tình huống cụ thể chia di sản thừa kế có yếu tố nước ngoài theo tư pháp quốc tế. Anhchị hãy bình luận về thẩm quyền giải quyết và chọn luật áp dụng để giải quyết vụ việc trên khi có tài sản ở cả Séc và Việt Nam.

A và B (công dân Việt Nam) kết hôn với nhau và có hai con là C và D, có tài sản ở cả Séc và Việt Nam. Trong lần vợ chồng về đầu tư tại Việt Nam, không may gặp tai nạn, A chết. Sau tang lễ, B khởi kiện ra tòa án Việt Nam yêu cầu Tòa Án chia di sản thừa kế Anhchị hãy bình luận về thẩm quyền giải quyết và chọn luật áp dụng để giải quyết vụ việc trên. MỤC LỤC DANH MỤC TỪ VIẾT TẮT 3 ĐẶT VẤN ĐỀ 4 GIẢI QUYẾT VẤN ĐỀ 4 I.Khái quát chung thừa kế trong tư pháp quốc tế 4 1. Khái niệm thừa kế trong tư pháp quốc tế 4 2. Giải quyết xung đột pháp luật về thừa kế tài sản theo các điều ước quốc tế 5 II. Giải quyết tình huống 6 1.Mô tả tình huống 6 2. Vấn đề pháp lý trong tình huống 6 3. Thẩm quyền giải quyết 6 3.1. Trường hợp di sản thừa kế là động sản 7 3.2. Trường hợp di sản thừa kế là bất động sản 8 4.Pháp luật áp dụng để giải quyết tình huống 9 4.1. Đối với di sản thừa kế là động sản 9 4.2. Đối với di sản thừa kế là bất động sản 10 KẾT THÚC VẤN ĐỀ 11 DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO 12   DANH MỤC TỪ VIẾT TẮT Từ viết tắt: Từ gốc: BLTTDS: Bộ luật tố tụng dân sự BLDS: Bộ luật dân sự HĐTTTP: Hiệp định tương trợ tư pháp TPQT: Tư pháp quốc tế HĐTTTPVPL: Hiệp định tương trợ tư pháp và pháp lý CHXHCN: Cộng hòa xã hội chủ nghĩa   ĐẶT VẤN ĐỀ Việc chia di sản thừa kế là một vấn đề được nhiều người quan tâm và cũng là nguyên nhân khởi nguồn của nhiều vụ tranh chấp. Hiện nay, trong điều kiện giao lưu và hợp tác quốc tế, một số quan hệ thừa kế vượt ra khỏi phạm vi điều chỉnh của hệ thống pháp luật một quốc gia, đó là những quan hệ thừa kế có yếu tố nước ngoài. Việc chia di sản thừa kế không chỉ giới hạn trong phạm vi một quốc gia mà còn liên quan đến nhiều quốc gia khác nhau, mang tính phức tạp. Vậy nếu vụ việc thừa kế có yếu tố nước ngoài liên quan đến nhiều cá nhân mang quốc tịch khác nhau và di sản thừa kế liên quan đến nhiều quốc gia khác nhau thì vấn đề đặt ra là tòa án nước nào sẽ có thẩm quyền giải quyết tranh chấp đó và pháp luật quốc gia nào được áp dụng để giải quyết? Để tìm hiểu sâu hơn về vấn đề này em xin lựa chọn đề tài số 14 về vấn đề thừa kế có yếu tố nước ngoài. Do kiến thức và thời gian làm bài còn hạn chế, bài làm có thể có nhiều sai sót, em mong thầy cô cho em xin ý kiến, em xin chân thành cảm ơn

VIỆN KIỂM SÁT NHÂN DÂN TỐI CAO



BÀI TIỂU LUẬN KẾT THÚC HỌC PHẦN

MÔN: TƯ PHÁP QUỐC TẾ

ĐỀ SỐ 14: A và B (công dân Việt Nam) kết hôn với nhau và có hai con là

C và D, có tài sản ở cả Séc và Việt Nam Trong lần vợ chồng về đầu tư tại Việt Nam, không may gặp tai nạn, A chết Sau tang lễ, B khởi kiện ra tòa

án Việt Nam yêu cầu Tòa Án chia di sản thừa kế

Anh/chị hãy bình luận về thẩm quyền giải quyết và chọn luật áp dụng để

giải quyết vụ việc trên.

Sinh viên:

Mã sinh viên:

SBD:

Lớp:

MỤC LỤC

DANH MỤC TỪ VIẾT TẮT 3

ĐẶT VẤN ĐỀ 4

GIẢI QUYẾT VẤN ĐỀ 4

I.Khái quát chung thừa kế trong tư pháp quốc tế 4

1 Khái niệm thừa kế trong tư pháp quốc tế 4

2 Giải quyết xung đột pháp luật về thừa kế tài sản theo các điều ước quốc tế 5

II Giải quyết tình huống 6

1.Mô tả tình huống 6

2 Vấn đề pháp lý trong tình huống 6

3 Thẩm quyền giải quyết 6

3.1 Trường hợp di sản thừa kế là động sản 7

3.2 Trường hợp di sản thừa kế là bất động sản 8

4.Pháp luật áp dụng để giải quyết tình huống 9

4.1 Đối với di sản thừa kế là động sản 9

4.2 Đối với di sản thừa kế là bất động sản 10

KẾT THÚC VẤN ĐỀ 11 DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO 12

DANH MỤC TỪ VIẾT TẮT

Từ viết tắt: Từ gốc:

HĐTTTPVPL: Hiệp định tương trợ tư pháp và pháp lý

ĐẶT VẤN ĐỀ

Việc chia di sản thừa kế là một vấn đề được nhiều người quan tâm và

cũng là nguyên nhân khởi nguồn của nhiều vụ tranh chấp Hiện nay, trong

điều kiện giao lưu và hợp tác quốc tế, một số quan hệ thừa kế vượt ra khỏi phạm vi điều chỉnh của hệ thống pháp luật một quốc gia, đó là những quan hệ thừa kế có yếu tố nước ngoài Việc chia di sản thừa kế không chỉ giới hạn trong phạm vi một quốc gia mà còn liên quan đến nhiều quốc gia khác nhau, mang tính phức tạp Vậy nếu vụ việc thừa kế có yếu tố nước ngoài liên quan đến nhiều cá nhân mang quốc tịch khác nhau và di sản thừa kế liên quan đến nhiều quốc gia khác nhau thì vấn đề đặt ra là tòa án nước nào sẽ có thẩm quyền giải quyết tranh chấp đó và pháp luật quốc gia nào được áp dụng để giải quyết? Để tìm hiểu sâu hơn về vấn đề này em xin lựa chọn đề tài số 14

về vấn đề thừa kế có yếu tố nước ngoài Do kiến thức và thời gian làm bài còn hạn chế, bài làm có thể có nhiều sai sót, em mong thầy cô cho em xin ý kiến, em xin chân thành cảm ơn!

GIẢI QUYẾT VẤN ĐỀ I.Khái quát chung thừa kế trong tư pháp quốc tế

1 Khái niệm thừa kế trong tư pháp quốc tế

Thừa kế trong TPQT là quan hệ thừa kế có yếu tố nước ngoài, được điều chỉnh theo các nguyên tắc và các quy phạm của TPQT

Trong quy định của pháp luật Việt Nam mà cụ thể là BLDS 2015 quy định thừa kế có yếu tố nước ngoài có thể hiểu là quan hệ thừa kế có ít nhất một trong các bên tham gia là người nước ngoài; đối tượng của quan hệ thừa

kế như tài sản, quyền tài sản, nghĩa vụ dân sự ở nước ngoài, hoặc sự kiện dẫn đến phát sinh thừa kế xảy ra ở nước ngoài

2 Giải quyết xung đột pháp luật về thừa kế tài sản theo các điều ước quốc tế

Trong lĩnh vực thừa kế tài sản có yếu tố nước ngoài, đa số các nước có cách giải quyết theo các dòng tư tưởng pháp lý cơ bản tương tự nhau Theo

đó, khối tài sản thừa kế được chia thành động sản và bất động sản để từ đó có giải pháp điều chỉnh pháp luật phù hợp cho từng loại tài sản Tuy vậy khi giải quyết xung đột pháp luật trong từng nhóm vấn đề cụ thể, thì thực tiễn giải quyết của các nước lại rất khác nhau Do đó việc tham gia, ký kết các điều

ước đa phương và song phương về vấn đề giải quyết xung đột pháp luật trong thừa kế ngày càng được ưa chuộng

Đối với các điều ước đa phương, điểm đáng chú ý nhất trong các điều ước quốc tế là hệ thống các công ước quốc tế được soạn thảo và thông qua trong khuôn khổ Hội nghị La Haye về TPQT Nhưng đến nay, Việt Nam chưa tham gia nhiều các điều ước quốc tế nhiều bên và điều ước quốc tế khu vực liên quan đến vấn đề thừa kế

Đối với các điều ước song phương, vần đề thừa kế luôn được quan tâm giải quyết trong nhiều hiệp định tương trợ tư pháp và hiệp định lãnh sự mà Việt Nam là thành viên Các hiệp định song phương về tương trợ tư pháp thường dành riêng một chương với các điều luật cụ thể để quy định vấn đề xung đột pháp luật và xung đột quyền tài phán dân sự trong lĩnh vực thừa kế của công dân các nước ký kết hiệp định

Theo các HĐTTTP song phương mà mà Việt Nam ký kết với các nước, vấn đề thừa kế tài sản theo pháp luật luốn được quan tâm và quy định khá rõ ràng về thẩm quyền giải quyết của cơ quan tư pháp của nước kí kết nào Theo

đó, pháp luật áp dụng để giải quyết thừa kế động sản là pháp luật của nước kí kết mà người để lại động sản thừa kế là công dân vào thời điểm người đó chết

(Lex patriae/ Lex nationalis); Pháp luật áp dụng để giải quyết vần đề thừa kế bất động sản là pháp luật nước kí kết nơi có bất động sản thừa kế (Lex rei sitae)

Tiếp theo, Việc phân chia di sản là động sản hoặc bất động sản được nhiều hiệp định song phương quy định rõ là phải tuân theo pháp luật của nước kí kết nơi có di sản (Lex rei sitae)

Đối với vấn đề thừa kế theo di chúc thì công nhận thừa kế theo di chúc; xung đột pháp luật trong lĩnh vực thừa kế theo di chúc được giải quyết thống nhất theo các quy tắc xung đột pháp luật nhất định được các nước ký kết đưa vào hiệp định cụ thể

II Giải quyết tình huống

1.Mô tả tình huống

A và B (công dân Việt Nam) kết hôn với nhau và có hai con là C và D,

có tài sản ở cả Séc và Việt Nam Trong lần vợ chồng về đầu tư tại Việt Nam, không may gặp tai nạn, A chết Sau tang lễ, B khởi kiện ra tòa án Việt Nam yêu cầu Tòa Án chia di sản thừa kế

2 Vấn đề pháp lý trong tình huống

Theo tình huống, A và B đều là công dân Việt nam đang cư trú ở nước ngoài mà cụ thể là cộng hòa Séc (chưa nhập quốc tịch nước ngoài) Sự kiện ông A bị tai nạn và chết Tại Việt Nam đã làm phát sinh quan hệ thừa kế giữa

A, B, C và D Sau khi A mất, B khởi kiện ra tòa án để chia thừa kế, vì di sản thừa kế có cả ở Séc và Việt Nam nên đây là một vụ việc dân sự có yếu tố nước ngoài (cụ thể là thừa kế có yếu tố nước ngoài)

3 Thẩm quyền giải quyết

Căn cứ vào hiệp định tương trợ tư pháp và pháp lý về dân sự và hình sự giữa nước CHXHCN Việt Nam và nước CHXHCN Tiệp Khắc ký (được Cộng Hòa Séc kế thừa), Theo quy định về vấn đề kế thừa tại phần II, chương

4 điều 38 quy định:

“1 Trừ trường hợp nói ở khoản 2 Điều này, thẩm quyền giải quyết về thừa kế động sản thuộc cơ quan tư pháp của nước ký kết mà người quá cố là công dân khi chết

2 Trong trường hợp toàn bộ động sản thừa kế của công dân nước ký kết này lại để ở nước ký kết kia, thì cơ quan của nước ký kết kia có thể quyết định về

khối động sản ấy khi được một người thừa kế nào đó yêu cầu và với điều kiện

là tất cả những người thừa kế được biết khác đều thỏa thuận

3 Thẩm quyền giải quyết về thừa kế bất động sản bao giờ cũng thuộc cơ quan tư pháp của nước ký kết nơi có bất động sản

4 Quy định ở các khoản 1 và 3 Điều này cũng áp dụng để giải quyết các vụ kiện về thừa kế”

Do trong tình huống không nêu rõ di sản để lại là động sản hay bất động sản nên em giả thuyết các trường hợp sau:

Trường hợp 1: di sản thừa kế là động sản

Trường hợp 2: di sản thừa kế là bất động sản

3.1 Trường hợp di sản thừa kế là động sản

Thứ nhất, Theo khoản 1 Điều 38 Chương 5 HĐTTTP, trong tình huống

đã cho, vì trước khi chết A là công dân Việt Nam do đó thẩm quyền giải quyết về thừa kế động sản thuộc cơ quan tư pháp của nước Việt Nam

Thứ hai, căn cứ vào Điểm đ Khoản 1 Điều 469 BLTTDS 2015, thì việc

A tai nạn chết tại Việt Nam là căn cứ làm phát sinh và xác lập quan hệ thừa

kế nên thẩm quyền giải quyết vụ việc trên là thuộc thẩm quyền chung của Tòa án Việt Nam

Cuối cùng, Theo Khoản 2 Điều 469 BLTTDS 2015 thì sẽ áp dụng các quy định của chương 3 Bộ luật này để giải quyết Cụ thể, Tòa án cấp tỉnh sẽ

có thẩm quyền giải quyết, theo khoản 3 Điều 35, căn cứ Điểm c khoản 1 Điều

37 và Điểm đ Khoản 2 Điều 39 BLTTDS 2015 thì B có thể khởi kiện yêu cầu chia di sản thừa kế lên Tòa án nhân dân cấp tỉnh, nơi B đang cư trú ở Việt Nam để giải quyết

Ngoài ra có một trường hợp tất cả di sản thừa kế là động sản hiện đang

để tại Cộng Hòa Séc thì cơ quan tư pháp của nước Cộng Hòa Séc cũng có thẩm quyền giải quyết theo quy định tại Khoản 2 Điều 38 Chương 4 Phần II HĐTTTPVPL giữa nước CHXHCN Việt Nam và nước CHXHCN Tiệp Khắc

ký (được Cộng Hòa Séc kế thừa) Theo đó, khi được một người thừa kế của

A (có thể là B, C, D…) yêu cầu và được tất cả những người thừa kế còn lại biết và đồng ý thì cơ quan tư pháp của Cộng Hòa Séc có thẩm quyền giải quyết Nhưng trong tình huống trên, B đã lựa chọn khởi kiện yêu cầu chia di sản thừa kế lên Tòa Án nhân dân của nước Việt Nam nên trường hợp cơ quan

tư pháp nước Cộng Hòa pháp có thẩm quyền giải quyết không không xảy ra

3.2 Trường hợp di sản thừa kế là bất động sản

Đối với di sản là bất động sản thì theo Khoản 3 Điều 38 HĐTTTPVPL giữa Việt Nam và Tiệp khắc thì thẩm quyền giải quyết thuộc về cơ quan tư pháp của nước có bất động sản đó Theo đó, nếu di sản thừa kế là bất động sản tồn tại ở Cộng Hòa Séc thì cơ quan có thẩm quyển giải quyết là Cơ quan

tư pháp có thẩm quyền của Cộng Hòa Séc

Cũng theo Hiệp định trên, Nếu di sản thừa kế là bất động sản tồn tại ở Việt Nam thì cơ quan tư pháp Việt Nam sẽ có thẩm quyền giải quyết Bên cạnh đó, căn cứ vào Điểm a Khoản 1 Điều 470 BLTTDS 2015, cơ quan tư pháp Việt Nam có thẩm quyền giải quyết vụ việc trên là cơ quan Tòa án nhân dân Việt Nam Đến đây, cần phải xác định yêu cầu chia thừa kế của B có sự tranh chấp hay không? Trong trường hợp yêu cầu thừa kế này có tranh chấp thì theo khoản 3 Điều 35; Điểm c khoản 1 Điều 37 và Điểm c Khoản 1 Điều

39 BLTTDS 2015 thì Tòa án nhân dân cấp tỉnh nơi có bất động sản có thẩm quyền giải quyết Trong trường hợp B yêu cầu chia thừa kế di sản là bất động sản mà không có tranh chấp thì lại căn cứ theo khoản 3 Điều 35 và Điểm c khoản 1 và Khoản 2 Điều 39 BLTTDS 2015, theo đó Tòa án có thẩm quyền

là Tòa án nhân dân cấp tỉnh nới B đang cư trú, hay làm việc

Nếu di sản thừa kế là bất động sản có cả ở Việt Nam và Séc thì phần bất động sản đang ở nước nào thì cơ quan tư pháp của nước đó sẽ có thẩm quyền giải quyết Cụ thể, trong tình huống trên, thì Tòa án Việt Nam sẽ không có thẩm quyền để giải quyền phần di sản là Bất động sản của A đang tồn tại trên lãnh thổ Cộng Hòa Séc

4.Pháp luật áp dụng để giải quyết tình huống

Theo Điều 35, chương 4 phần II quy định về vấn đề kế thừa trong HĐTTTPVPL về dân sự và hình sự giữa nước CHXHCN Việt Nam và CHXHCN Tiệp Khắc ký vào ngày 12/10/1982 (được Cộng Hòa Séc kế thừa) quy định:

“1 Pháp luật điều chỉnh quyền thừa kế động sản là pháp luật của nước ký kết

mà người quá cố là công dân khi chết

2 Pháp luật điều chỉnh quyền thừa kế bất động sản là pháp luật của nước ký kết nơi có bất động sản

3 Việc phân biệt tài sản thừa kế là động sản hay bất động sản sẽ theo pháp luật của nước mà ở đó có tài sản thừa kế.”

4.1 Đối với di sản thừa kế là động sản

Đối với trường hợp quan hệ thừa kế có yếu tố nước ngoài di sản thừa

kế là động sản, tư pháp quốc tế Việt nam áp dụng nguyên tắc Luật Quốc tịch

Pháp luật Việt Nam sẽ áp dụng đối với các quan hệ thừa kế mà công dân Việt nam là người để lại di sản thừa kế là động sản bất kể quan hệ này xảy ra ở đâu và di sản đang hiện diện ở nước nào

Điều này có nghĩa là luật áp dụng đối với quan hệ thừa kế có yếu tố nước ngoài mà di sản để lại thừa kế là động sản là luật của nước mà người để lại di sản có quốc tịch trước khi chết

Cụ thể, trong tình huống trên căn cứ vào Điều 35 Hiệp định trên, đối với trường hợp di sản thừa kế là động sản thì pháp luật của Việt Nam (là nước mà A mang quốc tịch trước khi chết) sẽ được áp dụng giải quyết Qua

đó cũng có thể thấy quy định của Hiệp định này cũng tương đồng với quy định tại khoản 1 Điều 680 BLDS Việt Nam 2015

4.2 Đối với di sản thừa kế là bất động sản

Theo quy định tại HĐTTTPVPL giữa Việt Nam và tiệp khắc năm 1982 quy định: “Pháp luật điều chỉnh quyền thừa kế bất động sản là pháp luật của nước ký kết nơi có bất động sản”

Theo đó, trong tình huống trên, thì phần di sản thừa kế là bất động sản

ở nước Cộng Hòa Séc thì sẽ phải áp dụng pháp luật của Cộng Hòa Séc để giải quyết, còn phần di sản thừa kế là bất động sản ở Việt Nam thì thì sẽ được điểu chỉnh bởi pháp luật của Việt Nam mà cụ thể là BLDS và luật đất đai Việt Nam

Trong pháp luật Việt Nam, Việc quy định pháp luật áp dụng trong trường hợp di sản là bất động sản cũng quy định tương đồng như Hiệp định trên, cụ thể quy định tại khoản 2 Điều 680 BLDS 2015, Đối với trường hợp thừa kế có yếu tố nước ngoài mà di sản thừa kế là bất động sản, tư pháp quốc

tế Việt Nam áp dụng nguyên tắc Luật nơi có vật Theo đó, pháp luật quốc gia nơi chứa bất động sản đó là sẽ được áp dụng để giải quyết Quy định này phù hợp với bản chất của các quan hệ pháp luật có liên quan đến bất động sản và được quy định trong nhiều văn bản pháp luật Việt Nam

KẾT THÚC VẤN ĐỀ

Thừa kế có yếu tố nước ngoài là một loại quan hệ dân sự có yếu tố nước ngoài, đã xuất hiện từ lâu và được xem như là một hiện tượng tất yếu khách quan của giao lưu dân sự quốc tế Việc xác định thẩm quyền giải quyết của Tòa án và xác định pháp luật áp dụng là một nội dung quan trọng của quá trình giải quyết xung đột pháp luật trong Tư pháp quốc tế Chính vì vậy, việc tiếp tục nghiên cứu, hoàn thiện các quy định của pháp luật Việt Nam về thẩm quyền giải quyết của Tòa án đối với các vụ việc dân sự có yếu tố nước ngoài là yêu cầu cần thiết trong quá trình hoàn thiện pháp luật Việt Nam về

tư pháp quốc tế nói riêng và toàn bộ hệ thống pháp luật nói chung

DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO

1.Trường đại học Luật Hà Nội, Giáo trình Tư pháp quốc tế, NXB Tư pháp, năm 2017

2 Bộ luật dân sự 2015

3 Bộ luật tố tụng dân sự 2015

4 Hiệp định tương trợ tư pháp và pháp lý về dân sự và hình sự giữa Việt Nam và Tiệp Khắc (Được Cộng Hòa Séc và slovakia kế thừa) vào 12/10/1982, có hiệu lực vào 16/04/1984