ĐỀ CƯƠNG Quan Hệ quốc tế Cao cấp lý luận chính trị

BÀI 1. CỤC DIỆN THẾ GIỚI HIỆN NAY. 2 Câu 1) Phân tích sự vận động của cục diện thế giới từ năm 1991 đến nay để thấy sự tác động lớn của cục diện thế giới tới Việt Nam 2 Câu 2) Chứng minh luận điểm: Từ sau chiến tranh Lạnh đến nay một trật tự thế giới mới chưa hình thành nhưng xu hướng đa cực, đa trung tâm đang diễn ra rõ nét. Các đối sách của Việt Nam cần phải làm trong xu hướng đó 6 BÀI 2. SỰ ĐIỀU CHỈNH CHIẾN LƯỢC CỦA CÁC NƯỚC LỚN 9 Câu 1. Điều chỉnh chiến lược của Mỹ dưới thời Tổng thống Donald Trump 9 CÂU 2. Điều chỉnh chiến lược của Trung Quốc từ sau Đại hội XIX đến nay 13 câu 3: vấn đề cạnh tranh trungmỹ hiện nay và đối sách của việt nam 18 câu 4: đối sách của việt nam trong sự điều chỉnh của các nước lớn 22 Bài 3. ASEAN TRONG CẤU TRÚC QUYỀN LỰC CHÂU Á – THÁI BÌNH DƯƠNG 28 Câu 1: Đánh giá vị thế địa chiến lược của ĐNA và vai trò trung tâm của ASEAN. 28 Câu 2. Các cơ chế để khẳng định vị thế của ASEAN trong không gian quyền lực Châu Á –TBD 33 BÀI 4. ĐƯỜNG LỐI ĐỐI NGOẠI VÀ CHỦ TRƯƠNG HỘI NHẬP QUỐC TẾ CỦA ĐẢNG, NHÀ NƯỚC VIỆT NAM HIỆN NAY. 35 Câu 1: Quá trình hình thành và phát triển đường lối đối ngoại Việt Nam thời kỳ đổi mới 35 Câu 2: Phương châm, nguyên tắc chỉ đạo hoạt động đối ngoại hiện nay 38 Câu 3: Thành tựu và vấn đề đặt ra của quá trình hội nhập quốc tế 40 Câu 4: Các trọng điểm chủ yếu của đối ngoại Việt Nam hiện nay. 44

BÀI 1 CỤC DIỆN THẾ GIỚI HIỆN NAY 2

Câu 1) Phân tích sự vận động của cục diện thế giới từ năm 1991 đến nay để thấy sự tác động lớn của cục diện thế giới tới Việt Nam 2

Câu 2) Chứng minh luận điểm: Từ sau chiến tranh Lạnh đến nay một trật tự thế giới mới chưa hình thành nhưng xu hướng đa cực, đa trung tâm đang diễn ra rõ nét Các đối sách của Việt Nam cần phải làm trong xu hướng đó 6

BÀI 2 SỰ ĐIỀU CHỈNH CHIẾN LƯỢC CỦA CÁC NƯỚC LỚN 9

Câu 1 Điều chỉnh chiến lược của Mỹ dưới thời Tổng thống Donald Trump 9

CÂU 2 Điều chỉnh chiến lược của Trung Quốc từ sau Đại hội XIX đến nay 13

câu 3: vấn đề cạnh tranh trung-mỹ hiện nay và đối sách của việt nam 18

câu 4: đối sách của việt nam trong sự điều chỉnh của các nước lớn 22

Bài 3 ASEAN TRONG CẤU TRÚC QUYỀN LỰC CHÂU Á – THÁI BÌNH DƯƠNG 28

Câu 1: Đánh giá vị thế địa chiến lược của ĐNA và vai trò trung tâm của ASEAN 28

Câu 2 Các cơ chế để khẳng định vị thế của ASEAN trong không gian quyền lực Châu Á –TBD 33

BÀI 4 ĐƯỜNG LỐI ĐỐI NGOẠI VÀ CHỦ TRƯƠNG HỘI NHẬP QUỐC TẾ CỦA ĐẢNG, NHÀ NƯỚC VIỆT NAM HIỆN NAY 35

Câu 1: Quá trình hình thành và phát triển đường lối đối ngoại Việt Nam thời kỳ đổi mới 35

Câu 2: Phương châm, nguyên tắc chỉ đạo hoạt động đối ngoại hiện nay 38

Câu 3: Thành tựu và vấn đề đặt ra của quá trình hội nhập quốc tế 40

Câu 4: Các trọng điểm chủ yếu của đối ngoại Việt Nam hiện nay 44

BÀI 1 CỤC DIỆN THẾ GIỚI HIỆN NAY.

Câu 1) Phân tích sự vận động của cục diện thế giới từ năm 1991 đến nay để thấy sự tác động lớn của cục diện thế giới tới Việt Nam

- K/N về cục diện TG

Cục diện thế giới: Là "trạng thái" của thế giới tại một thời điểm nhất định, phản ánh tương quan lực lượng và quan hệ giữa các chủ thể quốc tế chính 1 , trước hết là các cường quốc, các trung tâm quyền lực lớn Nó bao gồm cả các xu hướng vận động của các tương quan lực lượng và quan hệ giữa các chủ thể chính tại thời điểm đó Về nội hàm, Cục diện thế giới bao

quát tất cả các lĩnh vực từ kinh tế, chính trị, quân sự, văn hóa, tôn giáo Nhưng, trong phântích, nghiên cứu về Cục diện thế giới vẫn thường tập trung chủ yếu vào lĩnh vực chính trị - anninh trong một bối cảnh chung của các yếu tố kinh tế, văn hóa

- Khái quát quá trình hình thành cục diên TG hiện nay

Với sự tan rã của Liên Xô (12-1991), trật tự hai cực được ra đời từ Hội nghị Yalta 1945) cũng chấm dứt sự tồn tại Từ đó, thế giới bước vào thời kỳ không có trật tự, thường vẫnđược đánh giá là thế giới đầy khoảng trống quyền lực Tuy nhiên, không vì thế mà thế giới trởnên hỗn loạn, càng không đi đến sự cáo chung; ngược lại, thế giới vẫn tiếp tục vận động và pháttriển trong những cục diện sinh động với những đặc điểm phong phú

(2-Trên từng phương diện hoặc theo lăng kính nhìn nhận, giới nghên cứu quốc tế đã phânchia thời kỳ từ năm 1991 đến nay thành một số cục diện TG Tuy nhiên, trên bình diện chính trịtổng quát có thể nhận rõ điêtm nối giữa thế kỷ XX và thế kỷ XXI là cột mốc của hai cục diệnthế giới; cục diện từ năm 1991 đến năm 2000 và cục diện từ năm 2001 đến nay Cả hai cục diệnnày được hình thành và vận động trong môi trường đầy chuyển động mang tầm cỡ lịch sử toànthế giới:

Một là, cách mạng khoa học - công nghệ hiện đại, kinh tế tri thức và quá trình toàn cầu hóa tiếp

tục diễn ra cả về bề rộng và chiều sâu làm thay đổi kết cấu của tất cả các không gian địa - kinh

tế, địa - chính trị, cũng như các cấu trúc quyền lực và phương thức vận hành của chúng

Hai là, thế giới tư duy lại về mục tiêu phát triển; đồng thời, thường xuyên bất ổn do các cuộc

khủng hoảng kinh tế - xã hội gây ra

Ba là, xuất hiện ngày càng rõ nét sự quản trị toàn cầu bên cạnh chính phủ quốc gia cùng nhau

quản lý xã hội thế giới

Xét từ nguyên nhân kinh tế, sự phụ thuộc lẫn nhau giữa các nền kinh tế và nguy cơ khủnghoảng tiềm tàng thường trực đặt ra nhu cầu sống còn phải xác lập một cơ chế quản lý hữu hiệutrên quy mô thế giới Xét từ nguyên nhân xã hội và môi trường, chính phủ các nước, các tổchức quốc tế, các tổ chức xã hội công dân phải cùng nhau hành động trong cuộc đấu tranhchống đói nghèo, bệnh tật, khùng hoảng môi trường sinh thái; đồng thời cùng nhau xác lập mộtkiểu quan hệ mới trong xã hội quốc té chứa đựng sự đồng thuận giữa ngưòi với người và giữangười với tự nhiên Xét từ nguyên nhân chính trị, cơ cấu quyền lực quốc tế cũ không còn phùhọp với thế giới hiện đại và cũng không đáp ứng được yêu cầu xác lập trật tự kinh tế, chính trịthế giới sau Chiến tranh lạnh

Bốn là, các vấn đề toàn cầu trở nên ngày càng nghiêm trọng, đặt các quốc gia - dân tộc và các

chủ thể quốc tế khác phải phối hợp tư duy và hành động vì sự sinh tồn của hành tinh

- đặc điểm cục diện thế giới hiện nay:

1

Một là, cục diện thế giới hiện nay do nhiều loại hình chủ thể quốc tế cùng nhau tạo thành.

Trước hết, đó là 193 quốc gia thành viên Liên hợp quốc đang thể hiện vai trò, vị trí của mìnhtrong đời sống quốc tế nhờ vào nguyên tắc bình đẳng “mỗi nước, một phiếu bầu” tại diễn đànlớn nhất toàn cầu này Các nước Thường trực Hội đồng Bảo an Liên hợp quốc (P5) là Mỹ, Nga,Trung Quốc, Anh, Pháp; nhóm các nước công nghiệp phát triển (G7) gồm Mỹ, Đức, Anh, Pháp,Italia, Nhật Bản, Canada); nhóm các nước có nền kinh tế mới nổi (BRICS) gồm Brazil, Nga,

Ấn Độ, Trung Quốc, Nam Phi; nhóm 20 nước mới nổi (G20) , đương nhiên là những chủ thểquan trọng hàng đầu

Loại hình chủ thể thứ hai là các tổ chức quốc tế liên chính phủ; các tổ chức quốc tế phi chínhphủ; các phong trào chính trị, xã hội toàn cầu, các tập đoàn đa quốc gia, xuyên quốc gia; cácthực thể xuyên quốc gia khác

Các tổ chức quốc tế liên chính phủ được thành lập từ các quốc gia có chủ quyền, gọi tắt là cácnước thành viên Tổ chức quốc tế liên chính phủ lớn nhất là Liên họp quốc, thành lập năm 1945với mục đích duy trì hòa bình và an ninh trên thế giới, phát triển các mối quan hệ hữu nghị giữacác dân tộc và tiến hành họp tác quốc tế giữa các nước trên cơ sở tôn trọng nguyên tắc binhđẳng và quyền tự quyết của các dân tộc

Ngoài ra, thế giới còn một hệ thống các tổ chức quốc tế liên chính phù phong phú, đa dạngđược phân loại theo lĩnh vực, theo quy mô, theo ngành nghề Cho đến nay, Việt Nam là thànhviên của 63 tổ chức quốc tế và có quan hệ với hơn 650 tổ chức phi chính phù trên thế giới

Hai là, cục diện thể giới ngày nay là cục diện đa cực, đa trung tâm.

Mặc dù một cực trước kia là Liên Xô tự tan rã, nhưng cực còn lại là Mỹ cũng không vì thế màxác lập được cục diện đơn cực; thế giới cũng không trở thành độc tôn của siêu cường Mỹ Tráilại, một số cường quốc đã phát triển vượt bậc, vưon lên chiếm thứ hạng cao; trong khi đó, sứcmạnh Mỹ trên một số lĩnh vực có sự sa sút nhất định và nhìn chung địa vị siêu cường của Mỹ

có sự suy giảm tương đối, thậm chí bị thách thức Nổi bật nhất là sự phát triển đáng kinh ngạccủa Trung Quốc sau gần 40 năm cải cách, mở cửa từ năm 1978 đến nay Từ một quốc gia chậm

phát triển, Trung Quốc đã vươn lên vị trí là nền kinh tế thứ hai thế giới, sau Mỹ; là quốc gia có nguồn dự trữ ngoại tệ lớn nhất thế giới, trên 3.000 tỷ USD; là công xưởng sản xuất hàng hóa lớn nhất toàn cầu; là quốc gia có ngân sách quốc phòng lớn thứ hai thế giới; là chủ thể có sức manh mềm đặc sắc, hiệu quả; đến năm 2030 dự đoán sẽ có giá tri GDP ngang với Mỹ và từ đó

sẽ liên tục vượt Mỹ

Ba là, cục diện thế giới hiện nay có tương quan lực lượng rất bất cân xúng giữa các cực, các trung tâm quyền lực.

Về mặt chi tiêu quân sự, một mình nước Mỹ có ngân sách quốc phòng dao động trên dưới 600

tỷ USD/năm trong nhiều năm qua, bằng 1/2 tổng ngân sách quốc phòng của toàn thế giới Trênlĩnh vực kinh tế, Mỹ chiếm trên 20% GDP toàn cầu Mặt khác, Mỹ cũng chiếm gần 1/2 các mũinhọn công nghệ của tương lai; chiếm phần lớn các trường đại học danh giá nhất; chi phối cáctập đoàn truyền thông toàn cầu Chính vì ưu thể vượt trội nhiều mặt như vậy, Mỹ hiện nayđược thế giới thừa nhận là siêu cường duy nhất; sau nó, hàng thứ hai mói là các cường quốc.Với tính cách là một trung tâm quyền lực quốc tế, EU ngày nay đang trải qua thời kỳ khó khănnhất trong lịch sử tồn tại của mình Khủng hoảng nợ công, suy thoái kinh tế, bất ổn định xã hội

ở nhiều quốc gia thành viên, làn sóng di dân, khuynh hướng ly khai, dân tộc chủ nghĩa cực đoanvới trường họp điển hình là Brexit năm 2016 đang đẩy toàn bộ cấu trúc của EU vào tinh trạngtrì hệ, bất đồng nội bộ gay gắt khi bàn đến tương lai nhất thể hóa châu Âu và củng cố sức mạnhchung

Liên bang Nga tuy có một số biểu hiện khẳng định vị thế quốc tế thông qua các hoạt động quân

sự, an ninh trong những năm vừa qua, nhưng về tổng thể vẫn là một cường quốc trong thế yếu,

bị suy giảm nhiều trong so sánh lực lượng với các cực, các trung tâm quyền lực khác

Các thực thể quyền lực quốc tế mới xuất hiện, trong đó có nhóm BRICS, G20, Tổ chức họp tácThượng Hải (SCO) gồm Trung Quốc, Nga, Kazakhstan, Kyrgyzstan, Tajikistan và Uzbekistanđều chưa trở thành những tổ chức quyền lực theo đúng nghĩa, chưa là sức manh vật chất đốitrọng được vói các cực, các trung tâm truyền thống

Bốn là, cục diện thế giới hiện nay không đồng dạng, mà trên moi bình diện đều có diện mạo, tương quan lực lượng rất khác nhau.

Trên bình diện kinh tế, diện mạo đa cực, đa trung tâm là rõ nét nhất, được thể hiện qua sự tươngtác giữa các trung tâm là Mỹ, EU, Nhật Bản, BRICS, G20, ASEAN, MERCOSUR Toàn thếgiới trở thành một chuỗi sản xuất - kinh doanh toàn cầu, trong đó các mắt khâu phụ thuộc vàquyết định, lẫn nhau một cách hữu cơ

Trên bình diện quân sự và khoa học - công nghệ, diện mạo đa cực, đa trung tâm rất mờ nhạt,thay vào đó là sự hiện diện của cục diện đơn cực do siêu cường Mỹ thống trị Nhờ tiềm lựckinh tế và khoa học công nghệ vượt hội, siêu cường Mỹ hiện nay đang chiếm ưu thế tác chiến -chiến lược đồng bộ cả trên bộ, trên biển và hên không; có khả năng can dự vào mọi điểm nóngtrên thế giới

Trên bình diện an ninh, trước các nguy cơ huyền thống và phi truyền thống ngày càng lợi hại,thế giới có vô cùng nhiều cực đến mức có thể nói là vô cực! Không siêu cường, cường quốc,hoặc thiết chế quyền lực nào có thể trờ thành trung tâm bảo đảm an ninh thế giới Thậm chí, dù

là siêu cường, cũng không thể tự mình đảm bảo an ninh quốc gia

Tính chất đa chiều, đa bình diện này đặt ra yêu cầu phải sử dụng tư duy hình học không gian đểnhận dạng đầy đủ cục diện thế giới ngày nay, đánh giá nó trên từng phương diện cụ thể, tiến tớinhận thức nó một cách tổng thể

- Định vị VIệt Nam trong cục diện TG

Việc xác định đúng vị trí Việt Nam trong "bàn cờ chính trị" khu vực và thế giới là việc làm cấpbách và cần thiết trong việc định hướng chiến lược cho đối ngoại Việt Nam Trên cơ sở bốicảnh quốc tế và thực trạng đất nước chúng ta có thể xác định vị trí Việt Nam trong Cục diện thếgiới hiện nay:

Thứ nhất: Việt nam là một nước Đông Nam Á - nơi hội tụ lợi ích của nhiều nước lớn, đặc

biệt là nơi các nước lớn đang điều chỉnh chính sách và gia tăng ảnh hưởng Vì vậy, Việt Namcần xây dựng và điều chỉnh chính sách làm sao cho thích hợp để vừa giữ vững đường lối độclập vừa hội nhập thành công và phát triển

Thứ hai: Việt Nam là một chủ thể tích cực, năng động, đáng tin cậy và có trách nhiệm

trong cộng đồng khu vực và thế giới Việt Nam là thành viên của ASEAN

Thứ ba: Việt Nam là một nước đang phát triển theo định hướng XHCN, có chính sách

đối ngoại phấn đấu vì hòa bình, hợp tác, phát triển công bằng, dân chủ ở khu vực và trên thếgiới

Ý nghĩa của việc "định vị" đòi hỏi chúng ta phải thể hiện đúng với bản sắc và những quy

chuẩn hành vi đi cùng với quy chế thành viên ASEAN trong các hoạt động đối ngoại Nghĩa là,

Việt Nam phải thật sự "chủ động, tích cực và là thành viên có trách nhiệm" trong ASEAN.

Điều này cũng làm giảm nguy cơ bị các nước lớn lôi kéo, chia rẽ buộc phải đi theo họ trong

"ván bài" giữa các nước lớn

Ngoài ra, "định vị" trong cục diện thế giới hiện nay Việt Nam còn là một nước theo định

hướng XHCN, có chính sách đối ngoại rộng mở, tích cực, đây là một đặc thù của Việt Nam.

Trong thực hiện chính sách đối ngoại, qua các kỳ Đại hội Việt Nam đã dần bổ sung một sốnguyên tắc như: "độc lập dân tộc gắn với CNXH", "đảm bảo lợi ích dân tộc chân chính", "độclập, tự chủ", "phát triển quan hệ với nước lớn và quan hệ láng giềng, khu vực" Những nguyêntắc đối ngoại này vừa thể hiện xu thế quốc tế, vừa bảo đảm phục vụ lợi ích thiết thân của đấtnước, phản ánh Việt Nam nhận thức được xu thế phát triển của cục diện thế giới và khu vực, đãtìm kiếm sự đồng thuận cao của dân tộc trong việc phấn đấu vì lợi ích dân tộc mà không còn bịcảm tính chi phối, các nước giảm mặc cảm đối với ta về ý thức hệ tạo tiền đề cho ta hội nhậpvào khu vực và quốc tế thành công hơn nữa

Với vị trí trên, Việt nam đã và đang chịu những tác động:

Một là: Trong cuộc chạy đua khốc liệt, để tăng sức mạnh tổng hợp, tất cả các quốc gia

đều giành ưu tiên cao cho khoa học - công nghệ và đi liền với nó là chất lượng nguồn nhân lực.Điều đó đặt Việt Nam trước những thách thức gay gắt hơn, có nguy cơ tụt hậu xa hơn, nêukhông kịp thời có những điều chỉnh thích hợp trong chiến lược phát triển

Hai là: Trong cuộc chạy đua hiện nay, nhu cầu về nguyên nhiên liệu, nhất là về dầu

khí ngày một lớn, nước ta nằm trong khu vực có tiềm năng, trữ lượng dầu khí tương đối lớn,

do đó được các nước bên ngoài quan tâm, mặt khác vì mục tiêu phát triển, nhu cầu nănglượng của ta ngày một tăng, nên ngoại giao năng lượng cần trở thành một nhiệm vụ quantrọng

Ba là: Việt Nam nằm trong khu vực Đông Nam Á cũng như Châu Á - Thái Bình Dương

là sự phát triển năng động, là "động lực" phát triển của thế giới được tất cả các nước lớn quantâm, do đó chịu tác động của sự tranh chấp, giành giật phức tạp giữa các nước lớn cả về chínhtrị, quân sự lẫn kinh tế.Đặc biệt là việc Trung Quốc đang gia tăng các hành động cường quyềntrắng trợn đòi hỏi “chủ quyền” hết sức phi lý bất chấp luật pháp quốc tế hiện nay

Đối sách của Vn

Tất cả những biến động trên thế giới đó đòi hỏi Việt Nam cần Đối sách tới một số vấn đềnhư:

Thứ nhất, đánh giá sâu sắc và toàn diện cục diện thế giới để đề ra một chiến lược tổng thể;

tổ chức lại các lực lượng nghiên cứu đối ngoại theo sự chỉ đạo thống nhất “Việt Nam cần kiên định nhất quán đường lối đối ngoại độc lập, tự chủ, đa phương hóa, đa dạng hóa; là bạn, là đối tác tin cậy của tất cả các quốc gia và là thành viên có trách nhiệm trong cộng đồng quốc

tế Việt Nam không ngừng nỗ lực làm sâu sắc thêm và xây dựng quan hệ đối tác chiến lược, đối tác hợp tác cùng có lợi với các quốc gia,thực thi chính sách quốc phòng hòa bình và tự vệ Việt Nam không là đồng minh quân sự của nước nào và không để nước ngoài nào đặt căn cứ quân

sự trên lãnh thổ Việt Nam Việt Nam không liên minh với nước này để chống lại nước khác.” 2

Thứ hai, trong khuôn khổ chiến lược chung, cần định vị rõ Việt Nam ở vị trí nào trong chiến lược của các nước lớn; mối nguy cơ nào là trực tiếp và lớn nhất? Trên quan điểm tổng thể

cần có phương cách đối phó nào để bảo vệ lợi ích quốc gia, dân tộc? Để bảo vệ chủ quyền, toànvẹn lãnh thổ cần được đặt trong mối liên hệ như thế nào với yêu cầu bảo vệ môi trường hòabình, ổn định và thế trận đối ngoại nói chung?

Thứ ba, nghiên cứu một cách thấu đáo chính sách của các nước lớn.

2

Thứ tư, kiên trì đường lối đối ngoại độc lập, tự chủ, vì lợi ích dân tộc thực sự, theo đuổi

chính sách đa dạng hóa, đa phương hóa nhất quán, khéo léo tranh thủ sự đồng tình, ủng hộ rộngrãi của cộng đồng quốc tế

Thứ năm, có chính sách rõ ràng hơn và những biện pháp thiết thực nhằm khai thác lợi thế

là một nước ở khu vực đang trở thành trung tâm mới của thế giới, trong đó hết sức tích cực, chủđộng, phát huy vai trò, góp phần gắn kết ASEAN như một cộng đồng

Tóm lại: Cục diện thế giới trong hai thập niên đầu thế kỷ XXI vẫn tiếp tục có nhiều biến

động Cuộc chạy đua về khoa học và công nghệ;xu thế toàn cầu hóa; sự "xoay trục", điều chỉnh chiếnlược của Mỹ, sự hồi sinh của Nga, sự trỗi dậy mạnh mẽ của Trung Quốc, Ấn Độ và nhiều quốc giamới nổi đã dẫn đến sự dịch chuyển tương quan sức mạnh toàn cầu Xu thế dân chủ hóa đời sốngquốc tế, sự hợp tác ngày càng có hiệu quả của các tổ chức khu vực và liên khu vực đã mở ra kỷnguyên đa phương trong mọi hoạt động của thế giới hiện nay Nền kinh tế thế giới đang phải đươngđầu với cuộc khủng hoảng kinh tế-tài chính lớn chưa từng có trong vòng gần 100 năm qua Hòabình, hợp tác, phát triển vẫn là xu thế lớn, tuy còn tiềm ẩn những nhân tố gây mất ổn định như tranhchấp về ảnh hưởng và quyền lực; biên giới, lãnh thổ, biển đảo, tài nguyên, xung đột sắc tộc, tôngiáo Sự phát triển mạnh mẽ của toàn cầu hóa làm cho tính tùy thuộc lẫn nhau giữa các quốc giangày một tăng lên Các quốc gia và toàn nhân loại ngày càng phải đoàn kết, chung tay cùng nhau giảiquyết các vấn đề toàn cầu như: biến đổi khí hậu, bùng nổ dân số, tài nguyên cạn kiệt, chênh lệchkhoảng cách phát triển, giầu - nghèo Có thể nhận thấy, mọi sự biến đổi dù lớn hay nhỏ của cụcdiện thế giới đều tác động trực tiếp đến việc điều chỉnh chính sách của các quốc gia Do đó, sự biếnđổi của cục diện thế giới luôn là vấn đề mà mọi quốc gia đều phải quan tâm nghiên cứu khi hoạchđịnh chiến lược phát triển đất nước của mình

Câu 2) Chứng minh luận điểm: Từ sau chiến tranh Lạnh đến nay một trật tự thế giới mới chưa hình thành nhưng xu hướng đa cực, đa trung tâm đang diễn ra rõ nét Các đối sách của Việt Nam cần phải làm trong xu hướng đó

Vận dụng phương pháp luận mác xít và thế giới quan Hồ chí Minh trong nghiên cứu tình

hình thế giới đương đại chúng ta có thể hiểu: Cục diện thế giới: Là "trạng thái" của thế giới tại một thời điểm nhất định, phản ánh tương quan lực lượng và quan hệ giữa các chủ thể quốc tế chính, trước hết là các cường quốc, các trung tâm quyền lực lớn Nó bao gồm cả các xu hướng vận động của các tương quan lực lượng và quan hệ giữa các chủ thể chính tại thời điểm đó Về

nội hàm, Cục diện thế giới bao quát tất cả các lĩnh vực từ kinh tế, chính trị, quân sự, văn hóa,tôn giáo Nhưng, trong phân tích, nghiên cứu về Cục diện thế giới vẫn thường tập trung chủyếu vào lĩnh vực chính trị - an ninh trong một bối cảnh chung của các yếu tố kinh tế, văn hóa

- Khái quát quá trình hình thành cục diện thế giới hiện nay:

Sau khi Liên Xô và các nước xã hội chủ nghĩa ở Đông Âu sụp đổ, hệ thống xã hội chủ nghĩa thếgiới tan rã, "chiến tranh lạnh" và trật tự thế giới hai cực kết thúc Mặc dù một cực trước kia làLiên Xô tự tan rã, nhưng cực còn lại là Mỹ cũng không vì thế mà xác lập được cục diện đơncực; thế giới cũng không trở thành độc tôn của siêu cường Mỹ Tuy nhiên, từ đó đến nay, nhất

là trong 10 năm gần đây, tình hình thế giới biến đổi nhanh chóng, thế giới từng bước chuyển từđơn cực sang đa cực, đa trung tâm do tương quan lực lượng, sức mạnh của các nước lớn có sựthay đổi nhanh chóng.Trong thời gian đó, các nước lớn điều chỉnh chiến lược, vừa hợp tác, thỏahiệp, vừa cạnh tranh, đấu tranh, kiềm chế lẫn nhau Tập hợp lực lượng, liên kết, cạnh tranh, đấutranh vì lợi ích quốc gia tiếp tục diễn ra rất phức tạp Đối tượng và đối tác; đối thủ và đồngminh; thù địch và bạn bè có thể sẽ hoán vị cho nhau một cách hết sức bất quy ước Lợi íchquốc gia - dân tộc sẽ là cỗ máy động lực chính tạo ra dọc ngang các véc tơ chuyển động này

Trên từng phương diện hoặc tùy theo lăng kính nhìn nhận, giới nghiên cứu quốc tế đã phân chiathòi kỳ từ năm 1991 đến nay thành một số cục diện thế giới Tuy nhiên, trên bình diện chính trịtổng quát, có thể nhận rõ thời điểm nối giữa thế kỷ XX và thế kỷ XXI là cột mốc cùa hai cụcdiện thế giới: cục diện từ năm 1991 đến năm 2000 và cục diện từ năm 2001 đến nay Cả hai cụcdiện này được hình thành và vận động trong môi trường đầy chuyển động mang tầm cỡ lịch sửtoàn thế giới:

Một là, cách mạng khoa học - công nghệ hiện đại, kinh tế tri thức và quá trình toàn cầu hóa tiếptục diễn ra cả về bề rộng và chiều sâu làm thay đổi kết cấu của tất cả các không gian địa - kinh

tế, địa -chính trị, cũng như các cấu trúc quyền lực và phương thức vận hành của chứng

Hai là, thế giới tư duy lại về mục tiêu phát triển; đồng thòi, thường xuyên bất ổn do các cuộckhùng hoảng kinh tế - xã hội gây ra

Ba là, xuất hiện ngày càng rõ nét sự quản trị toàn cầu bên cạnh chính phủ quốc gia cùng nhauquản lý xã hội thế giới

Bổn là, các vấn đề toàn cầu trở nên ngày càng nghiêm trọng, đặt các quốc gia - dân tộc và cácchủ thể quốc tế khác phải phối hợp tư duy và hành động vì sự sinh tồn của hành tinh

- Phân tích cục diện thế giới ngày nay là cục diện đa cực, đatrung tâm:

Thực tế cho thấy, mặc dù Mỹ hiện nay tuy vẫn là cường quốc số một thế giới, song, một số cường quốc đã phát triển vượt bậc, vươn lên chiếm thứ hạng cao; trong khi đó, sức mạnh Mỹ trên một số lĩnh vực có sự sa sút nhất định và nhìn chung địa vị siêu cường của Mỹ có sự suy giảm tương đối, thậm chí bị thách thức Dưới sự điều hành của Tổng thống D.Trump, siêu

cường Mỹ có nhiều điều chỉnh trong chính sách toàn cầu, dồn ưu tiên cho các mục tiêu đối nội,phục vụ cho khẩu hiệu mang tính cương lĩnh “Nước Mỹ trên hết” Thay vào đó, là sự vươn lênchủ động, manh mẽ của cường quốc Trung Quốc như thực thể mới dẫn dắt nhiều quá trình hộinhập toàn cầu; đồng thời, Liên bang Nga, Nhật Bản, Ấn Độ cũng triển khai nhiều chính sáchthể hiện rõ nét hơn vị thế của các cường quốc đang cạnh tranh quyết liệt quyền lực quốc tế.Hiệnnay, cộng đồng quốc tế đều xác nhận một hiện thực rằng, cục diện hiện nay do nhiều cực, nhiềutrung tâm chi phối thế giới có các nước lớn gồm: Mỹ, Trung Quốc, một số nước trong EU,Nga, Nhật Bản và Ấn Độ Các cực, các trung tâm quyền lực vừa cạnh tranh vừa phối hợp, vừađấu tranh vừa hợp tác, vừa đối trọng vừa thỏa thuận với nhau trong quá trình giải quyết cáccông việc quốc tế

Trên bình diện kinh tế, diện mạo đa cực, đa trung tâm là rõ nét nhất, được thể hiện qua sự tươngtác giữa các trung tâm là Mỹ, EU, Nhật Bản, BRICS, G20, ASEAN, MERCOSUR Toàn thếgiới trở thành một chuỗi sản xuất - kinh doanh toàn cầu, trong đó các mắt khâu phụ thuộc vàquyết định, lẫn nhau một cách hữu cơ

Trên bình diện quân sự và khoa học - công nghệ, diện mạo đa cực, đa trung tâm rất mờ nhạt,thay vào đó là sự hiện diện của cục diện đơn cực do siêu cường Mỹ thống trị Nhờ tiềm lựckinh tế và khoa học công nghệ vượt hội, siêu cường Mỹ hiện nay đang chiếm ưu thế tác chiến -chiến lược đồng bộ cả trên bộ, trên biển và hên không; có khả năng can dự vào mọi điểm nóngtrên thế giới

Trên bình diện an ninh, trước các nguy cơ huyền thống và phi truyền thống ngày càng lợi hại,thế giới có vô cùng nhiều cực đến mức có thể nói là vô cực Không siêu cường, cường quốc,hoặc thiết chế quyền lực nào có thể trờ thành trung tâm bảo đảm an ninh thế giới Thậm chí, dù

là siêu cường, cũng không thể tự mình đảm bảo an ninh quốc gia

Diện mạo đa cực, đa trung tâm của cục diện thế giới trong những năm vừa qua được thể hiệnqua sự hình thành của hai không gian địa - chiến lược mới, đó là “vành đai và con đường” doTrung Quốc cầm lái và khu vực Ấn Độ Dương - Thái Bình Dương với “tứ giác kim cương”(Mỹ, Nhật Bản, Ấn Độ, Australia) do Mỹ khởi xướng.

Tháng 11-2014, trong khuôn khổ Hội nghị thượng đỉnh lần thứ 22 của APEC được tổ chức tại

Bắc Kinh, nguyên thủ nước chủ nhà chính thức nêu sáng kiến hợp tác “Một vành đai, một con đường” Liền sau đó, các văn kiện của Đảng và Chính phủ Trung Quốc nhanh chóng công bố nội dung chi tiết của sáng kiến gồm hai bộ phận:Vành đai kinh tế con đường tơ lụa (SREB)

được xây dựng dọc theo hành lang Âu - Á trên nền của con đường tơ lụa vốn có trong lịch sử

Như vậy, SREB và MSR tạo thành một vành đai, một con đường kết nối Trung Quốc với đại lục Á - Âu và toàn thế giới bằng cả hànhlang trên bộ và hành lang trên biển "Một vành đai, một con đường” tạo ra không gian kinh tế thương mại khổng lồ với dân số 4,4 tỷ người (2/3 dân số

toàn cầu), GDP hơn 21.000 tỷ USD (1/3 GDP thế giới), có thể tạo ra giá trị thương mại hơn

2.500 tỷ USD/năm Từ năm 2017, tên gọi được điều chỉnh lại là sáng kiến họp tác "Vành đai và con đường", xác định 5 lĩnh vực kết nối: chính sách, cơ sở hạ tầng, thương mại, tiên tệ và giao lưu nhân dân

Ẩn Độ Dương - Thái Bình Dương, còn gọi là Ắn Độ Dương - Tây Thái Bình Dương, có sự trỗidậy của Trung Quốc và sự nổi lên chậm hơn của Ắn Độ đã khôi phục các mối hên kết giữa TháiBình Dương và Ấn Độ Dương cũng như giữa Đông Á và Nam Á trong một không gian địa -chiến lược trong bản đồ thế giới hiện đại

Vào cuối năm 2017, chính quyền Mỹ đã thừa nhận chủ đề một Ấn Độ Dương - Thái BìnhDương tự do và cởi mờ, kêu gọi quan hệ đối tác kéo dài 100 năm giữa siêu cường Mỹ và cườngquốc Ấn Độ “đang trỗi dậy một cách có trách nhiệm” Trong chuyến thăm dài ngày đến châu Ávào tháng 11-2017, Tổng thống Mỹ D.Trump đã xác định rõ khu vực này là “Ắn Độ Dương -Thái Bình Dương” chứ không chỉ là “châu Á - Thái Bình Dương” như thông thường Tổngthống Mỹ cũng đánh giá cao tầm quan trọng của “tứ giác kim cương” trong đối thoại an ninh.Khu vực Ắn Độ Dương - Thái Bình Dương chiếm gần 1/2 dân số thế giới; hành lang thươngmại có ý nghĩa chiến lược và nhộn nhịp nhất thế giới với 1/3 nguyên liệu thô và 2/3 dầu mỏ củathế giới phải đi qua đây, với sự hiện diện của các quốc gia công nghiệp mới, các nền kinh tếĐông Bắc Á và Đông Nam Á năng động; cùng với Trung Đông và châu Phi giàu tài nguyên khu vực này trở thành một trong những động lực phát triển kinh tế thế giới và nơi sản xuất hàngtiêu dùng toàn cầu

- Đối sách của Việt Nam

Tất cả những biến động trên cục diện thế giới hiện nay đòi hỏi Việt Nam cần có những đối sáchtập trung vào những việc:

Một là, đánh giá một cách sâu sắc và toàn diện cục diện thế giới để đề ra một chiến lược tổngthể; tổ chức lại các lực lượng nghiên cứu lĩnh vực đối ngoại theo sự chỉ đạo thống nhất, trêntinh thần: “Việt Nam cần kiên định nhất quán đường lối đối ngoại độc lập, tự chủ, đa phươnghóa, đa dạng hóa; là bạn, là đối tác tin cậy của tất cả các quốc gia và là thành viên có tráchnhiệm trong cộng đồng quốc tế Việt Nam không ngừng nỗ lực làm sâu sắc thêm và xây dựngquan hệ đối tác chiến lược, đối tác hợp tác cùng có lợi với các quốc gia, thực thi chính sáchquốc phòng hòa bình và tự vệ Việt Nam không là đồng minh quân sự của nước nào và không

để nước ngoài nào đặt căn cứ quân sự trên lãnh thổ Việt Nam Việt Nam không liên minh vớinước này để chống lại nước khác.”

Hai là, trong khuôn khổ chiến lược chung, cần định vị rõ Việt Nam ở vị trí nào trong chiếnlược của các nước lớn; mối nguy cơ nào là trực tiếp và lớn nhất? Trên quan điểm tổng thể cần

có phương cách đối phó nào để bảo vệ lợi ích quốc gia, dân tộc

Ba là, cần có sự nghiên cứu một cách thấu đáo, toàn diện về chính sách của các nước lớn Bốn là, kiên trì đường lối đối ngoại độc lập, tự chủ, vì lợi ích dân tộc thực sự, theo đuổi chínhsách đa dạng hóa, đa phương hóa nhất quán, khéo léo tranh thủ sự đồng tình, ủng hộ rộng rãicủa cộng đồng quốc tế

Năm là, có chính sách rõ ràng hơn và những biện pháp thiết thực nhằm khai thác lợi thế làmột nước ở khu vực đang trở thành trung tâm mới của thế giới, trong đó hết sức tích cực, chủđộng, phát huy vai trò, góp phần gắn kết ASEAN thành một cộng đồng mạnh về tự do hóa, bảo

hộ, thuận lợi hóa và xúc tiến đầu tư

Tóm lại, tình hình thế giới và khu vực những năm qua và đặc biệt thời gian gần đây có nhiềudiễn biến rất phức tạp, khó lường Sự điều chỉnh chiến lược của các nước lớn đã tạo ra nhiều hệlụy, bao gồm cả cơ hội lẫn thách thức đối với các nước ở khu vực châu Á-Thái Bình Dương,trong đó có Việt Nam Trong bối cảnh đầy bất định, bất ổn và bất an đó, Việt Nam đã giữ vữngmục tiêu, kiên trì đường lối đối ngoại mà Đảng ta đã khẳng định tại Đại hội XII, đồng thời triểnkhai chính sách đối ngoại một cách tích cực, chủ động và linh hoạt Hoạt động ngoại giao trongthời gian qua được đẩy mạnh trên cả bình diện song phương lẫn đa phương.Đáng chú ý là chínhtrong năm 2019- năm có nhiều bất ổn định,Việt Nam đã trao đổi đoàn cấp cao với hầu hết cácnước lớn có vai trò quan trọng đối với phát triển và an ninh của đất nước với những dấu ấnchưa từng có

Nhận định rõ các xu thế không thể đảo ngược của thế giới, cùng với việc kiên trì hộinhập quốc tế, đặc biệt là hội nhập kinh tế quốc tế, Việt Nam không chỉ đứng vững trước nhữngthách thức của thời cuộc, mà còn vươn lên khẳng định vị thế ngày càng cao ở khu vực và trêntrường quốc tế Đây chính là minh chứng rõ nét của việc vận dụng tư tưởng ngoại giao Hồ ChíMinh trong tình hình mới, đặc biệt là nguyên tắc “dĩ bất biến, ứng vạn biến” trong một cục diệnđầy biến động của khu vực và thế giới Kiên trì đường lối đối ngoại của Đảng, linh hoạt về sáchlược trên cơ sở lợi ích quốc gia - dân tộc, Việt Nam sẽ không chỉ tiếp tục đứng vững trướcnhững biến động phức tạp của thế giới và khu vực, mà còn có thể tận dụng cơ hội vươn lênkhẳng định vị thế của đất nước./

BÀI 2 SỰ ĐIỀU CHỈNH CHIẾN LƯỢC CỦA CÁC NƯỚC LỚN

Câu 1 Điều chỉnh chiến lược của Mỹ dưới thời Tổng thống Donald Trump

- Khái quát về nước Mỹ:

Mỹ là quốc gia nằm ở phía Bắc lục địa châu Mỹ, có diện tích 9.393.000 km2 (lớn thứ tưthế giới), dân số 274,024 triệu (năm 2015), chiếm 4,51 % dân số thế giới, ngày quốc khánh: 4 -

7 (1776)

- Khái quát chính sách ĐN của MỸ

Mục tiêu chiến lược xuyên suốt, nhất quán, không thay đổi, mang tính chất lâu dài là duytrì và củng cố vị trí bá quyền thế giới của Mỹ trong tất cả các lĩnh vực chính trị - tư tưởng, kinh

tế - thương mại, quân sự - an ninh Tuy nhiên, quan niệm, nội dung bá quyền và cách thức thựchiện bá quyền có sự thay đổi, điều chỉnh từ G Bush (Bush cha) đến B Clintơn, từ B Clintơnđến G.W Bush (Bush con), B Obama và Donld Trump hiện nay

Để thực hiện mục tiêu chiến lược bao trùm trên, chính quyền Mỹ tập trung vào các mụctiêu được gọi là trụ cột, là căn cứ, là cơ sở trong tổng thể chiến lược đối nội và đối ngoại của

Mỹ như sau:

Một là, củng cố và tăng cường an ninh cho Mỹ và đồng minh của Mỹ.

Hai là, bảo đảm sự thịnh vượng kinh tế cho nước Mỹ.

Ba là, thúc đẩy dân chủ và nhân quyền ở nước ngoài.

Một điều dễ nhận thấy là tất cả các mục tiêu kể trên đều gắn liền với mục tiêu trên hết vàkhông thay đổi là phục vụ các lợi ích quốc gia của Mỹ Các chính quyền Mỹ xác định nước Mỹ

có 3 nhóm lợi ích quốc gia ở 3 cấp độ như sau:

Thứ nhất, các lợi ích quốc gia quan trọng sống còn.

Thứ hai, các lợi ích quốc gia quan trọng.

Thứ ba, các lợi ích ngoại vi và các lợi ích khác.

Trên thực tế, Mỹ luôn tuân thủ nguyên tắc căn cứ vào lợi ích để có biện pháp, hành độngtương ứng Để bảo đảm các lợi ích quốc gia, tư tưởng chỉ đạo chính sách đối ngoại Mỹ là tưtưởng thực hiện hành động ngoại giao trên cơ sở sức mạnh, trước hết là sức mạnh quân sự Tuynhiên, qua các đời Tổng thống và đến đời Tổng thống Donald Trump đã có một số điều chỉnh nhấtđịnh

- Chiến lược của Mỹ dưới thời Tổng thống Donalh Trump

Trong năm đầu tiên lên nắm quyền, Tổng thống Mỹ D.Trump thể hiện một cái nhìn đối vớithế giới hoàn toàn khác hẳn với những người tiền nhiệm D.Trump đã thực thi triệt để mộtkiểu “ngoại giao đánh đổi, có đi có lại” để đáp ứng mục đích “nước Mỹ trên hết” và giànhđược tối đa lợi thế đối với các đối tác, với những thỏa thuận tốt nhất có thể Đặc biệt, Tổngthống D.Trump cho thế giới “cảm giác” về một nước Mỹ đang theo đuổi một chính sách

“không chắc chắn” so với những cam kết khi vận động tranh cử năm 2016

Đối với khu vực châu Á - Thái Bình Dương

Do thời gian cầm quyền của Tổng thống D.Trump chưa được nhiều, nên Mỹ chưa thểhiện quan điểm rõ ràng đối với châu Á - Thái Bình Dương sau quyết định “loại bỏ” chính sách

“tái cân bằng” tại khu vực của chính quyền tiền nhiệm, nhất là sau quyết định rút khỏi TPP.Việc Tổng thống D.Trump dùng thuật ngữ “Ấn Độ Dương - Thái Bình Dương” thay vì thuậtngữ quen thuộc là “Châu Á - Thái Bình Dương” trong chuyến thăm đầu tiên tới châu Á với tưcách là Tổng thống (2017) đã khiến giới phân tích và dư luận quan tâm, suy đoán rằng đây cóthể là một nét mới trong chính sách châu Á của Mỹ

Chính sách “Ấn Độ Dương - Thái Bình Dương” của Tổng thống D.Trump có hai trụ cộtchính: (1) tăng cường vị trí chiến lược của Ấn Độ; (2) thúc đẩy thành lập liên minh gồm 4 nước

là Mỹ, Nhật Bản, Australia và Ấn Độ Một khu vực “Ấn Độ Dương - Thái Bình Dương: Tự do

và rộng mở” sẽ có tác động lớn không chỉ đến cục diện của khu vực, mà cả trên phạm vi toàncầu Các nhà phân tích cho rằng, mục đích đầu tiên của chính sách này sẽ kêu gọi các nước cóliên quan giữ vững trật tự khu vực dựa trên luật lệ, đặc biệt là các tranh chấp lãnh hải Bên cạnh

đó, nó sẽ góp phần thúc đẩy tự do thương mại, bằng cách tự do hóa các thiết chế thương mạikhu vực và ủng hộ tự do hàng hải Còn “tứ giác kim cương” gồm Nhật Bản, Ấn Độ, Australia

và Mỹ sẽ đẩy mạnh họp tác, đảm bảo an ninh cho khu vực nói chung và các quốc gia nhỏ tạiĐông Nam Á nói riêng

- Chính sách đối với khu vực Trung Đông

Tháng 3-2017, Tổng thống D.Trump đã ký một sắc lệnh cấm vận Iran vì nước này thử tênlửa đạn đạo Tiếp đó, tháng 8-2017, Quốc hội Mỹ thông qua Đạo luật HR3364, trong đó cấmvận Iran với cáo buộc nước này tài trợ khủng bố và sở hữu tên lửa đạn đạo Như vậy là, thay vìđưa Iran vào khuôn khổ ràng buộc của một hiệp ước để tiến tới chấm dứt chương trình pháttriển hạt nhân dưới thời Tổng thống B.Obama, chính quyền của D.Trump lại quay sang dồn épIran với mục đích làm cho nước này phải thay đổi cả chính sách đối ngoại.

Đối với tiến trình hòa bình Palestine - Israel, một mặt, Mỹ ủng hộ phương án thông quađàm phán; mặt khác, lại công nhận Jerusalem là thủ đô của Israel, gợi lại mâu thuẫn có khảnăng tạo xung đột cao vốn tiềm ẩn mà các đời tổng thống tiền nhiệm không dám thực hiện

- Điều chỉnh chiến lược với Afghanistan

Ngày 21-8-2017, Tổng thống D.Trump đã công bố Chiến lược mới của Mỹ đối vớiAfghanistan, nhằm chấm dứt cuộc chiến dai dẳng suốt 16 năm qua Chiến lược mới đối vớiAfghanistan của D.Trump khác biệt nhiều so với thời B.Obama và giới phân tích cho rằng,chiến lược này kém khả thi hơn vì không đánh giá đúng vai trò của Pakistan trong việc giảiquyết vấn đề ở Afghanistan

- Đối với Trung Quốc

Sự điều chỉnh chính sách của chính quyền D.Trump biểu hiện tập trung trên các lĩnh vựcquan hệ kinh tế - thương mại, quan hệ chính trị và quan hệ về an ninh Với quan hệ kinh tế -thương mại: Tháng 7-2017, Tổng thống D.Trump ký sắc lệnh điều tra Trung Quốc về các viphạm thương mại Quá trình điều tra tiến hành khoảng một năm trước khi ra quyết định mới,với các nội dung: bảo vệ sở hữu trí tuệ cho các doanh nghiệp Mỹ; dựng rào cản tiếp cận thịtrường; thâm hụt thương mại giữa Mỹ với Trung Quốc năm 2017 đạt gần 276 tỷ USD - mứccao nhất trong lịch sử thương mại hai nước Phát biểu tại Bắc Kinh trong chuyến công du châu

Á (2017), Tổng thống D.Trump nhấn mạnh quan hệ thương mại giữa Mỹ và Trung Quốc là

“mối quan hệ một chiều và bất công” Sự điều chỉnh này mặc dù không làm thay đổi tính chất

“tùy thuộc lẫn nhau” trong quan hệ kinh tế giữa hai bên, nhưng làm trầm trọng thêm những bấtđồng, nghi kỵ, thiếu lòng tin, có nguy cơ dẫn đến một cuộc chiến tranh thương mại giữa haicường quốc kinh tế hàng đầu thế giới

Với quan hệ chính trị - an ninh: Tuy còn khác biệt trên nhiều vấn đề, thậm chí xung độtlợi ích, nhưng quan hệ Mỹ - Trung trên lĩnh vực này có nhiều lợi ích chung lớn đan xen, tùythuộc lẫn nhau Những xung đột lợi ích trong quan hệ Mỹ - Trung tập trung ở vấn đề Đài Loan;hạt nhân, tên lửa đạn đạo của Triều Tiên; vấn đề tự do hàng hải hay quân sự hóa Biển Đông

Có thể thấy, sau một năm đầu cầm quyền, chính sách của chính quyền D.Trump trên lĩnhvực chính tri - an ninh đối với Trung Quốc vẫn là sự tiếp nối chính sách của Tổng thốngB.Obama, nhưng lại nhấn mạnh hơn đến khía cạnh quân sự

- Vấn đề hạt nhân của Cộng hòa Dân chủ nhân dân Triều Tiên

Những lo ngại về tình hình bán đảo Triều Tiên liên tục gia tăng, khi Triều Tiên phớt lờnhững phản đối của quốc tế vẫn tiếp tục thử hạt nhân và tên lửa đạn đạo gây tranh cãi Độngthái này trở thành nguy cơ lớn nhất đối với sự ổn định tại khu vực Đông Á kể từ sau Chiếntranh thế giới lần thứ hai Những nỗ lực đàm phán trước đây dường như không thu được bất kỳkết quả nào đáng khích lệ, bài toán Triều Tiên vẫn chưa thể tìm ra lời giải Tổng thốngD.Trump cuối tháng 5-2017 đã ký phê duyệt kế hoạch chính sách 4 điểm về giải quyết vấn đềTriều Tiên Bước sang năm 2018, ngay từ đầu năm những tín hiệu tích cực cho việc giải quyếtkhủng hoảng tên lửa, hạt nhân trên bán đảo Triều Tiên đã xuất hiện Sau rất nhiều nỗ lực ngoạigiao của các bên liên quan, Hội nghị Thượng đỉnh Mỹ - Triều Tiên đã được tiến hành vào ngày

1262018 tại Singapore Có thể nói rằng, kết quả của Hội nghị Thượng đỉnh này là “rất tốt” theo đánh giá của Tổng thống D.Trump, hai bên đã thu hẹp sự khác biệt về cách thức giải quyếtkhủng hoảng hạt nhân trên bán đảo Triều Tiên Tuyên bố chung của cuộc gặp Thượng đỉnh Mỹ

Triều Tiên gồm 4 điểm chính khẳng định sự thừa nhận và tin tưởng lẫn nhau, cam kết cùngnhau thực hiện đầy đủ và nhanh chóng các điều khoản trong tuyên bố chung, cùng nhau đónggóp cho hòa bình, thịnh vượng trên bán đảo Triều Tiên cũng như trên thế giới Mặc dù chặngđường phía trước còn dài và đầy trắc trở, nhưng có thể thấy ràng, cuộc gặp Thượng đỉnh Mỹ -Triều có nhiều ý nghĩa to lớn, mở ra một kỷ nguyên mới sau nhiều thập kỷ căng thẳng, thù địchgiữa hai nước

- Với Liên bang Nga

Trong những tháng đầu cầm quyền, Tổng thống D.Trump luôn bộc lộ sự yêu thích vàngưỡng mộ Tổng thống Nga V.Putin với những tuyên bố muốn “hâm nóng” quan hệ với Tổngthống Nga, gây “sốc” khi tuyên bố Tổng thống Nga V.Putin là nhà lãnh đạo tốt hơn Tổng thống

Mỹ B.Obama Nhưng với cơ chế tam quyền phân lập của nền chính trị Mỹ không cho phépTổng thống D.Trump thực hiện theo ý muốn riêng của mình trong việc ban hành các chínhsách, nhất là đối ngoại Vì vậy, tháng 8-2017, Quốc hội Mỹ thông qua luật trừng phạt kinh tếđối với Nga (Thượng viện đã bỏ phiếu thông qua dự luật với tỷ lệ 98/2, còn ở Hạ viện với tỷ lệ419/3) Sự điều chỉnh chính sách đối với Nga lần này của chính quyền Mỹ đã đẩy mối quan hệ

Mỹ - Nga vào trạng thái đối đầu không khác gì thời Chiến tranh lạnh Tình hình được dự báocòn diễn biến phức tạp

- Về quan hệ kinh tế đối ngoại

Tổng thống D.Trump chủ trương áp dụng chính sách bảo hộ mậu dịch; phản đối các FTA

đa phương và rút khỏi TPP vì cho rằng nó không mang lại nhiều lợi ích cho các doanh nghiệpvừa và nhỏ, mà trái lại, nó cướp đi việc làm của người Mỹ vì hàng hóa ngoại rẻ hơn lấn át hàngnội địa Mỹ Đồng thời chính quyền D.Trump còn xúc tiến xây bức tường dọc theo biên giớiMexico nhằm ngăn người nhập cư bất hợp pháp và đàm phán lại các điều khoản của Hiệp địnhthương mại tự do Bắc Mỹ (NAFTA)

- Công bố Chiến lược an ninh quốc gia ngay trong năm đầu cầm quyền: Ngày

18-12-2017, Tổng thống D.Trump công bố Chiến lược an ninh quốc gia mới của Mỹ với 4 trụ cột: bảo

vệ đất nước và người dân Mỹ, thúc đẩy sự thịnh vượng, gìn giữ hòa bình thông qua sức mạnh,thúc đẩy tầm ảnh hưởng của Mỹ

Đối sách của VN:

Một là: Điều kiện tiên quyết, mang ý nghĩa quan trọng và quyết định nhất là Việt Nam phải

bằng mọi cách, mọi biện pháp, huy động mọi nguồn lực để trước hết gia tăng nội lực, sức mạnhquốc gia tổng hợp (cả “sức mạnh cứng” lẫn “sức mạnh mềm”), để sao cho phát huy tối đa mặtthuận lợi, tận dụng tối ưu những cơ hội, giảm thiểu những khó khăn, đẩy lùi những nguy cơ cóthể đến từ quan hệ với Mỹ

Hai là: Việt Nam cần chú trọng hơn nữa các biện pháp thúc đẩy mặt hợp tác với Mỹ

trên mọi lĩnh vực qua tất cả các kênh đối ngoại ( ngoại giao nhà nước, đối ngoại đảng, đối ngoạinhân dân)

Ba là: Cần xem việc thúc đẩy tăng cường quan hệ hợp tác cùng có lợi với Mỹ và các

nước lớn khác là một trong những định hướng chiến lược đối ngoại hàng đầu của đất nước ViệtNam vừa phải coi trọng việc thúc đẩy quan hệ hợp tác toàn diện với Mỹ, vừa phải tăng cườnghơn nữa ngoại giao đa phương, đồng thời cố gắng tìm mọi cách tạo lập, củng cố và nâng caovai trò, vị thế của mình trong các quan hệ song phương khác, trong các tổ chức hợp tác, liên kết

quốc tế lớn nhỏ, trước hết là trong ASEAN Việt Nam cũng phải tích cực, chủ động hơn nữatrong việc thúc đẩy quá trình hợp tác, liên kết ASEAN nhằm xây dựng ASEAN thành một tổchức liên kết khu vực chặt chẽ và hiệu quả Điều này có lợi cho cả Việt Nam lẫn ASEAN trongquan hệ với Mỹ.

Bốn là: Việt Nam cũng phải hết sức thận trọng, tỉnh táo, nhìn xa trông rộng trong việc

thông qua các quyết sách, chủ trương, chính sách lớn với Mỹ, hết sức tránh vì những lợi íchtrước mắt và lợi ích kinh tế cục bộ mà làm tổn hại đến lợi ích lâu dài, lợi ích cao nhất của dântộc là xây dựng thành công chủ nghĩa xã hội

Năm là: Điều vô cùng quan trọng nữa là mặc dù “ Mỹ là nền kinh tế hàng đầu, có vai trò

dẫn dắt và chi phối các tiến trình phát triển của thế giới”, nên “quan hệ với Mỹ trên ý nghĩa nào

đó, đồng nghĩa với quan hệ quốc tế như một tổng thể”, nhưng Việt Nam cũng nên xác lập chođược mối quan hệ cân bằng giữa Mỹ và các nước lớn khác, không “nhất biên đảo” ngả theo Mỹhoặc nước lớn khác nào đó, cũng không đi với nước này để chống lại nước kia Bài học từ quan

hệ với các nước lớn trong quá khứ của Việt Nam đến nay vẫn mang ý nghĩa thời sự cấp thiết.Thực hiện chính sách cân bằng trong quan hệ với các nước lớn hoàn toàn không có nghĩa làđánh đồng các mối quan hệ với tất cả các nước lớn, hoặc thực hiện chính sách trung lập, theo

“chủ nghĩa trung dung”, có thái độ “ba phải”, mà là không thụ động chịu tác động hay sự lôikéo của bất cứ nước lớn nào, nhất là cố gắng tránh cho bằng được việc trở thành con bài trongtay các nước lớn Để có thể thực hiện được phương châm cân bằng trong quan hệ với các nướclớn, cần quán triệt thấu đáo tinh thần độc lập tự chủ, đổi mới nhận thức về độc lập tự chủ Độclập tự chủ trong chính sách đối ngoại là tự chủ quyết định đường lối (chính trị – ngoại giao,kinh tế đối ngoại), những chủ trương, những ưu tiên quan hệ đối ngoại, thứ bậc ưu tiên, hànhđộng, biện pháp đối ngoại, nhân lực đối ngoại, hay tự chủ trong lộ trình, các bước, các lĩnh vựctham gia quá trình hội nhập quốc tế… Độc lập tự chủ phải thể hiện ở chỗ tất cả những hoạtđộng này đều phải dựa trên cơ sở đặt lợi ích quốc gia lên vị trí hàng đầu và sao cho bảo đảmmục tiêu xây dựng một nước Việt Nam “Dân giàu, nước mạnh, xã hội công bằng, dân chủ, vănminh”

Sáu là: Hai nước Việt - Mỹ cần phải có những chiến lược, chính sách vừa thể hiện một

tầm nhìn chiến lược, dài hạn, vừa mang tính cụ thể

Bẩy là: Gắn kết hơn nữa hợp tác quốc phòng song phương với việc giải quyết các vấn đề

của khu vực và thế giới Tiếp tục tạo dựng khuôn khổ quan hệ quốc phòng tương xứng với nộihàm Đối tác Toàn diện Việt Nam – Mỹ Chú trọng đẩy mạnh hợp tác xây dựng tiềm lực quốcphòng đối với cả hai bên

CÂU 2 Điều chỉnh chiến lược của Trung Quốc từ sau Đại hội XIX đến nay

- KQ về đất nước TQ:

Trung Quốc là nước lớn nhất tại lục địa châu Á, có diện tích là 9.571.300 km2 (lớn thứ bathế giới), dân số đứng đầu thế giới với trên 1,39 tỷ người (năm 2015), chiếm 19,22% dân sốthế giới GDP năm 2015 là 10.577 tỷ USD, đứng thứ hai thế giới GDP bình quân đầungười/năm là 7.500 USD (2015)

- KQ về CSĐN của TQ:

“Kiên trì chính sách ngoại giao hoà bình, độc lập tự chủ, bảo vệ hoà bình thế giới và cùng nhauphát triển” Đây là nội dung xuyên suốt, bao trùm chính sách đối ngoại của Trung Quốc thời kỳsau Chiến tranh lạnh và được tiếp tục khẳng định tại Đại hội XVII (2007) Đảng Cộng sảnTrung Quốc: “Cho dù tình hình thế giới biến đổi như thế nào, chúng ta vẫn trước sau như một,

thực hiện chính sách ngoại giao hoà bình, độc lập, tự chủ Tôn chỉ của chính sách ngoại giaoTrung Quốc là bảo vệ hoà bình thế giới, cùng phát triển” Văn kiện Đại hội XVIII (2012) một

lần nữa tiếp tục khẳng định quan điểm này Sau Đại hội XVIII của Đảng Cộng sản, Trung Quốc

thực hiện điều chỉnh chiến lược phát triển: chuyển từ “giấu mình chờ thời” sang “hành xử nướclớn” nhằm mục tiêu “giấc mộng Trung Hoa”

- Điều chỉnh chiến lược của TQ

Sau Đại hội XIX của Đảng Cộng sản (10-2017), Trung Quốc điều chỉnh chiến lược theo hướngxây dựng hình ảnh một nước lớn có trách nhiệm với các nội dung: (1) nhấn mạnh việc xây dựng

và gánh vác trách nhiệm trong quản trị toàn cầu; (2) tiếp tục triển khai quan hệ nước lớn kiểumới với Mỹ; (3) với các nước đang phát triển, đề cao việc xây dựng cộng đồng chung vậnmệnh, xây dựng quan hệ đối tác hữu nghị, thân thiện, cùng nhau thực hiện sáng kiến “Vành đai,con đường” Báo cáo chính trị tại Đại hội XIX của Đảng Cộng sàn Trung Quốc nêu rõ: “TrungQuốc kêu gọi nhân dân các nước chung sức chung lòng, xây dựng cộng đồng cùng chung vậnmệnh nhân loại, xây dựng thế giới hòa bỉnh lâu dài, an ninh rộng khắp, cùng phồn vinh, mở cửabao trùm, sạch sẽ tươi đẹp” Trung Quốc tích cực phát triển quan hệ đối tác toàn cầu, mở rộngđiểm giao thoa lợi ích với các nước, thúc đẩy điều phối và hợp tác với các nước lớn, xây dựngkhuôn khổ quan hệ nước lớn tổng thể ổn định phát triển cân bằng, làm sâu sắc quan hệ với cácnước láng giềng theo quan điểm “thân, thành, huệ, dung” và phương châm ngoại giao lánggiềng “thân thiện với láng giềng, làm bạn với láng giềng”, tăng cường đoàn kết và họp tác vớicác nước đang phát triển theo quan điểm đúng đắn về đạo nghĩa và lợi ích cùng quan điểm

“chân, thực, thân, thành” Tăng cường giao lưu hợp tác với các chính đảng và tổ chức chính trịcác nước, thúc đẩy giao lưu đối ngoại của Đại hội đại biểu nhân dân toàn quốc, Hội nghị chínhtrị hiệp thương, quân đội, các địa phương và các đoàn thể nhân dân

Trung Quốc kiên trì quốc sách cơ bản mở cửa đối ngoại, kiên trì mở cửa để xây dựng đấtnước, tích cực thúc đẩy hợp tác quốc tế “vành đai và con đường”, nỗ lực thực hiện trao đổichính sách, kết nối cơ sở hạ tầng, thông suốt thương mại, lưu thông dòng vốn, gắn kết lòng dân,tạo kênh hợp tác quốc tế mới, tăng thêm động lực mới cùng phát triển Đẩy mạnh viện trợ chocác nước đang phát triển, đặc biệt là các nước kém phát triển nhất, thúc đẩy thu hẹp khoảngcách phát triển Nam - Bắc Trung Quốc ủng hộ thể chế thương mại đa phương, thúc đẩy xâydựng khu thương mại tự do, thúc đẩy xây dựng kinh tế thế giới mở

Trung Quốc kiên trì quan điểm quản trị toàn cầu cùng bàn bạc, cùng xây dựng, cùng chia

sẻ, đề xướng dân chủ hóa quan hệ quốc tế, kiên trì các nước không phân biệt lớn nhỏ, mạnhyếu, giàu nghèo đều bình đẳng như nhau, ủng hộ Liên hợp quốc phát huy vai trò tích cực, ủng

hộ mở rộng tính đại diện và tiếng nói của các nước đang phát triển trong các vấn đề quốc tế.Trung Quốc sẽ tiếp tục phát huy vai trò nước lớn có trách nhiệm, tích cực tham gia cải cách vàxây dựng hệ thống quản trị toàn cầu, không ngừng đóng góp trí tuệ và sức mạnh của TrungQuốc

Kể từ sau đại hội XVIII, TQ Tuy không tuyên bố chiến lược toàn cầu như Mỹ, nhưngTrung Quốc có “đại chiến lược” và thường xuyên điều chỉnh cho phù hợp với tình hình mới

Họ đặt mục tiêu xây dựng một trật tự thế giới mới, trong đó Trung Quốc sẽ thay Mỹ lãnh đạochâu Á - Thái Bình Dương vào năm 2025 và thay Mỹ lãnh đạo thế giới vào năm 2050 Hiệnnay, Trung Quốc đang trên con đường trở thành một cường quốc có tầm ảnh hưởng toàn cầu

Dự báo sau năm 2020, GDP của nước này có thể vượt Mỹ Trung Quốc trở thành một trongnhững trung tâm sản xuất chính trên thế giới, tiêu thụ khoảng 1/3 nguồn cung sắt, thép và thantoàn cầu, và họ có thể có mức dự trữ ngoại tệ dẫn đầu thế giới với khoảng 4.000 tỷ USD

Trung Quốc mở rộng quan hệ đối ngoại với các nước, không chỉ với các nước láng giềng,khu vực, mà còn ở khắp các khu vực Á, Phi, Mỹ Latinh và Trung Đông Sự trỗi dậy của TrangQuốc đang tác động sâu sắc đến quá trình chuyển dịch quyền lực toàn cầu và làm lung lay vị thếcủa Mỹ.

Hiện nay, để khẳng định vị thế nước lớn có tầm ảnh hưởng, chi phối toàn cầu, Trung Quốcvừa tham gia các thể chế do Mỹ và phương Tây lập ra kể từ sau Chiến tranh thế giới làn thứ hai,vừa chủ động tạo ra những thể chế mới theo cách của mình Trung Quốc đang đẩy mạnh triển

khai chiến lược “Vành đai, con đường”, kết nối Đông Á năng động với nhiều trung tâm phát

triển ở châu Âu, tạo một không gian kinh tế phát triển mới

Trong lĩnh vực kinh tế, thương mại, Trung Quốc còn đưa ra hai sáng kiến: (1) thành lậpRCEP gồm 10 nước ASEAN cùng 6 nước Trung Quốc, Nhật Bàn, Ắn Độ, Hàn Quốc, Australia,New Zealand; (2) thành lập Khu vực mậu dịch tự do châu Á - Thái Bình Dương (FTAP) gồm

21 thành viên APEC

Trong lĩnh vực tài chính tiền tệ, Trung Quốc đưa ra sáng kiến thành lập ATTB và phấn đấu

quốc tế hóa đồng nhân dân tệ

Những sáng kiến của Trung Quốc nhằm từng bước hiện thực hóa “giấc mộng Trung Hoa”.Thực chất đây là bước điều chỉnh chiến lược, chính sách theo phương thức đa quốc gia, đa lĩnhvực nhằm kết nối các quốc gia xung quanh quỹ đạo trung tâm là Bắc Kinh Bản chất sâu xa ẩnchứa đằng sau những sáng kiến này là tham vọng lớn của Trung Quốc muốn đuổi kịp và vượt

Mỹ trở thành nước đứng đầu thế giới

- Tác động tới VN:

Việt Nam là QG láng giềng với TQ, việc điều chỉnh chính sách của TQ ít nhiều đã và đang tác

động tích cực và tác động tiêu cực trực tiếp đến Việt Nam cần có những đối sách sau:

Thứ nhất : Quan điểm và định hướng chung

Một là; Cần nắm và xác định rõ tư tưởng chỉ đạo trong quan hệ nhiều mặt với các nước trong khu vực và trên thế giới thời gian tới là đặt lợi ích quốc gia lên trên hết, lấy đó làm tiêu

chí, mục tiêu hàng đầu để xác định hay điều chỉnh các chiến lược, chính sách phát triển đấtnước Lợi ích quốc gia là những lợi ích khác nhau trong từng lĩnh vực hợp tác quốc tế, từng thờiđiểm, tuy nhiên có thể hiểu khái quát đó chính là độc lập, thống nhất chủ quyền và toàn vẹnlãnh thổ, là môi trường hòa bình ổn định và sự phát triển phồn vinh, thịnh vượng của đất nước

ta Tuy nhiên, cần thấy rõ, trong bối cảnh toàn cầu hóa, khu vực hóa đang diễn ra mạnh mẽ, lợiích của các nước luôn đan xen lẫn nhau, chính vì vậy mục tiêu này càng phải được coi trọng và

là kim chỉ nam cho mọi định hướng, giải pháp

Hai là, Mở rộng quan hệ đối ngoại, giữ vững môi trường hòa bình vì sự phát triển của đất

nước Theo đó, thực hiện nhất quán đường lối đối ngoại độc lập tự chủ, hòa bình, hợp tác vàphát triển; chính sách đối ngoại rộng mở, đa phương hóa, đa dạng hóa các quan hệ quốc tế Chủđộng và tích cực hội nhập quốc tế, đồng thời mở rộng hợp tác quốc tế trên các lĩnh vực khác.Phát triển quan hệ với tất cả các nước, các vùng lãnh thổ trên thế giới và các tổ chức quốc tếtheo các nguyên tắc: tôn trọng độc lập, chủ quyền và toàn vẹn lãnh thổ của nhau, không canthiệp vào công việc nội bộ của nhau; không dùng vũ lực hoặc đe dọa dùng vũ lực, giải quyếtcác bất đồng và tranh chấp thông qua thương lượng hòa bình, tôn trọng lẫn nhau, bình đẳng vàcùng có lợi

Ba là, Đặc biệt coi trọng quan hệ với các nước láng giềng, khu vực Thực tế thời gian qua

cho thấy, việc mở rộng và tăng cường hợp tác với các nước láng giềng cũng chính là con đườngđưa Việt Nam nhanh chóng hội nhập quốc tế Bởi vì Việt Nam vừa liên kết khu vực, vừa hội

nhập quốc tế, nhưng lấy liên kết khu vực làm trọng điểm, là ưu tiên; lấy liên kết khu vực để tácđộng vào hội nhập quốc tế, mở rộng quan hệ với các nước lớn, đồng thời lấy hội nhập thế giới

để hỗ trợ cho việc liên kết khu vực một cách hiệu quả

Bốn là, Trong quan hệ với Trung Quốc, phải luôn kiên định về nguyên tắc, song hết sức

linh hoạt trong xử lý các vấn đề cụ thể, bảo đảm sự lãnh đạo thống nhất của Đảng, sự quản lýtập trung của Nhà nước Phối hợp chặt chẽ hoạt động đối ngoại của Đảng, ngoại giao Nhà nước

và đối ngoại nhân dân trong các lĩnh vực, trong đó trọng tâm là kinh tế đối ngoại Trong bốicảnh tình hình thế giới và khu vực luôn thay đổi, diễn biến nhanh, phức tạp, cơ cấu hợp tác khuvực đang có những thay đổi lớn, việc thay đổi các chủ trương, chính sách, đối sách cũng phảihết sức mau lẹ và bám sát thực tiễn, phù hợp tình hình, đối tượng cụ thể từng lúc, từng nơi Cácchủ trương, chính sách, đối sách phải linh hoạt

Năm là, Kết hợp chặt chẽ quan hệ hợp tác song phương với đa phương Theo đó, việc mở

rộng quan hệ hữu nghị và tăng cường hợp tác với Trung Quốc và các nước khác cần phải đặttrong tổng thể mối quan hệ với ASEAN và các khuôn khổ hợp tác khu vực

Sáu là, Kết hợp chặt chẽ chính trị - ngoại giao với kinh tế với quốc phòng - an ninh, quốc

phòng - an ninh với kinh tế trong chính sách phát triển Phải thực sự coi trọng phương châm

"lấy phát triển kinh tế làm trung tâm, đồng thời "phát triển kinh tế và thương mại phải gắn kếtvới quốc phòng, an ninh và hoạt động đối ngoại" Cần xử lý đúng đắn mối quan hệ giữa chínhtrị, ngoại giao, kinh tế phát triển và an ninh trong tình hình mới theo hướng coi phát triển kinh

tế là nhân tố quyết định nhất bảo đảm an ninh chính trị và ngược lại, bảo đảm chính tri, ngoạigiao , an ninh cũng nhằm mục tiêu phục vụ phát triển kinh tế

Thứ hai: Việt Nam và Trung Quốc cần thiết và có thể tăng cường hơn nữa quan hệ hợp

tác, vì lợi ích của mỗi nước trong bối cảnh quốc tế đầy phức tạp và biến động khôn lường hiệnnay Trong quan hệ Việt Nam - Trung Quốc hiện nay và trong tương lai, sự tương đồng vềtruyền thống văn hóa và chế độ chính trị là nhân tố quan trọng tạo nên nền tảng của chính sáchđối ngoại, phù hợp với lợi ích quốc gia của mỗi nước Do vậy, cần tiếp tục truyền thống thườngxuyên tiếp xúc cấp cao để định hướng cho sự hợp tác giữa hai Đảng, hai nước, tăng cường hiệuquả của giao lưu giữa các ngành, tăng cường tình đoàn kết hữu nghị trong nhân dân, nhất là thế

hệ trẻ

Thứ ba: Hợp tác nghiên cứu, trao đổi lý luận về CNXH, về xây dựng Đảng, mô hình xây

dựng và phát triển đất nước… giữa ĐCS Trung Quốc và ĐCS Việt Nam cần tiếp tục duy trì,phát triển

Thứ tư : Tăng cường hoạt động của Ủy ban Chỉ đạo hợp tác song phương Việt Nam

-Trung Quốc với các chức năng chính là điều phối vĩ mô đối với các cơ chế hợp tác giữa haibên, quy hoạch tổng thể quan hệ hai nước trên các lĩnh vực, điều phối giải quyết các vấn đềquan trọng, tăng cường tin cậy lẫn nhau, thúc đẩy hợp tác cùng có lợi; tăng cường cơ chế hợptác giữa các ngành chủ chốt như ngoại giao, an ninh, quốc phòng; mở rộng hợp tác giữa các địaphương, nhất là các địa phương biên giới hai nước, nhằm đưa sự hợp tác toàn diện giữa hainước ngày càng đi vào chiều sâu, thiết thực, hiệu quả hơn

Thứ năm: Trong quan hệ hai nước khi nảy sinh các vấn đề phức tạp, cần kiên trì nguyên

tắc, song linh hoạt, xử lý có lý, có tình , thông qua nhiều kênh đối thoại, tiếp xúc như Đảng,chính quyền, Quốc hội, các tổ chức đoàn thể, Trung ương, địa phương, các bộ, ngành, ngoạigiao nhân dân Về mặt đối ngoại, trong nhiều trường hợp, nên công khai hoá các hoạt động vànội dung ngoại giao giữa Việt Nam và Trung Quốc để tránh sự hiểu lầm hay gây chia rẽ giữa tavới các đối tác khác, đồng thời tranh thủ sự hậu thuẫn của cộng đồng quốc tế, cũng như giảm

thiểu sự thiệt hại bởi "ngoại giao đi đêm" của Trung Quốc với các nước khác, nhất là với cácnước lớn, mang lại mà ta không lường trước được.

Thứ sáu: Thúc đẩy hợp tác chính trị , ngoại giao , an ninh - quốc phòng và giải quyết các

vấn đề biên giới lãnh thổ Cần tích cực mở rộng hợp tác trong lĩnh vực an ninh phi truyền thốngbằng tăng cường các cuộc tiếp xúc giữa các cơ quan an ninh - quốc phòng Tăng cường hợp tácbảo vệ biên giới, thiết lập đường dây nóng giữa hai Bộ Tổng tham mưu (nay mới có đường dâynóng giữa hai thủ tướng); tăng cường quan hệ giao lưu hợp tác giữa các quân khu và Bộ độibiên phòng ở vùng biên giới hai nước; thiết lập đường dây trực tiếp giữa các đồn biên phòng;

cơ chế hoá chế độ giao ban định kỳ, tiếp xúc giao lưu giữa các ngành công an, biên phòng, hảiquan giữa Việt Nam - Trung Quốc ở các địa phương có cửa khẩu biên giới Tuy nhiên đây làvấn đề hết sức nhạy cảm, cần có bước đi thích hợp để mang lại tính hiệu quả, tránh hình thức.Tiếp tục triển khai thực hiện tốt các hiệp định, thoả thuận đã ký về biên giới và cắm mốc trên

bộ và Vịnh Bắc Bộ về khuôn khổ hợp tác dầu khí trong Vịnh Bắc bộ; thúc đẩy đàm phán phânđịnh vùng biển ngoài cửa Vịnh Bắc Bộ Tăng cường các biện pháp bảo vệ các công ty dầu khínước ngoài đang hợp tác với ta thăm dò và khai thác dầu khí trong thềm lục địa và vùng biểncủa Việt Nam; làm cho họ yên tâm, tiếp tục thực hiện các dự án, hợp đồng và thoả thuận đã kýkết với ta Kiên quyết giữ vững lập trường và đấu tranh với Trung Quốc trong việc bảo vệ chủquyền biển đảo, nhất là về chủ quyền hải quân Hoàng Sa và Trường Sa bằng con đường ngoạigiao Cần khôn khéo càng nhanh quốc tế vấn đề biển Đông càng sớm càng tốt, dù cho phíaTrung Quốc không muốn như vậy Vì lợi ích tối cao của dân tộc, cần vận dụng sách lược ngoạigiao mềm dẻo có nguyên tắc theo tư tưởng Hồ Chí Minh, biết thỏa hiệp đúng lúc, đúng vấn đề,xác định hợp lý “điểm dừng” trong đàm phán giải quyết các tranh chấp, bất đồng, trong đó cóvấn đề biển Đông Trong chính sách với Trung Quốc, không nên để Trung Quốc hiểu và nhậnthức Việt Nam là “vật cản” đối ngoại của họ

Tóm lại: Hơn 60 năm, quan hệ hai nước đến nay đã có những bước phát triển quan trọng.

Hai nước thành lập Ủy ban Chỉ đạo hợp tác song phương, nhằm tính toán và quy hoạch tổng thểhợp tác giữa hai bên trên các lĩnh vực, bước đầu đã thu được những thành quả rõ rệt Việc traođổi kinh nghiệm giữa hai Đảng và quản lý đất nước không ngừng đi vào chiều sâu Nhìn chung,trong giai đoạn từ khi bình thường hoá quan hệ hai nước đến nay, quan hệ chính trị - an ninhgiữa hai nước trải qua những giai đoạn từ chỗ bắt đầu khôi phục lại quan hệ, niềm tin đến tăngcường hợp tác chặt chẽ với nhau trên nhiều lĩnh vực, đạt được những bước phát triển ổn định,tạo dựng được cơ sở vững chắc để hai nước cùng tiến tới giải quyết những bất đồng còn tồn tại.Mối quan hệ chính trị - an ninh hai nước phát triển trong giai đoạn qua cũng phù hợp vớitình hình chung của hai nước, đáp ứng những thay đổi của tình hình quốc tế và khu vực, manglại nhiều cơ hội phát triển cho cả hai nước Thực tiễn cho thấy, hữu nghị và hợp tác là giai điệuchính trong quan hệ hai nước Chỉ có tin cậy lẫn nhau, thẳng thắn với nhau, mới có thể khôngngừng làm sâu sắc thêm quan hệ chính trị giữa hai nước; chỉ có tôn trọng lẫn nhau, bình đẳng,cùng có lợi, mới có thể thực hiện cùng phát triển, cùng phồn vinh; chỉ có hiểu biết lẫn nhau,ủng hộ lẫn nhau mới có thể bảo vệ lợi ích căn bản của mọi nước; chỉ có cầu đồng tồn dị, hiệpthương hữu nghị, mới có thể đảm bảo quan hệ hai nước phát triển ổn định, lành mạnh và lâudài

CÂU 3: VẤN ĐỀ CẠNH TRANH TRUNG-MỸ HIỆN NAY VÀ ĐỐI SÁCH CỦA VIỆT NAM

- K/q về đất nước Trung – MỸ:

Trung Quốc là nước lớn nhất tại lục địa châu Á, có diện tích là 9.571.300 km2 (lớn thứ bathế giới), dân số đứng đầu thế giới với trên 1,39 tỷ người (năm 2015), chiếm 19,22% dân số thế

giới GDP năm 2015 là 10.577 tỷ USD, đứng thứ hai thế giới GDP bình quân đầu người/năm là7.500 USD (2015).

Mỹ là quốc gia nằm ở phía Bắc lục địa châu Mỹ, có diện tích 9.393.000 km2 (lớn thứ tưthế giới), dân số 274,024 triệu (năm 2015), chiếm 4,51 % dân số thế giới

- Khái quát qh TQ-Mỹ

Mối quan hệ của cả hai cường quốc như Mỹ và Trung Quốc chủ yếu giữa vào nội lực toàndiện của cả hai quốc gia Sức mạnh của Trung Quốc đang tăng lên trong vòng 8 năm gần đây.Trong bối cảnh này, Mỹ cần có một chính sách mới đối với Trung Quốc Và một trong số đó là

“chiến lược tái cân bằng sang châu Á- Thái Bình Dương” mà chính quyền Obama đã thực hiện

từ năm 2012, trong khi ông Tập Cận Bình, khi đó là tân Tổng Bí thư đảng Cộng sản TrungQuốc, đã tuyên bố ý định tăng cường ảnh hưởng của Trung Quốc trên trường quốc tế Hiện nay

quan hệ Trung - Mỹ đã trở thành một trong những mối quan hệ quan trọng nhất của quan hệ

quốc tế Trong xu hướng phát triển mới, hai bên đang hướng tới một mối quan hệ nước lớn kiểumới theo nguyên tắc không đối kháng, không xung đột, tôn trọng lẫn nhau, hợp tác cùng thắng.Quan hệ Trung - Mỹ ngày càng tác động, chi phối tới sự hình thành một cục diện chính trị chiếnlược mới trên thế giới và ở các khu vực Mối quan hệ đó đặc trưng bởi tính chất hợp tác và đấutranh, kiềm chế đan xen nhau Về lâu dài, hai bên sẽ mâu thuẫn về lợi ích chiến lược song trongtương lai gần nhưng vẫn cần nhau trên cả các mặt an ninh, chính trị, kinh tế trong quan hệ songphương cũng như đa phương

Trong những năm đầu tiên của thập kỷ thứ hai thế kỷ XXI, tình hình thế giới một mặt vừa hàmchứa các yếu tố phản ánh những xu thế vận động lớn của cục diện thế giới, mặt khác cũng nổilên nhiều vấn đề lớn, tiềm ẩn nhiều bất trắc khó lường, thậm chí mang tính đột biến tại một sốkhu vực như Bắc Phi - Trung Đông hay Ukraine/ Crimea Thế giới tiếp tục vận động hướng tớicục diện “đa cực,” “đa trung tâm.” Trong khi sức mạnh của Mỹ và các nước Liên minh Châu

Âu (EU) suy giảm tương đối thì các nền kinh tế mới nổi như Trung Quốc và Ấn Độ lại trỗi dậymạnh mẽ, kéo theo quá trình chuyển dịch mạnh, trước tiên là sức mạnh kinh tế, từ Tây sangĐông, trong đó khu vực Châu Á - Thái Bình Dương được dự báo sẽ là trung tâm quyền lực mớicủa thế giới trong thế kỷ XXI

Mỹ và Trung Quốc đang bị cuốn vào một cuộc Chiến tranh lạnh mới (new Cold War) vớithương mại là mặt trận chủ chốt cho các tranh cãi Cuộc chiến thương mại giữa cường quốc đãxác lập vị thế và một cường quốc xét lại dường như đang báo hiệu rằng đây là sự khởi đầu củamột kỷ nguyên đối đầu toàn diện giữa hai cường quốc, thay vì chỉ giới hạn trong địa hạt kinh tế.Đúng hơn, đây là cạnh tranh quyền lực và chủ đề chính của thế kỷ XXI là cách thức mà TrungQuốc và Mỹ giải quyết mối quan hệ Đối với một quốc gia đã có khoảng thời gian khá dài trảinghiệm vị thế siêu cường như Mỹ, cuộc chiến thương mại cần phải được nhìn nhận trong bốicảnh Mỹ có sự chuyển biến về nhận thức căn bản đối với sự trỗi dậy của Trung Quốc Đối vớiTrung Quốc, cuộc chiến này mang hàm ý thể nghiệm về khả năng ứng phó của Trung Quốctrước một siêu cường thế giới Ở một chiều sâu chiến lược, cuộc chiến thương mại Mỹ - Trungkhông chỉ đơn thuần là về thương mại; đúng hơn, đây là một biểu hiện của cạnh tranh chiếnlược giữa hai cường quốc đang ngày càng leo thang

Cạnh tranh chiến lược Mỹ - Trung nhìn từ chiến tranh thương mại

Chiến tranh thương mại cung cấp một phông nền khá lý tưởng cho việc xem xét vấn đề cạnhtranh chiến lược Mỹ - Trung trong thế kỷ XXI Từ sau Chiến tranh lạnh, chiến tranh thươngmại có thể được xem như sự biến chính trị nổi bật, thu hút sự quan tâm của các chính trị gia,các nhà chiến lược và giới học giả Sẽ là đầy đủ hơn nếu quan hệ cạnh tranh chiến lược Mỹ -Trung được nhìn nhận trong một trường hợp cụ thể là chiến tranh thương mại, vốn không chỉ

dựa trên các lợi ích kinh tế hữu hình hay các hành động “ăn miếng trả miếng”, mà về bản chất,được củng cố và khơi gợi bởi các tính toán chiến lược.

Thứ nhất, cuộc chiến thương mại có thể được xem là một chiến thuật trong tổng thể chiến lược ngăn chặn sự mở rộng ảnh hưởng của Trung Quốc

Chính sách đối ngoại của Trung Quốc là một khía cạnh quan trọng trong chiến lược an ninh

quốc gia Trong thế kỷ XXI, Trung Quốc theo đuổi một chính sách ngoại giao đầy tham vọngvới các quốc gia láng giềng theo xu hướng toàn phương vị Với sự phát triển ngoạn mục, đượccủng cố bởi sức bật kinh tế với các sáng kiến thúc đẩy hợp tác như “Vành đai và Con đường”(BRI) và Ngân hàng Đầu tư Cơ sở hạ tầng châu Á (AIIB), Trung Quốc đã vươn lên và tự tin thểnghiệm một nền ngoại giao chủ động và quyết đoán hơn

Tuy nhiên, thực tiễn triển khai nền ngoại giao mới của Trung Quốc lại gây những tổn thươnglên các quốc gia trên thế giới, bao gồm cả Mỹ Trên thực tế, khi Trung Quốc vươn tầm ảnhhưởng thì những hành vi đánh cắp bí mật công nghệ, triển khai nền ngoại giao bẫy nợ đe dọađến chủ quyền của các quốc gia cũng như quyết đoán hơn trong vấn đề tranh chấp chủ quyền ởBiển Đông… đang đe dọa đến lợi ích của Mỹ - đã suy giảm tương đối từ sự thiếu quyết đoáncủa Chính quyền Obama đối với Trung Quốc và đang trong quá trình được tái cấu trúc dướithời Tổng thống Donald Trump Động lực chiến lược cho quyết tâm của Chính quyền DonaldTrump có nguồn gốc từ thực tế là, Trung Quốc đang thể hiện sức bật và năng lực trỗi dậy mạnh

mẽ hơn bao giờ hết, được củng cố bởi quyết tâm của thế hệ lãnh đạo thứ 5 với lãnh đạo hạtnhân là Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tập Cận Bình và nhận sự ủng hộ của người dân TrungQuốc dưới làn sóng chủ nghĩa dân tộc và tham vọng phục hưng sự vĩ đại của dân tộc TrungHoa

Cách tiếp cận cứng rắn của Mỹ đối với Trung Quốc được khẳng định trong “Chiến lược Anninh Quốc gia” (tháng 12/2017); trong đó, bên cạnh khẳng định Trung Quốc đang “khiến cácnền kinh tế giảm sự tự do và kém công bằng hơn” thì Tổng thống Donald Trump cáo buộcTrung Quốc đang “thách thức quyền lực, ảnh hưởng và lợi ích, cố gắng làm xói mòn an ninh vàthịnh vượng của Mỹ” Sự trỗi dậy với tinh thần quyết đoán của Trung Quốc đã gây tổn hại đến

ưu thế toàn cầu của Mỹ Các chính sách cứng rắn của Tổng thống Donald Trump, phần lớn làtrên lĩnh vực kinh tế, và khuynh hướng xấu đi trong quan hệ Mỹ - Trung đã gây ra những tranhcãi chính trị gay gắt ở Trung Quốc Nhiều nhận định cho rằng giới lãnh đạo Trung Quốc đãkhông chuẩn bị cho đường lối cứng rắn của Mỹ khi đặt căn bản chiến lược của mình dựa trênniềm tin rằng, bất chấp những lời hoa mỹ và đe dọa, Mỹ sẽ không mạo hiểm áp dụng các biệnpháp cứng rắn để kiềm chế Trung Quốc Dường như Trung Quốc tin rằng sự phụ thuộc lẫnnhau sâu sắc giữa hai nền kinh tế sẽ kiềm chế các quyết định táo bạo của Mỹ Khi đó, TrungQuốc đã đánh giá thấp quyết tâm của Mỹ trong việc ngăn chặn sự trỗi dậy của cường quốc này.Bối cảnh Mỹ triển khai chính sách ngăn chặn Trung Quốc được triển khai chủ yếu trên phươngdiện thương mại, và đây là một điều đáng chú ý vì trong lịch sử, Mỹ chưa bao giờ phải “chạmtrán” với một đối thủ xứng tầm cạnh tranh về phương diện kinh tế Trong Chiến tranh lạnh,xung đột giữa Mỹ và Liên Xô chủ yếu là cuộc đấu tranh trên nền tảng ý thức hệ, được phản ánhqua tập hợp lực lượng và chạy đua vũ khí hạt nhân Điểm cần chú ý là trong cuộc chiến vớiTrung Quốc, Tổng thống Donald Trump đã nhận được sự ủng hộ to lớn từ công chúng Mỹ,Quốc hội và cả hai đảng Cộng hòa và Dân chủ Nói cách khác, dường như toàn xã hội Mỹ đãđạt được sự đồng thuận về cách tiếp cận mới đối với Trung Quốc Trong khi Mỹ đã công khaixem Trung Quốc là đối thủ cạnh tranh chiến lược thì Trung Quốc cho rằng Mỹ đang làm tổnthương Trung Quốc và ngăn chặn Trung Quốc thực hiện mục tiêu hồi sinh dân tộc, do đó mà,

Trung Quốc sẽ không nhượng bộ Mỹ trong cuộc chiến, về bản chất, là giành quyền thống trịgiữa hai cường quốc.

Thứ hai, cuộc chiến thương mại phản ánh sự khác biệt về nhận thức của hai nhà lãnh đạo

Mỹ và Trung Quốc về trật tự thế giới hiện hành

Đối với Chủ tịch Tập Cận Bình, trật tự thế giới hiện nay được đặc trưng bởi sự thống trị về

chính trị và chiến lược của Mỹ, tuy vậy, lại đe dọa lợi ích và phạm vi ảnh hưởng của TrungQuốc Lãnh đạo Trung Quốc mong muốn rằng, thông qua sự phục hưng vĩ đại, Trung Quốc cóthể thay thế Mỹ trở thành cường quốc thống trị ở khu vực châu Á - Thái Bình Dương TrungQuốc tin rằng đã đến lúc quốc gia này phục hưng trở lại như một cường quốc toàn cầu, vốntrước đây đã bị phương Tây làm cho suy yếu trong một thế kỷ ô nhục (1839 - 1949) Đây làthời kỳ chủ nghĩa đế quốc và chủ nghĩa thực dân đã can thiệp và gây tổn thương đối với TrungQuốc, cả ở khía cạnh vật chất và khía cạnh tinh thần Chủ tịch Tập Cận Bình nhấn mạnh TrungQuốc phải lấy nỗi sỉ nhục của thế kỷ XIX làm động lực để trỗi dậy và phục hồi sự vĩ đại củaTrung Quốc trong thế kỷ XXI Ông khẳng định sẽ hiện thực hóa “Trung Quốc mộng”: “Nhưngngười dân Trung Quốc chưa bao giờ nhượng bộ, đã đấu tranh không ngừng nghỉ, và cuối cùng

đã nắm giữ vận mệnh của chính mình và bắt đầu quá trình xây dựng quốc gia vĩ đại (…) Nó đãthể hiện, một cách đầy đủ, tinh thần dân tộc vĩ đại với tinh thần yêu nước là cốt lõi” Nhữngngười ủng hộ chủ nghĩa dân tộc đã bày tỏ sự ủng hộ đối với Chủ tịch Tập Cận Bình, với hyvọng rằng Trung Quốc sẽ trở thành cường quốc thống trị toàn cầu Đối với vấn đề kinh tế,Trung Quốc nhận thức rằng toàn cầu hóa đóng vai trò rất quan trọng, giúp quốc gia này hưởnglợi về thương mại và đầu tư, vì vậy mà, Trung Quốc quyết tâm duy trì mô hình thương mại hiệntại

Trái lại, Tổng thống Donald Trump xem trật tự kinh tế hiện hành đang đe dọa lợi ích của Mỹtrong khi lại làm lợi cho Trung Quốc Những người theo chủ nghĩa bảo hộ trong chính quyềnDonald Trump tin rằng mô hình chính trị và kinh tế của Trung Quốc về cơ bản là đối lập với lợiích của Mỹ Trong bài phát biểu về chính sách của Mỹ đối với Trung Quốc vào tháng 10/2018tại “Viện Hudson” (Washington D.C.), Phó Tổng thống Mỹ Mike Pence tuyên bố, “Mỹ từng hyvọng tự do hóa kinh tế sẽ đưa Trung Quốc vào mối quan hệ đối tác lớn hơn với nước Mỹ và thếgiới Thế nhưng, Trung Quốc đã chọn xâm lăng kinh tế, điều này đến lượt nó lại khuyến khích

sự lớn mạnh của quân đội” Và các bức tường thuế quan cao đối với Trung Quốc sẽ giúp xâydựng lại nền kinh tế của Mỹ Điều này có nghĩa là, một thỏa thuận mang tính thỏa hiệp có tínhchất giữ nguyên trạng về một hệ thống thương mại thế giới trong kỷ nguyên toàn cầu hóa nhưhiện nay sẽ là một thất bại đối với cường quốc số một thế giới Do đó mà, thay đổi trật tự kinh

tế bất đối xứng là nhằm giúp Mỹ giành lại địa vị kinh tế xứng đáng hơn trên trường quốc tếtheo chủ trương của Tổng thống Donald Trump “Đưa nước Mỹ vĩ đại trở lại”

Thứ ba, Mỹ và Trung Quốc là hai đối thủ chiến lược, do đó, đã làm trầm trọng hơn tính chất cạnh tranh trong quan hệ hai nước

Nếu hai quốc gia không phải là các cường quốc và căn bản không phải là các đối thủ chiến lược

thì sẽ không có nhiều khả năng Mỹ khởi xướng một cuộc chiến thương mại toàn diện, vốn tiềm

ẩn nhiều nguy hiểm và gây tổn hại cho cả hai nền kinh tế Trong bối cảnh những rủi ro do xungđột lợi ích đang lấn át lợi ích của hợp tác, Mỹ sẵn sàng hy sinh mối quan hệ kinh tế với TrungQuốc Khi Trung Quốc ngày càng theo đuổi một chính sách đối ngoại quyết đoán, Tổng thốngDonald Trump nhận thấy rằng chính sách can dự của người tiền nhiệm hoàn toàn không manglại hiệu quả Cuộc chiến tranh thương mại Mỹ - Trung về căn bản là cuộc chiến giành ưu thếđịa chính trị, vốn nóng lên từ khi Donald Trump nắm quyền lãnh đạo nước Mỹ

Trong vấn đề cạnh tranh giữa hai cường quốc, thương mại chỉ là phần nổi của tảng băng Cạnhtranh chiến lược Mỹ - Trung không còn phát triển theo chiều hướng lạc quan “cùng thắng” màngày càng phản ánh một thực tế khốc liệt hơn, đó là cuộc chiến này dường như về bản chất sẽdẫn đến kết cục “thắng - thua” Khi đó, hoặc là Trung Quốc phải chấp nhận một trật tự mà Mỹ

là siêu cường duy nhất, với sứ mệnh dẫn dắt và điều tiết dòng chảy thương mại toàn cầu đồngthời tuân theo các chuẩn tắc và thông lệ quốc tế; hoặc là Mỹ phải chấp nhận Trung Quốc vớimột vị thế mới và phải từ bỏ ảnh hưởng ở khu vực phía Tây Thái Bình Dương Trung Quốcđang bị kẹt giữa giấc mơ giành lại vị trí xứng đáng ở châu Á và nỗi sợ rằng “nước Mỹ mệt mỏi,ghen tị sẽ ngăn chặn sự trỗi dậy của họ bởi vì Mỹ không thể chấp nhận sự suy giảm của chínhmình”

Trên phương diện cạnh tranh địa chính trị, có ý kiến cho rằng cả Mỹ và Trung Quốc - hai đốithủ địa chính trị đều là hai cường quốc xét lại và đồng thời cũng là hai cường quốc muốn duytrì nguyên trạng Mỹ hiện là cường quốc duy trì nguyên trạng về địa chính trị, vì vậy Mỹ đã trởthành cường quốc xét lại về kinh tế Trung Quốc là cường quốc xét lại về địa chính trị, vì vậyTrung Quốc đã trở thành cường quốc duy trì nguyên trạng về thương mại Trong cuộc chiếntranh giành ưu thế địa chính trị này, về căn bản, Mỹ đặt mục tiêu buộc Trung Quốc phảinhượng bộ hoàn toàn thay vì tìm kiếm những nhượng bộ từng phần Đối với Mỹ và TrungQuốc, quan niệm về một chiến thắng trong cuộc chiến thương mại có thể khác nhau đối với mỗibên Từ quan điểm của Mỹ, để giành chiến thắng, Mỹ cần phải buộc Trung Quốc đầu hànghoàn toàn Từ quan điểm của Trung Quốc, một chiến thắng trước đối thủ chính là khả năngđứng vững

ĐỐI SÁCH CỦA VIỆT NAM

Với độ mở kinh tế lớn và đang hội nhập ngày càng sâu rộng, có quan hệ thương mại, đầu tư lớnvới Mỹ, Trung Quốc và nằm trong nhiều chuỗi sản xuất toàn cầu và khu vực, Việt Nam đã,đang và sẽ chịu tác động trực tiếp và gián tiếp từ chiến tranh thương mại Mỹ - Trung Quốc

Về đối ngoại, Việt Nam cần thận trọng, linh hoạt, khôn khéo trên cơ sở lợi ích tổng thể theophương châm tránh bị cuốn vào “vòng xoáy” chiến tranh thương mại Bảo đảm thống nhất,đồng bộ trong thúc đẩy quan hệ cũng như trong ứng xử với Mỹ và Trung Quốc về kinh tế,thương mại, làm sâu sắc hơn quan hệ hợp tác và tìm giải pháp phù hợp xử lý các vướng mắctrong quan hệ kinh tế với các đối tác

Về điều hành kinh tế - xã hội, kiên định giữ vững ổn định kinh tế vĩ mô, tiếp tục thực hiệnchính sách tài khóa, tiền tệ, tỷ giá một cách chủ động, linh hoạt Xây dựng các kịch bản tăngtrưởng, phương án và giải pháp điều hành, quản lý Tiếp tục hoàn thiện thể chế, cải thiện môitrường đầu tư kinh doanh nhằm nâng cao năng lực cạnh tranh, sức chống chịu trước các biếnđộng kinh tế bên ngoài

Về thương mại, đẩy mạnh việc theo dõi tình hình xuất nhập khẩu với các đối tác thương mạinhằm cảnh báo nguy cơ xảy ra các vụ kiện phòng vệ thương mại, lẩn tránh biện pháp phòng vệthương mại, giúp doanh nghiệp chủ động phòng ngừa và ứng phó với các vụ kiện phòng vệthương mại, hướng tới xuất khẩu bền vững Theo dõi sát xu hướng nhập khẩu hàng hóa từ cácthị trường chủ chốt Tăng cường kiểm soát hợp tác, sản xuất, gia công hàng hóa cho các doanhnghiệp Trung Quốc nhằm tránh các gian lận về xuất xứ hàng hóa, lẩn tránh thuế gây ảnh hưởngđến sản xuất trong nước và có thể dẫn đến việc Việt Nam phải hứng chịu các biện pháp trừngphạt thương mại Siết chặt quản lý đối với các mặt hàng có rủi ro lẩn tránh thuế Tăng cườngkhuyến cáo các doanh nghiệp không tiếp tay cho hoạt động chuyển tải hàng hóa sang ViệtNam, đồng thời quản trị tốt việc lưu trữ các chứng từ về nguồn gốc, xuất xứ nguyên liệu, sảnphẩm

Về đầu tư, cần thận trọng trong thu hút đầu tư FDI, thẩm tra kỹ các dự án có dấu hiệu gian lậnxuất xứ, lợi dụng Việt Nam để trung chuyển hàng hóa qua kênh đầu tư Về lâu dài cần đổi mới

tư duy thu hút FDI, đẩy mạnh đa phương hóa, đa dạng hóa thị trường Tăng cường xúc tiến đầu

tư tại một số thị trường có công nghệ nguồn và có các tập đoàn công nghệ lớn đang có kế hoạchdịch chuyển sản xuất Rà soát và sớm có hàng rào kỹ thuật, tiêu chuẩn, quy chuẩn cao về anninh - quốc phòng, công nghệ, môi trường để hạn chế các luồng vốn đầu tư chất lượng thấp.Tóm lại, Việt Nam là quốc gia có vị trí địa - chiến lược quan trọng và có tiềm năng phát triểntrong khu vực châu Á - Thái Bình Dương nên luôn là tâm điểm chú ý của các nước lớn về nhiềuphương diện, trong đó có quốc phòng, an ninh với cả khía cạnh tích cực và tiêu cực Điều đóđặt ra cho công tác đối ngoại nói chung, việc xử lý mối quan hệ với các nước lớn nói riêngnhững yêu cầu mới rất cao Trong bối cảnh vấn đề cạnh tranh Mỹ-Trung hiện nay tác động trựctiếp đến Việt Nam, để xử lý đúng đắn mối quan hệ với hai nước lớn này - yếu tố quan trọng giữvững độc lập, tự chủ và chủ quyền quốc gia trong quá trình tích cực, chủ động hội nhập quốc tế,hơn bao giờ hết đòi hỏi toàn Đảng, toàn dân, toàn quân phải tăng cường sự đoàn kết, thốngnhất; nhận thức sâu sắc và tổ chức thực hiện nghiêm túc đường lối đối ngoại của Đảng và Nhànước

CÂU 4: ĐỐI SÁCH CỦA VIỆT NAM TRONG SỰ ĐIỀU CHỈNH CỦA CÁC NƯỚC LỚN

Tình hình thế giới hiện nay đang chuyển từ trật tự đơn cực sang trật tự mới theo xuhướng đa cực, với sự xuất hiện của nhiều trung tâm quyền lực quốc tế; các nước lớn có sự điềuchỉnh về chiến lược, vừa hợp tác, thỏa hiệp, vừa cạnh tranh, đấu tranh kiềm chế lẫn nhau, tácđộng mạnh đến cục diện thế giới và các khu vực

Đối với Mỹ, mặc dù vẫn là siêu cường số 1 toàn cầu, song xu thế rõ ràng là Mỹ đang suygiảm tương đối về sức mạnh quốc gia so với các cường quốc khác Mặc dù vậy, Mỹ không từ

bỏ mục tiêu giữ vững vị trí hàng đầu thế giới, chỉ điều chỉnh chiến lược cho phù hợp với tươngquan sức mạnh và tình hình thế giới hiện nay Kể từ khi nắm quyền, chính quyền của Tổngthống Đô-nan Trăm tích cực triển khai chính sách đối ngoại có tính thực dụng rõ rệt, tập trungnhiều vào các lợi ích kinh tế, chú trọng song phương hơn đa phương và coi trọng sức mạnh vàkhả năng răn đe về quân sự và kinh tế - thương mại hơn về ngoại giao Đồng thời, Mỹ tập trungcủng cố quan hệ với các đồng minh và các nước lớn, nhất là xử lý quan hệ với Trung Quốc vàNga Đối với khu vực châu Á - Thái Bình Dương, mặc dù Tổng thống Đ Trăm phủ định chiếnlược “tái cân bằng” của chính quyền tiền nhiệm, song Mỹ vẫn coi trọng khu vực và duy trì sựquan tâm, hiện diện trên cả ba mặt chính trị, kinh tế, và an ninh - quốc phòng Trong đó, sự hiệndiện quân sự diễn ra mạnh hơn, đặc biệt là ở khu vực Đông Bắc Á Đáng chú ý, nhân dịp tham

dự Hội nghị Cấp cao Diễn đàn Hợp tác kinh tế châu Á - Thái Bình Dương (APEC) được tổchức tại Đà Nẵng (tháng 11-2017), Tổng thống Đ Trăm đã chính thức tuyên bố một chiến lượcmới với tên gọi “Ấn Độ Dương - Thái Bình Dương”, nhằm mở rộng phạm vi chiến lược khuvực của Mỹ ra toàn bộ Thái Bình Dương và Ấn Độ Dương Hơn một tháng sau đó, Chiến lược

an ninh quốc gia mới - văn bản “xương sống” làm nền tảng cho các chiến lược trong các lĩnhvực khác của Mỹ được công bố, tiếp tục nhấn mạnh tới khu vực Ấn Độ Dương - Thái BìnhDương Đây là điểm rất mới trong quá trình điều chỉnh chiến lược của Mỹ

Đối với Trung Quốc, với thành công của Đại hội đại biểu toàn quốc lần thứ XIX Đảng

Cộng sản Trung Quốc, với sức mạnh quốc gia tăng mạnh trên mọi khía cạnh, Trung Quốc tỏ rõquyết tâm thực hiện mục tiêu trở thành cường quốc hàng đầu ở khu vực và trên thế giới Kể từĐại hội XVIII Đảng Cộng sản Trung Quốc (năm 2012), dưới sự lãnh đạo của Tổng Bí thư, Chủtịch nước Tập Cận Bình, Trung Quốc đã chuyển từ giai đoạn “giấu mình chờ thời” sang thực

hiện “giấc mộng Trung Hoa” - trở thành cường quốc hàng đầu thế giới vào năm 2049 - thờiđiểm tròn 100 năm thành lập nước Cộng hòa nhân dân Trung Hoa Trung Quốc ngày càng tỏ raquyết đoán hơn trong việc bảo vệ các lợi ích quốc gia của mình, đẩy mạnh triển khai chính sáchđối ngoại dựa trên hai trụ cột là “ngoại giao nước lớn” và “ngoại giao láng giềng” Trung Quốctập trung vào quan hệ với Mỹ, đồng thời thúc đẩy quan hệ với Nga, Liên minh châu Âu (EU);đồng thời chủ động đề ra nhiều sáng kiến mới Tuy nhiên, Trung Quốc vẫn chưa muốn thay đổi

mà chỉ muốn điều chỉnh trật tự hiện tại theo hướng có lợi cho Trung Quốc Trong hoạt động đốingoại đa phương đầu tiên của mình là tham dự Hội nghị Cấp cao APEC 2017 tại Đà Nẵng,Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Trung Quốc Tập Cận Bình đã tuyên bố chiến lược đối ngoại mớicủa Trung Quốc, trong đó tập trung vào việc xây dựng “Cộng đồng nhân loại cùng chung vậnmệnh”, thúc đẩy sáng kiến “Vành đai, con đường” và đặc biệt là khẳng định việc ủng hộ, thúcđẩy xu thế tự do hóa thương mại, xu thế toàn cầu hóa

Liên bang Nga kiên trì mục tiêu tái khẳng định vị thế cường quốc hàng đầu thế giới.

Trong năm 2017, Nga kiên quyết duy trì khu vực ảnh hưởng của mình ở không gian “hậu viết”; đồng thời từng bước quay trở lại vị trí trung tâm trên bàn cờ chính trị thế giới, trước hết là

Xô-ở châu Âu, Trung Đông, châu Phi Nga cũng khẳng định là quốc gia Âu - Á, có vai trò và vị tríquan trọng ở châu Á - Thái Bình Dương Tuy nhiên, trong bối cảnh nền kinh tế Nga còn một sốhạn chế, lại đang chịu sức ép cấm vận từ các nước phương Tây, việc Nga vươn lên nhằm tái lập

và khẳng định vị trí cường quốc toàn diện và có ảnh hưởng sâu rộng, đặc biệt là ở châu Á - TháiBình Dương vẫn còn nhiều khó khăn, thách thức

Nhật Bản rất chủ động triển khai “chủ nghĩa hòa bình tích cực” và “ngoại giao tầm nhìn

toàn cầu” nhằm tăng cường vai trò, vị thế quốc tế, phục vụ chính sách kinh tế Abenomics Nhật

Bản, một mặt, tiếp tục củng cố quan hệ với Mỹ; mặt khác, có sự điều chỉnh nhất định trong

triển khai chính sách đối ngoại, đẩy mạnh đa dạng hóa quan hệ đối ngoại, tăng tính chủ độngnhằm nâng cao vị thế của mình ở khu vực và trên thế giới Đối với các nước lớn (Trung Quốc,Nga, Ấn Độ), Nhật Bản nỗ lực chủ động thúc đẩy cải thiện quan hệ Trong quan hệ với cácquốc gia Đông Nam Á và ASEAN, Nhật Bản ủng hộ vai trò trung tâm của ASEAN, chú trọngtăng cường các khuôn khổ hợp tác, đối thoại chính trị, an ninh quốc phòng Điểm mới là Nhật

Bản đẩy mạnh triển khai các chương trình hợp tác hạ tầng chất lượng cao ở khu vực Đáng chú

ý là vào tháng 8-2016, Nhật Bản đã đề xuất Chiến lược Ấn Độ Dương - Thái Bình Dương tự do

và rộng mở nhằm tạo không gian hợp tác mới trong khu vực Chiến lược này của Nhật Bản vàcác đồng minh được xem như đối trọng với chiến lược “Vành đai, con đường” của Trung Quốc

Việt Nam là quốc gia có vị trí địa - chiến lược quan trọng và có tiềm năng phát triểntrong khu vực châu Á - Thái Bình Dương nên luôn là tâm điểm chú ý của các nước lớn về nhiềuphương diện, trong đó có quốc phòng, an ninh với cả khía cạnh tích cực và tiêu cực Điều đóđặt ra cho công tác đối ngoại nói chung, việc xử lý mối quan hệ với các nước lớn nói riêngnhững yêu cầu mới rất cao Trong bối cảnh đó, để xử lý đúng đắn mối quan hệ với các nước lớn

- yếu tố quan trọng giữ vững độc lập, tự chủ và chủ quyền quốc gia trong quá trình tích cực, chủđộng hội nhập quốc tế, hơn bao giờ hết đòi hỏi toàn Đảng, toàn dân, toàn quân phải tăng cường

sự đoàn kết, thống nhất; nhận thức sâu sắc và tổ chức thực hiện nghiêm túc đường lối đối ngoạicủa Đảng và Nhà nước Trên cơ sở đó, triển khai đồng bộ các giải pháp, tập trung thực hiện tốtnhững nội dung chủ yếu sau:

Một là, tiếp tục quán triệt, nắm vững quan điểm, đường lối đối ngoại của Đảng nhằm thống nhất nhận thức và hành động, bảo đảm xử lý đúng đắn mối quan hệ với các nước lớn trong tình hình mới