng gang

Kỹ thuật cao hay thấp, lỡi cày đen hay không là khi gang chảy ra, bàn tayngời thợ đổ vào khuôn

- Dụng cụ dùng để đúc lỡi cày bao gồm những gì?

- Ngời ta làm ra sản phẩm nh thế nào?

Câu hỏi:

1 Em hãy cho biết một số nét về nghề đúc đồng ở Diễn Tháp?

2 Em hãy cho biết một số nét về nghề đúc lỡi cày ở Diễn kỷ?

3 Hai nghề này có gì giống và khác nhau?

Các tầng lớp nhân dân là ngời gánh chịu nhiều tác hại nhất Nông dân thì bịtrớc đoạt ruộng đất và tiếp tục bị bần cùng hóa Công nhân không có việc làm,thất nghiệp ngày càng đông Ngời còn việc làm thì tiền lơng giảm Các tầng lớpkhác cũng bị điêu đứng, các nghề thủ công bị sa sút nặng nề Đã thế su thuế mỗingày một tăng, hạn hán, bão lũ liên tiếp xẩy ra, trong khi đó thực dân Pháp lại

đẩy mạnh khủng bố trắng hòng dập tắt phong trào cách mạng vừa mới bùng nổ

ảnh hởng nặng nề của cuộc khủng hoảng kinh tế và chính sách đàn ápkhủng bố khốc liệt của thực dân Pháp càng làm cho nhân dân Diễn Châu thêmcăm thù và quyết tâm cùng với nhân dân cả nớc đấu tranh giành quyền sống, tinhthần cách mạng của nhân dân Diễn Châu ngày càng lên cao

Đầu năm 1930, phong trào của quần chúng nhân dân đã bùng nổ một cáchmạnh mẽ

- Cuộc khủng hoảng kinh tế thế giới (1929 - 1933) đã tác động đến tình hìnhkinh tế và xã hội Diễn Châu ra sao?

2 Quá trình phát triển phong trào cách mạng 1930 - 1931 ở Diễn Châu.

Hòa chung với cả nớc, phong trào ở Nghệ An dâng lên cuồn cuộn, lôi cuốnmọi tầng lớp nhân dân vào mặt trận cách mạng chống đế quốc phong kiến, mở

đầu vào ngày quốc tế lao động 1- 5

Thắng lợi của các cuộc bãi công của công nhân Vinh – Bến Thủy, củaphong trào nông dân các huyện Hng Nguyên, Nam Đàn, Thanh Chơng đã cổ vũthúc đẩy nhân dân Diễn Châu bớc vào trận chiến đấu tranh cách mạng.

Mở đầu cho phong trào 1930 - 1931 ở Diễn Châu là hai cuộc bãi khóa củasinh hội đỏ trờng tiểu học Diễn Châu Cuộc thứ nhất ngày 15 - 5 - 1930, cuộc thứhai ngày 20 - 9 - 1930 Cả hai cuộc đều phản đối chính sách ngu dân của thựcdân Pháp và lệnh của khâm sứ Trung kỳ bắt đóng cửa trờng Quốc học Vinh,…Tiếp theo là cuộc biểu tình của 500 nông dân hai tổng Vạn Phần và Hoàng Trờngtại Yên Lý vào ngày 27 - 7 - 1930 đòi giảm su thuế, đòi chia ruộng đất công chodân nghèo… Cuộc biểu tình bị đàn áp, ngày hôm sau 28 - 7 1930, nhân dân tổngHoàng Trờng mít tinh tại Đồng Nho truy điệu đồng chí Hồ Sĩ Triềng bị chúng sáthại trong cuộc biểu tình trên, sau đó dân chúng Cao Hậu Đoàn kéo đi thị uy tên

lý trởng Nguyễn Thám

Tiếp theo nhiều thôn xã hởng ứng chủ trơng của phủ ủy tổ chức cuộc míttinh, biểu tình Các cuộc đấu tranh nói trên đã làm tăng ý chí, lòng căm thù giặc,

cổ vũ tinh thần đấu tranh của quần chúng Lo sợ phong trào cách mạng lan rộng

ra các huyện phía bắc tỉnh Nghệ An, thực dân Pháp vội vã điều ra Diễn Châumột đội lính lê dơng khoảng 150 tên đóng đồn trong thành bên cạnh đội lính khốxanh đã có trừ trớc Bất chấp sự đàn áp của thực dân Pháp, nhân dân Diễn Châuvẫn tiếp tục nổi dậy Rầm rộ, sôi nổi nhất là cuộc biểu tình toàn huyện ngày 7 -

11 - 1930 Hôm đó không chỉ nhân dân tổng Hoàng Trờng, Vạn Phần, Lý Trai

mà cả Cao Xá, Thái Xá, khoảng 3000 ngời kéo đến phủ đờng Diễn Châu đa yêusách đòi giảm su, giảm thuế, đòi tịch thu lúa của nhà giàu và công điền công thổchia cho dân nghèo, đòi quyền bình đẳng, rồi đòi đánh đổ đế quốc Pháp và namtriều phong kiến, lập chính phủ công - nông binh Cuộc biểu tình bị đàn áp đẫmmáu, 27 ngời chết tại chỗ, nhiều ngời bị thơng

Dù bị đàn áp dã man, nhng sau cuộc biểu tình, phong trào cách mạng ởDiễn Châu vẫn lên cao Các tổ chức nông hội đỏ, phụ nữ giải phóng, tự vệ đỏ,

đồng tử quân… ợc củng cố và phát triển Khắp làng xã, nhân dân liên tiếp hội, đhọp, biểu tình và đấu tranh Nhiều thôn xã, bọn hào lý nằm im Nông hội đỏ

đứng ra điều hành và giải quyết các công việc trong làng xã

Hoảng sợ trớc cơn bão táp cách mạng của quần chúng Nghệ Tĩnh, bọn đếquốc và phong kiến dồn toàn lực đàn áp Bốt đồn đợc dựng lên, ở Diễn Châu có

14 đồn với 156 lính lê dơng, lính khố xanh Hệ thống bang tá đợc thiết lập.Chúng đa thêm những tên hung ác, tham lam ra làm tay sai Tổ chức Đoàn Phu

đối lập với tự vệ đỏ cũng ra đời Hội đồng đại hào mục đợc củng cố và lôi kéo vềphía chính quyền thực dân.v.v…

Trong khi đó hạn hắn gắt gao, nắng tám tháng ròng, mùa màng mất sạch vàmùa sau cũng không trỉa đợc Nhiều ngời có nguy cơ bị chết đói Mặc dù Đảng

bộ Diễn Châu đã có biện pháp để cứu đói và giữ vững phong trào nhng rồi baochiến sỹ và quần chúng cách mạng bị bắt bớ, bị chém giết, bị tù đày, bao nhà bị

đốt, bao cơ sở bị phá vỡ…Sau những tháng rực rỡ nhất của chính quyền cáchmạng (từ tháng 10 - 1930 đến tháng 3 - 1931), phong trào lắng xuống dần Đếntháng 9 - 1931 thì phong trào lắng hẳn

- Sự phát triển của phong trào cách mạng 1930 - 1931 ở Diễn Châu nh thếnào?

3 ý nghĩa.

Thực tiễn cho thấy phong trào cách mạng trong hai năm 1930 - 1931 ở DiễnChâu đạt nhiều thành công rực rỡ, cha có lúc nào phong trào cách mạng của quầnchúng nhân dân dới sự lãnh đạo của Đảng lại mạnh mẽ, sục sôi nh những ngàytháng lịch sử này Cũng cha có bao giờ ý thức tự giác, tình đoàn kết keo sơn vữngchắc của quần chúng nhân dân lại thể hiện rõ nét đến nh vậy

Trong hai năm 1930 - 1931 với 110 cuộc đấu tranh liên tiếp nổ ra ở các làngxã, quần chúng nhân dân đã trừng trị nhiều tên ác ôn Trong cuộc đấu tranhquyết liệt với kẻ thù già dặn, hung ác và vô cùng xảo quyệt để giành lại từng bátcơm manh áo Nhiều Đảng viên, cán bộ, quần chúng nhân dân đã hy sinh anhdũng cho độc lập, tự do của Tổ quốc Hàng trăm ngời đã bị thực dân Pháp vàphong kiến Nam triều đánh đập, khảo tra, bắt giam trong các nhà tù Nhng trớcmũi súng, lỡi lê của quân thù, họ không biết sợ, vẫn bất khuất trung kiên, giữvững khí tiết của ngời cộng sản

Phong trào đấu tranh của nhân dân Diễn Châu nói riêng và phong trào đấutranh của nhân dân Nghệ An nói chung đã góp phần thúc đẩy phong trào cả nớcphát triển, làm cho kẻ thù khiếp sợ

- ý nghĩa của phong trào cách mạng 1930 –1931 ở Diễn Châu?

- Em có suy nghĩ gì về truyền thống đấu tranh của nhân dân Diễn Châu?

Bài 2: Diễn Châu trong thời kỳ 1939- 1945.

1 Hoàn cảnh lịch sử.

Đầu năm 1939 bóng đen của nguy cơ chiến tranh thế giới thứ hai đã đè nặngtrên đầu nhân loại Lấy cớ phòng thủ Đông Dơng, bọn phản động thuộc địa thựchiện chính sách bắt bớ và đàn áp Những chiến sỹ cách mạng đi tù, dù có hoạt

động hay không hoạt động, chúng cũng bắt giam và đi đày, lực lợng cách mạng

và tiến bộ bị khủng bố, các tổ chức trá hình của cách mạng bị cấm hoạt động.Ngày 1/ 9/ 1939, đại chiến thế giới thứ 2 bùng nổ Chúng thẳng tay đàn áp cáchmạng hơn nữa Nhiều tổ chức cách mạng ở Diễn Châu bị tan vỡ Cuối năm 1944,phát xít Nhật đa 10.000 quân vào Nghệ An để án ngữ vùng Trung Đông Dơng,huyện Diễn Châu trở thành một trong những vị trí quan trọng của chúng trêntuyến phòng thủ Cùng với việc xây dựng công sở dọc bờ biển, Nhật còn đa mộtlực lợng đơn vị quân đội đến đóng chốt tại ga Diễn Châu (cầu Đò Đao) giao điểm

đờng xe lửa với quốc lộ 7 Cũng giống nh phủ huyện khác trong tỉnh, chúng bắtnhân dân Diễn Châu nhổ lúa và hoa màu để trồng đay, trng thu, trng mua thóctạ Chính sách cớp bóc tàn nhẫn của Pháp - Nhật đã đẩy nhân dân ta đến nạn đóicuối năm 1944 đầu năm 1945 làm hơn 2 triệu ngời chết trừ Quảng Trị đến Bắc

Kỳ Diễn Châu có bốn vạn ngời chết, chiếm gần một nửa số ngời chết đói ở NghệTĩnh Trong số 1878 hộ lâm nạn có 182 hộ không còn ai sống sót Thôn xóm xácxơ, tiêu điều đến nỗi vắng cả tiếng chó, tiếng gà Mâu thuẫn giữa nhân dân ta vớiNhật - Pháp trở nên căng thẳng gay gắt Lúc này giải phóng dân tộc trở thànhnguyện vọng cấp thiết của nhân dân ta ở nhiều nơi, phong trào cứu quốc do ViệtMinh phát động đang dấy lên mạnh mẽ, tác động trực tiếp đến nhân dân huyệnnhà Tháng 1/ 1945, tổ chức Việt Minh ra đời tại Ph ợng Lịch (Diễn Hoa)

Đêm 9/ 3/ 1945 Nhật đảo chính hất cẳng Pháp, bọn phát xít Nhật cha xây dựngdợng bộ máy thống trị của chúng một cách hoàn chỉnh, tình hình đó tạo điềukiện khách quan thuận lợi cho khởi nghĩa giành chính quyền của nhân dân ta.Nhân cơ hội này, các chiến sỹ cách mạng đang bị giam ở các nhà lao đấu tranhbuộc bọn cai ngục phải mở cửa nhà tù để trở về địa phơng hoạt động Lúc nàyHồng Quân Liên Xô đang thắng lợi dồn dập ở mặt trận phía tây Ngày 8/ 5/ 1945Phát xít Đức đầu hàng vô điều kiện Liền sau đó, Hồng Quân Liên Xô tiến công

nh vũ bão vào đội quân Quan Đông tiêu diệt hơn một triệu quân tinh nhuệ củaNhật, Mỹ vội vã thả hai quả bom nguyên tử xống thành phố Hirosima vàNagasaki; Phát xít Nhật cũng đầu hàng vô điều kiện Tình thế cách mạng đến nhcuốn gió Đảng phát động toàn dân nổi dậy giành chính quyền

- Tình hình Diễn Châu trong thời kỳ 1939 - 1945 nh thế nào?

2 Diễn Châu trong cuộc Tổng khởi nghĩa giành chính quyền tháng 8 năm 1945

Ngày 19/ 8/1945, Hà Nội vùng dậy khởi nghĩa Ngày 20/8/1945, Việt MinhDiễn Châu triệu tập Hội nghị khẩn cấp bàn kế hoạch cớp chính quyền ở phủ tại

đình làng Phợng Lịch (Diễn Hoa), thông qua danh sách ủy ban cách mạng lâm

thời huyện và thảo luận nhất trí phơng châm cớp chính quyền nhanh gọn, hết sứckhẩn trơng Tin khởi nghĩa đợc truyền đi khắp nơi làm rạo rực lòng ngời Cùngngày, đại biểu Việt Minh ra tối hậu th cho tri phủ Ngô Xuân Tích phải đầu hàngvô điều kiện Trớc uy thế áp đảo của cách mạng, y nhận mọi điều khoản, nộp sổsách và toàn bộ súng đạn, vũ khí cho Việt Minh Y ra lệnh cho tất cả nha lại,binh lính dới trớng nằm im chờ lệnh cách mạng

Sáng ngày 21/8, theo đúng kế hoạch Việt Minh các tổng đã tập hợp đông

đảo quần chúng ở tất cả các ngả đờng kéo về phủ lỵ, băng cờ, khẩu hiệu giơngcao đỏ rợp một vùng trời Tiếng hô, "Việt Nam hoàn toàn độc lập", "Thành lậpchính phủ lâm thời" dấy lên vang trời Trớc hàng vạn nhân dân lao động, đại biểuViệt Minh chấp nhận sự đầu hàng của tri phủ Ngô Xuân Tích, tuyên bố thành lậpchính quyền cách mạng

Trong giờ phút trang nghiêm, ủy viên cách mạng lâm thời tuyên bố thủ tiêuchính phủ bù nhìn thân Nhật, chính quyền ở các cấp, bãi bỏ mọi pháp luật củaNhật - Pháp đặt ra, thực hành các chính sách của mặt trận Việt Minh; thể theonguyện vọng của nhân dân, chính quyền cách mạng tuyên bố xử bắn tại chỗPhạm Huân - bang tá tổng Vạn Phần, Tạ Hữu Trân - bang tá tổng Thái Xá và tửhình vắng mặt Trần Huy Mai chạy trốn vào Nam Bộ

3 ý nghĩa

Khởi nghĩa giành chính quyền ở Diễn Châu kết thúc trong không khí tràn

đầy phấn khởi, thắng lợi của khởi nghĩa giành chính quyền ở Diễn Châu gópphần xứng đáng vào thắng lợi chung của cả nớc, xóa bỏ chế độ cai trị thực dânphong kiến trên đất nớc ta, mở ra một thế kỷ mới - kỷ nguyên độc lập tự do của

Nó thể hiện đợc sức mạnh đoàn kết toàn dân, biết chớp thời cơ giành chínhquyền mà không tốn một viên đạn, một giọt máu