Bộ giáo dục và đào tạo Tr-ờng Đại học Ngoại Th-ơng Công trình dự thi Cuộc thi Sinh viên nghiên cứu khoa học tr-ờng Đại học Ngoại Th-ơng Năm 2005 Tên công trình: Xây dựng và phát triển Văn hoá doanh nghiệp cho các doanh nghiệp Việt Nam trong xu thế hội nhập vào nền kinh tế tri thức Nhóm ngành: XH1b Họ và tên sinh viên: Nguyễn Thị Lan Ph-ơng Nữ - Dân tộc: Kinh Lớp A1- Khoá 41- Khoa KTNT Phạm Thị Vân Anh Nữ - Dân tộc: Kinh Lớp P1 Khoá 42 Khoa KTNT Nguyễn Thuý Nga Nữ - Dân tộc: Kinh Lớp P1 Khoá 41 Khoa KTNT Nguyễn Anh Th- Nữ - Dân tộc : Kinh Lớp A1 Khoá 41 Khoa KTNT Họ và tên ng-ời h-ớng dẫn: ThS. Trần Việt Hùng ( Giảng viên Khoa QTKD ) Hà Nội, tháng 08/2005 http://svnckh.com.vn 2 Mục lục danh mục chữ viết tắt . mục lục . lời nói đầu . Ch-ơng I: Tổng quan về văn hoá doanh nghiệp . 1 I. Một số khái niệm cơ bản 1 1. Văn hoá 1 2. Văn hoá kinh doanh 2 3 Văn hoá doanh nghiệp 4 3.1. Khái niệm về văn hoá doanh nghiệp 4 3.2. Các bộ phận cấu thành văn hoá doanh nghiệp . 6 3.3. Quá trình hình thành văn hóa doanh nghiệp 8 II. Vai trò của văn hóa doanh nghiệp . 10 1. VHDN giữ vai trò trong việc xây dựng và củng cố hình ảnh DN . 11 2. VHDN góp phần định h-ớng cho hoạt động của DN 11 3. VHDN giúp DN khai thác tối đa nguồn nhân lực . 12 4. VHDN là cơ sở điều chỉnh hài hoà các mối quan hệ trong DN . 13 III. Các yếu tố tác động lên văn hoá doanh nghiệp 14 1. Yếu tố vĩ mô . 14 1.1. Văn hoá dân tộc 14 1.2. Nhà n-ớc 17 2. Yếu tố vi mô . 18 2.1. Chủ thể . 18 2.2. Khách thể . 20 Ch-ơng II. Thực trạng việc xây dựng văn hoá doanh nghiệp ở các doanh nghiệp Việt Nam . 22 I. Giai đoạn tr-ớc đổi mới (tr-ớc năm 1986) . 22 1. Thời kỳ phong kiến 22 2. Đầu thế kỷ XX đến năm 1975 . 23 3. Thời kỳ từ năm 1975 đến năm 1986 . 24 II. Giai đoạn sau đổi mới (từ năm 1986 đến nay) 25 1. Về mặt nhận thức 25 http://svnckh.com.vn 3 1.1. Nhận thức của ng-ời lãnh đạo về văn hoá doanh nghiệp . 25 1.2. Nhận thức của ng-ời lao động trong doanh nghiệp về VHDN 28 1.3. Nhận thức của sinh viên về văn hoá doanh nghiệp 31 2. Thực trạng văn hoá doanh nghiệp ở các doanh nghiệp Việt Nam . 33 2.1. Doanh nghiệp nhà n-ớc 37 2.2. Doanh nghiệp t- nhân 41 Ch-ơng III. Một số giải pháp nhằm xây dựng và phát triển vhdn ở các doanh nghiệp Việt Nam trong xu thế hội nhập vào nền kinh tế tri thức 44 I. Bài học kinh nghiệm . 44 1. VHDN của LG-thứ nhân sâm tuyệt vời cho mọi thành công . 44 1.1. Xây dựng một nền văn hoá luôn sáng tạo giá trị vì khách hàng 45 1.2. Thu hút những nhân tài trẻ tuổi 46 1.3. Đề cao vai trò ng-ời lãnh đạo 46 2. Intel với nền văn hoá không hình thức 47 2.1. Xây dựng một môi tr-ờng đạo đức về lao động . 47 2.2. Sự kết hợp hài hoà giữa tập trung và phân quyền . 48 2.3. Lãnh đạo hay những huấn luyện viên lý t-ởng? 48 3. Công ty gạch Đồng Tâm-từ Đồng tâm đến đồng Tâm 49 3.1. Phương châmCứ đi thẳng, cứ làm đúng, làm tốt sẽ thành công 49 3.2. Xây dựng nền văn hoá h-ớng vào con ng-ời . 50 3.3. Một nhà lãnh đạo nói những điều mình nghĩ và làm những điều mình nói . 51 4. Công ty cà phê Trung Nguyên 52 4.1. Xây dựng phong cách Trung Nguyên 52 4.2. Xây dựng hàng rào ý thức bắt đầu từ chính nhân viên: Ng-ời Việt dùng hàng Việt . 53 4.3. Nền văn hoá kế thừa . 54 5. Bài học kinh nghiệm . 55 II. Một số giải pháp xây dựng và phát triển văn hoá doanh nghiệp ở các doanh nghiệp Việt Nam trong giai đoạn hiện nay 57 1. Về phía nhà n-ớc 57 1.1 Hoàn thiện môi tr-ờng pháp luật cho kinh doanh . 57 1.2 Đào tạo đội ngũ cán bộ lãnh đạo doanh nghiệp 59 1.3 Hỗ trợ DN trong hoạt động sản xuất kinh doanh, tạo điều kiện để các DN có cơ hội xây dựng văn hoá DN 61 http://svnckh.com.vn 4 2. Về phía Doanh nghiệp 62 2.1. Về phía quản trị doanh nghiệp . 63 2.2. Xây dựng một mô hình VHDN tích cực, h-ớng vào con ng-ời 64 2.3. Xây dựng và phát triển triết lý kinh doanh bền vững . 65 2.4. Nâng cao ý thức về VHDN cho mọi thành viên trong DN . 69 2.5. Kết hợp truyền thống và hiện đại trong xây dựng VHDN 70 Kết luận 71 Tài liệu tham khảo . 72 Phụ lục . 74 http://svnckh.com.vn 5 Lời mở đầu Thuật ngữ văn hoá doanh nghiệp (VHDN) ngày càng đ-ợc đề cập đến nhiều hơn trong những năm gần đây. Trên thế giới, không chỉ trong các doanh nghiệp (DN) mà tại các tr-ờng Đại học lớn ở các n-ớc Âu, Mỹ nh- Anh, Pháp, Mỹ, Australia và cả các n-ớc Châu á nh- Singapore, Hàn Quốc đều đ-ợc học về vấn đề này. Nhiều nhà nghiên cứu cũng đ-a ra những công trình lớn về VHDN nh- Hofstede (Mỹ), Usunier (Pháp) . Đặc biệt vào cuối thế kỷ XX, khi khuynh h-ớng quản trị h-ớng tới lợi nhuận (Profit oriented management) liên tiếp gặp phải thất bại, nên buộc phải lùi b-ớc nh-ờng chỗ cho phong cách quản trị h-ớng tới con ng-ời (People oriented management) thì những vấn đề nh- văn hoá kinh doanh (Business culture), văn hoá doanh nghiệp (Cooporate culture), đạo đức kinh doanh (Business ethic) đ-ợc quan tâm nhiều hơn. Ngày nay, rõ ràng không phải ngẫu nhiên mà VHDN đ-ợc xếp vào một trong bốn nguồn lực chính của một DN bên cạnh nguồn nhân lực, vật lực và tài lực nh- nhà nghiên cứu ng-ời Nhật U. Waykaki đã từng nhận định: Nguồn tài sản trong kinh doanh của doanh nghiệp hiểu theo nghĩa rộng, ngoài con ng-ời, tiền vốn, vật tư, hàng hoá,còn bao gồm những nguồn tài sản mà mắt thường không nhìn thấy nh-ng có tác dụng cực kỳ to lớn. Nguồn tài sản vô hình đó là phong thái hay văn hoá doanh nghiệp, mà cốt lõi của phong thái chính là triết lý kinh doanh. Vị trí quan trọng của nguồn lực thứ t- này đang dần đ-ợc khẳng định rõ nét. Bởi lẽ VHDN - sự trộn lẫn đặc biệt các giá trị, các tiêu chuẩn, thói quen, truyền thống, những thái độ ứng xử và lễ nghi mà DN làm ra trong quá trình sản xuất kinh doanh - tạo nên cái bản sắc riêng của mỗi DN, qua đó giúp DN xây dựng và củng cố hình ảnh của mình. Nó chính là những giá trị vô hình góp phần định h-ớng cho hoạt động của DN, giúp DN khai thác tối đa các nguồn lực, là cơ sở điều chỉnh hài hoà các mối quan hệ trong DN. Theo kinh nghiệm thực tế của nhiều DN trên thế giới cho thấy thiếu đi yếu tố văn hoá thì DN khó có thể đứng vững và tồn tại đ-ợc. ở Việt Nam, từ khi Nhà n-ớc ta tiến hành chính sách đổi mới, chuyển từ nền kinh tế tập trung quan liêu bao cấp sang kinh tế thị tr-ờng, các hoạt động kinh doanh của DN Việt Nam phát triển ngày càng phong phú. Tuy nhiên, trong quá trình đó các DN n-ớc ta đã bộc lộ nhiều thiết sót quan trọng, một trong những số http://svnckh.com.vn 6 đó là sự coi nhẹ và ch-a ý thức đầy đủ về vai trò của VHDN, nhiều ng-ời vẫn coi VHDN là lĩnh vực đứng ngoài kinh tế. Tr-ớc tình hình đó, để giúp DN có nhận thức đúng đắn về vấn đề này thì tháng 5/1995, Trung tâm khoa học xã hội và nhân văn quốc gia phối hợp với uỷ ban Unesco Việt Nam đã tổ chức cuộc hội thảo khu vực Châu á - Thái Bình Dương về chủ đề Văn hoá doanh nghiệp với sự tham gia của nhiều đại biểu từ các n-ớc trong khu vực. Nh-ng cuộc hội thảo này mới dừng ở mức độ gợi mở, đ-a ra một số quan niệm về VHDN, phân tích ở góc độ này hay góc độ khác những vấn đề về vai trò của văn hoá với DN mà ch-a cụ thể ở từng quốc gia. Vì vậy để cụ thể hóa ảnh h-ởng to lớn của VHDN đối với các DN Việt Nam trong xu thế hội nhập vào nền kinh tế tri thức, đặc biệt khi cuộc cách mạng số hoá đang bùng nổ với việc phát triển và ứng dụng th-ơng mại điện tử trong các DN, nhóm nghiên cứu đã chọn đề tài: Xây dựng và phát triển văn hoá doanh nghiệp cùa các doanh nghiệp Việt Nam trong xu thế hội nhập vào nền kinh tế tri thức. 1. Đối t-ợng và phạm vi nghiên cứu Đối t-ợng nghiên cứu của đề tài: - Là những quan niệm, cách hiểu về văn hoá, về văn hoá kinh doanh, về VHDN, về vai trò của VHDN, và các yếu tố tác động đến VHDN qua đó đ-a ra những giải pháp nhằm xây dựng và phát triển VHDN ở Việt Nam. - 400 Sinh viên thuộc 6 tr-ờng ĐH thuộc khối ngành kinh tế (ĐH Ngoại Th-ơng, ĐH Công Đoàn Khoa QTKD, ĐH Quốc Gia Khoa Kinh tế, ĐH Kinh tế, ĐHDL Ph-ơng Đông Khoa Tài chính , ĐH Ngoại Ngữ- Khoa QTKD) và 500 nhân viên tại 27 DN đóng trên địa bàn Hà Nội, Hà Tây. Phạm vi nghiên cứu: - Phân tích và học hỏi kinh nghiệm của một số DN trên thế giới cũng nh- ở Việt Nam trong việc thiết lập và truyền bá VHDN. 2. Thời gian nghiên cứu: - Nghiên cứu đ-ợc tiến hành từ tháng 3 - 8/2005 3. Mục tiêu nghiên cứu : + Tìm hiểu về VHDN. http://svnckh.com.vn 7 + Mô tả kiến thức, thực hành văn hoá trong DN ở Việt Nam và nhân thức của SV các ngành kinh tế về VHDN. Khẳng định sự cần thiết khách quan của VHDN tại các DN n-ớc ta + Xác định các yếu tố tác động đến VHDN ở Việt Nam. + Đánh giá một cách khách quan thực trạng VHDN ở Việt Nam trên cơ sở đó đề xuất một số giải pháp nhằm cải thiện môi tr-ờng văn hoá doanh nghiệp ở Việt Nam trong xu thế hội nhập vào nền kinh tế tri thức. 4. Ph-ơng pháp nghiên cứu: Trong quá trình nghiên cứu các ph-ơng pháp sau đây sẽ đ-ợc sử dụng: o Ph-ơng pháp điều tra xã hội học thông qua việc thiết kế mẫu điều tra (phụ lục 1, 2), nhằm thu đ-ợc những thông tin từ khách thể về nhận thức, hành vi có liên quan đến tri thức và phạm vi nghiên cứu. Trên cơ sở đó tập hợp, phân tích làm cơ sở lập luận cho đề tài của mình. o Ph-ơng pháp thống kê, ph-ơng pháp đối chiếu - so sánh, ph-ơng pháp phân tích tổng hợp, ph-ơng pháp quan sát . Đồng thời có kế thừa những kết quả nghiên cứu khác của các tác giả trong và ngoài n-ớc. 5. Vấn đề đạo đức nghiên cứu : - Đối t-ợng điều tra đ-ợc giải thích cặn kẽ mục đích của cuộc điều tra, để hợp tác trong việc cung cấp thông tin. Thông tin thu đ-ợc từ những ng-ời tham gia nghiên cứu đều đ-ợc giữ bí mật. 5. Những đóng góp của đề tài - Hệ thống hoá và góp phần làm rõ một số vấn đề lý luận cơ bản về VHDN - Phân tích thực trạng, đánh giá những thành công cũng nh- những tồn tại cần khắc phục trong việc xây dựng VHDN ở các DNVN. - Đề xuất một số giải pháp cần thiết nhằm xây dựng và phát triển VHDN ở các DN Việt Nam trong xu thế hội nhập vào nền kinh tế tri thức. 6. Kết cấu của đề tài Ngoài phần mở đầu, kết luận, mục lục, tài liệu tham khảo và một số phụ lục, nội dung đề tài đ-ợc chia làm ba ch-ơng: Ch-ơng I: Tổng quan về văn hoá doanh nghiệp Ch-ơng II: Thực trạng văn hoá doanh nghiệp ở Việt Nam http://svnckh.com.vn 8 Ch-ơng III: Một số giải pháp nhằm xây dựng và phát triển văn hoá doanh nghiệp ở các DNVN Đề tài này còn rất mới mẻ, dù đã tham khảo rất nhiều tài liệu nh-ng do thời gian và trình độ còn hạn chế nên đề tài chắc chắn không tránh khỏi thiếu sót, nhóm nghiên cứu rất mong nhận đ-ợc sự góp ý, phê bình của các thầy cô để nghiên cứu đ-ợc hoàn thiện hơn. . trình: Xây dựng và phát tri n Văn hoá doanh nghiệp cho các doanh nghiệp Việt Nam trong xu thế hội nhập vào nền kinh tế tri thức Nhóm ngành: XH1b Họ và tên. đề tài: Xây dựng và phát tri n văn hoá doanh nghiệp cùa các doanh nghiệp Việt Nam trong xu thế hội nhập vào nền kinh tế tri thức. 1. Đối t-ợng và phạm