Ở bậc tiểu học, các môn học vừa cung cấp cho học sinh những kiến thức ban đầu về Toán học, Khoa học và Nhân văn, vừa cung cấp cho học sinh những tri thức sơ đẳng về các chuẩn mực hành vi[r]
Trang 1PHÒNG GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO ĐAN PHƯỢNG
TRƯỜNG TIỂU HỌC ĐAN PHƯỢNG
––––––––––––––––––––––––
SÁNG KIẾN KINH NGHIỆM
“ BIỆN PHÁP RÈN KĨ NĂNG SỐNG
CHO HỌC SINH TRONG MÔN ĐẠO ĐỨC LỚP 2”
Trang 2
NĂM HỌC: 2015 - 2016
Trang 3A ĐẶT VẤN ĐỀ
I CƠ SỞ KHOA HỌC CỦA VẤN ĐỀ
1, Cơ sở lý luận.
Rèn kĩ năng sống là một mặt giáo dục cần đặc biệt coi trọng và nhất là trong thập kỉ XXI khi sự nghiệp giáo dục đang được đẩy mạnh Việc rèn kĩ năng sống cho học sinh đòi hỏi thường xuyên của công tác giáo dục đồng thời cũng là đòi hỏi cấp thiết của việc hình thành nhân cách trong công tác giáo dục hiện nay Giáo dục trong nhà trường luôn là vấn đề cần được quan tâm thì việc rèn kĩ năng sống cho học sinh cũng không kém quan trọng Bằng nhiều hình thức, nhiều con đường, trong đó việc rèn kĩ năng sống chiếm một vị trí quan trọng Qua việc rèn
kĩ năng sống sẽ trang bị tri thức, hành vi cho trẻ Đồng thời nó định hướng cho học sinh tiểu học rèn luyện hành vi và thói quen ứng xử tốt Trong sự phát triển nhân cách của học sinh, việc rèn luyện kĩ năng sống là đảm bảo cho học sinh có được bản lĩnh rõ ràng về nhân cách toàn diện Nếu không rèn kĩ năng sống thì không những sự ứng xử trong các tình huống sẽ phức tạp, gặp khó khăn, thậm chí mắc phải sai lầm, mà việc hình thành nhân cách toàn diện của trẻ bị hạn chế, phiến diện, việc xây dựng những thói quen hành vi dễ rơi vào chủ nghĩa hình thức máy móc, lí trí và tình cảm không thống nhất với nhau đó là lời nói không
đi đôi với việc làm thì dẫn đến hiện tượng lệch lạc về nhân cách
Kĩ năng sống là một trong những khái niệm được nhắc đến nhiều trong thời đại ngày nay Có nhiều quan niệm về kĩ năng sống.Theo bản thân, kĩ năng sống đơn giản là tất cả những điều cần thiết chúng ta phải biết để có thể thích ứng với những thay đổi diễn ra hằng ngày trong cuộc sống Kĩ năng sống được hình thành theo một quá trình, hình thành một cách tự nhiên qua những va chạm, những trải nghiệm trong cuộc sống và qua giáo dục mà có Có nhiều nhóm kĩ năng sống như: nhóm kĩ năng nhận thức, nhóm kĩ năng xã hội và nhóm kĩ năng quản lí bản thân Dù là kĩ năng nào cũng đều rất quan trọng và cần thiết với mỗi con người Cho nên, giáo dục kĩ năng sống cho học sinh có một tầm rất quan trọng
Ở bậc tiểu học, các môn học vừa cung cấp cho học sinh những kiến thức ban đầu về Toán học, Khoa học và Nhân văn, vừa cung cấp cho học sinh những tri thức sơ đẳng về các chuẩn mực hành vi xã hội chủ nghĩa gắn với những kinh nghiệm đạo đức, để từ đó giúp học sinh hình thành kĩ năng sống, biết phân biệt đúng sai làm theo cái đúng, ủng hộ cái đúng, đấu tranh với những biểu hiện sai trái, xấu xa, thôi thúc các em hành động theo chuẩn mực đạo đức và thói quen đạo đức chính vì vậy việc rèn kĩ năng sống ở bậc tiểu học là một nhiệm vụ quan trọng mà người người làm công tác giáo dục cần quan tâm
Trang 4Để thực hiện sứ mệnh “trồng người” cao cả, mỗi trường học ngay từ bậc đầu tiên phải xây dựng môi trường sư phạm tích cực, thân thiện Thân thiện giữa thầy với thầy, trò với trò, giữa thầy với trò và giữa nhà trường với cộng đồng theo nguyên lý “giáo dục tay ba” nhà trường – gia đình – xã hội Mục tiêu của
mô hình xây dựng “Trường học thân thiện – học sinh tích cực” là chú trọng giáo dục cho học sinh kỹ năng sống, tâm hồn trong sáng, hiểu biết và trân trọng những giá trị lịch sử văn hoá cách mạng của chính quê hương mình Đồng thời
có sự thống nhất cao việc tăng cường giáo dục kỹ năng sống cho học sinh tiểu học trong toàn cấp học; kĩ năng sống là một trong những khái niệm được nhắc đến nhiều trong thời đại ngày nay Có nhiều quan niệm về kĩ năng sống Theo tôi, kĩ năng sống đơn giản là tất cả những điều cần thiết chúng ta phải biết để có thể thích ứng với những thay đổi diễn ra hằng ngày trong cuộc sống
Đây cũng là một nhiệm vụ quan trọng đối với các thầy cô giáo Với học sinh tiểu học đây là giai đoạn đầu tiên hình thành nhân cách cho các em, giúp các em có một kĩ năng sống tốt cho tương lai sau này và đây cũng là một vấn đề
mà xã hội và phụ huynh hết sức quan tâm
Người ta cho rằng “ Đạo đức là cái gốc của con người Vậy và vì thế môn đạo đức trong nhà trường tiểu học là môn học chiếm một vị trí vô cùng quan trọng Môn học này quan trọng bởi lẽ:
- Nó có khả năng giáo dục đạo đức cho học sinh Tiểu học một cách có hệ thống theo chương trình khá chặt chẽ giúp học sinh hình thành được: ý thức đạo đức, tình cảm đạo đức, tri thức và niềm tin đạo đức ở mức độ đơn giản
- Nó định hướng cho các em học sinh rèn luyện một cách tự giác những hành vi và thói quen đạo đức cơ bản phù hợp với lứa tuổi học sinh tiểu học trong các mối quan hệ của các em với bản thân, với mọi người, với cộng đồng, với đất nước…
- Nó ngoài việc giúp cho học sinh tiểu học hiểu được một số chuẩn mực hành vi đạo đức và pháp luật phù hợp với lứa tuổi hình thành cho học sinh các kĩ năng sống cần thiết
- Kĩ năng sống được hình thành theo một quá trình, hình thành một cách
tự nhiên qua những va chạm, những trải nghiệm trong cuộc sống và qua giáo dục mà có Có nhiều nhóm kĩ năng sống như: nhóm kĩ năng nhận thức, nhóm kĩ năng xã hội và nhóm kĩ năng quản lí bản thân Dù là kĩ năng nào cũng đều rất quan trọng và cần thiết với mỗi con người Cho nên, giáo dục kĩ năng sống cho học sinh có một tầm rất quan trọng
- Ngoài ra quá trình dạy học tiết đạo đức là quá trình tổ chức cho học sinh thực hiện các hoạt động học tập phong phú, đa dạng như: kể chuyện, xem phim,
Trang 5phân tích xử lý thông tin, sắm vai, trò chơi… góp phần khơi gợi, giáo dục và rèn các KNS cho học sinh Do đó môn đạo đức có thể coi là một môn học có nhiều tiềm năng trong việc giáo dục KNS cho học sinh tiểu học và giáo dục KNS cho học sinh tiểu học ngay từ lớp dưới là một trong các mục tiêu quan trọng cần thiết của ngành giáo dục hiện nay
- Vì vậy cần có biện pháp rèn KNS cho học sinh ở môn Đạo đức nói riêng
và các môn học khác nói chung
2) Cơ sở thực tiễn:
Qua quá trình giảng dạy môn đạo đức lớp 2, tôi nhận thấy:
Ngay từ đầu năm học khi được phân công dạy lớp 2, khi nghiên cứu môn Đạo đức là bản thân đã mong muốn được góp phần giáo dục cho các em những chuẩn mực, hành vi đạo đức, kỹ năng ứng xử trong cuộc sống hàng ngày cho các em và ấn tượng nhất với tôi là:
- Học sinh rất hào hứng đón chờ tiết học, lực lượng đông học sinh khá ngoan và biết vâng lời, các em gần gũi với cô giáo
- Các em là học sinh lớp 2 đang hình thành giá trị nhân cách giàu ước
mơ, ham tìm tòi khám phá song còn thiếu hiểu biết về xã hội, kinh nghiệm sống còn non nớt vì thế dễ bị lôi kéo kích động và sống thiếu đạo đức
- Có được sự ủng hộ của không ít phụ huynh trong việc cùng nhà trường giáo dục các em Ngoài ra Ban lãnh đạo nhà trường luôn theo sát, quan tâm, hỗ trợ cho tôi trong công tác giảng dạy cũng như giáo dục Chính vì thế tôi luôn cố gắng làm sao rèn cho các em kĩ năng sống, giúp các em có một niềm tin, phát triển một cách toàn diện để trở thành con người năng động, sáng tạo phù hợp với một xã hội hiện đại đang phát triển
“ Biện pháp rèn Kĩ năng sống cho học sinh trong môn đạo đức lớp 2”
II MỤC ĐÍCH VIẾT SKKN:
Trong đề tài nghiên cứu này, mục đích chính của tôi là đưa ra một số biện pháp (cách thức tổ chức dạy học) đề nâng cao hơn nữa khả năng GDKNS ở mỗi bài học đạo đức
Ngoài ra tôi cũng trình bày hiệu quả đạt được sau khi thực hiện các biện pháp đó trong môn đạo đức 2
III,ĐỐI TƯỢNG NGHIÊN CỨU VÀPHẠM VI NGHIÊN CỨU ÁP DỤNG :
Đối tượng: Học sinh lớp 2
Phạm vi nghiên cứu: các tiết học đạo đức lớp 2
Thời gian áp dụng: Năm học 2015- 2016
Trang 6B QUÁ TRÌNH THỰC HIỆN ĐỀ TÀI
I KHẢO SÁT THỰC TẾ:
1.Đối với giáo viên.
Qua quá trình giảng dạy, trao đổi chuyên môn, dự giờ, thăm lớp, học hỏi kinh nghiệm của đồng nghiệp, tôi nhận thấy:
Các tiết đạo đức được các giáo viên thực hiện giảng dạy đúng chương trình, đủ bải đủ giờ theo quy định và có chú ý tới việc giáo dục kỹ năng sống cho học sinh
Nhiều đồng chí giáo viên thường xuyên học tập, trao đổi kinh nghiệm với bạn bè đồng nghiệp về giáo dục đạo đức học sinh
để làm tốt công tác chủ nhiệm, kịp thời động viên các em trong mọi hoạt động Tổ chức thăm hỏi gia đình học sinh có hoàn cảnh khó khăn hay học sinh chưa ngoan, lắng nghe ý kiến của học sinh, công bằng trong thưởng phạt giáo dục thương yêu học sinh như thương chính mình
Đa số giáo viên vẫn thường chỉ chú trọng vào việc giảng dạy, giải quyết các hoạt động trong 2 tiết đạo đức mà không chú trọng đến GDKNS qua các trò chơi là dễ nhớ và khắc sâu vào tâm trí của mỗi em
Bước cuối cùng của tiết dạy có địa chỉ GDKNS là bước “vận dụng” thì nhiều giáo viên làm rất mờ nhạt ít liên hệ, mở rộng hay nhắc nhở các con cần làm trong thực tế cuộc sống của các con như thế nào Do vậy hiệu quả GDKNS chưa sâu
2) Đối với học sinh:
- Đối với những em Lớp 2 các em mới làm quen môn Đạo đức qua một năm lớp 1, với môi trường tiểu học, mọi sinh hoạt nề nếp đều xa lạ chưa vào một
kỉ luật nhất định, các em khá rụt rè chưa quen với cách học cũng như mạnh dạn bày tỏ ý kiến Khi phát biểu các em nói không rõ ràng, trả lời trống không, không tròn câu và không nói lời cảm ơn, xin lỗi với cô, ban bè
- Do một số phụ huynh vì bận nhiều công việc nên ít quan tâm giúp đỡ con
em trong các hoạt động cần thiết, phó mặc cho thầy cô ở trường nên việc vận dụng những chuẩn mực đạo đức học được để thành KNS cho học sinh là chưa thường xuyên Và vì thế nhiều học sinh hiện nay có những hành vi đạo đức chưa tốt như nói tục, chửi bậy, không tôn trọng mọi người xung quanh (gây gổ, đánh nhau, không có tinh thần trách nhiệm trong học tập và làm việc của mình…)
Trang 7- Xã hội ngày càng phát triển, điều kiện kinh tế của mỗi gia đình ngày nâng cao Bố mẹ các em có điều kiện luôn luông chiều, bao bọc quá mức nên kĩ năng sống của các con do tự hình thành từ thực tế càng ít
- Vào tháng 9/2015 sau khi nhân thấy lớp tôi đã khảo sát quá trình tiếp thu các chuẩn mực đạo đức và kĩ năng thực hiện các chuẩn mực đạo đức của 41 học sinh lớp 2C với kết quả như sau:
Thời gian Học sinh chuẩn mực đạo đức Nhận thức các Hành vi và thói quen đạo đức (kĩ năng)
Tháng
*Nguyên nhân của thực trạng trên là:
- Các em đều vận dụng tốt vào giải quyết các bài tập trong vở bài tập Đạo đức, nhưng việc vận dụng vào thực tế để tạo thành những kĩ năng sống cho bản thân thì còn khó khăn, hạn chế do các thói quen và hành vi đạo đức của các em
bị ảnh hưởng bởi nhiều yếu tố như:
- Do sự thiếu quan tâm của gia đình, nhà trường và xã hội
Vô tình lôi kéo các em vào những việc làm không tốt, các em thường chai lì mặc dù bị phê bình, đôi lúc có sự phản ứng thiếu lành mạnh.Về phía các bậc cha mẹ các em luôn nóng vội trong việc dạy con;
họ chỉ chú trọng đến việc con mình về nhà mà chưa đọc, viết chữ, hoặc chưa biết làm Toán thì lo lắng một cách thái quá! Ngoài ra, một trở ngại nữa là phụ huynh trong lớp có một số bố mẹ thì quá nuông chiều, Đồng thời lại chiều chuộng, cung phụng con cái khiến trẻ không có kĩ năng tự phục vụ bản thân Ngược lại, một số phụ huynh vì bận nhiều công việc nên ít quan tâm giúp đỡ con em trong các hoạt động cần thiết…
- Nhà trường là môi trường mới giúp các em được hình thành
và tiếp thu các mối quan hệ xã hội đa dạng, nhất là tiếp xúc với bạn bè xung quanh được phát triển và có định hướng rõ ràng Là nơi có ảnh hưởng trực tiếp tới hành vi đạo đức
- Xã hội phát triển kéo theo nhiều hệ lụy như sự bùng nổ của công nghệ thông tin, sự hội nhập của nhiều nền văn hóa của các nước phương tây, của lối sống thực dụng
II,CÁC BIỆN PHÁP THỰC HIỆN :
- Đối với học sinh trong quá trình hình thành KNS thì trường học chính là nơi các em được chính thức học tập và rèn luyện
Trang 8một cách nghiêm túc nhất Bước vào trường học mỗi học sinh được tạo ra cơ hội để tiếp thu giáo dục, ý thức đầy đủ nghĩa vụ trách nhiệm đối với toàn bộ các hoạt động học tập và rèn luyện của bản thân, cần có sự kết hợp hài hòa giữa việc cung cấp kiến thức với bồi dưỡng tình cảm, niềm tin và hình thành được kỹ năng đạo đức cho học sinh; người giáo viên cần có sự nghiên cứu bài để lựa chọn các phương pháp, hình thức tổ chức dạy học phù hợp nhất cho mỗi bài học
- Do cấu trúc chương trình các bài Đạo đức sắp xếp lô gich với nhau, có mối quan hệ mật thiết cho nhau và hỗ trợ cho nhau, đặc biệt là phù hợp với từng lứa tuổi của các em Vì vậy để thực hiện tốt việc rèn luyện các kĩ năng sống, đem lại kết quả cao tôi nhận thấy bản thân cần nghiên cứu kỹ tâm lý của học sinh tiểu học Các em là lứa tuổi hoa thích làm việc, thích làm ra sản phẩm, thích được khen từ đó lựa chọn một số biện pháp giáo dục phù hợp như sau:
1)Biện pháp 1 : Gần gũi và tạo mối thân thiện với học sinh
Ngay từ buổi đầu tiên của tiết học bản thân tôi đã tạo ra một môi trường học tập thân thiện, gần gũi với các em Tôi tự giới thiệu trước các học sinh của mình về tên, tuổi, sở thích, mơ ước,…sau đó tôi cho các em mạnh dạn tự giới thiệu về mình với các bạn, động viên khuyến khích các em chia sẻ với nhau về những sở thích, ước mơ tương lai cũng như mong muốn của tôi với các em Đây
là hoạt động giúp cô trò chúng tôi hiểu nhau, đồng thời tôi muốn tạo một môi
trường học tập thân thiện - Nơi " Trường học thật sự trở thành ngôi nhà thứ
hai của các em, các thầy cô giáo là những người thân trong gia đình" Đây
cũng là một điều kiện theo tôi là rất quan trọng để phát triển khả năng giao tiếp của học sinh Bởi học sinh không thể mạnh dạn, tự tin trong một môi trường mà giáo viên luôn gò bó và áp đặt Hay đối với các bài khác tôi có thể hỏi các em những câu hỏi phù hợp với nội dung bài đó Hoặc có thể cho học sinh khởi động Xem đoạn video ngắn
VD1: ở bài 1: Học tập, sinh hoạt đúng giờ.SGKTr2VB ĐĐL2
- Tôi tiến hành như sau:
Tôi đưa ra 1 số câu hỏi:
+ Những việc em thường làm trong ngày?
+ Những việc đó em làm vào lúc nào?
VD2: ở bài 4 : Chăm làm việc nhà.SGKTr2VB ĐĐL2
- Tôi tiến hành như sau:
Tôi đưa ra 1 số câu hỏi:
+ Để nhà cửa luôn gọn gàng ngăn nắp các con đã làm những gì?
Trang 9+ Em đã tự giác làm những việc đó hay chưa? - Sống gọn gàng ngăn lắp có những lợi ích gì? Vì sao cần phải chăm làm việc nhà và những công việc nào phù hợp với khả năng của các con, cô mời các con cùng tìm hiểu trong tiết học ngày hôm nay
- GV ghi bảng – HS ghi
- Kết quả: Qua phần hỏi đáp các em đã biết công việc hàng ngày thường làm và làm vào thời gian nào? Các em rất cởi mở, thân thiện và trao đổi nhiệt tình, tiết học nhẹ nhàng
VD3: ở bài 5: Chăm chỉ học tập.SGKTr2VB ĐĐL2
- Tôi tiến hành như sau:
- Tôi cho học sinh xem đoạn video: Có một bạn đang ngồi học, một bạn đến
và rủ đi chơi: Hà ơi, đi đá bóng với tớ đi!
- Sau khi xem xong tôi sẽ mời các con dự đoán tình huống có thể diễn ra sau đó, theo hình thức khác nhau: Đóng vai xử lý tình huống, dự kiến khả năng xảy ra
* Qua việc hỏi hoặc tổ chức cho học sinh xem video , hoăc có thể là bằng nhiều cách khác nhau song mục tiêu là cần tạo được sự gần gũi tự nhiên Giúp học sinh cởi mở có kĩ năng tự tin, bày tỏ diễn đạt ý kiến của mình
2)Biện pháp 2: Tổ chức hoạt động nhóm:
Hoạt động nhóm giúp các học sinh có cơ hội trao đổi với nhau, tự khẳng
định mình, cũng như là dịp để các em rèn luyện khả năng diễn đạt, trình bày trước tập thể Thông qua hoạt động này, giúp các em mạnh dạn Nhưng về cơ bản, hoạt động nhóm Đạo đức được thực hiện như sau:
* Chuẩn bị:
- Giáo viên:
+ Phiếu học tập: Có in sẵn câu hỏi để học sinh thực hiện thảo luận.( GV có thể
sử dụng VBTĐĐ)
+ Xác định câu hỏi trong vở bài tập để cho học sinh thảo luận nhóm
* Chú ý khi lựa chọn câu hỏi hoạt động nhóm: Nội dung phải rõ ràng, phù hợp với tình hình học tập, khả năng nhận thức của đối tượng, câu hỏi phải phát huy khả năng tư duy, sáng tạo của học sinh, nội dung câu hỏi phải xoay quanh bài học
- Học sinh:
+ Cử ra nhóm trưởng và thư ký để điều hành hoạt động của nhóm mình + Thực hiện theo đúng yêu cầu đề ra
* Cách tổ chức:
Trang 10- Giáo viên cần dựa vào đặc điểm tình hình của lớp để phân nhóm cho thích hợp
- Việc lựa chọn nhóm trưởng (có thể làm từ trước) rất cần thiết ( Và nên cho học sinh luân phiên làm nhóm trưởng để giáo dục kĩ năng sống cho mỗi em một cách tốt nhất) Vì nhóm trưởng là người điều động được tất cả các nhóm viên tham gia tích cực vào cuộc thảo luận Người nhóm trưởng phải là người biết lắng nghe, khuyến khích những người rụt rè, ngăn chặn những người nói nhiều, theo dõi, quan sát phản ứng của các thành viên để điều chỉnh cho phù hợp Các thành viên trong nhóm sẽ quan sát và từ đó các em sẽ tự hình thành KNS qua việc quan sát các bạn trong nhóm và hợp tác trong nhóm để hoàn thành nhiệm
vụ của mình được giao
- Giáo viên phải quan sát và theo dõi hoạt động, công việc cuả từng nhóm để tìm cách giải quyết hợp lý nhất Trong quá trình quan sát các nhóm làm việc, người giáo viên phải phát hiện sai lầm (nếu có) của các nhóm, những sai lầm mang tính điển hình và chưa được sửa chữa để cuối phần hoạt động nhóm, giáo viên có nhận xét, góp ý Ngoài những vấn đề mà các nhóm thảo luận, giáo viên cũng có thể đặt ra những câu hỏi bổ sung để phát huy tính tích cực, chủ động của nhóm
- Học sinh lên trình bày ( Các em còn nhỏ nên trình bày miệng là chủ yếu)
- Sau khi các nhóm đã trình bày kết quả, giáo viên phải nhắc lại các ý kiến mà các nhóm đã trình bày một lần nữa khẳng định lại ý kiến của nhóm để các nhóm khác cần bổ sung ý kiến hay không? Sau đó giáo viên mới tóm tắt, tổng hợp, liên kết các ý của từng nhóm theo thứ tự để nêu bật được chuẩn mực, hành vi đọa đức của bài học
* Ví dụ: Khi dạy bài
Bài 4: Chăm làm việc nhà.
- Giáo viên cho học sinh thảo luận bài tập 5 và 6
+ Xử lý tình huống:
Hòa đang làm việc nhà thì bạn đến rủ đi chơi Theo em, Hòa nên làm gì?
- Giáo viên chia lớp thành 8 nhóm (mỗi tổ 2 nhóm)
- Phát yêu cầu bài tập có ghi sẵn ra phiếu học tập cho học sinh
- Học sinh nhận phiếu, tiến hành thảo luận và trình bày trong nhóm các ý kiến của mình
- Nhóm trưởng điều hành nhóm của mình thực hiện tốt
* HS tự mình đưa ra các cách giải quyết khác nhau:
+ Bỏ việc, đi chơi với bạn.
+ Nhờ người lớn làm hộ để đi chơi với bạn.