CSNG_NGUYỄN THÀNH NAM _LỚP YÊN BÁI K27

Qua 35 năm đổi mới, đất nước ta đã đạt được nhiều thành tựu quan trọng có ý nghĩa lịch sử trên các lĩnh vực của đời sống xã hội: Kinh tế tăng trưởng khá, chính trị ổn định, quốc phòng -

HỌC VIỆN CHÍNH TRỊ QUỐC GIA HỒ CHÍ MINH

TIỂU LUẬN MÔN: CHÍNH SÁCH ĐỐI NGOẠI VIỆT NAM

“Đường lối đối ngoại và hội nhập quốc tế của Đảng và Nhà nước

ta trong giai đoạn hiện nay”

Họ và tên: Nguyễn Thành Nam Lớp: Cao học Xây dựng Đảng k27KTT (Yên Bái)

Hà nội, 9/2021

MỞ ĐẦU

Qua 35 năm đổi mới, đất nước ta đã đạt được nhiều thành tựu quan trọng có ý nghĩa lịch sử trên các lĩnh vực của đời sống xã hội: Kinh tế tăng trưởng khá, chính trị ổn định, quốc phòng - an ninh được tăng cường, văn hóa - xã hội có bước phát triển mới; đời sống vật chất, tinh thần của nhân dân được cải thiện; quan hệ đối ngoại ngày càng mở rộng, đi vào chiều sâu, vị thế và uy tín của Việt Nam trên trường quốc tế được nâng cao Quan hệ đối ngoại của Đảng không ngừng được mở rộng và tăng cường với các chính đảng ở các nước khác nhau trên thế giới theo hướng đa phương và đa dạng hóa các quan hệ Công tác đối ngoại của Đảng cùng ngoại giao Nhà nước và đối ngoại nhân dân kết hợp hài hòa đã tạo nên những thắng lợi to lớn trên mặt trận ngoại giao, góp phần phát triển đất nước trong những năm qua Tổng kết thực tiễn 35 năm đổi mới cho thấy, công tác đối ngoại đã đạt được những thành tựu to lớn, mối quan hệ giữa nước ta với các nước trong khu vực

và thế giới ngày càng rộng mở Đến năm 2020, Việt Nam có quan hệ ngoại giao với 189 nước; trong đó, Việt Nam đã xác lập 03 quan hệ đặc biệt, 17 quan hệ đối tác chiến lược, 13 quan hệ đối tác toàn diện Trong số các nước này đều là các nước lớn, các trung tâm kinh chính trị, kinh tế của thế giới Lần đầu tiên trong lịch

sử, Việt Nam có quan hệ đối tác chiến lược, đối tác toàn diện với tất cả nước lớn, trong đó có 5 nước thành viên thường trực Hội đồng Bảo an Liên Hiệp quốc, toàn

bộ G7, 13/20 nước G20, 8/9 nước trong ASEAN Trong 35 năm đổi mới, nhất là trong 30 năm thực hiện Cương lĩnh xây dựng đất nước trong thời kỳ quá độ lên chủ nghĩa xã hội (1991), Đảng ta đã không ngừng mở rộng và tăng cường quan hệ đa dạng với các chính đảng ở các nước khác nhau trên thế giới, tích cực tham gia các diễn đàn, hội nghị, hội thảo quốc tế của các Đảng Cộng sản và công nhân, các đảng cánh tả và các chính đảng ở châu Á Từ chỗ chỉ có quan hệ với các Đảng Cộng sản

và công nhân, các đảng cánh tả theo khuynh hướng cách mạng, giải phóng dân tộc

là chủ yếu, Đảng ta đã chủ động mở rộng quan hệ với các đảng cầm quyền, các đảng tham chính Đến nay, Đảng Cộng sản Việt Nam đã có quan hệ ở các mức độ khác nhau với trên 200 đảng ở 115 nước khắp các châu lục; trong đó có trên 100 Đảng Cộng sản và công nhân, hơn 40 đảng cầm quyền, gần 80 đảng đang tham gia

Quốc hội - Nghị viện các nước Đồng thời, Đảng ta cũng thường xuyên tham gia

và tham gia có hiệu quả các diễn đàn đa phương chính đảng như: Cuộc gặp quốc tế hàng năm của các Đảng Cộng sản và công nhân trên thế giới (IMCWP); Hội nghị quốc tế các đảng chính trị châu Á (ICAPP); Diễn đàn Sao Paulo của các đảng cánh tả

Đây là kết quả của quá trình cải biến cách mạng sâu sắc, toàn diện, triệt để, khẳng định đường lối đổi mới của Đảng, trong đó có tư duy đối ngoại là hoàn toàn đúng đắn, sáng tạo, phù hợp với thực tiễn cách mạng Việt Nam và xu thế phát triển của thời đại hiện nay Chủ trương của Đảng Cộng sản Việt Nam mở rộng quan hệ với các đảng chính trị trên thế giới trong tình hình hiện nay là đúng đắn, là cần thiết, nhằm tạo nên sự đồng thuận và cổ vũ cho đường lối đổi mới toàn diện đất nước theo định hướng xã hội chủ nghĩa giành thắng lợi Vì những lý do trên em

chọn đề tài “Đường lối đối ngoại và hội nhập quốc tế của Đảng và Nhà nước ta trong giai đoạn hiện nay” để làm bài thu hoạch cho môn Chính sách đối ngoại

Việt Nam

NỘI DUNG

1 Cơ sở lý luận và thực tiễn của việc đề ra đường lối đối ngoại và hội nhập quốc tế của Đảng ta hiện nay

1.1 Cơ sở lý luận

Đảng ta dựa trên nhiều cơ sở từ lý luận đến tổng kết thực tiễn công tác đối ngoại của Đảng, Nhà nước sau 35 năm tiến hành công cuộc đổi mới Trước hết về mặt lý luận: Đảng ta xác định lấy Chủ nghĩa Mác – Lê nin và tư tưởng Hồ Chí Minh làm nền tảng tư tưởng lý luận, kim chỉ nam cho hành động của Đảng, trong

đó có công tác đối ngoại nhằm khai thác tố nhất nhân tố quốc tế phục vụ cho nhu cầu phát triển đất nước đồng thời mở rộng và phát huy ảnh hưởng của Đảng, đóng góp với cộng đồng quốc tế trong cuộc đấu tranh chung vì hòa bình, độc lập dân tộc, dân chủ và phát triển Sinh thời, Chủ tich Hồ Chí Minh đã chỉ rõ thực lực của đất nước là cái chiêng, ngoại giao là cái tiếng Thực lực của đất nước mạnh tức là cái chiêng lớn mà cái chiêng lớn thì tiếng sẽ vang, ảnh hưởng của nó sẽ càng lớn trên trường quốc tế Chính tư tưởng này của Người đã đặt nền mong cho việc Đảng

ta đặt ra đường lối đối ngoại trong những năm qua

1.2 Cơ sở thực tiễn

Đảng ta đã kế thừa và phát huy truyền thống đối ngoại của dân tộc Việt Nam, của Đảng Cộng sản Việt Nam trong những giai đoạn trước đây, nhất là những bài học quý báu trong công tác đối ngoại thời kỳ đổi mới Đồng thời, Đảng

ta đã tiến hành phân tích, nhận định đúng đắn tình hình thế giới, trong khu vực và những điều kiện trong nước giai đoạn hiện nay để đề ra đường lối đối ngoại như đã nêu trên Như vậy, ngoại giao Việt Nam luôn phải xuất phát từ thực trạng và đặc thù địa lý, lịch sử, chính trị, kinh tế, xã hội, tôn giáo, dân tộc của đất nước

Tình hình và nhiệm vụ cách mạng trong nước Bước vào thời kỳ đổi mới, đất nước ta đứng trước nhiều khó khăn, thử thách to lớn: khủng hoảng kinh tế - xã hội Nền kinh tế nhiều năm tăng trưởng âm và siêu lạm phát, khiến cho đời sống nhân dân hết sức khó khăn Trên lĩnh vực đối ngoại, nước ta bị bao vây, cấm vận về kinh

tế, bị cô lập về chính trị Đây là thời kỳ khó khăn nhất của nước ta sau ngày thống nhất đất nước Trong bối cảnh đó, Đại hội VI của Đảng thông qua đường lối đổi mới toàn diện, trong đó xác định rõ: Nhiệm vụ bao trùm, mục tiêu tổng quát của

những năm còn lại của chặng đường đầu tiên là ổn định mọi mặt tình hình kinh tế

-xã hội, tiếp tục xây dựng những tiền đề cần thiết cho việc đẩy mạnh công nghiệp hóa xã hội chủ nghĩa trong chặng đường tiếp theo Với chủ trương đó, Đại hội đã

xác định nhiệm vụ có tính cấp bách trước mắt là giải phóng sức sản xuất, tập trung

phát triển kinh tế - xã hội để nhanh chóng thoát ra khỏi tình trạng khủng hoảng kinh tế - xã hội, phá thế bị bao vây, cấm vận, cô lập và mở rộng quan hệ đối ngoại Tình hình thế giới và khu vực nổi lên một số đặc điểm và xu thế vận động chủ yếu tác động đến việc hoạch định đường lối đối ngoại của Việt Nam

Truyền thống ngoại giao của dân tộc Trong lịch sử hàng nghìn năm dựng

nước và giữ nước, các thế hệ cha ông chúng ta đã để lại nhiều bài học kinh nghiệm đối ngoại quý báu mà Đảng ta cần quán triệt và vận dụng nó trong điều kiện mới Một trong những nét nổi bật hàng đầu trong truyền thống ngoại giao của dân tộc là truyền thống ngoại giao hoà bình, hữu nghị Đây là sự thể hiện tư tưởng đối ngoại nhân văn, hòa hiếu bắt nguồn từ chiều sâu bản sắc văn hoá dân tộc Đồng thời, đây cũng còn được quy định bởi vai trò, vị trí địa - chiến lược, địa - chính trị quan trọng của nước ta ở khu vực Trong quá trình xây dựng và phát triển, mặc dù thường phải đối mặt với các thế lực xâm lược nước ngoài lớn mạnh gấp bội, song dân tộc ta trong đối ngoại, một mặt thể hiện rõ tinh thần quật khởi, không chịu khuất phục, mặt khác luôn chủ động, khôn khéo, sáng tạo, linh hoạt và mềm dẻo, biết cách vượt qua những thử thách hiểm nghèo để bảo vệ độc lập, chủ quyền và

thống nhất dân tộc.

Chính vì vậy, ngoại giao Việt Nam trong giai đoạn hiện nay vẫn mang đậm những sắc thái riêng biệt của mình và có những bước đi thích hợp trong trào lưu chung của ngoại giao thế giới Hơn bao giờ hết, hiện tại chúng ta có điều kiện thuận lợi để thực hiện thành công đường lối đối ngoại của Đảng ta là đa phương hóa, đa dạng hóa quan hệ và Việt Nam là bạn, đối tác tin cậy với tất cả các nước; ngoại giao với tất cả các khía cạnh nội dung của nó như văn hóa, kinh tế, quốc phòng - an ninh, chính trị… không chỉ là cánh cửa mở Việt Nam với thế giới, mà

còn cần và có thể làm một chiếc cầu nối Việt Nam với thế giới bảo vệ độc lập chủ quyền và những thành quả cách mạng, chống lại moi âm mưu chống phá của các thế lực thù địch

2 Về mục tiêu, phương hướng, nguyên tắc, nhiệm vụ hoạt động đối ngoại và hội nhập quốc tế

2.1 Về mục tiêu, phương hướng hoạt động của công tác đối ngoại và hội nhập quốc tế

* Mục tiêu

“Bảo đảm cao nhất lợi ích quốc gia - dân tộc, trên cơ sở các nguyên tắc cơ bản các nguyên tắc cơ bản của Hiến chương Liên hợp quốc và luật pháp quốc tế, bình đẳng, hợp tác, cùng có lợi”; góp phần giữ vững môi trường hòa bình, ổn định; phấn đấu đến giữa thế kỷ XXI, nước ta trở thành nước phát triển, theo định hướng

xã hội chủ nghĩa Như vậy, Đại hội XIII tiếp tục khẳng định mục tiêu hàng đầu của hoạt động đối ngoại là bảo đảm cao nhất lợi ích quốc gia - dân tộc Lợi ích tối cao quốc gia - dân tộc vừa là mục tiêu, vừa là nguyên tắc xuyên suốt của đối ngoại Đối ngoại vì lợi ích quốc gia dân tộc thể hiện qua các nhiệm vụ như: Đoàn kết dân tộc, tập hợp lực lượng đông đảo người Việt Nam trong và ngoài nước, phát huy tối đa nguồn lực trong nước, đồng thời huy động có hiệu quả nguồn lực nước ngoài vì mục tiêu xây dựng một nước Việt Nam dân giàu, nước mạnh, dân chủ, công bằng, văn minh, đồng thời bảo vệ vững chắc độc lập, chủ quyền, thống nhất, toàn vẹn lãnh thổ; đoàn kết quốc tế, tác động tích cực tới nỗ lực tập hợp lực lượng quốc tế của Việt Nam vì mục tiêu hòa bình, hợp tác và phát triển; nâng cao uy tín của Đảng Cộng sản Việt Nam, khẳng định mục tiêu, lý tưởng của Đảng ta là vì lợi ích quốc gia dân tộc

Mục tiêu của hoạt động đối ngoại và hội nhập quốc tế bao gồm phục vụ cho nhiệm vụ chính trị trung tâm của đất nước và vì sự phát triển chung của nhân loại Hoạt động đối ngoại và hội nhập quốc tế phải hướng tới nhiệm vụ chính trị trung

tâm của đất nước là giữ vững môi trường hòa bình, ổn định, tranh thủ tối đa các nguồn lực bên ngoài để phát triển đất nước, nâng cao đời sống nhân dân; nâng cao

vị thế của đất nước; đồng thời, góp phần vào sự nghiệp hòa bình, độc lập dân tộc, dân chủ và tiến bộ xã hội trên thế giới Hai mục tiêu này nằm trong một tổng thể chung thống nhất, có mối quan hệ nhân quả Bởi vì, có thực hiện được mục tiêu chính trị trung tâm của đất nước, thì mới có điều kiện để khẳng định sự phát triển, tiến bộ đạt được của nước ta trong tiến trình mở rộng quan hệ đối ngoại và hội nhập quốc tế Thông qua đó, mới nâng cao vị thế của đất nước trên trường quốc tế

và có thực lực để đóng góp cho hòa bình, độc lập dân tộc và sự phát triển, tiến bộ

xã hội trên thế giới Ví dụ, việc nước ta hoàn thành sớm các Mục tiêu Thiên niên

kỷ đã góp phần thúc đẩy các quốc gia khác tích cực, chủ động thực hiện các mục tiêu đó hơn

* Phương hướng

Báo cáo chính trị của Ban Chấp hành Trung ương xác định rõ: “Bảo đảm lợi ích tối cao của quốc gia - dân tộc, trên cơ sở các nguyên tắc cơ bản của luật pháp quốc tế, bình đẳng và cùng có lợi, thực hiện nhất quán đường lối đối ngoại độc lập,

tự chủ, hoà bình, hợp tác và phát triển; đa dạng hoá, đa phương hoá trong quan hệ đối ngoại; chủ động và tích cực hội nhập quốc tế; là bạn, là đối tác tin cậy và thành viên có trách nhiệm của cộng đồng quốc tế nhằm phục vụ mục tiêu giữ vững môi trường hoà bình, ổn định, tranh thủ tối đa các nguồn lực bên ngoài để phát triển đất nước, nâng cao đời sống nhân dân; nâng cao vị thế, uy tín của đất nước và góp phần vào sự nghiệp hoà bình, độc lập dân tộc, dân chủ và tiến bộ xã hội trên thế giới”

Phương hướng của hoạt động đối ngoại và hội nhập quốc tế là tiếp tục thực hiện đa dạng hóa, đa phương hóa quan hệ đối ngoại; chủ động và tích cực hội nhập quốc tế; là bạn, là đối tác tin cậy và thành viên có trách nhiệm của cộng đồng quốc

tế Đây là vấn đề mang tính xuyên suốt, nhất quán của Đảng ta trong suốt quá trình thực hiện đường lối đổi mới toàn diện đất nước 30 năm qua Từ một quốc gia bị

bao vây, cấm vận, nhờ thực hiện nhất quán chủ trương này, ta đã phá được thế bao vây, cấm vận Trong quá trình mở rộng quan hệ đối ngoại và hội nhập quốc tế, tính chủ động và tích cực được nâng lên tầm cao mới Không chỉ là bạn, là đối tác tin cậy, nước ta còn thể hiện là một quốc gia có trách nhiệm trong cộng đồng quốc tế

Có thể khẳng định, sự định hướng của Đảng cho hoạt động đối ngoại và hội nhập quốc tế là hết sức rõ ràng, rất thuận lợi cho các cấp, các ngành triển khai thực hiện

2.2 Nguyên tắc, nhiệm vụ của công tác đối ngoại và hội nhập quốc tế.

* Nguyên tắc

Có hai loại nguyên tắc trong hoạt động đối ngoại: nguyên tắc cơ bản, xuyên

suốt, bao trùm và các nguyên tắc cụ thể:

- Nguyên tắc cơ bản, xuyên suốt, bao trùm trong đường lối đối ngoại của Đảng và Nhà nước ta là hòa bình, độc lập, thống nhất và chủ nghĩa xã hội; đồng thời, phải sáng tạo, năng động, linh hoạt trong xử lý các tình huống, phù hợp với

hoàn cảnh cụ thể, với vị trí của Việt Nam cũng như diễn biến của tình hình thế giới

và khu vực, phù hợp với đặc điểm của từng đối tác Trong xử lý tình huống, cần ba

tránh: tránh bị cô lập; tránh xung đột; tránh đối đầu

- Các nguyên tắc cụ thể:

+ Tôn trọng độc lập, chủ quyền và toàn vẹn lãnh thổ, không can thiệp vào công việc nội bộ của nhau;

+ Không dùng vũ lực hoặc đe doạ dùng vũ lực trong quan hệ quốc tế;

+ Giải quyết các bất đồng và tranh chấp thông qua thương lượng hoà bình; + Tôn trọng lẫn nhau, bình đẳng và cùng có lợi

* Nhiệm vụ đối ngoại

Chính sách đối ngoại là một bộ phận hợp thành đường lối chung, là sự tiếp tục chính sách đối nội, tạo điều kiện để thực hiện nhiệm vụ đối nội Xuất phát từ

nhiệm vụ cách mạng nước ta giai đoạn hiện nay và trên cơ sở những biến động của tình hình thế giới thời gian gần đây, Văn kiện Đại hội XIII của Đảng đã xác định:

“Trên cơ sở vừa hợp tác, vừa đấu tranh, tiếp tục nâng cao hiệu quả hoạt động đối ngoại và hội nhập quốc tế vì lợi ích quốc gia - dân tộc, bảo vệ vững chắc Tổ quốc Việt Nam xã hội chủ nghĩa Tiếp tục phát huy vai trò tiên phong của đối ngoại trong việc tạo lập và giữ vững môi trường hòa bình, ổn định, huy động các nguồn lực bên ngoài để phát triển đất nước, nâng cao vị thế và uy tín của đất nước xây dựng nền ngoại giao toàn diện, hiện đại với ba trụ cột là đối ngoại Đảng, ngoại giao nhà nước và đối ngoại nhân dân

Như vậy, nhiệm vụ đối ngoại thể hiện trên các vấn đề sau:

Thứ nhất, Vì lợi ích quốc gia - dân tộc, bảo vệ vững chắc Tổ quốc Việt Nam

xã hội chủ nghĩa Nhiệm vụ đối ngoại trước hết phải bảo vệ được lợi ích tối cao

quốc gia - dân tộc, bảo vệ Tổ quốc bao gồm bảo vệ vững chắc độc lập, chủ quyền, thống nhất và toàn vẹn lãnh thổ, bảo vệ Đảng, Nhà nước, nhân dân và chế độ xã hội chủ nghĩa Để giữ vững hòa bình, ổn định, bảo vệ vững chắc độc lập, chủ quyền, thống nhất và toàn vẹn lãnh thổ, vấn đề đầu tiên phải xây dựng nền quốc phòng chính quy, ngày càng hiện đại Tuy nhiên, trong điều kiện thế giới ngày nay,

để bảo vệ đất nước theo quan điểm chỉ đạo của Đảng ta là giữ nước từ sớm, từ xa, giữ nước từ khi nước còn chưa nguy thì còn cần phải kết hợp sức mạnh dân tộc với

sức mạnh thời đại, sử dụng sức mạnh trong nước và sức mạnh bên ngoài và do đó, đối ngoại có tầm rất quan trọng

Thứ hai, đối ngoại có nhiệm vụ tạo lập và giữ vững môi trường hòa bình, ổn định, huy động các nguồn lực bên ngoài để phát triển đất nước Nhiệm vụ đối

ngoại là phải tạo lập được môi trường hòa bình để phục vụ cho sự nghiệp đổi mới, phát triển kinh tế - xã hội, công nghiệp hóa, hiện đại hóa đất nước Giữ vững môi trường hòa bình bao gồm hòa bình, ổn định trên tất cả lĩnh vực ở trong nước, là môi trường hòa bình ở khu vực, trước hết là khu vực Đông Nam Á, tiếp đến là khu vực Đông Á và rộng hơn là khu vực châu Á - Thái Bình Dương Chỉ trên cơ sở giữ

vững môi trường hòa bình, ổn định, chúng ta mới có điều kiện mở rộng quan hệ hợp tác quốc tế, tranh thủ nguồn lực bên ngoài cho phát triển đất nước Điều này càng quan trọng trong bối cảnh thế giới ngày nay, khi cuộc cách mạng công nghiệp

lần thứ tư và toàn cầu hóa đang diễn ra mạnh mẽ và tác động sâu rộng

Thứ ba, đối ngoại có nhiệm vụ nâng cao vị thế, uy tín của đất nước trên trường quốc tế Để nâng cao vị thế của đất nước, trong các Văn kiện Đại hội, chúng ta đã khẳng định Việt Nam là bạn, là đối tác tin cậy và thành viên tích cực,

có trách nhiệm trong cộng đồng quốc tế Tuy nhiên, chủ trương đối ngoại phải

được thể hiện trong thực tế Do đó, hoạt động đối ngoại nhằm tăng cường quan hệ hòa bình, hữu nghị với các nước, đẩy mạnh quan hệ hợp tác cùng có lợi với các đối tác trên các lĩnh vực khác nhau, đồng thời làm tròn nghĩa vụ của nước thành viên

và có đóng góp tích cực cho sự phát triển của tổ chức mà Việt Nam tham gia Đây chính là tiền đề quan trọng để trên cơ sở đó, chúng ta có thể huy động được nguồn lực bên ngoài cùng với nguồn lực bên trong phục vụ sự nghiệp xây dựng và bảo vệ

Tổ quốc Việt Nam xã hội chủ nghĩa;

Thứ tư, đối ngoại đặt lợi ích quốc gia - dân tộc là cao nhất song Việt Nam vẫn

luôn kiên trì chủ nghĩa quốc tế của giai cấp công nhân Trái lại, Đảng và Nhà nước Việt Nam luôn khẳng định nhiệm vụ của đối ngoại là góp phần vào cuộc đấu tranh

vì mục tiêu của thời đại là hòa bình, độc lập dân tộc, dân chủ và tiến bộ xã hội Nhiệm vụ đối ngoại theo tinh thần của Đại hội XIII nhằm đạt được ba lợi ích

có quan hệ mật thiết với nhau: An ninh - Phát triển - Vị thế, trong đó vấn đề phát triển đất nước là nhiệm vụ quan trọng nhất Phục vụ cho phát triển đất nước được coi là nhiệm vụ hàng đầu của đối ngoại vì chỉ có phát triển mới tạo nên nền tảng vật chất cho việc thực hiện mục tiêu an ninh và nâng cao vị thế quốc tế của đất nước Tuy nhiên, không thể có sự phát triển và phát huy được ảnh hưởng quốc tế nếu không giữ vững được an ninh, bảo vệ chủ quyền quốc gia và toàn vẹn lãnh thổ

3 Về nội dung, biện pháp thực hiện công tác đối ngoại và hội nhập quốc

tế giai đoạn hiện nay