Khóa luận chỉ ra ưu nhược điểm của đồ họa thông tin (infographic), từ đó đề xuất giải pháp để nâng cao chất lượng đồ họa thông tin trên báo mạng điện tử Việt Nam trong tương lai gần. Khóa luận tốt nghiệp ngành Báo mạng điện tử, khoa Báo chí tại Học viện Báo chí và Tuyên truyền. Là tài liệu tham khảo cho sinh viên báo chí nói riêng và những ai nghiên cứu về đồ họa thông tin nói chung.
Trang 1BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO HỌC VIỆN CHÍNH TRỊ QUỐC GIA
HỒ CHÍ MINH HỌC VIỆN BÁO CHÍ VÀ TUYÊN TRUYỀN
HÀ NỘI - 2018
Trang 2BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO HỌC VIỆN CHÍNH TRỊ QUỐC GIA
HỒ CHÍ MINH HỌC VIỆN BÁO CHÍ VÀ TUYÊN TRUYỀN
Trang 3Khóa luận đã được sửa chữa theo khuyến nghị của của hội đồng chấm khóa luận tốt nghiệp đại học
Hà Nội, ngày 31 tháng 5 năm 2018
Trang 4LỜI CAM ĐOAN
Tôi xin cam đoan đây là công trình nghiên cứu của riêng tôi; các số liệu trong khóa luận là trung thực; những kết luận khoa học của khóa luận chưa từng công bố trong công trình nào khác
TÁC GIẢ KHÓA LUẬN
Trang 5LỜI CẢM ƠN
Kết thúc bốn năm học tập tại Học viện Báo chí và Tuyên truyền, em đã thu nhận được những kiến thức nền tảng về truyền thông nói chung và báo chí nói riêng, cũng như những kinh nghiệm hữu ích cho quá trình tác nghiệp sau này Đó
là nền tảng cơ sở cho em hoàn thành khóa luận tốt nghiệp “Đồ họa thông tin trên báo mạng điện tử Việt Nam hiện nay”
Em chân thành bày tỏ cảm ơn đến ThS Vũ Thế Cường – người thầy trực tiếp hướng dẫn em thực hiện khóa luận này Thầy là người hướng dẫn khoa học, đã giúp đỡ và giải đáp những vấn đề khúc mắc cho em trong quá trình thực hiện khóa luận tốt nghiệp
Em cũng xin gửi lời cảm ơn chân thành tới các giảng viên trong Khoa Phát thanh – Truyền hình của Học viện Báo chí và Tuyên truyền, các giảng viên các các bộ môn đã giúp em hoàn thiện khóa luận này
Trong quá trình thực hiện khóa luận, do bản thân em gần như chưa kinh nghiệm thực hiện một công trình nghiên cứu khoa học, vấn đề nghiên cứu ít tài liệu, phạm vi nghiên cứu dàn trải, khóa luận này chắc chắn không tránh khỏi những hạn chế, thiếu sót Em mong nhận được thêm những hưỡng dẫn của các thầy, cô
và những ý kiến đóng góp của bạn bè, các anh chị đi trước để khoa luận được hoàn thiện hơn nữa
Em xin chân thành cảm ơn!
Tác giả khóa luận Nguyễn Thị Mỹ Huyền
Trang 7DANH MỤC HÌNH
Hình 1.1 Một đồ họa thông tin tĩnh trên Guardian 17 Hình 1.2 Một sản phẩm motion graphic trên VnExpress 19 Hình 1.3 Animation về Hồ sơ Paradise do Guardian thực hiện 20
Hình 1.4 Một đồ họa thông tin với thuộc lĩnh vực quân sự
Hình 1.5 Đồ họa thông tin về quy trình đào Bitcoin trên
Hình 1.6 Một animation được dẫn nguồn nước ngoài và
Hình 1.7 Đồ họa thông tin trên chuyên mục Giáo dục của
Trang 8DANH MỤC BẢNG, BIỂU
Bảng 2.1 Số lượng đồ họa thông tin và số bài sử dụng đồ họa
thông tin trên các mục khảo sát của VnExpress 28
Bảng 2.2 Số bài dẫn nguồn trên các chuyên mục khảo sát của
Biểu đồ 3.3 Số lượng animation theo hình thức trên các chuyên
Biểu đồ 3.4 Phân bổ đồ họa thông tin trên các chuyên mục của
Biểu đồ 3.6 Số lượng animation theo hình thức trên các chuyên
Trang 91
MỤC LỤC
MỞ ĐẦU
CHƯƠNG 1: LÝ LUẬN CHUNG VỀ ĐỒ HỌA THÔNG TIN TRÊN BÁO
MẠNG ĐIỆN TỬ 12
1.1 Một số khái niệm về đồ họa thông tin trên báo mạng điện tử 12
1.1.1 Đồ họa thông tin là gì? 12
1.1.2 Đồ họa thông tin trên báo mạng điện tử là gì? 14
1.2 Vai trò của đồ họa thông tin trên báo mạng điện tử 14
1.3 Loại hình đồ họa thông tin trên báo mạng điện tử 15
1.3.1 Đồ họa tĩnh 16
1.3.2 Đồ họa động 18
1.3.3 Đồ họa tương tác 21
1.4 Đặc điểm của đồ họa thông tin trên báo mạng điện tử 21
1.4.1 Đặc điểm về nội dung của đồ họa thông tin trên báo mạng điện tử 22
1.4.2 Đặc điểm về hình thức của đồ họa thông tin trên báo mạng điện tử 23
CHƯƠNG 2: THỰC TRẠNG SỬ DỤNG ĐỒ HỌA THÔNG TIN TRÊN BÁO MẠNG ĐIỆN TỬ VIỆT NAM HIỆN NAY 25
2.1 Giới thiệu về báo điện tử VnExpress và Tuổi Trẻ Online 25
2.1.1 Giới thiệu về báo điện tử VnExpress 25
2.1.2 Giới thiệu về báo điện tử Tuổi Trẻ Online 26
2.2 Thực trạng sử dụng đồ họa thông tin trên báo điện tử VnExpress và Tuổi Trẻ Online 27
2.2.1 Thực trạng sử dụng đồ họa thông tin trên báo điện tử VnExpress 27
2.2.2 Thực trạng sử dụng đồ họa thông tin trên báo điện tử Tuổi Trẻ Online
44
Trang 102
2.3 Đánh giá chung về chất lượng đồ họa thông tin trên báo mạng điện tử
Việt Nam hiện nay 58
2.3.1 Đánh giá về mục đích và hiệu quả sử dụng đồ họa thông tin trên báo mạng điện tử Việt Nam hiện nay 58
2.3.2 Đánh giá về loại hình đồ họa thông tin trên báo mạng điện tử Việt Nam hiện nay 59
2.3.3 Đánh giá về nội dung và hình thức của đồ họa thông tin trên báo mạng điện tử Việt Nam hiện nay 60
CHƯƠNG 3: NGUYÊN NHÂN HẠN CHẾ VÀ ĐỀ XUẤT GIẢI PHÁP NÂNG CAO CHẤT LƯỢNG ĐỒ HỌA THÔNG TIN TRÊN BÁO MẠNG ĐIỆN TỬ VIỆT NAM HIỆN NAY 64
3.1 Nguyên nhân của những hạn chế về chất lượng đồ họa thông tin trên báo mạng điện tử 64
3.1.1 Nguyên nhân ở cấp độ cơ quan báo mạng điện tử 64
3.1.2 Nguyên nhân ở cấp độ người làm đồ họa 65
3.2 Giải pháp nâng cao chất lượng của đồ họa thông tin trên báo mạng điện tử 66
3.2.1 Giải pháp ở cấp độ cơ quan báo mạng điện tử 66
3.2.2 Giải pháp ở cấp độ người làm đồ họa 68
3.2.3 Giải pháp ở cấp độ cơ sở đào tạo báo chí 74
KẾT LUẬN
TÀI LIỆU THAM KHẢO
PHỤ LỤC
Trang 11dễ dàng nắm bắt vấn đề nhờ các đồ họa được thiết kế bắt mắt, dễ đọc, dễ hiểu Trong bối cảnh khoa học công nghệ phát triển như vũ bão, báo chí đa phương tiện trở thành một phần không thể thiếu của truyền thông Đồ họa là một trong bảy yếu tố đa phương tiện của báo chí hiện đại Để đáp ứng nhu cầu thông tin của công chúng, theo kịp xu thế thời đại, các cơ quan báo chí và những người làm báo phải
có khả năng sử dụng và kết hợp nhuần nhuyễn các yếu tố đa phương tiện, trong
đó bao gồm việc thiết kế được và không ngừng nâng cao chất lượng đồ họa thông tin trong tác phẩm báo chí
Đồ họa thông tin là sự kết hợp độc đáo giữa chữ viết và hình ảnh Trong thế giới quá nhiều thông tin và dữ liệu ngày nay, việc cung cấp thông tin ngắn gọn, rõ ràng, hấp dẫn là vô cùng quan trọng Đồ họa thông tin là công cụ hữu hiệu thu hút
sự chú ý của công chúng truyền thông và truyền tải được thông điệp mà người truyền thông mong muốn
Báo mạng điện tử có ưu thế trong việc sử dụng đồ họa thông tin vì khả năng tích hợp đa phương tiện Thêm nữa, truyền thông trên mạng xã hội cũng đang là một xu hướng không thể bỏ qua Với đặc điểm của người dùng mạng xã hội, các báo mạng điện tử muốn truyền thông hiệu quả cần thiết sử dụng đồ họa thông tin dưới dạng hình ảnh như “mồi nhử” để thu hút người dùng nhấn vào bài viết chính, thay vì một dãy kí tự đơn thuần
Như vậy, cần thiết phải có các tài liệu nghiên cứu, đánh giá về thực trạng sử dụng đồ họa thông tin trên báo mạng điện tử Việt Nam hiện nay Từ việc chỉ ra ưu nhược điểm, có thể đề xuất giải pháp để nâng cao chất lượng đồ họa thông tin trên
Trang 124
báo mạng điện tử Việt Nam trong tương lai gần Ngoài ra, cần bổ sung các tư liệu tham khảo về cách làm thế nào để thiết kế được đồ họa thông tin phù hợp cho hoạt
động truyền thông Chính vì vậy, tác giả lựa chọn đề tài Chất lượng đồ họa thông
tin trên báo mạng điện tử Việt Nam hiện nay làm khóa luận tốt nghiệp ngành Báo
chí học, khóa 2014 – 2018 tại Khoa Phát thanh – Truyền hình, Học viện Báo chí
2 Lịch sử nghiên cứu vấn đề liên quan đến đề tài
Từ khi xuất hiện trên báo chí, đồ họa thông tin đã được các chuyên gia, nhà nghiên cứu tìm hiểu, thực hiện các công trình nghiên cứu trên nhiều góc độ và mức độ chuyên sâu khác nhau Qua khảo sát chung, các tài liệu nghiên cứu về đồ họa thông tin trên thế giới tương đối đa dạng và số lượng nhiều hơn tài liệu trong nước Ở Việt Nam, dù báo mạng xuất hiện sớm nhưng đồ họa thông tin mới thực
sự phát triển mạnh vài năm gần đây, do vậy vẫn còn khá ít công trình nghiên cứu
về đồ họa thông tin nói chung và đồ họa thông tin trên báo mạng nói riêng Có thể liệt kê một số nghiên cứu tiêu biểu sau đây:
2.1 Các tài liệu nghiên cứu liên quan đến đề tài trên thế giới
Sách Cách thức quan sát (nguyên văn: Ways of Seeing) của họa sĩ và nhà phê
bình John Berger được nhà xuất bản Penguin Classic tái bản năm 2008 là một trong những cuốn sách kinh điển nghiên cứu đề cách con người quan sát hình ảnh Được xuất bản lần đầu năm 1972 dựa trên một chương trình truyền hình của BBC,
Cách thức quan sát là một góc nhìn độc đáo về cách con người chiêm ngưỡng các
Trang 135
tác phẩm hội họa, là một tài liệu tham khảo hữu ích và dễ đọc cho những người thiết kế muốn suy nghĩ vượt qua giới hạn thông thường
Sách Đồ hình không chữ (nguyên văn: Wordless Diagrams) của tác giả Nigel
Holmes (2005, NXB Bloomsbury USA) chỉ ra cách tạo đồ họa thông tin mà không cần đến sự kết hợp thường thấy là yếu tố hình ảnh và văn bản Cuốn sách có nhiều
ví dụ đồ họa thú vị như “Cách để ngồi sao cho quý tộc”
Cuốn sách Hướng dẫn thực hành tường thuật bằng đồ họa: Đồ họa thông tin
cho báo in, web và phát hình (nguyên văn: A practical Guide to Graphics
Reporting: Information Graphics for Print, Web & Broadcast) của tác giả Jenifer
Georfe-Palilonis (2006, NXB Focal Press) giải thích hầu hết các kỹ năng quan trọng nhất để tạo lập sơ đồ, bản đồ, biểu đồ và các dạng khác của đồ họa thông tin Sách cũng đưa ra một hệ thống lý thuyết về cách trình bày đồ họa thông tin phù hợp với báo in, trang thông tin trực tuyến và báo truyền hình
Trong sách Tư duy với ký tự (nguyên văn: Thinking with Type) do Princeton
Architectural Press phát hành năm 2010, tác giả Ellen Lupton đưa ra các hệ thống
lý thuyết và hướng dẫn cụ thể để sử dụng typography trong truyền thông bằng đồ họa thông tin từ bản in đến màn hình máy tính Cuốn sách cho độc giả thấy thấy cách để trình bày thông tin định lượng có hiệu quả và hấp dẫn
Trong sách Đồ họa thông tin (nguyên văn: Information Graphics) do nhà xuất
bản Taschen phát hành năm 2012, tác giả Sandra Rendgen giới thiệu tổng thể về lĩnh vực đồ họa thông tin và đưa ra các lời khuyên trong thiết kế Sách đưa ra hơn
400 ví dụ về đồ họa thông tin trên khắp thế giới, về nhiều lĩnh vực từ báo chí đến nghệ thuật, chính quyền, giáo dục, kinh doanh…
Cuốn sách Đồ họa thông tin: Sức mạnh của kể chuyện bằng hình ảnh (nguyên
văn: Infographics: The Power of Visual Storytelling) của nhóm tác giả Jason Lankow, Josh Ritchie, Ross Crooks (2012, NXB Wiley) cho thấy cách tìm ra câu chuyện từ những các dữ liệu và cách giao tiếp trực quan với công chúng để cho hiệu quả tác động cao nhất Tác phẩm chỉ ra cách thức giải thích đối tượng, ý
Trang 146
tưởng và quá trình bằng cách sử dụng đồ họa thông tin, giúp xây dựng thương hiệu
và tăng doanh thu
Sách Đồ họa thông tin động (nguyên văn: Informotion: Animated
Infographics) của tác giả Tim Finke (2012, NXB Gestalten) là cuốn sách đầu tiên
và duy nhất tính tới thời điểm thực hiện khóa luận này nghiên cứu chuyên sâu về các yếu tố cơ bản để thực hiện đồ họa thông tin động mang lại hiệu quả truyền thông Sách cũng là một bộ sưu tầm lớn các ví dụ về đồ họa động và mẹo dành cho người thiết kế
Cuốn sách Hướng dẫn của Nhật báo Phố Wall về đồ họa thông tin: Nên và
không nên làm khi thể hiện dữ liệu, sự kiện và nhân vật (nguyên văn: The Wall
Street Journal Guide to Information Graphics: The Dos and Don’ts of Presenting Data, Facts, and Figures) của tác giả Dona Wong (2013, W.W Norton & Company) tập trung vào hướng dẫn tác nghiệp Thông qua tác phẩm, độc giả biết cách chọn biểu đồ phù hợp với dữ liệu, cách làm nổi bật thành tố quan trọng để đem lại hiệu quả truyền thông
Cuốn sách Sổ phác thảo của nhà thiết kế đồ họa thông tin (nguyên văn:
Infographics Designers Sketchbooks) của tác giả Steven Heller do Adams Media xuất bản năm 2014 trình bày các hệ thống khái niệm, quan niệm rộng và phức tạp
về dữ liệu trực quan Tác giả cũng nghiên cứu về quá trình sáng tạo, chuyển đổi
dữ liệu thô sang dạng hình ảnh, đồng thời đưa ra các kỹ thuật về phác họa, vẽ thô
và tạo dựng mô hình đồ họa dễ đọc, khó quên cho các nhà thiết kế
2.2 Các tài liệu nghiên cứu liên quan đến đề tài ở Việt Nam
Cuốn sách Tổ chức nội dung và thiết kế, trình bày báo in (2006, NXB Lý luận
chính trị) của tác giả Hà Huy Phượng nghiên cứu những vấn đề như các nguyên tắc, phương pháp tổ chức nội dung và thiết kế trình bày báo, tạp chí; những phần mềm tin học ứng dụng trong thiết kế báo, tạp chí; tìm hiểu công nghệ và quy trình
in báo, tạp chí… Tác phẩm là tài liệu tham khảo hữu ích cho những ai quan tâm tới công tác biên tập, thiết kế và trình bày báo in Từ những vấn đề được đưa ra
Trang 157
trong sách có thể liên tưởng và phát triển thành hệ thống lý thuyết cho thiết kế, trình bày và biên tập nội dung cho các loại hình báo chí khác ngoài báo in
Cuốn sách Tác nghiệp báo chí trong môi trường truyền thông hiện đại (2014,
NXB Thông tin và Truyền thông) của tác giả Nguyễn Thành Lợi giới thiệu khái quát về lý thuyết truyền thông, hội tụ truyền thông và tòa soạn hội, cùng những kỹ năng mà người làm báo cần có để có thẻ tác nghiệp trong môi trường hội tụ truyền thông hiện đại Tác giả bàn đến kỹ năng viết báo đa phương tiện, trong đó coi đồ họa thông tin là ngôn ngữ thứ ba và đánh giá hình ảnh hóa dữ liệu và cách kể chuyện tuyệt vời của báo chí hiện đại
Cuốn sách Báo chí và truyền thông đa phương tiện (2017, NXB Đại học Quốc
gia Hà Nội) do tác giả Nguyễn Thị Trường Giang chủ biên nghiên cứu chuyên sâu
về truyền thông đa phương tiện trong bối cảnh hiện nay Sách trình bày hệ thống khái niệm, khái quát lịch sử ra đời và phát triển của báo chí và truyền thông đa phương tiền Nhóm tác giả cũng đưa ra hệ thống lý thuyết về báo chí đồ họa và cách về sản xuất một tác phẩm báo chí đa phương tiện sao cho đem lại hiệu quả
và đáp ứng nhu cầu của công chúng Trong sách có các gợi ý công cụ trực tuyến
hỗ trợ xây dựng sản phẩm truyền thông đa phương tiện
Luận văn thạc sĩ báo chí học Cách thức đưa tin đa phương tiện trên báo mạng
điện tử ở Việt Nam hiện nay (2010) của tác giả Phạm Thị Hồng tập trung vào
nghiên cứu và đưa ra hệ thống lý luận chung về đưa tin đa phương tiện trên báo mạng Trong luận văn, lịch sử của tin tức đa phương tiện được tóm tắt lại ngắn gọn, sự khác biệt giữa các sản phẩm đa phương tiện của báo chí cũng được chỉ ra một cách phổ quát, dễ hiểu Tác giả cũng đánh giá các thành công và hạn chế của việc đưa tin đa phương tiện ở Việt Nam hiện nay, trong đó có việc đưa tin bằng
đồ họa
Luận văn thạc sĩ báo chí Vấn đề sử dụng đồ họa trong thông tin báo chí ở Việt
Nam (2011) của tác giả Nguyễn Thị Thiện khảo sát, phân tích Bản tin thời sự 19h
của VTV1, Bản tin thời sự 19h45 của Đài PTTH Quảng Ninh, báo Thời báo kinh
tế Việt Nam và báo điện tử VnExpress Bên cạnh việc đưa ra các lý luận chung về
Trang 168
đồ họa, tác giả đã dựa trên thực trạng sử dụng đồ họa thông tin ở một số cơ quan báo chí để đưa ra kiến nghị và phương hướng phát triển đồ họa đem lại hiệu quả truyền thông và thu hút công chúng báo chí
Luận văn thạc sĩ báo chí Đồ họa thông tin trong tác phẩm báo chí trên báo
mạng điện tử Việt Nam hiện nay (2013) của tác giả Đào Thu Trang được thực hiện
trên cơ sở khảo sát, đánh giá thực trạng sử dụng đồ họa trong tác phẩm báo mạng điện tử trên báo VnExpress, Dân Trí và VnEconomy Luận văn đã đưa ra được căn bản hệ thống cơ sở lý luận về đồ họa thông tin trên báo chí nói chung Qua thực hiện phỏng vấn sâu và điều tra xã hội học, tác giả thu thập được các ý kiến nhận xét, đánh giá về những ưu điểm và hạn chế của việc sử dụng đồ họa thông tin trong phạm vi khảo sát, từ đó đề xuất một số giải pháp để nâng cao chất lượng
đồ họa thông tin hiện nay
Luận văn thạc sĩ báo chí Sử dụng thông tin đồ họa trên báo điện tử hiện nay
(2016) của tác giả Nguyễn Thanh Hà tham khảo và kế thừa hệ thống lý thuyết trước đó về đồ họa thông tin nói chung và đồ họa thông tin trên báo mạng điện tử nói riêng Tác giả đưa ra được một số vấn đề lý luận về đồ họa thông tin trên báo mạng điện tử, khái quát được lịch sử của đồ họa thông tin Từ khảo sát và phân tích thực tiễn, tác giả đề xuất một số giải pháp nâng cao chất lượng sử dụng đồ họa thông trên báo mạng đối với cơ quan báo chí và đối với nhân viên thiết kế đồ họa và biên tập viên
3 Đối tượng và phạm vi nghiên cứu
3.1 Đối tượng nghiên cứu
Đối tượng nghiên cứu của khóa luận là: “Chất lượng đồ họa thông tin trên báo mạng điện tử Việt Nam hiện nay”
3.2 Phạm vi nghiên cứu
Với đối tượng như trên, khóa luận tiến hành khảo sát báo điện tử VnExpress
và báo điện tử Tuổi Trẻ Online trong thời gian từ ngày 1/7/2017 đến ngày 31/12/2017 (6 tháng)
Trang 179
- Báo điện tử VnExpress (vnexpress.net) là một trang báo mạng điện tử ở Việt
Nam, ra mắt ngày 26/2/2001, hiện thuộc Bộ Khoa học Công nghệ Đây là báo đầu tiên ở Việt Nam chỉ có phiên bản điện tử, không có bản in giấy Theo thống kê của Alexa tháng 1/2018, VnExpress là trang báo mạng có lượt truy cập đứng thứ 2 ở Việt Nam
- Báo điện tử Tuổi Trẻ Online (tuoitre.vn) là bản điện tử của tờ báo in Tuổi
Trẻ, trực thuộc Đoàn Thanh niên Cộng sản Hồ Chí Minh Tuổi Trẻ Online ra mắt lần đầu năm 2003 và nhanh chóng phát triển mạnh mẽ Theo thống kê của Alexa tháng 1/2018, trang tuoitre.vn xếp hạng 28 trên bảng xếp hạng các trang web có lượt truy cập nhiều nhất ở Việt Nam
4 Mục đích và nhiệm vụ nghiên cứu
4.1 Mục đích nghiên cứu
Trên cơ sở hệ thống các lý luận chung về đồ họa thông tin trên báo mạng điện
tử, khóa luận tiến hành khảo sát, phân tích, đánh giá thực trạng sử dụng đồ họa thông tin trên báo mạng điện tử Việt Nam hiện nay Từ đó, khóa luận sẽ đề xuất một số giải pháp nhằm nâng cao nhằm nâng cao chất lượng đồ họa thông tin trên báo mạng điện tử Việt Nam
4.2 Nhiệm vụ nghiên cứu
Để đạt được mục đích nghiên cứu nêu trên, khóa luận tập trung giải quyết các nhiệm vụ nghiên cứu sau:
- Làm rõ những vấn đề lý luận liên quan đến đề tài, bao gồm các khái niệm công cụ, đặc điểm và cách thức phân loại đồ họa thông tin trên báo mạng điện tử
- Khảo sát, phân tích thực trạng sử dụng đồ họa thông tin trên một số trang báo mạng điện tử Việt Nam hiện nay Từ đó, đưa ra các kết luận chung nhất về vấn đề trong tình hình thực tiễn
- Đề xuất một số giải pháp để nâng cao chất lượng đồ họa thông tin trên báo điện tử Việt Nam về nội dung và hình thức
5 Cơ sở lý luận và phương pháp nghiên cứu
5.1 Cơ sở lý luận
Trang 1810
Khóa luận dựa trên cơ sở phương pháp luận của Chủ nghĩa Mác – Lê nin, tư tưởng Hồ Chí Minh; Luật Báo chí Việt Nam 2016; lý luận về ngôn ngữ báo chí và thiết kế đồ họa thông tin Ngoài ra, còn dựa trên cơ sở hệ thống lý thuyết về đặc điểm của báo mạng điện tử, đặc điểm của công chúng báo mạng và xu thế phát triển của báo chí trên thế giới
5.2 Phương pháp nghiên cứu
Để làm rõ mục đích và nhiệm vụ nghiên cứu đã đề ra, khóa luận sử dụng các phương pháp nghiên cứu sau đây:
- Phương pháp nghiên cứu tài liệu: Phương pháp này được sử dụng để phát
hiện, tham khảo các tài liệu đã được nghiên cứu, công bố trước đó Từ đó, rút ra các luận điểm, luận cứ, dẫn chứng phục vụ việc bổ sung, làm rõ vấn đề nghiên cứu của khóa luận
- Phương pháp khảo sát, thống kê: Sử dụng phương pháp này nhằm tìm kiếm,
liệt kê các đồ họa thông tin trong các tác phẩm báo chí thuộc phạm vi nghiên cứu
Từ đó, làm sáng tỏ các ưu điểm, hạn chế của các đồ họa thông tin đã thống kê được, cũng như của cơ quan báo chí sản xuất các đồ họa thông tin đó
- Phương pháp phân tích, tổng hợp: Phương pháp này được sử dụng để phân
tích các đặc điểm của các đồ họa thông tin đã khảo sát được, từ đó, tổng hợp lại, phát hiện và nếu bật điểm chung của đối tượng nghiên cứu
- Phương pháp so sánh, đối chiếu: Sử dụng phương pháp này trong khóa luận
nhằm mục đích so sánh thực trạng khảo sát với những quan điểm, luận điểm mang tính lý luận chung Nhờ đó, chỉ ra được sự giống và khác nhau giữa lý thuyết và thực tiễn của vấn đề nghiên cứu
6 Ý nghĩa lý luận và thực tiễn của khóa luận
6.1 Ý nghĩa lý luận của khóa luận
Khóa luận góp phần hệ thống hóa và bổ sung các lý luận về đồ họa thông tin Cung cấp thêm một tài liệu tham khảo, giảng dạy về đồ họa thông tin cho ngành báo chí nói riêng, ngành khoa học xã hội nhân văn nói chung, cũng như các cá nhân quan tâm đến đồ họa thông tin Đồng thời, khóa luận tổng kết một góc nhìn
Trang 1911
thực tiễn về vấn đề sử dụng đồ họa thông tin trên báo mạng điện tử Việt Nam hiện nay
6.2 Ý nghĩa thực tiễn của khóa luận
Kết quả nghiên cứu của khóa luận có thể trở thành một tư liệu chuyên ngành cho các cơ quan báo chí, trực tiếp là các cá nhân thực hiện đồ họa thông tin tham khảo trong quá trình thiết kế đồ họa Thông qua khóa luận, tác giả hy vọng có thể nâng cao chất lượng đồ họa thông tin trên báo mạng điện tử Việt Nam về cả nội dung và hình thức
Từ khóa luận này, các cá nhân, tổ chức có thể nghiên cứu, bổ sung, chỉnh sửa
để thiết kế ra các đồ họa thông tin thỏa mãn đặc điểm của báo mạng điện tử nói riêng và truyền thông hiện đại nói chung; đáp ứng nhu cầu của công chúng và phù hợp với xu thế phát triển của thế giới
7 Bố cục của khóa luận
Khóa luận này bao gồm phần mở đầu, các chương nội dung chính, tài liệu tham khảo và phụ lục Trong đó, nội dung chính của khóa luận bao gồm các chương sau:
Chương 1: Lý luận chung về đồ họa thông tin trên báo mạng điện tử
Chương 2: Thực trạng sử dụng đồ họa thông tin trên báo mạng điện tử Việt
Nam hiện nay
Chương 3: Nguyên nhân hạn chế và đề xuất giải pháp nâng cao chất lượng đồ
họa thông tin trên báo mạng điện tử Việt Nam hiện nay
Trang 2012
CHƯƠNG 1: LÝ LUẬN CHUNG VỀ ĐỒ HỌA THÔNG TIN
TRÊN BÁO MẠNG ĐIỆN TỬ 1.1 Một số khái niệm về đồ họa thông tin trên báo mạng điện tử
Đồ họa thông tin đã xuất hiện từ rất lâu, được sử dụng trên nhiều dạng ấn phẩm
khác nhau Năm 1626, Christoph Scheiner xuất bản cuốn sách Rosa Ursina sive
Sol về các nghiên cứu của ông xung quanh chu kỳ quay của mặt trời Trong sách
này, đồ họa thông tin xuất hiện dưới dạng hình minh họa thể hiện mô hình quay của mặt trời Có lịch sử lâu đời, nhưng những năm gần đây đồ họa thông tin mới thực sự phát triển mạnh mẽ, như một công cụ truyền thông đơn giản và hiệu quả Trước hết cần làm sáng tỏ đồ họa là gì, rồi từ đó rút ra khái niệm về đồ họa thông tin nói chung
Trong sách Từ điển bách khóa Việt Nam 1, đồ họa được định nghĩa là “bộ môn
nghệ thuật tạo hình dùng ngôn ngữ chủ yếu là nét vẽ, nét khắc hoặc những mảng hình tách bạch, dứt khoát, có hoặc không kết hợp với màu sắc” [11, tr 1047] Như vậy, nếu kết hợp khái niệm với định nghĩa về tin tức báo chí sẽ cho thấy bản chất của đồ họa thông tin trên báo chí, nhưng lại không thể hiện được tính công nghệ hiện đại
Theo tác giả Nguyễn Thị Trường Giang trong cuốn Báo mạng điện tử - Những
vấn đề cơ bản thì “đồ họa là những hình được vẽ, thiết kế bằng các chương trình,
phần mềm máy tính đồ họa ứng dụng trên máy vi tính để mô tả minh họa cho những chi tiết, ý tưởng nào đó” [1, tr 129] Khái niệm này phù hợp hơn với thực
tế công việc thiết kế đồ họa máy tính hiện nay
Thực tế, tìm kiếm từ khóa “infographic” trên trang từ điển trực tuyến Oxford Dictionary sẽ trả ra kết quả “là cách trình bày thông tin hay dữ liệu trực quan Ví
Trang 2113
dụ như dạng biểu đồ hay sơ đồ”1 Từ điển này cũng chỉ ra từ infographic nguyên thủy là sự kết hợp giữa information và graphic
Việc chuyển ngữ cụm từ “information graphic” sang tiếng Việt chưa có sự
thống nhất Trong sách Tổ chức nội dung và thiết kế, trình bày báo in, tác giả Hà
Huy Phượng sử dụng thuật ngữ “đồ họa tin tức” Liên quan đến vấn đề này, năm
2000, tác giả có bài viết “Sự độc đáo của thông tin đồ họa”, theo đó “Nhờ ngôn
ngữ tạo hình riêng biệt, thông tin đồ họa còn có khả năng diễn đạt chi tiết, sắp xếp hài hòa có ý đồ về nội dung và hình thức” [7, tr 224]
Tác giả Nguyễn Thành Lợi sử dụng thuật ngữ “đồ họa thông tin” ở cuốn Tác
nghiệp báo chí trong môi trường truyền thông hiện đại Trong sách, tác giả định
nghĩa “Đồ họa thông tin (Infographic) hay còn gọi là đồ họa trực quan sử dụng hình ảnh để trình bày thông tin, dữ liệu hoặc kiến thức tạo thành số liệu thống kê chính xác, cụ thể, rõ ràng giúp độc giả dễ dàng theo dõi, đọc hiểu” [5, tr 202]
Ngoài ra, nhóm tác giả sách Báo chí và truyền thông đa phương tiện dùng tới
khái niệm “báo chí đồ họa” và xếp nó vào một trong các xu thế phát triển của báo chí trong kỷ nguyên kỹ thuật số Trong tài liệu này nhắc đến nhiều thuật ngữ như: thông tin đồ họa, đồ họa thông tin, tin đồ họa, tin tức đồ họa…
Tác giả khóa luận thống nhất quan điểm chuyển ngữ “information graphic” sang tiếng Việt là “đồ họa thông tin” Dựa trên việc tổng hợp, kế thừa và bổ sung các khái niệm, quan điểm liên quan đến đồ họa thông tin ở các công trình đi trước, tác giả đưa ra khái niệm sau:
Đồ họa thông tin (tiếng Anh: information graphic, thường viết: infographic) là các thiết kế trực quan được tạo thành bằng các phần mềm đồ họa máy tính, sử dụng kết hợp chữ viết và hình ảnh để thể hiện các thông tin, dữ liệu, kiến thức phức tạp một cách rõ ràng, dễ hiểu và có tính thẩm mỹ
1 https://en.oxforddictionaries.com/definition/infographic
Trang 2214
Đồ họa thông tin trên báo mạng điện tử là đồ họa thông tin được sử dụng trên các tác phẩm báo mạng điện tử, đăng tải trên các trang báo mạng và được công chúng đón nhận chủ yếu thông qua các máy tính hay các thiết bị di động
Đồ họa thông tin trên báo mạng điện tử có sự linh hoạt về tính chất so với đồ họa thông tin nói chung, để phù hợp với tác phẩm báo mạng điện tử và đặc điểm công chúng báo mạng điện tử
1.2 Vai trò của đồ họa thông tin trên báo mạng điện tử
Đồ họa thông tin trở nên phổ biến không chỉ trên báo mạng điện tử mà còn
trên các loại hình truyền thông khác Nó giúp trình bày các số liệu, dữ liệu phức tạp một cách rõ ràng, hiệu quả và là cách trình bày thẩm mỹ không làm công chúng mất tập trung vào “cái nghệ thuật” mà bỏ qua thông tin mà người làm đồ họa muốn truyền tải Trên báo mạng điện tử, đồ họa thông tin có vai trò như sau:
Biến những thông tin, thông điệp phức tạp trở nên dễ hiểu hơn: Đồ họa thông
tin truyền tải nhiều dữ liệu, thông tin trong một không gian hạn chế Chỉ những thông tin, số liệu quan trọng, nổi bật nhất mới được đưa vào đồ họa thông tin, thêm nữa những thông tin, số liệu này sẽ được thể hiện bằng hình ảnh trực quan, do đó người đọc sẽ dễ dàng nắm được trọng tâm của vấn đề, nắm bắt được câu chuyện
Thu hút sự chú ý của công chúng: Vì độc giả của báo mạng thường lướt báo,
do đó đồ họa thông tin có ưu thế hơn bài viết thông thường nhờ có các hình ảnh, biểu tượng, chữ viết, màu sắc được thiết kế đẹp mắt, dễ dàng hấp dẫn thần kinh thị giác của con người
Giúp độc giả thu nhận thông tin hiệu quả hơn: Nhờ vào hình thức đẹp mắt,
khoa học, nội dụng ngắn gọn, rõ ràng, nên công chúng của đồ họa thông tin dễ ghi nhớ thông tin, nội dung mà nhà sản xuất muốn truyền tải và nhớ lâu hơn
Góp phần tạo dựng thương hiệu cho báo: Nếu một tờ báo điện tử thường xuyên
có các đồ họa thông tin chất lượng, có phong cách thiết kế riêng, sẽ tạo nên thương
Trang 2315
hiệu cho báo Từ đó, báo sẽ thu hút thêm đươc nhiều độc giả và tăng cơ hội có thêm độc giả trung thành
Nâng cao tầm thương hiệu của báo: Tờ báo điện tử nào sử dụng tốt các thông
tin dạng đồ họa và ứng dụng thực tế xu hướng báo chí dữ liệu sẽ tạo được ấn tượng tốt hơn đối với công chúng, hình ảnh thương hiệu báo từ đó được nâng cao hơn Ngoài ra, những bài báo dạng long-form, câu chuyện đa phương tiện thường xuyên thu hút độc giả nhờ cách viết độc đáo và thiết kế, trình bày đẹp mắt Đồ họa thông tin cũng là một phần quan trọng trong những bài báo như vậy
Dễ dàng chia sẻ và lan truyền: Đồ họa thông tin có nội dung được trình bày
trực quan, hấp dẫn sẽ thường được người dùng chia sẻ lên các trang mạng xã hội,
từ đó đồ họa thông tin sẽ có cơ hội lan truyền rộng rãi trên Internet và tờ báo mạng
sở hữu đồ họa đó sẽ thu hút được thêm độc giả
1.3 Loại hình đồ họa thông tin trên báo mạng điện tử
Tùy theo từng tiêu chí mà có những cách khác nhau để phân loại đồ họa thông tin trên báo mạng điện tử Các tiêu chí đó có thể là: nội dung, hình thức, mục đích, định dạng, công nghệ thiết kế đồ họa…
Theo bài viết 9 loại mẫu đồ họa thông tin hàng đầu 2 của tác giả Ryan
McCready, đồ họa thông tin được phân loại thành:
- Đồ họa thống kê;
- Đồ họa cung cấp thông tin;
- Đồ họa theo dòng thời gian;
- Đồ họa mô tả quá trình;
Trang 2416
- Biểu đồ
Ngoài ra, còn nhiều cách phân loại của các tác giả khác, ví dụ như tác giả Danny Ashton phân loại thành 8 dạng khác nhau3 Nhưng, một đồ họa thông tin trên báo mạng điện tử hiện nay có thể tích hợp cả biểu đồ, dòng thời gian, so sánh… chứ không chỉ có một loại duy nhất trên đồ họa Đáng lưu ý, cách gọi
“infographic” tuy chuyển ngữ sang tiếng Việt là “đồ họa thông tin” nói chung, nhưng thực tế tìm kiếm từ khóa “infographic” trên Google bản tiếng Anh, trả lại kết quả hầu hết là đồ họa thông tin dạng tĩnh Tuy nhiên, điều này không làm thay đổi khái niệm đồ họa thông tin đã nêu ở trên, vì không có vi phạm đến bản chất của đồ họa thông tin
Để phù hợp môi trường đa phương tiện của báo mạng điện tử, ở đây lựa chọn cách phân loại đồ họa thông tin dựa định dạng và hình thức trực quan như sau:
Đồ họa động
Motion Graphic
Animation
Đồ họa tương tác(Interactive)
Trang 25Hình 1.1 Một đồ họa thông tin tĩnh trên Guardian 4
Dựa trên tham khảo các cách phân chia đồ họa thông tin của các tác giả đi trước, trong khóa luận này chia đồ họa tĩnh thành 5 dạng thức cơ bản:
- Dạng dòng thời gian (timeline): Dùng để kể câu chuyện đồ họa thông qua dòng thời gian Đồ họa thông tin dạng dòng thời gian có thể thể hiện sự biến đổi của một sự vật thông qua thời gian, diễn tả một tiến trình dài, phức tạp hay giải thích nguyên nhân – kết quả
- Dạng biểu đồ: Trên đồ họa thông tin, dữ liệu, số liệu có thể được thể hiện ở nhiều dạng biểu đồ khác nhau như biểu đồ đơn, biểu đồ hỗn hợp Biểu đồ tập hợp
4 https://www.theguardian.com/news/datablog/2013/mar/14/iraq-ten-years-visualised
Trang 2618
nhiều số liệu, thống kế về một chủ đề chung; biểu đồ giúp những con số trở nên
rõ ràng, súc tích hơn, giúp người đọc dễ dàng hiểu được ý nghĩa của đồ họa
- Dạng mô tả: Đây là dạng đồ họa thông tin chia và mô tả được cấu trúc, thành phần của một sự vật, sự việc – ch thấy nội hàm và cách thức hoạt động của sự vật,
sự việc đó Đồ họa mô tả còn bao gồm cả dạng sơ đồ cho thấy kết cấu, quan hệ logic của nhiều sự vật, sự kiện khác nhau cùng trong một chủ đề
- Dạng so sánh: Là dạng đồ họa thông tin dùng để so sánh giữa hai đối tượng
có sự khác biệt, tương phản; thường được sắp xếp song hành Đồ họa so sánh thể hiện được những điểm giống và khác nhau giữa các đối tượng được đưa ra so sánh
- Dạng bản đồ, đồ họa chỉ địa điểm: Bản đồ dùng để thể hiện trực quan thông tin về một vùng, một nước hay một quốc gia trên thế giới Các nhà làm đồ họa sử dụng các mảng màu và ký hiệu khác nhau để thể hiện trọng tâm thông tin trên biểu
đồ Đồ họa chỉ địa điểm cũng đưa thông tin về vị trí của đối tượng chủ đề của đồ họa, tuy nhiên nó thường đi kèm với các số liệu và các mô tả Ví dụ, đồ họa chỉ địa điểm các trạm thu phí đường bộ xung quanh Hà Nội; hay đồ họa chỉ địa điểm
có nội dung vế mật độ dân số của các tỉnh Đồng bằng Bắc Bộ
Ngoài ra, còn một dạng đồ họa thông tin không hoàn toàn tĩnh và cũng không phải đồ họa chuyển động hẳn như motion graphic và animation, dạng này có định dạng ảnh động GIF Theo đó, một phần ảnh có yếu tố động lặp đi lặp lại phục vụ mục đích của người thực hiện đồ họa
Trong đồ họa thông tin động, chữ viết, hình ảnh và biểu tượng được làm chuyển động theo mục đích thông tin của người thiết kế Theo New York Film Academy5, motion graphic là một trong năm hình thức của Animation Cách phân chia này đúng trên nguyên tắc chuyển động của các đối tượng đồ họa thuộc hai dạng này Tuy nhiên, chúng có những kỹ thuật đặc thù khác nhau và đồ họa thông
5 styles/
Trang 271.3.2.1 Motion Graphic
Đa phần motion graphic ít có nhân vật và ít khi kể một câu chuyện đồ họa tổng thể liền mạch, thay vào đó, nó tập trung vào các đối tượng đồ họa như hình ảnh thật, biểu tượng, typography, khối màu… và hiệu ứng chuyển động của các đối tượng này Motion graphic thường không có các khung hình dựng 3D
Hình 1.2 Một sản phẩm motion graphic trên VnExpress 6
1.3.2.2 Animation
Khác với motion graphic, animation thường tập trung vào nhân vật và mạch
kể truyện Trong animation, hiệu ứng trên đối tượng và trình tự xuất hiện của các
6 3678008.html
Trang 28https://vnexpress.net/infographics/thoi-su/gan-30-ty-nao-vet-ho-guom-duoc-chi-nhu-the-nao-20
thiết kế trực quan tuần tự cố định theo dụng ý ngay ban đầu, rất ít khi có thể thay đổi Animation cũng bao gồm các đồ họa chuyển động được dựng 3D bằng kỹ thuật máy tính
Hình 1.3 Animation về Hồ sơ Paradise do Guardian thực hiện7Animation thường phổ biến dưới các hình thức:
- Traditional animation (hay classical animation, cel animation);
- 2D computer;
- 3D computer;
- Stop motion (hay cut-out motion)
Tradional animation sử dụng các khung hình vẽ tay, còn 2D computer animation lại ứng dụng các kỹ thuật đồ họa máy tính Tuy nhiên, cách phân chia kiểu này hoặc có thể chuyên sâu hơn chủ yếu dành cho các nhà sản xuất animation Công chúng báo mạng điện tử thông thường sẽ không phân biệt được các kỹ thuật sản xuất này Do vậy, có thể gộp chung traditional animation và 2D computer thành hình thức hoạt họa 2D
7 https://www.youtube.com/watch?v=MkVV2hvuQdM
Trang 29So với các loại hình báo chí hiện nay, đồ họa tương tác là phần độc quyền của báo mạng điện tử, nó thể hiện tính tương tác cao và nhanh chóng của báo mạng
Đồ họa tương tác thường xuất hiện trong các gói tin tức đa phương tiện hay câu chuyện đa phương tiện long-form
Hiện nay, Adobe InDesign là phần mềm thông dụng nhất để thiết kế đồ họa tương tác Một số nền tảng trực tuyến có thể kể đến là Zembula và Infogram
1.4 Đặc điểm của đồ họa thông tin trên báo mạng điện tử
Báo mạng có ưu thế về tính đa phương tiện hơn các loại hình báo chí khác, đặc biệt trong bối cảnh công nghệ kỹ thuật phát triển nhanh mạnh, đồ họa thông tin xuất hiện ngày càng nhiều trên báo mạng điện tử Trước hết, đồ họa thông tin được phát triển mạnh vì nó dễ tiếp thu, vượt qua rào cản ngôn ngữ, trình bày vừa thẩm mĩ, vừa khoa học nên dễ thu hút sự chú ý của công chúng Đồ họa thông tin trên báo mạng điện tử còn dễ dàng lan truyền, chia sẻ và lưu trữ
Hai khía cạnh của một đồ họa thông tin trên báo mạng là nội dung tin tức và hình thức thể hiện Đồ họa thông tin là sự kết hợp chữ viết và hình ảnh tạo nên một thiết kế trực quan Tuy nhiên, khi xét kỹ mọi đồ họa thông tin đều bao hàm năm thành tố cơ bản: chữ viết (có thể biến chuyển thành typography), hình ảnh thật, đồ họa biểu tượng, màu sắc và khoảng trống Dựa trên năm thành tố này, có
Trang 3022
thể làm sáng tỏ đặc điểm về nội dung và hình thức của đồ họa thông tin trên báo mạng điện tử
Trên báo chí, đồ họa thông tin thường được dùng để thể hiện thông tin về tình hình thời tiết; bản đồ; chỉ thời vị trí; các số liệu kinh tế như giá vàng, xăng dầu, chứng khoán…; trình bày dưới dạng dòng thời gian về một sự kiện hay tiểu sử một cá nhân nào; mô tả cách thức, phương thức thực hiện một quy trình, công việc nào đó… Nhìn chung, khi phóng viên đưa tin tức trên mọi lĩnh vực, hoàn toàn có thể tư duy làm đồ họa thông tin nếu tập trung được các điều kiện thích hợp
Về bản chất, đồ họa thông tin trong tác phẩm báo mạng điện tử là thông tin,
dữ liệu được trình bày dưới dạng trực quan Do đó, thông tin trong đồ họa đó phải mang những đặc điểm của thông tin trên báo mạng điện tử
- Thứ nhất, nó phải có tính thời sự, đáp ứng được nhu cầu thông tin của công
chúng báo mạng Đồ họa thông tin đòi hỏi tập hợp được thông tin, dữ liệu cần thiết
và cần quá trình thiết kế, do đó thường có độ trễ hơn đưa tin bình thường, tuy nhiên
nó vẫn phải đảm báo tính kịp thời
- Thứ hai, đồ họa thông tin trên báo mạng điện tử phải có nội dung rõ ràng,
dễ hiểu, thông tin chính xác, khách quan, trung thực Ngoài ra, các số liệu, dữ liệu
trong đồ họa thông tin trên báo mạng điện tử phải được dẫn từ các nguồn uy tín, được chứng thực Hay nói cách khác, đồ họa thông tin trên báo mạng điện tử phải
có giá trị thông tin
Ngoài các đặc điểm cụ thể cho đồ họa thông tin trên báo mạng điện tử, dựa trên các thành phần cấu tạo đồ họa thông tin, dưới đây là đặc điểm về nội dung của một đồ họa thông tin chất lượng:
- Câu chuyện đồ họa tổng thể, có trọng tâm Đồ họa thông tin trên báo mạng
điện tử không nhất thiết phải là một vấn đề, câu chuyện phức tạp, nhưng nó phải đảm bảo được tiêu điểm sẽ lưu lại trong đầu công chúng sau khi đọc, kể cả lướt
Trang 3123
qua đồ họa thông tin đó Đồ họa thông tin thất bại là khi công chúng đọc xong và không hiểu “điểm mấu chốt mà đồ họa thông tin này muốn truyền tải là gì?”
- Đơn giản Một đồ họa thông tin tốt biến thông tin, dữ liệu phức tạp thành
thông tin rõ ràng và trực tiếp Do đó, cần phải loại bỏ mọi nội dung không phục
vụ mục đích này
- Tiêu đề nêu bật chủ đề của đồ họa thông tin Giống như tít của một bài báo,
tiêu đề của đồ họa thông tin trên báo mạng điện tử phải cho công chúng biết đồ họa thông tin này nói về cái gì Ngoài ra, nếu đồ họa thông tin đứng độc lập thì phần dẫn nhập của nó phải như sapo của một bài báo: ngắn gọn, bao quát và lan truyền thông điệp mạnh mẽ
- Trình bày trực quan số liệu, dữ liệu hiệu quả Đặc điểm này bắt nguồn từ
quá trình nghiên cứu, lựa chọn số liệu, dữ liệu để đưa vào đồ họa thông tin trên báo mạng điện tử Đồ họa thông tin được ưa chuộng vì chúng làm trực quan những
số liệu đáng đọc, phục vụ trực tiếp chủ đề của đồ họa đó và dễ dàng công chúng đọc được và hiểu
1.4.2 Đặc điểm về hình thức của đồ họa thông tin trên báo mạng điện tử
Bản thân toàn thể một đồ họa thông tin có thể tính là một hình ảnh hay video, thêm nữa đồ họa thông tin thường là định dạng file JPG, JPEG, PNG như ảnh, hay định dạng MP4, AVI như video Do đó, nó có thể mang một vài đặc điểm hình thức của hình ảnh và video trên báo mạng điện tử Kích thước, hình dạng và dung lượng của đồ họa thông tin tùy thuộc vào từng trang báo mạng điện tử Giống như video trên báo mạng, để dễ dàng chia sẻ và lan tỏa mạnh mẽ, một video đồ họa thông tin động thường chỉ dưới 5 phút
Đồ họa thông tin trên báo mạng điện tử phải là một thiết kế vừa tính khoa học vừa có tính thẩm mỹ Hai yếu tố này cân bằng mới tạo nên được một đồ họa thông tin vừa hiệu quả truyền thông, vừa bắt mắt Đồ họa thông tin trên báo mạng điện
tử chất lượng có nhưng đặc điểm hình thức cụ thể như:
Trang 3224
- Bố cục rõ ràng Thông thường, một đồ họa thông tin có bố cục gồm hai
phần, phần tiêu đề và phần nội dung chính Hai phần này phải được thiết kế sao cho công chúng phân biệt được, nhưng thiết kế phải bổ trợ cho nhau chứ không đối nghịch hay quá khác biệt Bố cục của các phần nhỏ trong nội dung chính cũng
cần sắp xếp hợp lý, không gây rối mắt, nhiễu thông tin
- Kích thước phù hợp Hiện nay, hầu hết các tờ báo mạng điện tử không giới
hạn chiều dài của trang báo, tạo cơ hội cho người thiết kế linh hoạt trong điều chỉnh độ dài của đồ họa thông tin sao cho phù hợp với khối lượng thông tin muốn
truyền tải, mà vẫn đảm bảo công chúng còn muốn đọc đến hết đồ họa
- Màu sắc theo nội dung Tùy theo chủ đề của đồ họa thông tin đó mà người
thiết kế lựa chọn màu, sắc thái màu cho phù hợp Lựa chọn màu sắc làm nổi bật
những phần trọng tâm, những số liệu đáng chú ý
- Sự tương phản Mọi đồ họa thông tin đều cần có độ tương phản giữa màu chữ và màu nền
- Có khoảng trống, khoảng trắng Độ họa thông tin trên báo mạng điện tử có
các khoảng trống, khoảng trắng sẽ dễ nhìn, dễ tiếp thu hơn, tránh nhồi nhét quá
nhiều thông tin vào một không gian hẹp
Tiểu kết chương 1:
Nhìn chung, trong hệ thống lý luận về đồ họa thông tin trên báo mạng điện tử tuy còn chưa thống nhất trong tên gọi và các phân chia loại hình Tuy nhiên, về bản chất đều thống nhất đồ họa thông tin là cách thức trình bày dữ liệu, số liệu một cách trực quan, biến một thông điệp phức tạp trở nên đơn giản, dễ hiểu và sinh động Làm sáng tỏ và hiểu được các vấn đề lý luận về đồ họa thông tin trên báo mạng điện tử là cơ sở để tiến hành khảo sát, đánh giá thực trạng sử dụng đồ họa thông trên báo mạng điện tử Việt Nam hiện nay
Trang 3325
CHƯƠNG 2: THỰC TRẠNG SỬ DỤNG ĐỒ HỌA THÔNG TIN TRÊN
BÁO MẠNG ĐIỆN TỬ VIỆT NAM HIỆN NAY 2.1 Giới thiệu về báo điện tử VnExpress và Tuổi Trẻ Online
2.1.1 Giới thiệu về báo điện tử VnExpress
Báo điện tử VnExpress (vnexpress.net) được thành lập bởi tập đoàn FPT, ra mắt ngày 26/2/2001 trên Internet Ngày 25/11/2002, VnExpress được cấp phép báo điện tử, chính thức trở thành tờ báo đầu tiên ở Việt Nam chỉ có bản điện tử, không có bản in Báo duy trì và phát triển với nguồn thu duy nhất là quảng cáo Hiện tại, cơ quan chủ quản của VnExpress là Bộ Khoa học Công nghệ
VnExpress có giao diện nổi bật, chuyên nghiệp và hiện đại, cách thức sắp xếp các chuyên mục khoa học, phù hợp với cách đọc báo của công chúng báo mạng điện tử và đảm bảo được “đất” cho quảng cáo Từ khi thành lập đến nay, báo không ngừng đổi mới từ giao diện, cách thức tổ chức tin bài theo sự phát triển của báo trí trong kỷ nguyên kỹ thuật số, giúp cho độc giả có ấn tượng và trải nghiệm tốt nhất với báo
Với nguyên tắc đưa tin nhanh nhạy, kịp thời, tin tức trên VnExpress được cập nhật liên tục, bất kể ngày đêm và luôn nỗ lực để xóa bỏ khoảng cách địa lý của tin bài Các tin, sự kiện “nóng” thu hút sự quan tâm của độc giả có thể được tường thuật trực tiếp Ngoài đưa tin tức thời sự, báo còn có các bài bình luận, phân tích chuyên sâu ở nhiều lĩnh vực Hiện tại, VnExpress có chuyên mục, bao gồm: thời
sự, thế giới, kinh doanh, thể thao, giải trí, pháp luật… Bên cạnh đó là các chuyên trang như Ngôi Sao, iOne…, cùng một phiên bản tiếng Anh (e.vnexpress.net) VnExpress có đội ngũ phóng viên, biên tập viên chuyên nghiệp, được tuyển chọn kỹ lưỡng, liên tục đưa tin bài mới nhất, thời sự nhất; đội ngũ kỹ thuật viên, biên tập viên sẵn sàng xử lý lập tức các sự cố xảy ra Ngoài ra, VnExpress ngày càng nhận được nhiều tin, bài, ảnh, video cộng tác do độc giả gửi về Từ một trụ
sở duy nhất ở Hà Nội, VnExpress hiện đã có văn phòng đại điện ở TP Hồ Chí Minh cũng như phóng viên thường trú ở nhiều tỉnh thành
Trang 3426
VnExpress cũng là một trong số những tờ báo tiên phong ở Việt Nam về tọa soạn hội tụ Tòa soạn của báo được thiết kế mở, chỗ ngồi của các phóng viên, biên tập viên không có vách ngăn Vị trí của Ban Biên tập ở chính giữa, được gọi là bàn Super Desk, xung quanh sắp xếp các ban chuyên môn
Xếp hạng trên Alexa tháng 1/2018, vnexpress.net là trang web đứng thứ 8 Việt Nam về lượng truy cập VnExpress là trang báo mạng điện tử có lượt người đọc mỗi ngày đứng thứ hai ở Việt Nam, sau Zing.vn
2.1.2 Giới thiệu về báo điện tử Tuổi Trẻ Online
Tuổi Trẻ Online (tuoitre.vn) là phiên bản báo mạng điện tử của báo in Tuổi Trẻ có cơ quan chủ quản là Trung ương Đoàn Thanh niên Cộng sản Hồ Chí Minh Tuổi Trẻ Online ra đời ngày 1/12/2003, có tốc độ phát triển nhanh, mạnh, dần khẳng định định thương hiệu sánh với báo in Tuổi Trẻ Ngày 13/2/2008, Tuổi Trẻ Online chính thức được cấp giấy phép cho hoạt động báo mạng điện tử tiếng Việt, tiếng Anh, được quyền hoạt động độc lập như một tờ báo
Báo có giao diện khoa học, gây ấn tượng bởi màu đỏ nổi bật, chữ viết rõ ràng Tuy sử dụng chung đội ngũ phóng viên với báo in Tuổi Trẻ, Tuổi Trẻ Online lại
có các biên tập viên, kỹ thuật viên để xử lý tin tức phù hợp cho báo điện tử Bên cạnh đó là đội ngũ cộng tác viên đông đảo trên khắp cả nước Trừ trụ sở tòa soạn
ở TP Hồ Chí Minh, Tuổi Trẻ Online có văn phòng đại diện ở Hà Nội và 11 tỉnh thành khác
Hiện nay, Tuổi Trẻ Online có 17 chuyên mục chính, cùng với các chuyên trang phục vụ cho nhiều mục đích khách nhau như Tuyển sinh, Nhà đất, Thị trường 247… đặc biệt là một chuyên trang Bạn đọc làm báo Báo đưa tin thời trên nhiều lĩnh vực, nhưng hướng tập trung chủ yếu vào tin tức chính trị - xã hội, tin từ ở TP.HCM và các tỉnh miền Nam chiếm nhiều tỷ lệ lớn hơn tin từ các vùng miền khác trên cả nước Trên Tuổi Trẻ Online, độc giả cũng có thể theo dõi các sản phẩm của Truyền hình Tuổi Trẻ
Trang 3527
Với tư cách một báo mạng điện tử, báo luôn cố gắng khai thác khả năng đa phương tiện và tính tương tác Các tin bài đăng tải trên báo có độ chính xác cao nhờ trải qua khâu duyệt bài, biên tập, thẩm định nghiêm ngặt Tòa soạn của Tuổi Trẻ theo mô hình tòa soạn hội tụ, biên tập xử lý tin bài cho cả báo điện tử, báo in
và các chuyên trang, ấn phẩm khác
Tháng 1/2018, Alexa xếp Tuổi Trẻ Online vào vị trí thứ 6 về các trang báo mạng có lượng truy cập nhiều nhất Việt Nam Báo cũng đứng thứ 28 trên bảng xếp hạng các trang web có lượng truy nhất nhiều nhất Việt Nam của Alexa VnExpress và Tuổi Trẻ Online là hai báo mạng có nền tảng vững mạnh, tiềm năng phát triển tốt ở Việt Nam hiện nay, đại diện cho hai dạng báo mạng: độc lập
và phát triển từ báo in Tiến hành khảo sát sát thực trạng sử dụng đồ họa thông tin trên hai trang báo này nhằm làm sáng tỏ vấn đề nghiên cứu của khóa luận
2.2 Thực trạng sử dụng đồ họa thông tin trên báo điện tử VnExpress và Tuổi Trẻ Online
2.2.1 Thực trạng sử dụng đồ họa thông tin trên báo điện tử VnExpress
Quá trình khảo sát trên báo điện tử VnExpress tương đối dễ dàng, nhờ vào việc báo có nền tảng để xem lại bài theo ngày, kể cả cách bài được đăng tải trước đó một thời gian dài Điều này có được nhờ khả năng lưu trữ lớn của báo mạng điện
tử và hệ thống cơ sở dữ liệu trên máy chủ hiện đại của bản thân báo Quá trình khảo sát 6 tháng tin bài trên VnExpress, không thể tránh khỏi để xảy ra thiếu sót, nhưng sai sót đó là rất nhỏ so với số lượng bài khảo sát
Thời gian khảo sát: Từ ngày 1/7/2017 đến ngày 31/12/2017 (6 tháng)
Chuyên mục khảo sát: Thời sự, Thế giới, Kinh doanh, Thể thao, Giáo dục,
Khoa học
Tổng số bài khảo sát: 22.445 bài
Trang 3628
Chuyên mục Số đồ họa
thông tin
Số bài sử dụng đồ họa thông tin Số bài khảo sát
Bảng 2.1 Số lượng đồ họa thông tin và số bài sử dụng đồ họa thông tin
trên các mục khảo sát của VnEpress
Kết quả khảo sát trên báo điện tử VnExpress cho thấy, số lượng bài viết sử dụng đồ họa thông tin chỉ chiếm trung bình 2,86% trong số các tin bài đăng tải trên các chuyên mục của VnExpress trong thời gian khảo sát Con số tỷ lệ này có
sự thay đổi giữa các chuyên mục với biên độ dao động lớn, phụ thuộc vào đặc thù đưa tin, bài báo chí của từng chuyên mục của báo điện tử VnExpress Trong đó, chuyên mục Khoa học có tỷ lệ tin bài sử dụng đồ họa thông tin cao nhất là 14,41%; chuyên mục Thể thao có tỷ lệ sử dụng đồ họa thông tin thấp nhất, chỉ chiếm 0,78% các bài đã khảo sát
Chuyên mục Thời sự và Thế giới là hai chuyên mục quan trọng, có nhiều đầu mục bài nhất được đăng tải lên VnExpress mỗi ngày, nhưng tần suất xuất hiện đồ họa thông tin còn thấp Chuyên mục Khoa học có số lượng đồ họa thông tin được
sử dụng nhiều nhất – 364 đồ họa, chiếm 54,7% tổng số đồ họa thông tin khảo sát được trên VnExpress
Số lượng đồ họa thông tin chênh lệch không nhiều so với hơn số lượng tin bài
sử dụng đồ họa thông tin, cho thấy phần lớn các bài khảo sát được trên VnExpress chỉ sử dụng một đồ họa để minh họa, bổ sung thông tin cho bài viết
Trang 3729
Biểu đồ 3.1 Phân bổ đồ họa thông tin trên các chuyên mục của VnExpress
Ngoài ra, có một số đồ họa thông tin được đăng tải trong một bài viết và tái sử dụng để minh họa trong bài viết khác Khoảng thời gian giữa hai bài sử dụng cùng một đồ họa không quá gia, thường là theo cùng một dòng sự kiện hoặc cùng thuộc một chủ đề đang được dư luận quan tâm Đối với đồ họa thông tin đứng độc lập, khi được đưa vào một tin bài báo chí khác thường ở dạng ảnh cắt phần nội dung trọng tâm và đường link dẫn tới bài gốc để xem bản đầy đủ đồ họa thông tin đó Tuy nhiên, tần suất sử dụng lại đồ họa thông tin trên báo điện tử VnExpress không nhiều, chủ yếu ở chuyên mục Thời sự và Thế giới
Ví dụ, tháng 7/2017, trong chuỗi sự kiện về Căng thẳng trên bán đảo Triều Tiên, VnExpress có thực hiện một đồ họa thông tin về mẫu tên lửa xuyên lục địa Hwasong-14 đăng đầu tiên trong bài “Mẫu tên lửa đạn đạo có thể ‘vươn khắp thế giới’ của Triều Tiên”8 (đăng ngày 4/7/2017) Đồ họa này sau đó được sử dụng
8 cua-trieu-tien-3608791.html
Trang 38https://vnexpress.net/infographics/quan-su/mau-ten-lua-dan-dao-co-the-vuon-khap-the-gioi-30
trong bài “Khả năng hủy diệt của tên lửa đạn đạo xuyên lục địa”9 (đăng ngày 7/7/2018) để minh họa thêm cho bài viết mô tả và phân tích chi tiết hơn về tên lửa Hwasong-14
2.2.1.1 Khảo sát về loại hình đồ họa thông tin trên báo điện tử VnExpress
Trong các tác phẩm báo chí đăng tải trên trạng, VnExpress có đầy đủ các loại hình đồ họa thông tin bao gồm: Đồ họa tĩnh, Motion Graphic, Animation, Đồ họa tương tác Tỷ lệ sử dụng các loại hình đồ họa này thay đổi theo từng chuyên mục trên báo Nhưng nhìn chung, đồ họa tĩnh là loại hình được sử dụng nhiều nhất, đồ họa tương tác là loại hình ít được sử dụng nhất
Biểu đồ 3.2 Tỷ lệ các loại hình đồ họa thông tin được sử dụng trên các chuyên mục của VnExpress trong thời gian khảo sát (Đơn vị: %)
9 luc-dia-3609721.html
Trang 39https://vnexpress.net/tin-tuc/the-gioi/quan-su/kha-nang-huy-diet-cua-ten-lua-dan-dao-xuyen-31
Để làm sáng tỏ thực trạng sử dụng các loại hình đồ họa thông tin trên báo điện
tử VnExpress, cần chỉ ra cụ thể tình hình sử dụng các loại hình đồ họa thông tin trên các chuyên mục
- Chuyên mục Thời sự: Tỷ lệ đồ họa tĩnh và motion graphic trong các bài viết
đăng tải trên mục thời sự của VnExpress khá cân bằng – 51 đồ họa tĩnh và 53 motion graphic trên tổng số 111 đồ họa thông tin Trong chuyên mục cũng có sử dụng animation, cả ở hình thức hoạt họa 2D và dựng hình 3D nhưng số lượng
không nhiều, chỉ chiếm 5,4% số đồ họa thông tin được sử dụng trong chuyên mục
Có duy nhất một đồ họa tương tác được sử dụng trong bài dạng long-form “Vị Xuyên – Những vết thương chưa lành”10 (đăng ngày 18/7/2017)
- Chuyên mục Thế giới:
Trong chuyên mục này, tỷ lệ đồ họa tĩnh chiếm áp đảo (77,1%) so với các loại hình đồ họa còn lại Trong chuyên mục không có sử dụng đồ họa tương tác Bên cạnh đó, có hai video đồ họa dựng hình 3D được sử dụng, cả hai đều dẫn từ nguồn nước ngoài Tổng cộng chuyên mục Thế giới của VnExpress sử dụng 83 đồ họa thông tin, trong đó có 15 motion graphic
- Chuyên mục Kinh doanh: Đến 80% đồ họa thông tin trên chuyên mục này là
đồ họa chính, chiếm 32 trên 40 đồ họa được sử dụng Chỉ có 5 motion graphic và
1 animation được sử dụng Trong 3 đồ họa tương tác khảo sát được trên VnExpress, Kinh doanh có 2 và cả hai đều thuộc gói tin tức đa phương tiện
- Chuyên mục Thể Thao: Tổng kết quá trình khảo sát, chuyên mục Thể thao
của VnExpress sử dụng 37 đồ họa thông tin, 36 trong số đó là đồ họa tĩnh, chỉ có duy nhất 1 đồ họa motion graphic được sử dụng – thuộc gói tin tức đa phương tiện, được dẫn từ nguồn nước ngoài nhưng không chuyển ngữ Không tìm thấy loại hình animation và đồ họa tương tác
10 https://vnexpress.net/projects/vi-xuyen-nhung-vet-thuong-chua-lanh-3613922
Trang 4032
- Chuyên mục Giáo dục: Tỷ lệ các loại hình đồ họa thông được sử dụng trong
chuyên mục này chênh lệch không nhiều, ngoại trừ đồ họa tương tác không được
sử dụng Trong tổng số 30 đồ họa thông tin trên chuyên mục giáo dục, có 13 đồ họa tĩnh, 10 motion graphic và 7 animation
- Chuyên mục Khoa học: Khoa học chuyên mục sử dụng nhiều đồ họa thông
tin dạng motion graphic và animation nhất trong tất cả các mục được khảo sát trên báo VnExpress Chuyên mục này sử dụng đến 282 motion graphic, chiếm 77,47%
số đồ họa thông tin trong chuyên mục Đồ họa animation chiếm 19,78% và đồ họa tĩnh chỉ chiếm 2,75 %, không có đồ họa tương tác Ngoài ra, toàn bộ đồ họa thông tin trong chuyên mục Khoa học của VnExpress được dẫn từ nguồn nước ngoài
2.2.1.2 Khảo sát về nội dung và hình thức đồ họa thông tin trên báo điện tử VnExpress
• Về nội dung của các đồ họa thông tin trên báo điện tử Việt Nam
Các đồ họa tĩnh trong các chuyên của VnExpress được sử dụng ở nhiều dạng thức như dòng thời gian, đồ họa chỉ địa điểm, biểu đồ… và phần lớn là kết hợp các dạng đồ họa Ví dụ, đồ họa “Vụ cháy xưởng kẹo làm 8 người chết xảy ra như thế nào?”11 (đăng ngày 31/7/2017) vừa có các mốc thời gian của vụ cháy, vừa có phần mô tả kết cấu xưởng kẹo, thể hiện số lượng người chết, nguồn lực tham gia cứu hỏa…
Đồ họa tĩnh dạng dòng thời gian nếu không dùng để nêu các mốc thời gian hay tiến trình lịch sử ví dụ như các dấu mốc phát triển của ASEAN, thì sẽ được VnExpress sử dụng để trình bày sự nghiệp, đường thăng tiếng của các nhân vật đang gây “nóng” dư luận vì các sai phạm như trường hợp ông Đinh La Thăng, Trịnh Xuân Thanh, Lê Phước Hoài Bảo…
11 nao-3620717.html