- Biết được sự tác động của ngoại lực tới địa hình bề mặt trái đất làm biến đổi môi trường và có thái độ đúng đắn với việc sử dụng, bảo vệ môi trường?. II3[r]
Trang 1BÀI 9: TÁC ĐỘNG CỦA NGOẠI LỰC ĐẾN ĐỊA HÌNH BỀ MẶT TRÁI ĐẤT
I Mục tiêu bài học: Sau bài học, HS cần:
- Biết khái niệm về ngoại lực và nguyên nhân sinh ra các tác nhân của ngoại lực
-Trình bày được các tác động của ngoại lực làm biến đổi địa hình qua quá trình phong hoá Phân biệt các quá trình phong hoá lý học, hoá học và phong hoá sinh học
- Quan sát, nhận xét tác đọng của quá trình phong hoá đến địa hình bề mặt trái đất qua tranh ảnh, hình vẽ…
II Chuẩn bị:
- Hình vẽ tranh ảnh về tác động của các quá trình ngoại lực
- Bản đồ tự nhiên thế giới
III Tiến trình bài dạy:
1 Ổn định lớp
2 Bài cũ: Nội lực là gì? Nguyên nhân sinh ra nội lực?
3 Bài mới:
Mở bài: Bề mặt trái đất rất gồ ghề, nơi cao, nơi thấp Nguyên nhân dẫn đến
tình trạng đó ngoài nội lực còn có tác động của ngoại lực Ngoại lực là gì, ngoại lực khác nội lực ở điểm nào?
HĐ 1 : Cả lớp
HS quan sát tranh ảnh về các tác động
của gió, mưa, nước chảy kết hợp đọc
mục I- SGK:
- Nêu khái niệm của ngoại lực
- Nêu nguyên nhân của ngoại lực, cho ví
dụ ( Nêu tác động của mưa gây ra xói
mòn trên sườn núi, những dòng sông
vận chuyển phù sa tạo nên những đồng
bằng…)
Kết luận: Hoạt động của mưa, nước
chảy sinh ra nguồn năng lượng tác động
lên bề mặt trái đất Ngoại lực được sinh
ra do nguồn năng lượng ở bên ngoài trái
đất
Nguyên nhân chủ yếu là do nguồn năng
lượng bức xạ mặt trời
Chuyển ý: Ngoại lực tác động tới địa
hình như thế nào?
HĐ2: Cặp/ nhóm
Bước 1:
HS dựa vào kiến thức đã học, đọc mục
II.1 SGK và quan sát hình 9.1 và các
tranh ảnh khác tìm hiểu về phong hoá
theo các gợi ý:
I Ngoại lực
- Khái niệm: SGK
- Nguyên nhân chủ yếu: Do nguồn năng lượng bức xạ câ mặt trời
II Tác động của ngoại lực.
1 Quá trình phong hoá
Trang 2+ Khi có sự thay đổi nhiệt độ đột ngột,
đất đá tại sao lại vỡ ra? ( vì các khoáng
vật cấu tạo đá có sự giản nở khác nhau,
nhiệt dung khác nhau…khi thay đổi
nhiệt độ chúng giản nở, co rút khác
nhau,làm cho đá bị phá huỷ, nứt vỡ)
- Sự lớn lên của rễ cây có tác động như
thế nào đến đá?
- Tại sao ở hoang mạc, phong hoá lý học
lại phát triển?
+ Nhận xét và rút ra kháí niệm phong
hoá lý học
Bước 2: HS trả lời GV lưu ý:
Cường độ của quá trình này tuỳ thuộc
vào điều kiện khí hậu, tính chất đá và
cấu trúc của đá
Ở hoang mạc, có sự thay đổi nhiệt độ
giữa ngày đêm lớn Bề mặt đất vào ban
ngày rất nóng, ban đêm toả nhiệt và
nguội lạnh nhanh làm cho đá bị phá huỷ
về mặt cơ học
HĐ3: Cặp/ nhóm
GV: Các đá và khoáng vật có thành
phần hoá học khác nhau:
GV nêu một số công thức hoá học của
một số khoáng vật tạo đá
Bước 1: HS dựa vào các kiến thức hoá
học xem băng hình, tranh ảnh, SGK:
- Nêu một vài phản ứng hoá học sẽ xảy
ra với một số khoáng vật
- Nêuví dụ về tác động của nước làm
biến đổi thành phần hoá học của đá và
khoáng vật tạo nên dạng địa hình
ca-x-tơ độc đáo ở nước ta
Bước 2:
HS trình bày, GV giúp HS chuẩn kiến
thức:
+ Không khí, nước và những chất
khoáng hoà tan trong nước…tác động
vào đá và khoáng vật, xảy ra các phản
ứng hoá học khác nhau (o-xi hoá, hoà
tan )
+ Các khoáng vật và đá bị sự tác động
đó không còn duy trì dạng tinh thể của
mình và bị phá huỷ, chuyển trạng thái,
dần dần trở thành khối đất vụn bở
a Phong hoá lý học
- Khái niệm: SGK
- Kết quả: Đá nứt vỡ, thay đổi kích thước, không thay đổi thành phần hoá học
- Các nguyên nhân: Do thay đổi nhiệt
độ đột ngột, sự đống băng, tác động của sinh vật…
b Phong hoá hoá học.
Trang 3+ Trong điều kiện khí hậu ẩm ướt,
phong hoá hoá học phát triển Vì vậy ở
vùng nhiệt đới ẩm, xích đạo thì quá trình
phong hoá hoá học diễn ra mạnh mẽ
HĐ4: Cá nhân/ lớp.
HS dựa vào hình 9.3 trong SGK kết hợp
với kiến thức hoá học nêu tác động của
sinh vật đến đá và khoáng vật bằng con
đường cơ giới và hoá học:
GV gợi ý:
+ Sự lớn lên của rễ cây, tạo sức ép vào
vách, khe nứt làm đá vỡ
+ Sinh vật bài tiết ra khí CO2, a-xít hữu
cơ cũg phá huỷ đá về mặt hoá học
Hỏi: Từ những kiến thức về 3 kiểu
phong hoá, kết hợp đọc phần đầu mục
II.1 SGK em hãy cho biết:
+ Quá trình phong hoá là gì?
+ Có mấy loại phong hoá?
GV nói: Quá trình phong hoá là quá
trình chuẩn bị cho chuyển dời vật liệu,
là bước đầu của quá trình ngoại lực, làm
biến đổi đá
Diễn ra thường xuyên trên bề mặt địa
cầu với những cường độ khác nhau ở
các khu vực tự nhiên Trong thực tế, các
quá trình phong hoá diễn ra đồng thời
Tuy nhiên, tuỳ vào điều kiện khí hậu,
tính bền vững của đá…có thể có kiểu
phong hoá này trội hơn kiểu phong hoá
kia
- Khái niệm: SGK
- Kết quả: Đá và khoáng vật bị phá huỷ, biến đổi thành phần, tính chất hoá học
- Nguyên nhân: Do tác động của chất khí, nước, những chất khoáng hoà tan trong nước, các chất do sinh vật bài tiết
c Phong hoá sinh học
- Khái niệm: SGK
- Nguyên nhân: Do sự lớn lên của rễ cây, sự bài tiết của sinh vật…
* Quá trình phong hoá:
Là sự phá huỷ làm thay đổi đá và khoáng vật về kích thước, thành phần hoá học
Có 3 loại phong hoá
4 Củng cố:
Trả lời câu hỏi và lập bảng so sánh các quá trình phong hoá theo mẫu trong SGK
5 Bài tập về nhà:
Làm các câu 1, 2, 3 trang 34 SGK Đọc trước bài mới: Tác động của ngoại lực đến địa hình bề mặt của Trái đất
IV Phần bổ sung:
Trang 4BÀI 9: TÁC ĐỘNG CỦA NGOẠI LỰC ĐẾN ĐỊA HÌNH BỀ MẶT TRÁI ĐẤT
(TIẾP THEO)
I Mục tiêu bài học: Sau bài học, HS cần:
-Phân biệt được các quá trình bóc mòn, vận chuyển và bồi tụ
- Trình bày, phân tích tác động của ngoại lực qua tranh ảnh, hình vẽ, băng đĩa hình
- Phân tích được mối quan hệ giữa 3 quá trình: Bóc mòn, vận chuyển và bồi tụ
- Biết được sự tác động của ngoại lực tới địa hình bề mặt trái đất làm biến đổi môi trường và có thái độ đúng đắn với việc sử dụng, bảo vệ môi trường
II Chuẩn bị:
- Tranh ảnh Hình vẽ về các dạng địa hình do tác động của nước, gió, sóng biển băng hà tạo nên
III Tiến trình bài dạy:
1 Ổn định lớp
2 Bài cũ: Trình bày các quá trình phong hoá? Tại sao phong hoá hoá học lại phát triển mạnh mẽ ở vùng nhiệt đới?
3 Bài mới:
Mở bài: GV yêu cầu HS cho biết ngoại lực là gì? phân biệt được phong hoá
vât lí và phong hoá hoá học Ngoại lực có tác động như thế nào đến địa hình bề mặt trái đất?
HĐ 1 : Cặp/ nhóm
Bước1:
- HS quan sát tranh ảnh, hình 9.1, 9.5,
9.6 và đọc nôị dung trong SGK tìm hiểu
về xâm thực, thổi mòn, mài mòn:
+ Xâm thực, thổi mòn, mài mòn là gì?
+ Đặc điểm chính của mổi quá trình đó,
+ Kết quả thành tạo địa hình của mỗi
quá trình
+ Nêu ví dụ thực tế về sự tác động của
quá trình bóc mòn tạo thành các dạng
địa hìh khác nhau Biện pháp hạn chế
quá trình xâm thực?
Bước 2:
Đại diện nhóm trình bày về sự tác động
của các quá trình dựa vào tranh ảnh,
hình vẽ…
- Cả lớp bổ sung ý kiến
GV chốt lại kiến thức:
GV có thể vẽ hình, yêu cầu học sinh thu
thập tranh ảnh, hướng dẫn học sinh quan
2 Quá trình bóc mòn
- Xâm thực:
+ Làm chuyển dời các sản phẩm đẫ bị phong hoá
+ Do tác động của nước chảy, sóng biển, gió… với tốc độ nhanh, sâu
+ Địa hình bị biến dạng( giảm độ cao, lở sông…)
- Thổi mòn:
Trang 5sát, kết hợp với nội dung SGK để hiểu
và trình bày sự tác động của các quá
trình VD: Sự tác động của nước làm lở
bờ sông, các khe rãnh ở vùng đồi núi do
tác động của các dòng chảy tạm thời tạo
thành
- Xâm thực có vai trò chủ yếu làm
chuyển dời các sản phẩm phong hoá
Quá trình này diễn ra không chỉ trên bề
mặt mà còn ở dưới sâu, với tốc độ
nhanh Vì vậy người ta phải có các biện
pháp để giảm quá trình xâm thực, bảo
vệ đất (kè sông, trồng rừng…)
- Thổi mòn: là sự tác động của gió đối
với địa hìng, tạo ra những dạng địa hình
độc đáo, rõ rệt nhất là ở vùng hoang
mạc
Quá trình mài mòn cũng là quá trình
xâm thực nhưng chủ yếu diễn ra trên bề
mặt đất đá
- Bóc mòn:
Cũng tương tự như phần trên, từ những
kiến thức về xâm thực, hổi mòn, mài
mòn, GV giúp HS khái quát, tổng hợp
quá trình bóc mòn,
HĐ2: Cá nhân/ lớp
HS đọc nội dung SGK để hiểu khái
niệm vận chuyển
Vận chuyển là sự tiếp tục của quá trình
bóc mòn Vận chuyển có thể xảy ra trực
tiếp nhờ trọng lực hoặc gián tiếp nhờ
nhờ những tác nhân ngoại lực như gió,
nước chảy, băng hà
HĐ3: Cá nhân/ lớp.
-HS phân tích tranh, ảnh nêu những ví
dụ thực tế về quá trình bồi tụ
GV nhấn mạnh:Việc phân tích hoạt
động thành tạo địa hình của các tác nhân
ngoại lực thành các quá trình trên chỉ
mang tính ghất quy ước vì ranh giới của
chúng không rõ ràng…
Bề mặt trái đất chịu ảnh hưởng của sự
tác động của nhiều nhân tố: Ngoại lực
và nội lực Nội lực và ngoại lực đều tác
động đồng thời lên bề mặt trái đất, trong
thiên nhiên khó có thể phân biệt rạch
ròi…
Tác động xâm thực do gió
- Mài mòn:
+Diễn ra chậm, chủ yếu trên bề mặt đất, đá
+ Do tác động của nước chảy tràn trên sườn dốc, sóng biển…
* Bóc mòn:
- Tác động của ngoại lực làm chuyển dời các sản phẩm phong hoá khỏi vị trí ban đầu
- Gồm các quá trình: Xâm thực, thổi mòn, mài mòn
3 Quá trình vận chuyển:
Là quá trình di chuyển vật liệu từ nơi này sang nơi khác
4 Quá trình bồi tụ
Là quá trình tích tụ các vật liệu
Trang 64 Củng cố:
- So sánh 2 quá trình phong hoá và bóc mòn
- Phân biệt các quá trình bóc mòn, vận chuyển và bồi tụ
5 Bài tập về nhà:
- Phân tích, so sánh các quá trình ngoại lực theo câu hỏi trong SGK
- Nêu những ví dụ thực tế về các quá trình tác động của ngoại lực