Hoàn thiện hệ thống kiểm soát kiểm toán nội bộ ngân hàng nhà nước Việt Nam

Hoàn thiện hệ thống kiểm soát kiểm toán nội bộ ngân hàng nhà nước Việt Nam

, ~ ~ ,[ ~ ,

?

fueo~uong~i~ndQi,p~u~~pvoi eaee~uanmveva fuangI~ quae ~

N gEIn hang Trung Lfdng

(NHTV) c6 vai tro het s~C

quan trQng trong nen

kinh te VJ v~y, Cd che qUEIntr!

dieu hanh h01?tdQng cua NHTV

doi hoi phai nhanh nh1?Y,thfch Ltng

theo nhiing bien dQngvon rat nh1?Y

cam cua nen kinh te, d$c bi$t la

trong cac nen kinh te chuy~n doi,

tfnh on dinh ben viing chLfa cao

MQt NHTV hi$n d1?ila mQt ngan

hang c6 du kha nang sa dl:mg linh

h01?tcac cong Cl,jcua chfnh sach

tien t$, thOng qua vi$c thlfc hi$n

cac ml,jc tieu trung gian d~ tac

dQng den ml,jc tieu cuoi cung la on

d!nh gia tri doi n9i va doi ngo1?icua

dong tien, thuc day tang trLfong

kinh te; trong d6, yeu to on dinh,

an toan voi mQtcd cau to chLtc,bQ

may h9P Iy va mQt h$ thong ki~m

soat, giam sat nQibQhi$u qua c6 y

nghTahet sLtcquan trQng

Moi quoc gia voi dieu ki$n lich

sa, van h6a, th~ che chfnh tr! kinh

te- X13hQi cOng nhLftrJnhdQ phat

tri~n khac nhau S8 !lfa chQn mQt

mo hlnh to chLtc bQ may va phLfdng

phap quan tri, dieu hanh NHTV

phu h9P; song deu hLfong toi mQt

ml,jc tieu chung la baa dam kha

nang thlfC hi$n tot nhat nhiing h01?t

d9ng nghi$p Vl,jphl,jc Vl,jcho ml,jc

tieu cua chfnh sach tien t$ an toan,

hi$u qua va dung hanh lang phap

lu~t H01?tdQng ki~m soat, ki~m

ThS Le (tu6c Ngh@*

toan nQi bQ dLf9c coi la mQt khau trQng yeu trong Cd che quan tr!

dieu hanh cua NHTV Hi$n t1?i,mo hlnh NHTV pho bien tren the gioi

va khu Vlfc dLf9cto chLtcnhLfsau:

HQi dong quan tri (ho$c HQi dong Chfnh sach tien t$; HQi dong NHTV ); Ban dieu hanh (gom Thong doc, Ph6 th6ng doc, cac tr9 Iy ) va mQt so VI,j chuyen man

Ngoai ra, HQidong quan trj S8 I~p

ra Uy ban (Ban) ki~m toan nQi bQ trlfc thuQc slf chi d1?odieu hanh cua HQidong d~ tham mLfuve ITnh vlfc to chLtch$ thong kiem soat nQi

bQ va chi d1?oh01?tdQng ki~m toan nQi bQ NHTV TrLfochet, chung ta can hi~u rang, h$ thong ki~m soat nQibQla mQth$ thong baa gom tat

ca cac chfnh sach, bi$n phap, thu tl,jC dLf9c qui dinh va thlfC hi$n nham d1?tdLf9c cac ml,jc tieu h01?t dQngcua NHTV an toan, hi$u qua, baa dam Slf tuan thu Lu~t, cac Cd che, chfnh sach va quy trlnh

nghi$p vl,j d13 dLf9c Ban l13nh d1?o

Ngan hang de ra

T1?iVi$t Nam, sau gan 10 nam thlfC hi$n Lu~t Ngan hang Nha nLfOC,vi the cua Ngan hang Nha nLfoc Vi$t Nam (NHNN) d13dLf9c nang len tam cao mOi, nhLfng chLfa dLf9cthlfc slf kh~ng dinh voi tLf cach la NHTV cua dat nLfoc;

NHNN ch!u slf quan Iy dieu hanh

ve to chLtc va h01?t dQng cua Chfnh phu; Thong doc NHNN la thanh vien cua Chfnh phu, c6 trach

nhi$m l13nhd1?o,dieu hanh NHNN

va ch!u trach nhi$m trLfoc Thu tLfong Chfnh phu va Quoc hQi ve ITnhvlfc mlnh phl,j trach Ml,jc tieu h01?td(>ng cua NHNN dLf9c xac dinh kha nhieu: On dinh gia tri dong tien, g6p phan dam baa an toan h01?td9ng ngan hang va h$ thong cac to chLtc tin dl,jng; Thuc day phat tri~n kinh te - x13hQitheo dinh hLfong X13hQi chu nghTa chLfa c6 slf phan bi$tr6ran'g giiia ml,jc tieu trLfocmat va ml,jc tieu lau dai Tv d6, d13c6 nhiing thd~di~m, thai ky nhat dinh, xay ra "xung dQt" giiia cac ml,jc tieu ma NHNN (voi vai tro la NHTV) phai hLfongtoi Lu~t NHNN cOng qui d!nh Chfnh phu thanh I~p HQi dong tLf van chfnh sach tien t$ quoc gia d~ tLf van cho Chfnh phu trong vi$c quyet dinh nhiing van de thuQC nhi$m vl,j, quyen h9n cua Chfnh phu ve chfnh sach tien t$ Tuy nhien, HQi dong tLfvan chfnh sach tien t$ quoc gia chLfa phai la mQt

cd quan c6 day du tham quyen, trach nhi$m trong vi$c dLfa ra cac quyet dinh quan trQng trong dieu hanh chfnh sach tien t$ va cac

.Ph6 v~ trvong V~ Tong kiem soot,

NHNN

16

T~ CIIiNChN IIANc - &6 12 NhM2005

h09t d(>ng khac cua ngan hang.

Ben c9nh d6, chlia c6 Cd che hilu

hi~u giam sat h09t d(>ng ngan

hang Dieu 6,7, 8 Lu~t NHNN quy

dinh cac B(>,cd quan ngang B(>,cd

quan thu(>c Chfnh phu, cac Cd

quan khac cua Nha nlidc aTrung

lidng trong ph9m vi nhi~m vI,!,

quyen h9n cua mJnh phoi hQp vdi

NHNN trong vi~c qulm Iy nha nlidc

ve tien t~ va h09t d(>ngngan hang;

H(>idong nhan dan, Uy ban nhan

dan cac cap trong ph9m vi nhi~m

vI,!,quyen h9n cua mJnh giam sat,

kiem tra vi$c thi hanh phap lu~t ve

tien t~ va h09t d(>ngngan hang t9i

dia phlidng; M~t tr~n To quoc Vi~t

Nam va cac to chuc thanh vien

tham gia vdi cac cd quan nha nlidc

trong vi~c giam sat thi hanh phap

lu~t ve tien t~ va h09t d(>ngngan

hang C6 qua nhieu Cd quan, to

chuc tham gia giam sat vi~c thl/C

thi phap lu~t ve tien t~ va h09t

d(>ngngan hang Nhling tren thl/c

te, trach nhi~m giam sat, kiem tra

Cl,!the vi~c thl/c hi~n phap lu~t ve

tien t~ va h09t d(>ng ngan hang

cua cac to chuc tren khOng mang

tfnh kha thi

TLt nam 1990,NHNN di3 thanh

I~p VI,! Tong kiem soat (d(>c I~p

khoi cac VI,!chuyen man khac) de

lam chuc nang tham mliu trong

vi~c xay dl/ng h~ thong kiem soat

n(>ib(>va to chuc thl/c hi~n kiem

tra, kiem toan n(>ib(> doi vdi cac

ddn vi thl/c hi~n nghi~p VI,!NHTU,

h09t d(>ng blidc dau c6 ket qua

Tuy nhien, con nhieu bat c~p can

dliQCnghien cuu hoan thi~n:

M(Jt la, theo Dieu 57 Lu~t

NHNN nam1997 quy dinh Tong

kiem soat la ddn vi thu(>cb(>may

cua NHNN c6 nhi$m VI,!kiem soat

h09t d(>ngcua cac ddn vi thu(>ch~

thong NHNN va kiem toan n(>ib(>

doi vdi cac ddn vi thl/c hi~n nghi~p VI,!NHTU, di3 d~1nden Sl/ Ian I(>n giila h09t d(>ngkiem soat n(>ib(>va kiem toan n(>ib(>.TLtd6, to chuc b(>

may, ten gQi "VI,!Tong kiem soat", ph~m vi n(>idung kiem toan n(>ib(>

gidi h9n doi vdi cac ddn vi thl/c hi~n nghi~p VI,!NHTU, khOng phu hQpvdi thong I~ chung

Hai la, vi trf cua VI,!Tong kiem

soat hi~n van dang dliQCd~t trong cung m(>tnh6m thanh tra - kiem soat (nhli doi vdi cac VI,!, CI,!C chuyen man khac) Hdn nila, t9i NHNN chlia hJnhthanh to chuc tli van cho Thong doc ve h09t d(>ng kiem soat n(>ib(>va chi d90 cong tac kiem toan n(>ib(>m(>tcach d(>c

I~p(nhli Uy ban/Ban kiem toan)

Dieu d6 h9n che tfnh d(>cI~p, kha nang ma r(>ngph9m vi anh hliang cOng nhli hi~u Il/C cua cac bi~n phap kiem tra, giam sat va thl/c hi~n cac kien nghi kiem toan

Ba la, phlidng phap tien hanh

kiem toan n(>ib(>NHNN hi~n con mang tfnh kiem tra truyen thong, chlia v~n dl,!ng ho~c v~n dl,!ng chlia day du h~ thong cac chuan ml/C kiem toan n(>ib(>hi~n d9i

Bon la, Cd cau to chuc cua h~

thong kiem soat, kiem toan n(>ib(>

cua NHNN W Trung lidng den cac

chi nhanh con cong kenh, trinh d(>

can b(> con nhieu h9n che, kha

nang nghien cCru,ung dl,!ng cong

ngh~ mdi chlia cao

2 MQt so d~ xuat

De trien khai xay dljng NHNN tra thanh NHTU hi$n d9i, trong khuon kho cua bai viet nay, chung toi t~p trung de xuat vi~c thiet I~p

m(>tCd che quan tri, dieu hanh;

trong d6, phai ho~mthi~n va nang cao hi~u qua h09t d(>ng cua h~

thong kiem soat, kiem toan n(>ib(> cua NHNN nhli sau:

Thti' nhift, nhanh ch6ng trien

khai de an xay dl/ng NHNN tra thanh m(>t NHTU 'hi~n d9i c6 to chuc, b(> may va Cd che quan tri dieu hanh hi~u qua, phu h9P vdi thong I~ chung theo dinh hlidng: Trlidc nam 2010 thanh I~p H(>i dong chfnh sach tien t$ va sau

nam 2010 thanh I~p H(>i dong NHTU / H(>idong quan tri c6 thl/C quyen de quan tri, dieu hanh NHNN h09t d(>ngc6 hi~u qua nhli

mo hinh NHTU nhieu nlidc trong khu vl/c va tren the gidi H(>idong NHTU / H(>idong quan trj phai la to chuc c6 tham quyen (chu khong chi la tli van), chiu trach nhi~m cuoi cung trong vi~c thiet I~p va to chuc thl/c hi~n d9t dliQC ml,!c tieu cua chfnh sach tien t~; dong thai, thiet I~p va duy trJ m(>t h~ thong kiem soat n(>i b(> hilu hi~u, lam cong Cl,!quan tri, dieu hanh c6 hi~u qua

Thti' hai, Ban dieu hEmh chiu

trach nhi~m quan Iy, dieu hanh h09t d(>ngcua NHTU de d~t dliQC ml,!c tieu chien IliQC do H(>i dong NHTU / H(>i dong quan tri de ra b~lng cach quan Iy cac ho~t d(>ng cua ngan hang tuan thu dung cac nguyen tac ve kiem soat n(>i b(> gom: (i) Xay dljng cac cd che, chfnh sach, qui trJnhho~t d(>ngcua ngan hang theo ml,!c tieu chien

IliQCdo H(>idongquantri de ra; (ii)

Xay dl/ng Cdcau to chuc tren Cdso phan dinh ro quyen h9n, trach nhi~m trong qua trJnh thl/C thi nhi~m vI,!; (iii) Thiet I~p cd che h9ch toan ke toan va to chuc cac bi~n phap bao dam an toan tai san; (iv) Thiet I~p va duy trJ cac bi~n phap danh gia va phat hi~n rui ro thfch hQp, dam bao kiem

.-.1 ~ Ii

soatdLtc;1Cruiro, nhat la cac ruiro

d6 phat sinh tLtcac hO'i1td9ng phuc

t'i1P,rui ro lien quan den tai san, tai

chfnh ; (v) Thiet I~pva duy trl cac

bi~n phap bao dam xU'Iythong tin

dang tin c~y, day du va chfnh xac

Thli' ba, hoan thi~n hO'i1td9ng

ki~m soat, ki~m toan n9i b9 c6

hi~u qua theo nhCtngchuan ml!C

chung (sU'aDieu 57, Lu~tNHNN

hi~n hanh), h6 trc;1dik Il!c cho

quan tri, dieu hanh tren nguyen

uk Cd cau t6 chuc ro rang, phan

dinh ro trach nhi~m t6 chuc thl!c

hi~n va nghTavI,!bao cao, dam bao

khong c6 "khoang trong ki~msoat"

trong m6i hO'i1td9ng cua NHNN,

cl,!th~:

-Hlnh thanh t6 chuc d~ tLtvan,

tham mLtu ve t6 chuc h~ thong

ki~m soat n9i b9 va chi d'i1o hO'i1t

d9ng ki~m tOEmn9i b9 NHNN (Uy

ban I Ban Ki~m toan n9i b9) giup

H9i dong NHTLJI H9i dong quan tri

quan Iy,dieu hanh ngan hang m9t

cach an toan va c6 hi~u qua Vdi

nhi~m vI,!chfnh la: (i) Xay dlfng mo

hinh va ap dl,!ngcac b(~n phap

ki~m soat n9i b9, chi d'i1ohO'i1t

d9ng, xem xet cac ke hO'i1ch,bao

cao ki~mtoan n9i b9 va danh gia

chat ILtc;1ngki~m tOEmn9i b9; (ii)

Duy trl thOng tin giCtacac thanh

vien cua H9i dong NHTLJ,Ban

dieu hanh va VI,!/BanKi~m toan

n9i b9 cOng nhLt ki~m toan ben

ngoai; (iii)Dam bao vdi H9i dong

NHTLJrang ngan hang dang dLtc;1C

hO'i1td9ng theo dung lu~t phap va

cac quy dinh

- T6 chuc l'i1ih~ thong ki~m

soat, ki~mtoan n9i b9 NHNNhi~n

nay tren Cd Sd coi tr<;>ngCd cau

ki~m soat, d~c bi~t la phai xay

dlfng dLtc;1Cmoi trLtang ki~m soat

lanh m'i1nh, c6 tac dl,!ng phOng

ngua rui ro cao Ve hO'i1td9ng ki~m

toan n9i b9 (m9t phan d~c bi~t, rat quan trQngcua h~ thong ki~msoat n9i b9) Vdichuc nang tLtvan, danh

gia d9CI~p ve tinh hi~u qua cua cac bi~n phap ki~m soat n9i b9

khac se dLtc;1Cthl!c hi~n bdi VI,!

Ki~mtoan n9i b9 (hi~n nay la VI,!

T6ng ki~m soat) thu9C Cd cau t6 chuc cua NHTLJ,bao gom ca cac Ki~mtoan vien t'i1icac chi nhanh, d~c bi~t la cac chi nhanh khu vl!c

VI,! Ki~m toan n9i b9 c6 trach nhi~m bao cao len Uy ban ki~m toan ke hO'i1chva ket qua ki~m toan HO'i1td9ng cua VI,! Ki§m toan

n9i b9 can tuan theo cac nguyen

uk la hO'i1td9ng d9C I~p vdi hO'i1t d9ng ki~m soat hang ngay, Wc phai d9C I~p vdi cac bi~n phap ki~msoat trong quy trlnh va day la nguyen uk quan trQngnhat

- Tung bLtdcdao t'i1o,tieu chuan h6a, nang cao kha nang thl!Chi~n nhi~m vI,!cua cac Ki§mtoan vien n9i b9 NHNN,bao dam tinh khach quan, trung thl!Cva kha nang tLt

van trong qua trinh thl!C hi~n ki~m

toan theo cac chuan ml!c nghe

nghi~p,khong bi chi phoi bdi cac

ap Il!clam giam tinh khach quan

khi dLta ra ket IU$n kiem toan T'i1o

dieu ki~n tot nhat ve dieu ki~n phLtdngti~n, thong tin d~ ki~m toan vien n9i b9 thl!c hi~n nhi~m vI,!.

- Xay dlfng h~ thong chuan

ml!C va qui trlnh ki§m toan tren Cd

Sd danh gia, phan tich rui ro doi vdi cac ITnhvl!c hO'i1td9ng nghi~p vI,!

Cd ban thu9C doi tLtc;1ngcua kiem toan n9i b9, gom: Bao cao tai chfnh; Tai san, tien van; Quan Iy Ngo'i1i hoi; DI! an, cong trlnh XDCB; Cac hO'i1td9ng dau tLt;ung dl,!ng cong ngh~ tin hQc; Cac hO'i1t

d9ng xay dl!ngva ban hanh chfnh

sach, sU'dl,!ng nguon II!C;Rui ro ve

uy tin hlnh anh

- Ap dl,!ngnguyen tac kiem soat rui ro trong hO'i1td9ng ki§m toan n9i b9 NHNN.Trong qua trlnh hO'i1t

d9ng, NHTLJc6 rat nhieu 10'i1irui ro

khac nhau, VIv~y, nhi~m vI,!cua ki§m toan n9i b9 la phai bao dam h~ thong kiem soat rui roo Vi~c thiet I~p cac bi~n phap kiem soat rui ro khixay dl!ng cac chfnh sach, quy trlnh phai dl!a tren cac nguyen tac Cd ban: (i) Khong nen de cho m9t ca nhan nao trong ddn vi dLtc;1C thl!c hi~n tLt dau den cuoi (khep kfn) m9t hO'i1td9ng giao dich nao d6; (ii)Thl!c hi~n nguyen tik kiem soat kep, Wc la phai c6 ngLtaiki~m tra cong vi~c cua ngLtaikhac thl!c

hi~n; (iii) Thl!c hi~n phan cap

quyen h'i1n,trach nhi~m ro rang, Cl,! th~ va chi dLtc;1Cphep thl!c hi$n trong ph'i1mvi da dLtc;1Cquy djnh, neu VLtc;1tphai bao cao ngLtai c6 tham quyen; (iv) Doi vdi cac ITnh vl!c c6 rui ro cao can thiet phai thl!c hi~n quy dinh c6 ngLtaigiam sat tn,(c tiep trong suot qua trlnh ngLtCJikhac thl!c hi~n nhi$m vI,!, d~c bi~t la cac hO'i1td9ng lien quan trl!Ctiep den tai san, tien m~t

NHNNn6i rieng va nen kinh te mfdc ta n6i chung dang trong qua trinh chuy~n d6i D6 la qua trlnh tat yeu trong xu the h9i nh$p kinh te

quocte Qua trlnhxay dl!ngNHNN

thanh m9t NHTLJhi$n d'i1i,trong d6 c6 vi~c phai hoan thien Cd che quan trL dieu hanh va kiem soat n9i b9 tren cd Sd ke thua va tien hanh dieu chinh tLtng bLtdC,dam bao khong gay ra nhCtngxao tr9n qua Idn; dong thai, phai chuan bj cac phLtdng an nham chu d9ng giai quyet tot nhCtngvan de nay sinh do sl! chuyen d6i t6 chuc gay nen.1I