tiểu luận đất đai bất cập vướng mắc thừa kế quyền sử dụng đất và giải pháp khắc phục

Đề bài: Hãy chỉ ra những tồn tại, bất cập và những vướng mắc phát sinh trong quá trình giải quyết các tranh chấp về thừa kế quyền sử dụng đất và đề xuất hướng khắc phục. LỜI MỞ ĐẦU Trong các vụ án dân sự nói chung và tranh chấp đất đai nói riêng thì tranh chấp về thừa kế quyền sử dụng đất là một loại tranh chấp diễn ra phổ biến. Vì vừa liên quan đến chế định thừa kế theo quy định của Bộ luật dân sự, vừa liên quan đến vấn đề quyền sử dụng đất được điều chỉnh bởi Luật đất đai, vấn đề tranh chấp về thừa kế quyền sử dụng đất khá phức tạp trong cả quy định của pháp luật cũng như quá trình áp dụng pháp luật vào thực tiễn. Vậy trong quá trình giải quyết tranh chấp về thừa kế quyền sử dụng đất thì xuất hiện bất cập và những vướng mắc gì? Trong bài Tiểu luận này, em xin được làm rõ vấn đề đó.   NỘI DUNG

Đề bài: Hãy chỉ ra những tồn tại, bất cập và những vướng mắc phát sinh trong quá trình giải quyết các tranh chấp về thừa kế quyền sử dụng đất và đề xuất hướng khắc phục

LỜI MỞ ĐẦU

Trong các vụ án dân sự nói chung và tranh chấp đất đai nói riêng thì tranh chấp về thừa kế quyền sử dụng đất là một loại tranh chấp diễn ra phổ biến Vì vừa liên quan đến chế định thừa kế theo quy định của Bộ luật dân

sự, vừa liên quan đến vấn đề quyền sử dụng đất được điều chỉnh bởi Luật đất đai, vấn đề tranh chấp về thừa kế quyền sử dụng đất khá phức tạp trong cả quy định của pháp luật cũng như quá trình áp dụng pháp luật vào thực tiễn Vậy trong quá trình giải quyết tranh chấp về thừa kế quyền sử dụng đất thì xuất hiện bất cập và những vướng mắc gì? Trong bài Tiểu luận này,

em xin được làm rõ vấn đề đó

NỘI DUNG

I Một số vấn đề lý luận về giải quyết tranh chấp về thừa kế

quyền sử dụng đất

1 Khái niệm tranh chấp về thừa kế quyền sử dụng đất

Tranh chấp về thừa kế quyền sử dụng đất được hiểu là những bất đồng, mâu thuẫn hay xung đột về lợi ích, về quyền và nghĩa vụ giữa các chủ thể trong quan hệ thừa kế liên quan đến di sản là quyền sử dụng đất Theo đó

có thể phân loại:

Đầu tiên, tranh chấp thừa kế quyền sử dụng đất trong đó buộc người thừa kế thực hiện nghĩa vụ về tài sản do người chết để lại;

Thứ hai, tranh chấp thừa kế quyền sử dụng đất trong đó yêu cầu chia di sản thừa kế theo di chúc hoặc theo pháp luật

Thứ ba, xác nhận quyền thừa kế của mình hoặc bác bỏ quyền thừa kế của người khác

2 Thẩm quyền giải quyết tranh chấp về thừa kế quyền sử dụng đất

Thẩm quyền giải quyết tranh chấp về thừa kế quyền sử dụng đất được quy định tại khoản 9 Điều 26 Luật tố tụng dân sự 2015 theo đó: Tranh chấp về thừa kế tài sản thuộc thẩm quyền giải quyết của Tòa án nhân dân Thẩm quyền này sẽ được xác định trên căn cứ: Căn cứ theo tính chất vụ việc; Căn

cứ theo lãnh thổ Trên cơ sở đó, thầm quyền có thể thuộc về Tòa án cấp huyện hoặc tòa án cấp tỉnh

Trường hợp người chết để lại quyền sử dụng đất mà đất đó không có một trong các loại giấy tờ xác định quyền sử dụng đất là di sản thừa kế và cũng không có di sản là tài sản gắn liền với quyền sử dụng đất, nếu có tranh chấp thì thuộc thẩm quyền giải quyết của Uỷ ban nhân dân theo quy định của pháp luật về đất đai

3 Thời hiệu giải quyết tranh chấp về thừa kế quyền sử dụng đất

Theo quy định tài Điều 645

“Thời hiệu khởi kiện để người thừa kế yêu cầu chia di sản, xác nhận quyền thừa kế của mình hoặc bác bỏ quyền thừa kế của người khác là mười năm, kể từ thời điểm mở thừa kế Thời hiệu khởi kiện để yêu cầu người thừa kế thực hiện nghĩa vụ về tài sản của người chết để lại là ba năm, kể từ thời điểm mở thừa kế”

II Những tồn tại, bất cập và vướng mắc trong thực tiễn áp dụng

giải quyết tranh chấp

1 Các chủ thể của tranh chấp về thừa kế quyền sử dụng đất

Điều 651 Bộ luật dân sự 2015 có quy định về Người thừa kế theo pháp luật, theo đó người thừa kế theo pháp luật giữa họ không chỉ đơn thuần là quan hệ dân sự mà còn là quan hệ tình cảm, tình thân gia đình Đây là một trong những lý do khiến quá trình giải quyết tranh chấp diễn ra khá phức

tạp và khó khăn vì sự chần chừ lựa chọn cách giải quyết giữa các chủ thế, những ràng buộc, và tác động từ các khía cạnh như tình cảm gia đình, đạo đức khiến cho việc giải quyết diễn ra chậm trễ và khó giải quyết triệt để

2 Quy định của pháp luật được áp dụng giải quyết tranh chấp về thừa kế quyền sử dụng đất

Vấn đề tranh chấp về thừa kế quyền sử dụng đất là một vấn đề lớn, để giải quyết được cần tham chiếu đến nhiều Văn bản pháp luật khác nhau thuộc nhiều lĩnh vực khác nhau như: Bộ luật dân sự, Luật đất đai, Luật hôn nhân và gia đình, Luật nuôi con nuôi, Bộ luật tố tụng dân sự… Việc áp dụng cùng lúc nhiều Văn bản luật cùng quy định về một nội dung vô tình tạo nên sự chồng lấn, thậm chí là mâu thuẫn ví dụ, theo quy định của Luật đất đai thì đối với đất nông nghiệp trồng cây hàng năm, nuôi trồng thủy sản, thì chỉ những người đủ một số điều kiện mà luật định thì mới có quyền hưởng thừa kế quyền sử dụng đất,trong khi đó,một người được hưởng thừa kế đang sử dụng đất vừa đúng hạn mức quy định tại địa phương hoặc cao hơn hạn mức thì không được hưởng thừa kế quyền sử dụng đất nông nghiệp để trồng cây hàng năm, nuôi trông thủy sản không? Như vậy,đã một phần hạn chế quyền thừa kế của các cá nhân

3 Trình tự, thủ tục giải quyết tranh chấp về thừa kế quyền sử dụng đất

Thông qua một số nội dung liên quan đến trình tự, thủ tục giải quyết tranh chấp về thừa kế quyền sử dụng đất cho thấy trình tự thủ tục này không hề đơn giản Thủ tục hiện tại còn rườm rà, nặng về hình thức, Bên cạnh đó,nhận thức pháp luật của người dân còn chưa cao dẫn đến khó khăn cho người dân

Thứ nhất, yêu cầu khởi kiện vụ án dân sự và chứng cứ kèm theo Về

đơn yêu cầu cần phải đáp ứng về nội dung và hình thức Đối với chứng cứ kèm theo chứng minh các nội dung cần có để bảo vệ quyền của mình như: chứng cứ chứng minh quan hệ; chứng cứ chứng minh tài sản quyền sử dụng đất;… rất nhiều và phức tạp Điều này cũng là trở ngại cho người dân trong quá trình vận dụng các quy định của pháp luật, các quyền hợp pháp của mình

Thứ hai, việc xác định, xác minh tài liệu, chứng cứ có liên quan để giải

quyết vụ án rất công phu và phức tạp Bởi lẽ, liên quan đến quyền sử dụng đất và thừa kế quyền sử dụng đất có rất nhiều nội dung cần xác định, xác minh làm rõ Và việc xác định, xác minh những nội dung liên quan đến quyền sử dụng đất thường mất nhiều thời gian do không chỉ xác minh thông qua giấy tờ, sổ sách mà còn phải căn cứ trên thực tiễn

4.Cơ quan có thẩm quyền giải quyết tranh chấp về thừa kế quyền sử dụng đất

Thứ nhất, vấn đề xác định cơ quan có thẩm quyền giải quyết tranh chấp.

Đề xác định cơ quan có thẩm quyền giải quyết tranh chấp thừa kế quyền sử dụng đất cần căn cứ vào từng trường hợp cụ thể mới có thể xác định được và việc này khá phức tạp Nếu tranh chấp đơn thuần là giữa những chủ thể với nhau về thừa kế thì cơ quan có thẩm quyền là Tòa án Tuy nhiên nếu bên cạnh tranh chấp thừa kế còn có tranh chấp về quyền sử dụng đất thì có cả sự tham gia của Ủy ban nhân dân Việc xác định tính chất tranh chấp trên thực tế là tương đối khó khăn và có thể từ xác định loại tranh chấp này lại nảy sinh, liên quan đến loại tranh chấp khác

Thứ hai, Hiện nay, vẫn còn tình trạng vì vụ lợi cá nhân, vì nhận hối lộ

mà các cơ quan có thẩm quyền vi phạm các quy định của pháp luật, một số

Ủy ban nhân dân, thẩm phán lợi dụng quyền hạn của mình để nhận hối lộ và xử lý không đúng theo quy định pháp luật Điều này dẫn đến sự sai lệch, khó khăn trong quá trình giải quyết tranh chấp

5.Vấn đề pháp lý của di sản thừa kế là quyền sử dụng đất

a) Quyền sử dụng đất có là di sản thừa kế hợp pháp

Thứ nhất, quyền sử dụng đất phải hợp pháp Quyền sử dụng đất hợp

pháp thể hiện ở chỗ có Giấy chứng nhận quyền sử dụng đất, được cấp đúng theo trình tự, thủ tục, đúng về nội dung và hình thức, có giá trị pháp lý

Tuy nhiên trên thực tế, bên cạnh những trường hợp đã có giấy chứng nhận quyền sử dụng đất thì cũng có trường hợp không có giấy chứng nhận quyền sử dụng đất Đối với trường hợp không có giấy chứng nhận lại phải căn cứ theo các quy định của Luật đất đai để xét xem có đủ điều kiện cấp giấy chứng nhận quyền sử dụng đất hay không? Chính điều này tạo ra sự khó khăn và chậm trễ trong quá trình giải quyết tranh chấp thừa kế quyền sử dụng đất

Thứ hai, quyền sử dụng đất không trong tình trạng bị tranh chấp Quyền

sử dụng đất phải thuộc về người để lại di sản một cách hợp pháp, khi đó người để lại di sản mới có quyền thừa kế và người thừa kế mới có quyền nhận di sản đó Tuy nhiên, liên quan đến di sản là quyền sử dụng đất, trên thực tế có rất nhiều tranh chấp Như vậy, muốn giải quyết tranh chấp về thừa kế thì phải giải quyết tranh chấp quyền sử dụng đất giữa người để lại

di sản với các chủ thể khác Trên cơ sở đó xác định xem quyền sử dụng đất

đó có là di sản thừa kế hay không như vậy mới đủ căn cứ áp dụng các quy định của pháp luật để giải quyết tranh chấp thừa kế về quyền sử dụng đất

b) Quyền sử dụng đất là tài sản chung

Bên cạnh người sử dụng đất là cá nhân thì còn có các chủ thể như Hộ gia đình, các tổ chức kinh tế… khi đó quyền sử dụng đất là tài sản chung Theo quy định về thừa kế thì di sản thừa kế bao gồm phần tài sản trong tài sản chung Xong thực tế đặt ra vấn đề xác định phần tài sản trong tài sản

chung không hề dễ dàng, đặc biệt là đối với quyền sử dụng đất Quá trình giải quyết tranh chấp thừa kế quyền sử dụng đất cũng trở nên phức tạp và khó khăn hơn khi cần giải quyết nội dung này

III Một số giải pháp hoàn thiện pháp luật

1 Hoàn thiện hệ thống pháp luật

Tạo sự thống nhất và đồng bộ trong quy định của pháp luật

Để không gây khó khăn trong việc áp dụng luật vào thực tiễn thì cần nghiên cứu và xây dựng hệ thống luật về đất đại làm sao vừa đảm bảo cho các nguyên tắc luật chuyên ngành, đồng thời cũng không trái với các quy định trong các ngành luật khác, cần có sự hệ thống và điều chỉnh cho phù hợp giữa các quy định pháp luật với nhau, tránh việc chồng chéo, mẫu thuẫn lẫn nhau trong việc áp dụng những quy định của luật và thực tiễn

2 Tăng cường hiểu quả trong việc quản lý đất đai-đơn giản hóa các thủ tục tố tụng

a) Tăng cường quản lý đất đai

Thứ nhất, cần tăng cường hơn nữa hoạt động quản lý đất đai,áp dụng

tiến bộ khoa học kĩ thuật như số hóa trong việc quản lý thông tin đất đai, công khai, minh bạch và sát nhất có thể đổi với tình hình thực tế, qua đó việc chứng minh chứng cứ, số liệu sẽ dễ dàng hơn

Thứ hai, cần đặc biệt chú trọng đến việc quản lý đất đai thông qua việc

cấp, bổ sung, chỉnh sửa, đổi… giấy chứng nhận quyền sử dụng đất Cần

đơn giản hóa thủ tục liên quan đến Giấy chứng nhận quyền sử dụng đất để nội dung của giấy chứng nhận và việc quản lý thông qua giấy chứng nhận phải nhanh chóng bắt kịp những thay đổi trên thực tế, phản ánh chính xác việc sử dụng đất trên thực tế

b) Đơn giản hóa thủ tục tố tụng

Để thực hiện nội dung này cần xem xét lại những nội dung không thực

sự quan trọng và cần thiết trong thủ tục tố tụng để có thể loại bỏ, một phần đơn giản hóa trình tự thủ tục, một phần giảm được chi phí và thời gian

3 Tăng cường vai trò của thủ tục hòa giải

Do đặc điểm của các đương sự trong tranh chấp thừa kế về quyền sử dụng đất chủ yếu là những người có quan hệ gia đình với nhau, đồng thời cũng là vì những tư tưởng, quan niệm về đạo đức, lối sống mà việc thực hiện hòa giải có ý nghĩa quan trọng đặc biệt trong giải quyết tranh loại chấp này Trong khi các đương sự không có nhiều lựa chọn cho biện pháp giải quyết tranh chấp về thừa kế quyền sử dụng đất thì thủ tục hòa giải là nội dung tối ưu đề vừa đảm bảo về lý vừa thỏa mãn về tình Hòa giải trong giai đoạn chuẩn bị xét xử là tạo cho họ cơ hội hàn gắn lại tình cảm, đoạn tụ lại với nhau, giữ gìn được gắn kết gia đình

4 Nâng cao hiệu quả giải quyết tranh chấp của cơ quan Tòa án

Để nâng cao hiệu quả giải quyết tranh chấp của cơ quan Tòa án trong giải quyết tranh chấp thừa kế về quyền sử dụng đất cần: nâng cao trình độ

chuyên môn nghiệp vụ, kinh nghiệm xét xử của đội ngũ Thẩm phán, thư ký và cán bộ tòa án; Đổi mới cơ chế tuyển chọn, bổ nhiệm thẩm phán, xây dựng đội ngũ thẩm phán thật sự có năng lực; Tăng cường thanh tra, kiểm tra, giám sát kịp thời phát hiện và xử lý nghiêm đối với các tập thể và cán

bộ, công chức ngành Tòa án có vi phạm, lợi dụng chức vụ, quyền hạn trong thi hành công vụ để tham nhũng, nhận hối lộ, tiêu cực…

Tòa án ngoài giữ vai trò là cơ quan có thẩm quyền giải quyết tranh chấp còn cần giữ ví trí là cơ quan tư vấn cho các công dân về trình tự, thủ tục, những yêu cầu… để người dân có thể thực hiện tốt nhất có thể các quyền của mình, qua đó bảo vệ lợi ích hợp pháp của chính mình

5 Nâng cao hiểu biết và ý thức của người dân

Với một hệ thống pháp luật phong phú đa dạng và có phần phức tạp, người dân khó long mà tiếp cận hết, hiểu được pháp luật Do đó,một trong những yêu cầu quan trọng mà chính phủ đề ra là phải nâng cao nhận thức pháp luật của người dân thông qua các phương tin thông tin đại chúng, những buổi tập huấn nhằm cho người dân hiểu được tính thần cơ bản của pháp luật, biết được các quyền và lợi ích hợp pháp của người dân

Từ việc nâng cao hiểu biết pháp luật sẽ dẫn đến nâng cao ý thức của người dân Ý thức tự bảo vệ quyền và lợi ích của mình Phải có sự chủ động nắm bắt và bảo vệ quyền lợi của chính mình, không để quá muộn sau khi quyền và lợi ích bị xâm phạm mới tìm đến cơ quan có thẩm quyền, một

điều quan trọng nữa là cần nâng cao ý thức trong quá trình tham gia vào các hoạt động tố tụng để giải quyết tranh chấp Cần có sự phối hợp tích cực và thiện chí của người dân để Tòa án có thể đưa ra phán quyết chính xác

KẾT LUẬN

Bài tiểu luận tuy còn đơn giản nhưng phần nảo đã phản ánh đươc những tồn tại, bất cập còn tồn tại trong quá trình giải quyết tranh chấp thừa kế về quyền quyền sử dụng đât, qua đó cũng đưa ra một số ý kiến của bản thân, những kiến nghị, giải pháp nhằm khắc phục những hạn chế và bất cập sảy ra trong thực tiễn, hy vọng bài luận của em có thể góp một phần nhỏ cho sự hoàn thiện trong việc giải quyết tranh chấp về thừa kế quyền sử dụng đất

TÀI LIỆU THAM KHẢO

1 Đại học Luật Hà Nội,Giáo trình luật đất đai, nxb Công an nhân dân

2 Luật Đất đai 2013, nxb Lao động

3 Bộ luật Dân sự 2005, nxb Lao động

4 Bộ luật Dân sự 2015, nxb Lao động

5 Luật Hôn nhân và gia đình 2014, nxb lao động

6 Bộ luật tố tụng Dân sự 2015, nxb lao động

7 T.s Nguyễn Hồng Sơn, Áp dụng pháp luật vào việc giải quyết tranh chấp thừa kế có quyền sử dụng đất, stnmt.dongnai.gov.vn

8.th.s Nguyễn Bảo Long, tồn tài và vướng mắc khi giải quyết thừa kế có liên quan đến quyền sử dụng đất moj.gov.vn