TƯ TƯỞNG TRIẾT học của DÉMOCRITE và sự ẢNH HƯỞNG của nó đến đời SỐNG văn hóa TINH THẦN của THỜI đại

Triết họcthời kì này được đánh giá là rất phát triển, với những cái tên hết sức nổi tiếng:Acsimet, Thales, Héraclite, Platon, Aristote… Chính các đại biểu này đã tạo lênmột nền triết học

BÁO CÁO TIỂU LUẬN MÔN TRIẾT HỌC

Đề tài:

TƯ TƯỞNG TRIẾT HỌC CỦA DÉMOCRITE VÀ SỰ ẢNH HƯỞNG CỦA NÓ ĐẾN ĐỜI SỐNG VĂN HÓA TINH THẦN CỦA THỜI ĐẠI

GVHD : TS BÙI VĂN MƯA

KHOA ĐÀO TẠO SAU ĐẠI HỌCNGÀNH QUẢN TRỊ KINH DOANH

LỜI MỞ ĐẦU 1

I KHÁI QUÁT VỀ TRIẾT HỌC THỜI KỲ HY LẠP CỔ ĐẠI [1] 2

II TIỂU SỬ CỦA NHÀ TRIẾT GIA DÉMOCRITE [2] 4

III TƯ TƯỞNG TRIẾT HỌC CỦA DÉMOCRITE [2], [3], [4], [5] 6

III.1 Thuyết nguyên tử 6

III.2 Tư tưởng Démocrite về chân không 8

III.3 Lý luận về nhận thức 8

III.4 Tất yếu và ngẫu nhiên 10

III.5 Quan niệm về con người 11

III.6 Quan điểm về logic học 11

III.7 Quan điểm về hạnh phúc 12

III.8 Quan điểm đạo đức – chính trị – xã hội 12

III.9 Quan điểm về các giấc mơ 14

III.10 Quan điểm về ánh sáng 14

IV SỰ ẢNH HƯỞNG CỦA TRIẾT HỌC DÉMOCRITE ĐẾN ĐỜI SỐNG VĂN HÓA TINH THẦN CỦA THỜI ĐẠI [6], [7] 15

IV.1 Về khoa học tự nhiên 15

IV.2 Về nhân cách 18

V KẾT LUẬN 19

VI TÀI LIỆU THAM KHẢO 20

LỜI MỞ ĐẦU

Hy lạp là một trong những cái nôi của nền văn minh nhân loại thời cổ đại, l à thời kìphát triển rực rỡ của xã hội loài người Hy lạp cổ đại không chỉ l à một trung tâmkinh tế - xã hội mà còn là một trung tâm văn hoá Thời k ì cổ đại ở đây đã tích trữđược một khối lượng tri thức khổng lồ tr ên nhiều lĩnh vực: toán học, vật lý, thi ênvăn học, thuỷ văn đặc biệt không thể không nhắc tới chính l à triết học Triết họcthời kì này được đánh giá là rất phát triển, với những cái tên hết sức nổi tiếng:Acsimet, Thales, Héraclite, Platon, Aristote… Chính các đại biểu này đã tạo lênmột nền triết học phát triển rực rỡ mà ngày nay chúng ta đã được thừa hưởng.Nổi bật lên giữa các nhà triết học lỗi lạc là một triết gia với rất nhiều phát minh m àphải đến hàng ngàn năm sau, khoa h ọc mới có thể chứng minh được Đó là nhà triếthọc Démocrite Ông đã để lại cho nhân loại rất nhiều công trình vĩ đại cũng như tầmảnh hưởng lớn đến các nhà triết học sau này

TƯ TƯỞNG TRIẾT HỌC CỦA DÉMOCRITE

VÀ SỰ ẢNH HƯỞNG CỦA NÓ ĐẾN ĐỜI SỐNG

VĂN HÓA TINH THẦN CỦA THỜI ĐẠI

I KHÁI QUÁT VỀ TRIẾT HỌC THỜI KỲ HY LẠP CỔ

ĐẠI [1]

Hy Lạp cổ đại là một vùng đất vô cùng rộng lớn, thiên nhiên ban cho đất nước HyLạp một vị trí vô cùng thuận lợi Khí hậu, đất đai, biển cả v à lòng nhiệt thành củacon người là những tài vật, tài lực vô giá để cho tư duy bay bổng, mở rộng các mốigiao bang và phát triển kinh tế

Vào thế kỷ XV cho đến thế kỷ IX Tr.CN, xu h ướng chuyển sang chế độ chiếm hữu

nô lệ đã hiện dần và ngày càng rõ nét S ự phát triển mạnh mẽ của nông nghiệp, thủcông nghiệp từ cuối thế kỷ thứ VII Tr.CN l à lực đẩy quan trọng cho trao đổi , buônbán, giao lưu trong khu v ực, đẫn đến sự ra đời các th ành bang (polis) và các trungtâm văn hóa như Athène, Sparte, Thebes,

Sự hình thành triết học Hy Lạp không diễn ra một cách ngẫu nhi ên mà là kết quả tấtyếu của việc kế thừa những di sản tinh t úy của truyền thống trong sáng tác dân gian,trong thần thoại, trong các hình thái sinh hoạt tôn giáo, trong các mầm mống của trithức khoa học và là kết quả của đời sống kinh tế x ã hội

Đứng trước thế giới bao la và đầy bí ẩn với tư duy non trẻ của mình, con ngườikhông thể có được lời giải đáp thuyết phục V ì vậy, con người phải viện dẫn đếnnăng lực tưởng tượng để diễn giải những kỳ bí của thi ên nhiên Thần thoại trở thành

sự đối diện đầu tiên của con người với tự nhiên

Sự xuất hiện của các nh à triết học đầu tiên đã làm thành bước rẽ trong phát triển củathần thoại Những viễn cảnh bóng bẩy do t ư duy của con người tạo ra đã bớt đi sựhấp dẫn trong khi những nhu cầu của đời sống th ường nhật đã trở nên bức bách đòihỏi phải được cắt nghĩa bằng tri thức châ n thực Niềm tin chất phác, ngây th ơ vào

sự tồn tại của thần thánh đ ã được thay thế bằng những luận giải sâu sắc của lý tính,của sự thông thái Đó là lý do vì sao các nhà tri ết học được gọi là những người yêumến sự thông thái

Vào thế kỷ IX cho đến thế kỷ VII Tr.CN, đó là thời kỳ nhân loại chuyển từ thời đại

đồ đồng sang thời đại đồ sắt Bằng chất liệu sắt, ng ười Hy Lạp đã đóng được nhữngchiếc thuyền lớn cho phép họ v ượt biển Địa Trung Hải để t ìm kiếm những miền đấtmới Nhờ đó mà lãnh thổ Hy Lạp được mở rộng

Do như cầu mua bán, trao đổi h àng hóa mà các chuyến vượt biển đến các nướcphương Đông đã trở nên thường xuyên Khi những con thuyền tung mình lướt sóngthì tầm nhìn của những người Hy Lạp cổ đại cũng đ ược mở rộng, các thành tựu vănhóa của Ai Cập, Babylon đã làm cho người Hy Lạp ngạc nhiên Những tinh hoa vềtoán học, thiên văn học, địa lý, hệ thống đo l ường, lịch pháp, và cả những yếu tốhuyền học cũng được người Hy Lạp đón nhận Các nh à triết học đầu tiên của HyLạp thường là người đã nhiều lần du lịch sang phương Đông, hoặc sinh ở khu vựccận Đông như Thales, Hy Lông, Pit-tax, Sôlông,

Tuy vậy không nên hiểu một cách đơn giản triết học Hy Lạp chỉ l à sự kế thừa thuầntúy những tư tưởng ở bên ngoài mà điều kiện quyết định sự h ình thành và phát triểncủa triết học Hy Lạp là kết quả nội sinh tất yếu của cả một dân tộc, một thời đại

Sự phát triển của triết học Hy Lạp cổ đại đ ược chia làm ba thời kỳ sau:

- Triết học thời kỳ tiền Socrate: b ước đầu lý giải những vấn đề của t ư duy vàtồn tại vì vậy chưa thoát khỏi sự ảnh hưởng của thần thoại và tôn giáo Cáctrường phái tiêu biểu là Milet, Pythagore, Héraclite, Các nhà triết họcđồng thời là các nhà khoa học tự nhiên

- Triết học thời kỳ Socrate: tư tưởng chính của triết học thời kỳ n ày là triết họcphải xuất phát tự con ng ười Cùng với Pythagore – người đã khẳng định:

”Con người – thước đo của vạn vật”, Socrate đ ã tấu lên bài ca về con người.Đây là thời kỳ của những triết học gia lừng danh, l àm rạng rỡ nền văn hóa

Hy Lạp như Platon, Aristote, Démocrite, và tất nhiên không thể thiếuSocrate

- Thời kỳ Hy Lạp hóa: triết học của thời kỳ n ày không còn sôi nổi như thời kỳtrước Các triết gia bàng quan, lảng tránh những vấn đề trung tâm của triếthọc mà hướng vào thế giới bên trong, chìm đắm với những suy tư về địnhmệnh, ngập chìm trong đời sống tình cảm, những ham muốn

II TIỂU SỬ CỦA NHÀ TRIẾT GIA DÉMOCRITE [2]

Démocrite (Đềmôcrít) (khoảng 460 – khoảng 370 TCN) là một triết gia lỗi lạc củanền văn minh cổ Hy Lạp Ông sinh trưởng ở Abdere (Apđerơ), một trung tâm buônbán sầm uất của Hy Lạp cổ đại ở xứ Thrace (Tơraxia) (phần đất thuộc Hy Lạp v àThổ Nhĩ Kỳ ngày nay), ven bờ phía Bắc của biển Égée (Êgiê) trong một gia đìnhgiàu có

Ông là học trò của triết gia Leucippe (Lơxíp) và đã cùng với Leucippe tạo ra thuyết

nguyên tử (atomism); các học giả thời nay gọi đó l à thuyết ‘nguyên tử thô sơ’

Sinh thời Démocrite từng từ bỏ cuộc sống giàu sang, chu du khắp nơi, có mặt ở AiCập, Ba Tư, tranh luận với các giáo sĩ Đạo Hồi, đ àm đạo với các triết gia khổ hạnh

Ấn Độ Tiếp thu nhiều kiến thức bổ ích về toán học, thiên văn học và triết học Trởlại Hy lạp, Ông đến Anaxagore gặp gỡ Socrate, nhưng không tán thành quan đi ểmcủa ai cả

Tác phẩm quan trọng và cũng rất có giá trị về khoa học m à ông đã viết ra là “Cấu

trúc vĩ đại của thế giới” Nhưng tiếc rằng, sau này người ta chỉ có thể phỏng đoán

lại được nội dung của cuốn sách n ày mà thôi Vì ngay trong khi ông còn đang sống,thì các tác phẩm do ông viết ra đã bị các học sinh của nh à triết học đối lập Platon(Pla-tông) phá hủy theo yêu cầu của thầy mình và cuốn sách trên cũng không tránhđược số phận nghiệt ngã đó Thật là bất hạnh cho riêng ông và cũng là một tổn thấtnặng nề vô giá cho cả sự tiến bộ của nền khoa học chân chính của nhân loại

May mắn làm sao, sau này, nhà triết học Diogène Laerce (Điôgen Laecxơ) (sốngvào nửa đầu thế kỉ thứ III sau công nguy ên) đã viết lại được những quan điểm về vũ

trụ của Démocrite trong bộ sách lớn gồm 10 tập của m ình “Tiểu sử các nhà triết

học” Diogène Laerce gọi ông là nhà triết học lỗi lạc, Aristote coi ông l à người điều

khiển được tư duy của mình trên mọi lĩnh vực Marx – Anghen thừa nhận ông là bộ

óc bách khoa đầu tiên trong những người Hy Lạp

Démocrite là người đầu tiên giải thích cơ cấu của tự nhiên là nguyên tử Theo ông

đó là những hạt nhỏ mà mắt người không thấy được, không thể phân chia đ ược nữa

và sự vận động của các hạt l à sự vận động của tự nhiên Ông nói rằng mọi hiệntượng trong vũ trụ đều l à kết quả do sức hấp dẫn của các nguy ên tử ảnh hưởng lẫnnhau mà sinh ra Ông cho r ằng mọi biến động trong thế giới vật chất đều l à nhữnghiện tượng tự nhiên và hợp với quy luật Bức tranh mô tả sự hình thành và pháttriển Vũ trụ của Démocrite có rất nhiều nét chung với ý tưởng được Kant (Căng) vàLaplace (Laplaxơ) nêu ra sau hai nghìn n ăm sau

Ông còn đưa ra một loạt các dự đoán thi ên tài và lỗi lạc vào lúc mà khoa học thựcnghiệm còn quá mờ nhạt, phải chờ nhiều trăm năm sau nữa mới đ ược chứng thực.Theo suy luận của ông thì kích thước thực của Mặt Trời lớn h ơn Trái Đất rất nhiềulần (trên thực tế, bán kính của Mặt Trời lớn h ơn Trái Đất khoảng 109 lần) MặtTrăng thực ra là một thiên thể không tự mình phát sáng, nó chỉ phản xạ lại ánh sángcủa Mặt Trời mà thôi Còn dải Ngân Hà mờ sáng vắt ngang trên bầu trời chính làmột quần thể sao rất lớn (theo dự đoán hiện nay có khoảng h ơn 100 tỉ ngôi sao)Démocrite đã áp dụng học thuyết nguyên tử của mình vào toán học Ông cho rằngmọi đại lượng hình học đều gồm những đại l ượng - ban đầu là những "nguyên tửhình học" Ông đã cống hiến cho lịch sử toán học một thành tựu to lớn khi là mộttrong những người đầu tiên nghiên cứu vấn đề thể tích và chủ trương sử dụng mộtphương pháp nghiên c ứu toán học, mà sự phát triển tiếp theo của nó đ ã đưa đến việcsáng lập lý thuyết các đại l ượng vô cùng bé Ông cũng là người đầu tiên chứngminh thể tích hình tròn bằng 1/3 thể tích hình trụ có cũng đáy và chiều cao; thể tíchhình chop bằng 1/3 thể tích của lăng trụ có c ùng đáy và chiều cao

Démocrite đã có nhiều công trình về khoa học tự nhiên Luận văn "Về bản chất con

người của ông" có những kiến thức giải phẫu sinh lý con ng ười rất có giá trị Ông

đã thu nhập được những tài liệu phong phú về động vật học và thực vật học Ông

được Marx (Mác) và Ăngghen đánh giá là "trí tuệ vạn năng đầu tiên trong những

người Hy Lạp".

Démocrite là người không tin có thần thánh Ông bác bỏ nguồn gốc thần thánh của

vũ trụ Ông cho bản chất của vạn vậ t là các nguyên tử và các khoảng chân không.Ông cho nguồn gốc của những quan niệm tôn giáo l à sự sợ hãi và dốt nát của conngười Démocrite đã giải quyết được những thiếu sót của các nh à duy vật trước ông

và đã căn bản phê phán được học thuyết duy tâm cổ đại

Trước những cảnh nhiễu nh ương của cuộc đời, ông đã tự làm mù mắt mình bằngcách đặt một lá chắn bằng đồng hướng ánh sang mặt trời lúc ho àng hôn chiếu vàomắt Cả đời ông sống trong túng bấn v à nghèo khổ.

III TƯ TƯỞNG TRIẾT HỌC CỦA DÉMOCRITE [2], [3], [4], [5]

Démocrite viết khoảng hơn 70 tác phẩm trên nhiều lĩnh vực khác nhau nh ư bàn vềcác vấn đề đạo đức, mỹ học, khoa học tự nhi ên, toán học, y học, kỹ thuật… Một số

tác phẩm còn lưu giữ lại những trích đoạn, nh ư “về tự nhiên”, “về lý trí”, “về trạng

thái cân bằng của tinh thần”, “về bản tính con người”, “về hình học”, “về nhịp điệu

và hoà hợp”, “về thi ca”, “về hội hoạ”, “về binh nghiệp”, “khoa chữa bệnh”…

III.1 Thuyết nguyên tử

Cách đây hàng nghìn năm, các nhà hiền triết, các nhà Bác học từ Đông sang Tây đ ãhằng cố gắng đi tìm lời giải đáp cho câu hỏi: vật chất cấu tạo nh ư thế nào, vạn vậtxung quanh ta thiên hình v ạn trạng nhưng phải chăng đều do một số yếu tố n ào đấycấu tạo nên

Các triết gia thời trung Quốc C ổ đại đề xướng thuyết Âm Dương Ngũ hành (Kim,Mộc, Thuỷ, Hỏa, Thổ) Thời Ấn Độ Cổ đại có thuyết lôcaita cho rằng vạn vật đều

do bọn nguyên tố ban đầu là lửa, nước, không khí và đất cấu tạo nên Các triết giathời Hy Lạp cổ đại mà người chủ trương một thuyết Héraclite (thế kỷ VI TrướcCông nguyên) cho rằng bản chất của thế giới là lửa Anaximène (Anaximen), ngườiđồng thời với Héraclite, cho rằng bản chất của thế giới l à không khí Thalès (640 -

546 Tr CN) được mệnh danh là một trong bấy "người hiền" thời Hy Lạp Cổ đại chủtrương rằng bản chất của thế giới là nước Ông lập luận nước đông lại thì thành chấtrắn, nước bốc hơi thì thành chất khí, tóm lại tất cả đều có căn nguy ên từ nước Ông

còn nói: "Vũ trụ được nâng đỡ bởi nước, quả đất được mọng bởi nước, ngọn lửa

của mặt trời và các sao được nuôi dưỡng bởi thời bốc lên của nước".

Trong số các nhà triết học và khoa học thời xưa bàn về cấu tạo của vật chất, ng ườiphát biểu đúng đắn hơn cả là nhà Bác học thời Hy Lạp cổ đại Démocrite

Triết học của Démocrite là triết học duy vật và thuyết nguyên tử mà ông cùngLeucipe sáng lập nên là nền tảng của triết học đó. Thuyết nguyên tử đã đượcLeucipe nêu lên từ trước Nhưng phải đến Démocrite học thuyết đó mới trở lên chặtchẽ Ông đã xây dựng quan điểm cơ bản mà theo đó tất cả sự vật được hình thành từnhững phần tử bé nhất, đơn giản, không phân chia, gọi l à atomos (những nguyêntử), và kènon (khoảng không)

Nguyên tử và khoảng không đối lập nhau: khoảng không thiếu một kết cấu bềnvững, tồn tại có tính chất bền vững; khoảng không thống nhất, đâu đâu cũng vậy,tồn tại đa dạng, mỗi nơi một vẻ; khoảng không vô định, tồn tại xác định; khoảngkhông bất động, tồn tại vận động Tồn tại l à tổng thể số lượng lớn vô hạn nhữngnguyên tử cực bé, không phân chia, si êu cảm tính, không xuyên thấu, vĩnh cửu, bềnvững, bất biến Sự thống nhất tồn tại và không tồn tại như những mặt đối lập tạonên cơ sở của mọi sự vật.

Ý tưởng táo bạo đó xuất phát từ chính những chi êm nghiệm về những hiện tượnghàng ngày – sự đông đặc và nóng chảy, sự khác nhau về trọng l ượng của các vật thểcùng khối lượng…Có những biến đổi ta không thấy ngay đ ược, nhưng nó vẫn xảy

ra, không tức thời, mà từ từ, như hiện tượng ăn mòn, sự bốc hơi, sự phân hủy…Mắt

ta không thấy chúng, nhưng chúng vẫn hiện diện khắp n ơi, quy định sự tồn tại củathế giới này Chúng – những cái bé nhất, không phân chia, không chuyển hoá v àonhau, không phẩm tính, khác nhau về h ình dáng, kích thước, trật tự và vị trí Tính

đa dạng của các nguyên tử là sự lý giải đầy đủ và xác đáng nhất tính đa dạng củathế giới vật chất Các nh à nghiên cứu lịch sử triết học không so sánh nguy ên tử luậncủa Démocrite với quan niệm về hành chất của Thales (nước), Anaximène (khí),Héraclite (lửa), vì sự khác nhau giữa họ quá r õ ràng Thời sơ khai Anaximandre(Anaximanđơrơ) là người nêu ra quan điểm độc đáo nhất về bản nguyên (apeiron).Apeiron thể hiện sự chuyển hoá không ngừng c ùa vũ trụ, nhưng hãy còn rất mơ hồ.Ngược lại, nguyên tử của Démocrite là một yếu tố vật chất có tính quy định v à tính

tích cực nội tại "Trong nguyên tử luận, chúng ta tìm thấy ngay quan điểm về tồn tại

tự nó của thế giới tự nhi ên”.

Nguyên tử là những hạt vật chất cực nhỏ, không nh ìn thấy được, không thể phânchia nhỏ hơn được nữa Nguyên tử không biến đổi, tồn tại vĩnh viễn v à vận độngkhông ngừng Nguyên tử không khác nhau về chất, chú ng có mùi vị, âm thanh vàmàu sắc Nguyên tử chỉ khác nhau về hình thức, kích thước, vị trí và trình tự kếthợp của chúng Mọi vật thể đều do sự kết hợp giữa các nguy ên tử nên nếu tách rờichúng ra thì vật thể bị tiêu diệt

Theo ông toàn bộ sự vật trong thế giới kể cả linh hồn con ng ười chỉ là các hạtnguyên tử đang vận hành trong thế giới trống rỗng Tất cả đều là sự vận hành củanguyên tử Những “hiện tượng” như xanh, đỏ hay ngọt chua, lạnh hay nóng đều chỉ

là cảm giác, là “ý kiến” của con người khi bị tác động lên Trong thực tại các cảmgiác đó không hề tồn tại hiện hữu

Một vật nặng là do có nhiều nguyên tử cấu kết lại, trong khi ở vật nhẹ, các nguy ên

tử được sắp xếp thưa thớt Ông tin rằng các nguy ên tử tuy có thành phần bên trong

là đồng nhất, song chúng có các đặc tính riêng của chính chúng về vị trí phân bố,

hình dạng, kích thước; tất cả đều là những vật thể không gì có thể xuyên qua và vậnđộng liên tục trong không gian rỗng Các nguy ên tử của nước có hình cầu, bề mặttrơn nhẵn, không có khả năng gắ n chặt vào nhau cho nên chúng có th ể len lỏi qualại giữa chúng Các nguy ên tử tạo ra các chất rắn có dạng góc cạnh với nhiều cáckhớp nên chúng có thể ghép nối chặt xít với nhau

Tư tưởng triết học của Démocrite đã là tiền đề cho rất nhiều các lý thuyết p hát triểnrực rỡ sau này như các luận thuyết về sự tồn tại khách quan của vật chất v à vậnđộng, vật chất là vô cùng và vô tận cùng các học thuyết về nguyên tử, luật bảo tồnnăng lượng chi phối các vận động,…

III.2 Tư tưởng Démocrite về chân không

Chân không là khoảng không gian trống rỗng Với Démocrite, chân không cũng cầnthiết như nguyên tử, nhờ nó nguyên tử mới vận động được Nếu tất cả là đặc sệt cácnguyên tử thì sẽ không có điều kiện cho vận động Khác với nguy ên tử có kíchthước, hình dáng, chân không thì vô hạn và không có hình dáng

Trong vũ trụ có hằng hà sa số những nguyên tử vận động theo nhiều hướng, khi thìtản ra, khi tụ lại Khi tụ v ào một điểm nào đó, chúng va chạm vào nhau tạo thànhmột cơn xoáy tròn (cơn lốc nguyên tử) Cơn lốc này đẩy những nguyên tử nhỏ, nhẹ

ra ngoài chu vi, còn nh ững nguyên tử to, nặng quy vào tâm, nhờ đó các hành tinh,

kể cả trái đất được hình thành Những hành tinh xuất hiện và mất đi một cách tựnhiên, không do thần thánh hoặc một ai tạo ra

Những phán đoán trên đây về nguyên tử tuy còn nhiều điểm hạn chế (hạt vật chấtnhỏ nhất, không thể phân chia đ ược), nhưng nó đã khẳng định bản chất của thế giới

là vật chất, vũ trụ là vô cùng, vô tận Hơn nữa, mặc dù Démocrite chưa giải thíchđược nguyên nhân của vận động, nhưng ông đã gắn liền vận động với nguy ên tử, và

nó cũng vô cùng, vô tận như nguyên tử Đó là một đóng góp hết sức quan trọng đốivới sự phát triển của khoa học tự nhi ên và triết học duy vật Chính v ì quan niệm duyvật và vô thần ấy, ông đã bị tầng lớp thống trị co i là phủ nhận thần linh và trục xuấtông khỏi quê hương

vật nào đấy có nghĩa rằng một d òng các nguyên tử ‘tâm hồn’ này đã chạy vào đôimắt bạn Démocrite cũng tin chắc rằng các nguy ên tử tồn tại khách quan v à vĩnhcửu, chúng không thể đ ược sinh thêm và bất hoại hoặc không bao giờ biến mấtđược.

Theo ông, nhận thức của người ta bắt nguồn từ cảm giác Nhờ sự vật tác động v àocác giác quan mà ta có c ảm giác về chúng Những cảm giác n ày có nội dung chânthật, nhưng không đầy đủ, không sâu sắc, nó chỉ l à sự phản ánh cái vỏ bên ngoàicủa sự vật, chưa phản ảnh được bản chất của sự vật Bởi v ì, nó chỉ phản ánh đượcmùi vị, âm thanh, màu sắc, hình dáng của sự vật, mà không phản ánh được nguyên

tử và chân không Hơn nữa, mọi nguyên tử đều giống nhau về chất, bản thân chúngkhông có mùi vị, màu sắc, âm thanh và không trông thấy được Bởi vậy, những cảmgiác này chỉ là chủ quan của con người Theo ông, muốn nhận thức đ ược nguyên tử

và chân không, tức là muốn nhận thức bản chất của sự vật, con ng ười ta không đượcdừng lại ở cảm giác, mà phải biết quy nạp, so sánh, phán đoán, tức l à phải đẩy tớinhận thức lý tính Do đó, ông chia nhận thức l àm hai dạng: dạng nhận thức "mờ tối"(nhận thức cảm tính) và dạng nhận thức “trí tuệ” (nhận thức lý tính) Loại mờ tốibao gồm các kiểu nhận thức sau: thị giá, xúc giác C òn nhận thức chân lý thì nóhoàn toàn khác với nhận thức mờ tối Khi nhận thức mờ tối đã không còn khả năngnhìn thấy cái quá nhỏ bé, không nghe, không ngửi thấy, không nếm thấy, không sờthấy, nhưng việc nghiên cứu cần phải thâm nhập tới cái nhỏ bé hơn mà trực giáccảm tính không đạt tới, th ì khi đó loại nhận thức chân lý b ước lên diễn đàn, vì nó,qua tư duy, có một cơ quan nhận thức tinh vi hơn Như vậy theo ông, dạng nhậnthức thứ hai là chủ yếu và đáng tin cậy hơn

Việc chia nhận thức làm hai giai đoạn cho thấy Démocrite đ ã xác định được tínhthống nhất không thể chia cắt của một quá tr ình Nhận thức mờ tối là nhận thức trựctiếp thông qua các giác quan v ì vậy chỉ dừng lại ở những cảm nhận b ên ngoài; chưa

làm sáng tỏ được sự vật và thường chịu áp lực của số đông d ư luận chi phối “Một

số người cảm thấy mật ngọt, một số khác lại cảm thấy đắng, từ đó dẫn đến kết luận

đã mở đường cho những quan niệm duy tâm cho rằng chất tách rời sự vật, chất cótrước và chất có sau của sự vật v.v…