Đáp án câu hỏi môn Quan hệ Quốc tế Cao cấp Lý luận chính trị

Câu 1) Phân tích sự vận động của cục diện thế giới từ năm 1991 đến nay để thấy sự tác động lớn của cục diện thế giới tới Việt NamCâu 2) Chứng minh luận điểm: Từ sau chiến tranh Lạnh đến nay một trật tự thế giới mới chưa hình thành nhưng xu hướng đa cực, đa trung tâm đang diễn ra rõ nét. Các đối sách của Việt Nam cần phải làm trong xu hướng đó

Câu 1) Phân tích sự vận động của cục diện thế giới từ năm 1991 đến nay để thấy sự tác động lớn của cục diện thế giới tới Việt Nam

Cục diện thế giới (World Configuration) là tương quan lực lượng giữa các

siêu cường hoặc các cường quốc cũng như giữa các chủ thể quốc tế khác; là diện mạo thế giới, những thể chế vận hành cụ thể và xu thế vận động của nó trong khoảng thời gian tương đối ngắn Những cục diện khác nhau có thể xuất hiện trong thời kỳ của một trật tự thế giới; hoặc có thể là bức tranh thế giới trong những thời điểm quá độ từ trật tự này sang trật tự khác

Cục diện thế giới phản ánh tương quan giữa các siêu cường hoặc các cường quốc cũng như giữa các chủ thể quốc tế khác trên các lĩnh vực chủ yếu, nhung trước hết vẫn là tương quan giữa các siêu cường hoặc các cường quốc trên lĩnh vực chính trị, kinh tế, quân sự, an ninh Nghiên cứu cục diện thế giới nhất thiết phải bao hàm cả những đặc điểm, các nhân tố tác động và các xu hướng vận động chủ yếu của nó Sau sự tan rã của Liên Xô (1991), trật tự hai cực được ra đời từ Hội nghị Yalta (1945) cũng chấm dứt sự tồn tại Từ đó, thế giới bước vào thời kỳ không có trật tự, thường vẫn được đánh giá là thế giới đầy khoảng trống quyền lực Tuy nhiên, không vì thế mà thế giới trở nên hỗn loạn, càng không đi đến sự cáo chung; ngược lại, thế giới vẫn tiếp tục vận động và phát triển trong những cục diện sinh động với những đặc điểm phong phú

Trên bình diện chính trị tổng quát, có thể nhận rõ thời điểm nối giữa thế kỷ XX và thế kỷ XXI là cột mốc cùa hai cục diện thế giới: cục diện từ năm 1991 đến năm

2000 và cục diện từ năm 2001 đến nay Cả hai cục diện này được hình thành và vận động trong môi trường đầy chuyển động mang tầm cỡ lịch sử toàn thế giới:

Một là, cách mạng khoa học - công nghệ hiện đại, kinh tế tri thức và quá trình toàn

cầu hóa tiếp tục diễn ra cả về bề rộng và chiều sâu làm thay đổi kết cấu của tất cả các không gian địa - kinh tế, địa - chính trị, cũng như các cấu trúc quyền lực và phương thức vận hành của chúng Cuộc cách mạng khoa học - công nghệ và kinh

tế tri thức đang làm thay đổi tận tầng sâu của nền sản xuất vật chất, tác động mạnh

mẽ đến cơ cấu xã hội, làm biến động các giá trị văn hóa, tinh thần, tư tưởng, làm đảo lộn tương quan lực lượng trong cục diện thế giới Với việc tạo ra các công cụ lao động và phương pháp tổ chức, quản lý sản xuất mới, cách mạng khoa học -công nghệ và kinh tế tri thức đã khai sinh ra một thời đại kinh tế mới, khác nhiều

so với thời đại kinh tế công nghiệp hàng trăm năm qua Tuy thời đại kinh tế không đồng nghĩa với thời đại như một phạm trù lịch sử, nhưng sự ra đời của một thời đại kinh tế mới hiển nhiên đặt tiến trinh vận động của thời đại ngày nay vào bối cảnh,

điều kiện chứa đựng thuận lợi và khó khăn, thời cơ và thách thức chưa hề có tiền lệ

Về mặt bản chất, toàn cầu hóa là tất yếu lịch sử được quyết định bởi trình độ phát triển cao của lực lượng sản xuất do cuộc cách mạng khoa học - công nghệ tạo ra và

nó hướng tới một thế giới như một chỉnh thể thống nhất, công bằng Tuy nhiên, trong giai đoạn hiện nay, toàn cầu hóa đang mang nặng tính chất tư bản chủ nghĩa,

do chủ nghĩa tư bản chi phối với mục tiêu chiến lược là thiết lập các quan hệ sản xuất tư bản chủ nghĩa trên phạm vi toàn cầu Tính hai mặt phức tạp như vậy của toàn cầu hóa đang và tiếp tục tạo ra cục diện vừa hợp tác chặt chẽ, vừa đấu tranh quyết liệt giữa các quốc gia trên mọi lĩnh vực kinh tế, văn hóa, khoa học công nghệ, an ninh, chính trị Trong bối cảnh này, mọi liên minh và các hình thức tập hợp lực lượng trên vũ đài quốc tế đều phải được cấu trúc lại, làm phong phú gấp bội các xu hướng lịch sử so với cách đó hai đến ba thập kỷ

Hai là, thế giới tư duy lại về mục tiêu phát triển; đồng thời, thường xuyên bất ổn

do các cuộc khủng hoảng kinh tế - xã hội gây ra

Khái niệm “phát triển” được xem xét lại trên tất cả các bình diện kinh tế, chính trị,

xã hội, văn hóa, môi trường Có thể nêu ra những yếu tố định tính cơ bản của phát triển là: sự hài hòa giữa thoả mãn về vật chất và toại nguyện về tinh thần; giữa tăng trưởng kinh tể và công bằng xã hội; giữa hiệu quả sản xuất kinh doanh và an toàn môi trường sinh thái; giữa hiệu quả kinh tế và hiệu quả xã hội; giữa tự do sáng tạo

và chuẩn mực giá trị; giữa dân chủ xã hội và ưật tự kỷ cương; giữa cá nhân và cộng đồng, gia đình và xã hội, truyền thống và hiện đại V.V Phát triển với nội dung này

là sự phản ánh cụ thể của tiến bộ xã hội trong thời đại ngày nay - thời đại bước ngoặt trong toàn bộ tiến trình con người hoàn thiện mối quan hệ với tự nhiên và xã hội

Các cuộc khủng hoảng kinh tế - xã hội trên thế giới năm 1997, 2001 và 2008 đã làm cộng đồng quốc té thức tình nhiều nhận thức quan trọng Đây không đơn thuần

là sự sụp đổ của hàng loạt hệ thống ngân hàng, chính sách tài chính, cơ cấu kinh tế, chuỗi thị trường toàn cầu , mà sâu xa nhất, đó là sự phá sản của những mô hình tăng trường, mô hình phát triển không phù hợp Trong nỗ lực tìm kiếm một mô hình mới, thế giới đồng tình khẳng định rằng cần đảm bảo sự hài hòa giữa kinh tế,

xã hội, văn hóa, an ninh, môi trường trong sự phát triển Nhìn sâu xa hơn, đây chính là thòi điểm mà từng quốc gia - dân tộc cần góp phần tư duy lại, xây dựng văn hóa mới về sự phát triển trong kỷ nguyên của cách mạng khoa học - công nghệ, kinh tế tri thức, toàn cầu hóa, biến đổi khi hậu toàn cầu Trên thực tế, hàng

triệu người đã xuống đường thể hiện sự bất bình đối vói nhiều thể chế chính trị, chính sách kinh tế - xã hội, trung tâm quyền lực kinh tế thế giói Hàng loạt cuộc

“cách mạng sắc màu” ờ châu Âu, “Mùa xuân Ảrập” làm rung chuyển Bắc Phi -Trung Đông, Phong trào “Chiếm lấy Phố Wall” ở Mỹ đã lan rộng đến gần 200 thành phố trên thể giói biểu thị sự phản kháng toàn cầu, kiên tri khẩu hiệu đấu tranh “Một thế giới tốt đẹp hơn là có thể!”

Ba là, xuất hiện ngày càng rõ nét sự quản trị toàn cầu bên cạnh chính phủ quốc gia

cùng nhau quản lý xã hội thế giới

Quản lý toàn cầu là một sản phẩm của lịch sử, có nguyên nhân từ chính sự vận động của nền kinh tế, xã hội, môi trường và chính trị của thé giói trong kỷ nguyên toàn cầu hóa Xét từ nguyên nhân kinh tế, sự phụ thuộc lẫn nhau giữa các nền kinh

tế và nguy cơ khủng hoảng tiềm tàng thường trực đặt ra nhu cầu sống còn phải xác lập một cơ chế quản lý hữu hiệu trên quy mô thế giới Nhiều quá trình và hoạt động kinh tế, nhất là kinh tế tài chính - tiền tệ, đã vượt khỏi năng lực điều hành riêng biệt của chính phủ quốc gia Mặc dù các tổ chức kinh tế quốc tế như Quỹ Tiền tệ quốc tế (IMF), Ngân hàng thế giới (WB), Tổ chức Thương mại thế giới (WTO) có nhiều cố gắng trong việc đưa ra các định chế duy trì trật tự kinh tế toàn cầu, nhưng do các hạn chế bên trong, mô hình quản lý của các tổ chức đó cũng không đáp ứng được đòi hỏi ngày càng phức tạp của thực tế Xét từ nguyên nhân xã hội và môi trường, chính phủ các nước, các tổ chức quốc tế, các tổ chức xã hội công dân phải cùng nhau hành động trong cuộc đấu tranh chống đói nghèo, bệnh tật, khùng hoảng môi trường sinh thái; đồng thời cùng nhau xác lập một kiểu quan hệ mới trong xã hội quốc té chứa đựng sự đồng thuận giữa ngưòi với người

và giữa người với tự nhiên Xét từ nguyên nhân chính trị, cơ cấu quyền lực quốc tế

cũ không còn phù họp với thế giới hiện đại và cũng không đáp ứng được yêu cầu xác lập trật tự kinh tế, chính trị thế giới sau Chiến tranh lạnh

Bốn là, các vấn đề toàn cầu trở nên ngày càng nghiêm trọng, đặt các quốc gia - dân

tộc và các chủ thể quốc tế khác phải phối hợp tư duy và hành động vì sự sinh tồn của hành tinh

Những vấn đề toàn cầu là những vấn đề lớn, có quy mô toàn thế giới, đe dọa đến

sự tồn vong của cả loài người và nếu không được ngăn chặn, khắc phục, thì hậu quả khốc hệt sẽ xảy ra như nhau đối với tất cả mọi người, mọi lực lượng, mọi quốc gia - dân tộc Những vấn đề toàn cầu là do những hoạt động của con người tạo ra, nhưng tác động của chứng lại gây nguy hiểm to lớn cho nhân loại Việc khắc phục

những hậu quả đó vô cùng phức tạp, khó khăn, lâu dài đòi hỏi phải có sự phối họp của tất cả các quốc gia - dân tộc trên thế giới mới có thể làm được

Những vấn đề toàn cầu là phạm trù lịch sử, sản phẩm của một thòi đại cụ thể xét trên các khía cạnh kinh tế, chính trị và văn hóa, xã hội Cho dù thế giới còn có những quan niệm khác nhau, nhưng ngày nay nhiều nước đã có sự thống nhất bằng cách phân ra nhóm những vấn đề toàn cầu

Nhóm thứ nhất là nhóm mối quan hệ giữa người với người Nó hao gồm các vấn đề giải quyết mâu thuẫn trong quan hệ giữa các nước về quân sự, chính trị, kinh tế Đó

là đấu tranh hảo vệ hòa bình, khắc phục tình hạng lạc hậu và bùng nổ dân số ở các nước đang phát triển, đấu tranh nhằm thiết lập trật tự kinh tế thế giới mới

Nhóm thứ hai là nhóm gồm các mối quan hệ mâu thuẫn giữa con người với tự nhiên như ngăn chặn tỉnh trạng phá hủy môi trường sống, bảo đảm hệ cân bằng sinh thái, họp tác thúc đẩy quá trình nghiên cứu vũ trụ, nghiên cứu biển, chiến lược xây dựng cuộc sống bền vững cho tất cả mọi người V.V

Sự tồn tại của những vấn đề toàn cầu cũng làm cho thế giới đương đại khác với thế giới trước kia Đứng trước các vấn đề toàn cầu, ngay cả các lực lượng đối địch, đối kháng, đối lập nhau cũng cần thiết lập những vòng tay hợp tác để cứu vớt một lợi ích chung: đó là lợi ích bảo tồn sự sống chung, trong đó cỏ sự sống của chính mình Chưa bao giờ, cuộc đấu tranh vì các lợi ích giai cấp, lợi ích dân tộc lại phải chịu sự ràng buộc với cuộc đấu tranh vì những lợi ích toàn cầu như ở giai đoạn hiện nay của thời đại

Khái quát một số đặc điểm cục diện thế giới hiện nay như sau:

Một là, cục diện thế giới hiện nay do nhiều loại hình chủ thể quốc tế cùng nhau tạo thành.

Trước hết, đó là 193 quốc gia thành viên Liên hợp quốc đang thể hiện vai trò, vị trí của mình trong đời sống quốc tế nhờ vào nguyên tắc bình đẳng “mỗi nước, một phiếu bầu” tại diễn đàn lớn nhất toàn cầu này Các nước Thường trực Hội đồng Bảo an Liên hợp quốc (P5) là Mỹ, Nga, Trung Quốc, Anh, Pháp; nhóm các nước công nghiệp phát triển (G7) gồm Mỹ, Đức, Anh, Pháp, Italia, Nhật Bản, Canada); nhóm các nước có nền kinh tế mới nổi (BRICS) gồm Brazil, Nga, Ấn Độ, Trung Quốc, Nam Phi; nhóm 20 nước mới nổi (G20) , đương nhiên là những chủ thể quan trọng hàng đầu

Loại hình chủ thể thứ hai bao gồm các lực lượng quốc tế rất phong phú, đa dạng gồm: các tổ chức quốc tế liên chính phủ; các tổ chức quốc tế phi chính phủ; các phong trào chính trị, xã hội toàn cầu, các tập đoàn đa quốc gia, xuyên quốc gia; các thực thể xuyên quốc gia khác

Các tổ chức quốc tế liên chính phủ được thành lập từ các quốc gia có chủ quyền, gọi tắt là các nước thành viên Tổ chức quốc tế liên chính phủ lớn nhất là Liên họp quốc, thành lập năm 1945 với mục đích duy trì hòa bình và an ninh trên thế giới, phát triển các mối quan hệ hữu nghị giữa các dân tộc và tiến hành họp tác quốc tế giữa các nước trên cơ sở tôn trọng nguyên tắc binh đẳng và quyền tự quyết của các dân tộc

Ngoài ra, thế giới còn một hệ thống các tổ chức quốc tế liên chính phù phong phú,

đa dạng được phân loại theo lĩnh vực, theo quy mô, theo ngành nghề Cho đến nay, Việt Nam là thành viên của 63 tổ chức quốc tế và có quan hệ với hơn 650 tổ chức phi chính phù trên thế giới

Hai là, cục diện thể giới ngày nay là cục diện đa cực, đa trung tâm.

Mặc dù một cực trước kia là Liên Xô tự tan rã, nhưng cực còn lại là Mỹ cũng không vì thế mà xác lập được cục diện đơn cực; thế giới cũng không trở thành độc tôn của siêu cường Mỹ Trái lại, một số cường quốc đã phát triển vượt bậc, vưon lên chiếm thứ hạng cao; trong khi đó, sức mạnh Mỹ trên một số lĩnh vực có sự sa sút nhất định và nhìn chung địa vị siêu cường của Mỹ có sự suy giảm tương đối, thậm chí bị thách thức Nổi bật nhất là sự phát triển đáng kinh ngạc của Trung Quốc sau gần 40 năm cải cách, mở cửa từ năm 1978 đến nay Từ một quốc gia chậm phát triển, Trung Quốc đã vươn lên vị trí là nền kinh tế thứ hai thế giới, sau Mỹ; là quốc gia có nguồn dự trữ ngoại tệ lớn nhất thế giới, trên 3.000 tỷ USD; là công xưởng sản xuất hàng hóa lớn nhất toàn cầu; là quốc gia có ngân sách quốc phòng lớn thứ hai thế giới; là chủ thể có sức manh mềm đặc sắc, hiệu quả; đến năm

2030 dự đoán sẽ có giá tri GDP ngang với Mỹ và từ đó sẽ liên tục vượt Mỹ

Trên thé giới, có nhiều quan niệm về số lượng và danh sách các cực, các trung tâm quyền lực toàn cầu Tuy nhiên, cộng đồng quốc tế đều xác nhận một hiện thực rằng, cục diện hiện nay do nhiều cực, nhiều trung tâm chi phối Trong quan niệm của Việt Nam, thế giới có các nước lớn gồm: Mỹ, Trung Quốc, một số nước trong

EU, Nga, Nhật Bản và Ắn Độ Các cực, các trung tâm quyền lực vừa cạnh tranh vừa phối hợp, vừa đấu tranh vừa họp tác, vừa đối trọng vừa thỏa thuận với nhau trong quá trình giải quyết các công việc quốc tế

Ba là, cục diện thế giới hiện nay có tương quan lực lượng rất bất cân xúng giữa các cực, các trung tâm quyền lực.

Về mặt chi tiêu quân sự, một mình nước Mỹ có ngân sách quốc phòng dao động trên dưới 600 tỷ USD/năm trong nhiều năm qua, bằng 1/2 tổng ngân sách quốc phòng của toàn thế giới Trên lĩnh vực kinh tế, Mỹ chiếm trên 20% GDP toàn cầu;

sờ hữu đồng đôla như tiền tệ quốc tế hàng đầu; chi phối các tổ chức ngân hàng, tiền tệ, thương mại thế giói Mặt khác, Mỹ cũng chiếm gần 1/2 các mũi nhọn công nghệ của tương lai; chiếm phần lớn các trường đại học danh giá nhất; chi phối các tập đoàn truyền thông toàn cầu Chính vì ưu thể vượt trội nhiều mặt như vậy, Mỹ hiện nay được thế giới thừa nhận là siêu cường duy nhất; sau nó, hàng thứ hai mói

là các cường quốc

Theo báo cáo của các cơ quan của Liên họp quốc, WB, IMF, trong những thập kỷ gần đây, tình hạng phân hóa giầu nghèo trên thế giới đang có chiều hướng ngày càng tăng Nếu như tỷ lệ chênh lệch giữa thu nhập của 5% số người giầu nhất và 5% số người nghèo nhất năm 1960 là 3.011, năm 1990 là 6.011, thì hiện nay tỷ lệ

đó là khoảng trên 8.011 Các nước công nghiệp phát triển với 20% dân số thế giới hiện chiếm giữ 80% GDP toàn cầu, trong khi đó các nước nghèo nhất cũng chiếm 20% dân số thế giới chỉ được hưởng có 1% GDP của thế giới

Với tính cách là một trung tâm quyền lực quốc tế, EU ngày nay đang trải qua thời

kỳ khó khăn nhất trong lịch sử tồn tại của mình Khủng hoảng nợ công, suy thoái kinh tế, bất ổn định xã hội ở nhiều quốc gia thành viên, làn sóng di dân, khuynh hướng ly khai, dân tộc chủ nghĩa cực đoan với trường họp điển hình là Brexit năm 2016 đang đẩy toàn bộ cấu trúc của EU vào tinh trạng trì hệ, bất đồng nội bộ gay gắt khi bàn đến tương lai nhất thể hóa châu Âu và củng cố sức mạnh chung

Liên bang Nga tuy có một số biểu hiện khẳng định vị thế quốc tế thông qua các hoạt động quân sự, an ninh trong những năm vừa qua, nhưng về tổng thể vẫn là một cường quốc trong thế yếu, bị suy giảm nhiều trong so sánh lực lượng với các cực, các trung tâm quyền lực khác Nền kinh tế thiếu sức cạnh tranh, các vấn đề nội bộ trong Liên bang, chính sách bao vây kinh tế của phương Tây sẽ tiếp tục làm cho Nga trong những năm tới chi thật đúng nghĩa là cường quốc quân sự toàn cầu

Các thực thể quyền lực quốc tế mới xuất hiện, trong đó có nhóm BRICS, G20, Tổ chức họp tác Thượng Hải (SCO) gồm Trung Quốc, Nga, Kazakhstan, Kyrgyzstan, Tajikistan và Uzbekistan đều chưa trở thành những tổ chức quyền lực theo đúng

nghĩa, chưa là sức manh vật chất đối trọng được vói các cực, các trung tâm truyền thống

Bốn là, cục diện thế giới hiện nay không đồng dạng, mà trên moi bình diện đều có diện mạo, tương quan lực lượng rất khác nhau.

Trên bình diện kinh tế, diện mạo đa cực, đa trung tâm là rõ nét nhất, được thể hiện qua sự tương tác giữa các trung tâm là Mỹ, EU, Nhật Bản, BRICS, G20, ASEAN, MERCOSUR Toàn thế giới trở thành một chuỗi sản xuất - kinh doanh toàn cầu, trong đó các mắt khâu phụ thuộc và quyết định, lẫn nhau một cách hữu cơ

Trên bình diện quân sự và khoa học - công nghệ, diện mạo đa cực, đa trung tâm rất

mờ nhạt, thay vào đó là sự hiện diện của cục diện đơn cực do siêu cường Mỹ thống trị Nhờ tiềm lực kinh tế và khoa học công nghệ vượt hội, siêu cường Mỹ hiện nay đang chiếm ưu thế tác chiến - chiến lược đồng bộ cả trên bộ, trên biển và hên không; có khả năng can dự vào mọi điểm nóng trên thế giới

Trên bình diện an ninh, trước các nguy cơ huyền thống và phi truyền thống ngày càng lợi hại, thế giới có vô cùng nhiều cực đến mức có thể nói là vô cực! Không siêu cường, cường quốc, hoặc thiết chế quyền lực nào có thể trờ thành trung tâm bảo đảm an ninh thế giới Thậm chí, dù là siêu cường, cũng không thể tự mình đảm bảo an ninh quốc gia

Tính chất đa chiều, đa bình diện này đặt ra yêu cầu phải sử dụng tư duy hình học không gian để nhận dạng đầy đủ cục diện thế giới ngày nay, đánh giá nó trên từng phương diện cụ thể, tiến tới nhận thức nó một cách tổng thể

Câu 2) Chứng minh luận điểm: Từ sau chiến tranh Lạnh đến nay một trật tự thế giới mới chưa hình thành nhưng xu hướng đa cực, đa trung tâm đang diễn

ra rõ nét Các đối sách của Việt Nam cần phải làm trong xu hướng đó

Trật tự thế giới có thể “được hiểu là sự thể hiện tương quan sắp xếp lực lượng giữa các chủ thể cấu thành đời sống quốc tế Nó thể hiện thứ bậc quyền lực, do các nước lớn quyết định, trong một thời kỳ nhất định (thường là giai đoạn dài) Trong lịch sử

có bốn loại trật tự chính: trật tự đơn cực, trật tự hai cực, trật tự đa cực và trật tự không phân cực” trật tự thế giới bao gồm ba thuộc tính cơ bản: Tính ổn định: đây

là một thuộc tính căn bản của trật tự

Sau khi Liên Xô và các nước xã hội chủ nghĩa ở Đông Âu sụp đổ, hệ thống xã hội chủ nghĩa thế giới tan rã, "chiến tranh lạnh" và trật tự thế giới hai cực kết thúc

Mặc dù một cực trước kia là Liên Xô tự tan rã, nhưng cực còn lại là Mỹ cũng không vì thế mà xác lập được cục diện đơn cực; thế giới cũng không trở thành độc tôn của siêu cường Mỹ Tuy nhiên, từ đó đến nay, nhất là trong 10 năm gần đây, tình hình thế giới biến đổi nhanh chóng, thế giới từng bước chuyển từ đơn cực sang

đa cực, đa trung tâm do tương quan lực lượng, sức mạnh của các nước lớn có sự thay đổi nhanh chóng

Trong thời gian đó, các nước lớn điều chỉnh chiến lược, vừa hợp tác, thỏa hiệp, vừa cạnh tranh, đấu tranh, kiềm chế lẫn nhau Tập hợp lực lượng, liên kết, cạnh tranh, đấu tranh vì lợi ích quốc gia tiếp tục diễn ra rất phức tạp Đối tượng và đối tác; đối thủ và đồng minh; thù địch và bạn bè có thể sẽ hoán vị cho nhau một cách hết sức bất quy ước Lợi ích quốc gia - dân tộc sẽ là cỗ máy động lực chính tạo ra dọc ngang các véc tơ chuyển động này

Thực tế cho thấy, mặc dù Mỹ hiện nay tuy vẫn là cường quốc số một thế giới, song, một số cường quốc đã phát triển vượt bậc, vươn lên chiếm thứ hạng cao; trong khi đó, sức mạnh Mỹ trên một số lĩnh vực có sự sa sút nhất định và nhìn chung địa vị siêu cường của Mỹ có sự suy giảm tương đối, thậm chí bị thách thức Dưới sự điều hành của Tổng thống D.Trump, siêu cường Mỹ có nhiều điều chỉnh trong chính sách toàn cầu, dồn ưu tiên cho các mục tiêu đối nội, phục vụ cho khẩu hiệu mang tính cương lĩnh “Nước Mỹ trên hết” Thay vào đó, là sự vươn lên chủ động, manh mẽ của cường quốc Trung Quốc như thực thể mới dẫn dắt nhiều quá trình hội nhập toàn cầu; đồng thời, Liên bang Nga, Nhật Bản, Ấn Độ cũng triển khai nhiều chính sách thể hiện rõ nét hơn vị thế của các cường quốc đang cạnh tranh quyết liệt quyền lực quốc tế

Trên bình diện kinh tế, diện mạo đa cực, đa trung tâm là rõ nét nhất, được thể hiện qua sự tương tác giữa các trung tâm là Mỹ, EU, Nhật Bản, BRICS, G20, ASEAN, MERCOSUR Toàn thế giới trở thành một chuỗi sản xuất - kinh doanh toàn cầu, trong đó các mắt khâu phụ thuộc và quyết định, lẫn nhau một cách hữu cơ

Trên bình diện quân sự và khoa học - công nghệ, diện mạo đa cực, đa trung tâm rất

mờ nhạt, thay vào đó là sự hiện diện của cục diện đơn cực do siêu cường Mỹ thống trị Nhờ tiềm lực kinh tế và khoa học công nghệ vượt hội, siêu cường Mỹ hiện nay đang chiếm ưu thế tác chiến - chiến lược đồng bộ cả trên bộ, trên biển và hên không; có khả năng can dự vào mọi điểm nóng trên thế giới

Trên bình diện an ninh, trước các nguy cơ huyền thống và phi truyền thống ngày càng lợi hại, thế giới có vô cùng nhiều cực đến mức có thể nói là vô cực Không siêu cường, cường quốc, hoặc thiết chế quyền lực nào có thể trờ thành trung tâm

bảo đảm an ninh thế giới Thậm chí, dù là siêu cường, cũng không thể tự mình đảm bảo an ninh quốc gia

Diện mạo đa cực, đa trung tâm của cục diện thế giới trong những năm vừa qua được thể hiện qua sự hình thành của hai không gian địa - chiến lược mới, đó là

“vành đai và con đường” do Trung Quốc cầm lái và khu vực Ấn Độ Dương - Thái Bình Dương với “tứ giác kim cương” (Mỹ, Nhật Bản, Ấn Độ, Australia) do Mỹ khởi xướng

Tháng 11-2014, trong khuôn khổ Hội nghị thượng đỉnh lần thứ 22 của APEC được

tổ chức tại Bắc Kinh, nguyên thủ nước chủ nhà chính thức nêu sáng kiến hợp tác

“Một vành đai, một con đường” Liền sau đó, các văn kiện của Đảng và Chính phủ

Trung Quốc nhanh chóng công bố nội dung chi tiết của sáng kiến gồm hai bộ phận:

Vành đai kinh tế con đường tơ lụa (SREB) được xây dựng dọc theo hành lang Âu

-Á trên nền của con đường tơ lụa vốn có trong lịch sử Đây là một không gian mạng kinh tể bắt đầu từ thành phố Quảng Châu thuộc tỉnh Quảng Đông đi qua 10 thành phố khác của Trung Quốc và kết nối với hảng loạt trung tâm kinh tể - thương mại

Âu - Á như: Alma Ata (Kazakhstan), Bishkek (Kyrgyzstan), Samarcanda (Uzbekistán), Dushanbe (Tajikistan), Teherán (han), Istambul (Thổ Nhĩ Kỳ), Moscow (Nga), Duisburg (Đức), Rotterdam (Hà Lan) và kết thúc tại Venezia (Italia)

Con đường tơ lụa trên biển (MSR), còn được gọi là Vành đai kinh tế con đường tơ lụa trên biển thế kỷ XXI, là một mạng lưới kinh tế - hàng hải bắt đầu từ thành phố

Phúc Châu thuộc tỉnh Phúc Kiến, đi qua một số thương cảng phía Nam Trung Quốc, kểt nối với các thành phố thuộc các quốc gia Đông Nam Á, qua eo biển Malacca để vươn tới các thành phố phía Tây Ấn Độ Dương, qua Biển Đỏ, Địa Trung Hải , cuối cùng đến Venezia (Italia) và từ đó tỏa đi Naữobi (Kenya) cũng như một số thành phố khác ờ châu Phi

Như vậy, SREB và MSR tạo thành một vành đai, một con đường kết nối Trung Quốc với đại lục Á - Âu và toàn thế giới bằng cả hành lang trên bộ và hành lang trên biển "Một vành đai, một con đường” tạo ra không gian kinh tế thương mại

khổng lồ với dân số 4,4 tỷ người (2/3 dân số toàn cầu), GDP hơn 21.000 tỷ USD (1/3 GDP thế giới), có thể tạo ra giá trị thương mại hơn 2.500 tỷ USD/năm

Từ năm 2017, tên gọi được điều chỉnh lại là sáng kiến họp tác "Vành đai và con đường", xác định 5 lĩnh vực kết nối: chính sách, cơ sở hạ tầng, thương mại, tiên tệ

và giao lưu nhăn dân thông qua cac biẹn pháp thúc đẩy thương mại và đầu tư; phát

triển kết cấu hạ tầng (đường sắt, đường cao tốc, cảng hàng không, cảng biển, viễn

thông, đường ống dẫn năng lượng và kho vận); họp tác kinh tế công nghiệp và tiểu khu vực (các khu công nghiệp chủ yếu đặt ở nước ngoài và các hành lang kinh té)-hợp tác tài chính và thúc đẩy quan hệ đối ngoại nhân dân Từ ngày 12 đến ngày 14-5-2017 tại Bắc Kinh, Diễn đàn cấp cao họp tác quốc tể “Vành đai và con đường” diễn ra với đại diện từ 130 quốc gia và các tổ chức quốc tế, trong đó có 29 nguyên thủ tham dự Tổng Bí thư Chủ tịch Trung Quốc Tập Cận Bình tại Diễn đàn đã tuyên bố sẽ Hành khoảng 124 tỷ USD cho dự án Tuy nhiên, có 6 nước châu Âu gồm Đức, Pháp, Anh, Hy Lạp, Bồ Đào Nha và Estonia từ chối ký kết vào bản Thông cáo chung công bố ngày 15-5-2017 khi Hội nghị bàn tròn kết thúc với lý do văn bản này không quan tâm đúng mức đến các chuẩn mực về môi trường, về các tiêu chuẩn xã hội, không bảo đảm tính minh bạch mỗi khi các cơ quan nhà nước gọi thầu

Ẩn Độ Dương - Thái Bình Dương (Indo-Pacific), còn gọi là Ắn Độ Dương - Tây Thái Bình Dương (Indo-West Pacific), là một khu vực địa lý sinh vật trên trái đất, gồm các vùng biển nhiệt đới thuộc Ấn Độ Dương, Tây và Trung Thái Bình Dương cùng với các vùng biển nối hai đại dương này lại vói nhau, tức vùng biển thuộc Indonesia Lý thuyết địa - chính trị của Alfred Thayer Mahan đầu thế kỷ XX đã bàn

về khu vực kéo dài từ Tiểu Á đến bán đảo Triều Tiên đang nổi lên như một chiến trường quyết định trong nền chính trị toàn cầu Dù hai đại dương cũng như Nam Á

và Đông Á vốn được xem là những thực thể riêng biệt, nhưng sự trỗi dậy của Trung Quốc và sự nổi lên chậm hơn của Ắn Độ đã khôi phục các mối hên kết giữa Thái Bình Dương và Ấn Độ Dương cũng như giữa Đông Á và Nam Á trong một không gian địa - chiến lược trong bản đồ thế giới hiện đại

Vào cuối năm 2017, chính quyền Mỹ đã thừa nhận chủ đề một Ấn Độ Dương -Thái Bình Dương tự do và cởi mờ, kêu gọi quan hệ đối tác kéo dài 100 năm giữa siêu cường Mỹ và cường quốc Ấn Độ “đang trỗi dậy một cách có trách nhiệm” Trong chuyến thăm dài ngày đến châu Á vào tháng 11-2017, Tổng thống Mỹ D.Trump đã xác định rõ khu vực này là “Ắn Độ Dương - Thái Bình Dương” chứ không chỉ là “châu Á - Thái Bình Dương” như thông thường Tổng thống Mỹ cũng đánh giá cao tầm quan trọng của “tứ giác kim cương” trong đối thoại an ninh Khu vực Ắn Độ Dương - Thái Bình Dương chiếm gần 1/2 dân số thế giới; hành lang thương mại có ý nghĩa chiến lược và nhộn nhịp nhất thế giới với 1/3 nguyên liệu thô và 2/3 dầu mỏ của thế giới phải đi qua đây, với sự hiện diện của các quốc gia công nghiệp mới, các nền kinh tế Đông Bắc Á và Đông Nam Á năng động; cùng với Trung Đông và châu Phi giàu tài nguyên khu vực này trở thành một