- Từ sau 1975, nhất là từ năm 1986, VHVN bước vào thời kì đổi mới, vận động theo hướng dân chủ hoá,mang tính nhân bản, nhân văn sâu sắc; có tính chất hướng nội, quan tâm đến số phận cá n[r]
Trang 1Tuần 1: Tiết 1-2
KHÁI QUÁT VĂN HỌC VIỆT NAM TỪ CM THÁNG
TÁM 1945 ĐẾN HẾT THẾ KỈ XX.
I MỨC ĐỘ CẦN ĐẠT:
- Nắm được những đặc điểm của một nền văn học song hành cùng lịch sử
đất nước;
- Thấy được những thành tựu của văn học cách mạng Việt Nam
- Cảm nhận được ý nghĩa của văn học đối với đời sống
II TRỌNG TÂM KIẾN THỨC, KĨ NĂNG:
1 Kiến thức:
- Những đặc điểm cơ bản, những thành tựu lớn của văn học Việt Nam từ
cách mạng tháng tám năm 1945 đến năm 1975
- Những đổi mới bước đầu của văn học Việt Nam từ năm 1975 đến hết thế
kỉ XX
2 Kĩ năng:
Nhìn nhận, đánh giá một giai đoạn văn học trong một hoàn cảnh lịch sử đặc
biệt của đất nước
III CHUẨN BỊ:
1.Giáo viên: Sách giáo khoa Ngữ văn, sách bài tập Ngữ văn, sách Chuẩn KTKN,
sách GV, phụ bảng
2.Học sinh: Sách giáo khoa, trả lời câu hỏi thảo luận
IV PHƯƠNG PHÁP: Nêu vấn đề, thuyết minh, thảo luận…
V/ Tiến trình bài dạy:
- Ổn định lớp
- Giới thiệu bài mới: Đặt giai đoạn văn học VN từ CM tháng Tám 1945 trong
tiến trình lịch sử VH dân tộc, nhấn mạnh vị trí đặc biệt của VH giai đoạn này
- Bài mới:
Hoạtđộng1 :
-Hướng dẫn HS tìm
hiểu những nét lớn
của VH giai đoạn
1945-1975
- Yêu cầu HS đọc kĩ
câu hỏi 1,2,3 SGK,
dựa vào phần chuẩn
bị bài ở nhà , trao đổi
nhóm, hình thành ý
chính theo yêu cầu
của từng câu hỏi của
nhóm được phân
công
-Gọi HS đại diện
trình bày
HS thảo luận theo nhóm 8 chia thành 4 nhóm :
( 5-7 phút) Đại diện 2 nhóm trình bày kết quả, các nhóm còn lại đối chiếu nội dung và tham gia thảo luận
bổ sung.
I/ Khái quát văn học Việt Nam từ cách mạng tháng Tám 1945- 1975:
1 Vài nét về hoàn cảnh lịch sử, xã hội, văn hoá:
- Văn học vận động và phát triển dưới
sự lãnh đạo sáng suốt và đúng đắn của Đảng
- Cuộc chiến tranh giải phóng dân tộc
vô cùng ác liệt kéo dào suốt 30 năm
- Điều kiện giao lưu văn hoá với nước ngoài bị hạn chế, nền kinh tế nghèo nàn chậm phát triển
2.Quá trình phát triển và những thành tựu chủ yếu:
a Chặng đường từ năm 1945-1954:
- VH tập trung phản ánh cuộc kháng chiến chống thực dân Pháp của nhân
Trang 2GV nêu thêm câu hỏi
phụ gợi mở thuyết
giảng thêm nếu cần
thiết và chốt lại
những ý chính
-Dựa vào SGK hướng
dẫn HS nắm một số
nét chính về VH vùng
địch tạm chiếm
(Phần này GV thuyết
giảng sơ lược và yêu
cầu HS nắm ý trong
SGK)
- Nêu và giải thích 3
đặc điểm lớn của VH
1945-1975?
-Em hiểu thế nào là
khuynh hướng sử thi
và cảm hứng lãng
mạn trong VH giai
đoạn này?
GV lưu ý Hs đây là
đặc điểm thể hiện
khuynh hướng thẩm
HS trình bày ngắn gọn , chọn dẫn chứng tiêu biểu minh hoạ
D/C SGK
D/C : Những tác giả tiêu biểu( SGK)
D/C :
Hương rừng Cà Mau của Sơn
Nam, Thương
nhớ mười hai
của Vũ Bằng
dân ta
- Thành tựu tiêu biểu: Truyện ngắn và
kí Từ 1950 trở đi xuất hiện một số truyện, kí khá dày dặn.( D/C SGK)
b Chặng đường từ 1955-1964:
- Văn xuôi mở rộng đề tài
- Thơ ca phát triển mạnh mẽ
- Kịch nói cũng có một số thành tựu đáng kể
c Chặng đường từ 1965-1975:
- Chủ đề bao trùm là đề cao tinh thần yêu nước, ngợi ca chủ nghĩa anh hùng cách mạng
- Văn xuôi tập trung phản ánh cuộc sống chiến đấu và lao động, khắc hoạ thành công hình ảnh con người Vn anh dũng, kiên cường, bất khuất.( Tiêu biểu
là thể loại Truyện-kí cả ở miền Bắc và miền Nam)
- Thơ đạt được nhiều thành tựu xuất sắc, thực sự là một bước tiến mới của thơ ca VN hiện đại
- Kịch cũng có những thành tựu đáng ghi nhận
d Văn học vùng địch tạm chiếm:
- Xu hướng chính thống: Xu hướng phản động ( Chống cộng, đồi truỵ bạo lực )
- Xu hướng VH yêu nước và cách mạng : + Nội dung phủ định chế độ bất công tàn bạo, lên án bọn cướp nước, bán nước, thức tỉnh lòng yêu nước và tinh thần dân tộc
+ Hình thức thể loại gon nhẹ: Truyện ngắn, thơ, phóng sự, bút kí
- Ngoài ra còn có một sáng tác có nội dung lành mạnh, có giá trị nghệ thuật cao Nội dung viết về hiện thực xã hội,
về đời sống văn hoá, phong tục, thiên nhiên đất nước, về vẻ đẹp con người lao động
3 Những đặc điểm cơ bản của VHVN 1945-1975:
a Một nền VH chủ yếu vận động theo hướng cách mạng hoá, gắn bó sâu sắc
Trang 3mĩ của VH giai đoạn
này, đáp ứng yêu cầu
phản ánh hiện thực
đời sống trong quá
trình vận động và
phát triểnCM của VH
-Nêu và phân tích
một vài dẫn chứng
minh hoạ:
Ví dụ: “Xẻ dọc
Trường Sơn đi cứu
nước Mà lòng phới
phới dậy tương
lai”( T, Hữu); “ Xuân
ơi xuân em mới đến
dăm năm Mà cuộc
sống đã tưng bừng
ngày hội”
Hướng vận động
trong tư tưởng, cảm
xúc của tác giả , trong
số phận nhân vật
thường đi từ “Thung
lũng đau thương ra
cánh đồng vui”, từ
bóng tối ra ánh sáng
từ đau khổ đến hạnh
phúc
Hoạt động2: Hướng
dẫn HS tìm hiểu về
giai đoạn văn học
sau 1975- hết thế kỉ
XX.
-Nêu câu hỏi 4 SGK:
Hãy giải thích vì sao
VHVN từ sau 1975
phải đổi mới ?
- Nêu câu hỏi gợi mở
“Muốn trùm
hạnh phúc dưới trời xanh.Có lẽ lòng tôi cũng hoá thành ngói mới”
( Xuân Diệu)
với vận mệnh chung của đất nước
- Văn học được xem là một vũ khí phục vụ đắc lực cho sự nghiệp cách mạng, nhà văn là chiến sĩ trên mặt trận văn hoá
- Văn học tập trung vào 2 đề tài lớn đó
là Tổ quốc và Chủ nghĩa xã hội ( thường gắn bó, hoà quyện trong mỗi tác phẩm)=> Tạo nên diện mạo riêng cho nền Vh giai đoạn này
b Một nền văn học hướng về đại chúng
- Đại chúng vừa là đối tượng phản ánh
và phục vụ vừa là nguồn cung cấp bổ sung lực lượng sáng tác cho văn học
- Nội dung, hình thức hướng về đối tượng quần chúng nhân dân cách mạng
c Một nền văn học mang khuynh hướng sử thi và cảm hứng lãng mạn
- Khuynh hướng sử thi thể hiện ở những phương diện sau:
Đề cập đến những vấn đề có ý nghĩa lịch sử và có tính chất toàn dân tộc Nhân vật chính là những người đại diện cho tinh hoa khí phách, phẩm chất, ý chí của cộng đồng dân tộc, tiêu biểu cho lí tưởng cộng đồng hơn là khát vọng cá nhân
Con người do vậy chủ yếu được khai thác ở khía cạnh bổn phận trách nhiệm công dân, ở tình cảm lớn, lẽ sống lớn Lời văn sử thi thường mang giọng điệu ngợi ca, trang trọng, hào hùng
- Cảm hứng lãng mạn: Là cảm hứng khẳng định cái Tôi đầy tình cảm cảm xúc và hướng tớ lí tưởng: tập trung miêu tả và khẳng định phương diện lí tưởng của cuộc sống mới, con người mới.Ca ngợi chủ nghĩa anh hùng CM
và hướng tới tương lai tươi sáng của dân tộc
=> Khuynh hướng sử thi và cảm hứng lãng mạn kết hợp hoà quyện làm cho văn học giai đoạn này thấm đẫm tinh
Trang 4cho hS trả lời , nhận
xét và chốt lại ý
chính
-Hãy nêu những
chuyển biến và thành
tựu ban đầu của nền
văn học?
Lưu ý HS theo dõi sự
chuyển biến qua từng
giai đoạn cụ thể và
nêu thành tựu tiêu
biểu
- Diễn giảng thêm về
một vài tác phẩm nêu
trong SGK
- Qua tìm hiểu em
hãy rút ra những đánh
giá chung về VH sau
1975, giải thích
nguyên nhân m tích
cực và hạn chế của
VH?
Gv chốt lại đánh giá
chung về VH sau
1975 cho HS ghi vào
vở
HS dựa vào SGK và phần bài soạn, làm việc cá nhân trả lời.
Tập thể lớp nhận xét bổ sung
HS theo dõi SGK trình bày gọn những ý chính.
Nêu D/C
HS trao đổi
thần lạc quan, tin tưởng và do vậy VH
đã làm tròn nhiệm vụ phục vụ đắc lực cho sự nghiệp đấu tranh giải phóng dân tộc thống nhất đất nước
II/ Văn học VN từ sau 1975- hết thế
kỉ XX
1/ Hoàn cảnh lịch sử, xã hội, văn hoá
VN từ sau 1975:
- Đại thắng mùa xuân năm 1975 mở ra một thời kì mới-thời kì độc lập tự do thống nhất đất đất nước-mở ra vận hội mới cho đất nước
- Từ năm 1975-1985 đất nước trải qua những khó khăn thử thách sau chiến tranh
- Từ 1986 Đất nước bước vào công cuộc đổi mới toàn diện, nền kinh tế từng bước chuyển sang nền kinh tế thị trường, văn hoá có điều kiện tiếp xúc với nhiều nước trên thế giới, văn học dịch, báo chí và các phương tiện truyền thông phát triển mạnh mẽ
=> Những điều kiện đó đã thúc đẩy nền văn học đổi mới cho phù hợp với nguyện vọng của nhà văn, người đọc cũng như phù hợp quy luật phát triển khách quan của nền văn học
2/Những chuyển biến và một số thành tựu ban đầu của văn học sau 1975 đến hết thế kỉ XX:
- Từ sau 1975, thơ chưa tạo được sự lôi cuốn hấp dẫn như các giai đoạn trước Tuy nhiên vẫn có một số tác phẩm ít nhiều gây chú ý cho người đọc (Trong
đó có cả nhưng cây bút thuộc thế hệ chống Mĩ và những cây bút thuộc thế
hệ nhà thơ sau 1975)
- Từ sau 1975 văn xuôi có nhiều thành tựu hơn so với thơ ca Nhất là từ đầu những năm 80 Xu thế đổi mới trong cách viết cách tiếp cận hiện thực ngày càng rõ nét với nhiều tác phẩm của Nguyễn Mạnh Tuấn, Ma văn Kháng, Nguyễn Khải
- Từ năm 1986 văn học chính thức
Trang 5* Củng cố tổng hợp
kiến thức bài học
- Gọi HS đọc phần
kết luận, gạch chân
các ý chính trong
SGK, ghi phần Ghi
nhớ vào vở
nhóm trả lời
HS ghi vào vở phần ghi nhớ trong SGK
bước vào thời kì đổi mới : Gắn bó với đời sống, cập nhật những vấn đề của đời sống hàng ngày Các thể loại phóng sự, truyện ngắn, bút kí, hồi kí đều có những thành tựu tiêu biểu
- Thể loại kịch từ sau 1975 phát triển mạnh mẽ ( Lưu Quang Vũ, Xuân Trình )
=>Nhìn chung về văn học sau 1975
- Văn học đã từng bước chuyển sang giai đoạn đổi mới và vận động theo hướng dân chủ hoá,mang tính nhân bản
và nhân văn sâu sắc
- Vh cũng phát triển đa dạng hơn về đề tài, phong phú, mới mẻ hơn về bút pháp,cá tính sáng tạo của nhà văn được phát huy
- Nét mới của VH giai đoạn này là tính hướng nội, đi vào hành trình tìm kiếm bên trong, quan tâm nhiều hơn đến số phận con người trong những hoàn cảnh phức tạp của đời sống
- Tuy nhiên VH giai đoạn này cũng có những hạn chế: đó là những biểu hiện quá đà, thiếu lành mạnh hoặc nảy sinh khuynh hướng tiêu cực, nói nhiều tới các mặt trái của xã hội
III/ Kết luận: ( Ghi nhớ- SGK)
- VHVN từ CM tháng Tám 1945-1975 hình thành và phát triển trong một hoàn cảnh đặc biệt, trải qua 3 chặng, mỗi chặng có những thành tựu riêng,
có 3 đăc điểm cơ bản
- Từ sau 1975, nhất là từ năm 1986, VHVN bước vào thời kì đổi mới, vận động theo hướng dân chủ hoá,mang tính nhân bản, nhân văn sâu sắc; có tính chất hướng nội, quan tâm đến số phận cá nhân trong hoàn cảnh phức tạp của cuộc sống đời thường, có nhiều tìm tòi đổi mới về nghệ thuật
* Kiểm tra đánh giá : Kiểm tra đánh giá mức độ tiếp nhận bài học qua các câu
hỏi:
- Các chặng đường phát triển của văn học VN từ 1945- 1975, thành tựu chủ yếu
của các thể loại?
Trang 6- Những đặc điểm cơ bản của VHVN từ 1945-1975? Hãy làm rõ những đặc điểm đó qua các thể loại?
- Hãy trình bày những thành tựu bước đầu của VhVN từ sau 1975- hết thế kỉ XX?
* Bài tập luyện tập: Trong bài Nhận đường, Nguyễn Đình Thi viết: “Văn nghệ phụng sự kháng chiến, nhưng chính kháng chiến đem đến cho văn nghệ một sức sống mới Sắt lửa mặt trận đang đúc nên văn nghệ mới của chúng ta.”
Hãy bày tỏ suy nghĩ của anh (chị) về ý kiến trên
- Gợi ý: NĐT đề cập đến mối quan hệ giữa văn nghệ và kháng chiến:
Một mặt: Văn nghệ phụng sự kháng chiến Đó là mục đích của nền văn nghệ mới trong hoàn cảnh đất nước có chiến tranh – Nhà văn là chiến sĩ trên mặt trận văn hoá
Mặt khác, chính hiện thực phong phú , sinh động của cách mạng, kháng chiến
đã đem đến cho văn nghệ một sức sống mới, khơi nguồn cảm hứng sáng tạo dồi dào cho văn nghệ
* Bài tập nâng cao: Hãy phân tích đặc điểm của khuynh hướng sử thi, cảm hứng
lãng mạn trong VH giai đoạn 1945-1975 qua các tác phẩm Lặng lẽ Sa Pa( Nguyễn Thành Long), Chiếc lược ngà đã học ở chương trình ngữ văn lớp 9
================================