Tổ chức hoạt động trải nghiệm sáng tạo môn vật lí cấp trung học cơ sở 2

Hiện nay, Thực hiện hướng dẫn của ngành GD&ĐT các trường trung học cơ sở trong huyện đã đưa hoạt động trải nghiệm sáng tạo vào kế hoạch dạy học năm học 2020-2021.. Để hoạt động trải nghi

CỘNG HOÀ XÃ HỘI CHỦ NGHĨA VIỆT NAM

Độc lập - Tự do - Hạnh phúc

ĐƠN YÊU CẦU CÔNG NHẬN SÁNG KIẾN

Kính gửi: Hội đồng Sáng kiến trường TH-THCS Thanh Phú Tôi ghi tên dưới đây:

S

TT

Họ và tên Ngày

tháng năm sinh

Nơi công tác

(hoặc nơi thường trú)

Chức danh

Trình độ chuyên môn

Tỷ lệ (%) đóng góp vào việc tạo

ra sáng kiến

THỊ THU TRANG

25/08/

1975

Trường TH-THCS Thanh Phú – TX Bình Long – Bình Phước

Giáo viên dạy môn Vật lý (lớp 6,7,8,9)

ĐHSP Vật lý

100%

1 Là tác giả đề nghị xét công nhận sáng kiến"Tổ chức hoạt động trải

nghiệm sáng tạo môn vật lí cấp trung học cơ sở"

2 Chủ đầu tư tạo ra sáng kiến (trường hợp tác giả không đồng thời là chủ đầu tư tạo ra sáng kiến):Tác giả đồng thời là chủ đầu tư tạo ra sáng kiến

3 Lĩnh vực áp dụng sáng kiến: Giáo dục (Vật lí)

4 Ngày sáng kiến được áp dụng lần đầu: 1/10/2020

5 Mô tả bản chất của sáng kiến:

5.1 Tính mới của sáng kiến:

Theo Dự thảo Đề án đổi mới chương trình và sách giáo khoa giáo dục phổ thông mới: “Hoạt động trải nghiệm sáng tạo bản chất là những hoạt động giáo dục nhằm hình thành và phát triển cho HS những phẩm chất tư tưởng, ý chí tình cảm, giá trị, kỹ năng sống và những năng lực cần có của con người trong xã hội hiện đại

Hiện nay, Thực hiện hướng dẫn của ngành GD&ĐT các trường trung học

cơ sở trong huyện đã đưa hoạt động trải nghiệm sáng tạo vào kế hoạch dạy học năm học 2020-2021 Trong quá trình thực hiện vừa học, vừa làm, tôi đã nghiên cứu thực hiện đề tài này

Để hoạt động trải nghiệm sáng tạo được tổ chức theo đúng mục tiêu mà Bộ Giáo dục & Đào tạo đã đề ra, hoạt động trải nghiệm cần phải có những hướng

mở để phù hợp hơn với điều kiện giáo dục của từng địa phương và trường THCS hiện nay

Mục đích của đề tài, tôi và giáo viên trong tổ chuyên môn Vật lí của trường TH-THCS Thanh Phú tìm hiểu các hình thức tổ chức hoạt động trải nghiệm sáng tạo, vận dụng phù hợp với nội dung môn Vật lý cấp THCS, nhằm góp phần đổi mới phương pháp dạy học, nâng cao chất lượng giáo dục toàn diện học sinh

5.2 Nội dung sáng kiến:

a Cơ sở lý luận

Khái niệm về hoạt động trải nghiệm sáng tạo trong nhà trường phổ thông

theo tài liệu “Tổ chức hoạt động trải nghiệm sáng tạo trong nhà trường phổ

thông”, tác giả Nguyễn thị Liên (Chủ biên) – Nhà xuất bản Giáo dục Việt Nam:

Hoạt động trải nghiệm sáng tạo là các hoạt động giáo dục thực tiễn được tiến hành song song với hoạt động dạy học trong nhà trường phổ thông Hoạt động trải nghiệm sáng tạo là một bộ phận của quá trình giáo dục, được tổ chức ngoài giờ học các môn văn hóa ở trên lớp và có mối quan hệ bổ sung, hỗ trợ cho hoạt động dạy học thông qua các hoạt động thực hành, những việc làm cụ thể và các hành động của học sinh

Nội dung giáo dục của Hoạt động trải nghiệm sáng tạo thiết thực và gần gũi với cuộc sống thực tế, đáp ứng được nhu cầu hoạt động của học sinh, giúp các

em vận dụng những hiểu biết của mình vào trong thực tiễn cuộc sống một cách

dễ dàng, thuận lợi

b Thực trạng đề tài

Việc tổ chức hoạt động học tập trải nghiệm tại trường trung học cơ sở hiện nay là công việc không dễ thực hiện Mặc dù trong kế hoạch giáo dục năm học 2020-2021, ở mỗi tổ bộ môn của trường đều xây dựng kế hoạch liên quan đến hoạt trải nghiệm nhưng khi bắt tay vào thực hiện đang lúng túng và gặp rất nhiều khó khăn

Khó khăn lớn nhất là sự khó khăn về thời gian tổ chức Việc xây dựng kế hoạch, chương trình dạy học hiện nay kín về thời lượng, nếu muốn tổ chức một hoạt động trải nghiệm bổ trợ cho môn Vật lí, chương trình học thì rất khó bố trí vào khoảng thời gian của các tiết học

Một khó khăn nữa là các địa điểm như khu di tích, bảo tàng, các địa danh hay các khu công nghiệp, nông trại không phải trường học nào cũng có sự thuận lợi về khoảng cách khi tổ chức các hoạt động trải nghiệm

Việc tổ chức học tập trải nghiệm cần có khoản kinh phí nhất định để phục

vụ cho hoạt động Nhưng kinh phí dành cho hoạt động học tập trải nghiệm ở các trường hiện nay khó đáp ứng nhu cầu

luan van, khoa luan 2 of 66

Khó khăn còn xuất phát từ phía giáo viên và học sinh Việc học tập thông qua hoạt động trải nghiệm đối với học sinh hiện nay khá mới mẻ, bởi lâu nay thầy cô giáo chúng ta vẫn chú trọng những tiết học trên lớp, qua kênh sách giáo khoa

c Nội dung và giải pháp thực hiện

Năm học 2020-2021, căn cứ tình hình thực tế của trường, tôi đã tổ chức các hình thức hoạt động trải nghiệm sáng tạo Mỗi hình thức hoạt động đều mang ý nghĩa giáo dục Sau đây là một số hình thức tổ chức của hoạt động trải nghiệm sáng tạo tại trường TH-THCS Thanh Phú mà tôi đã thực hiện:

*Giải quyết vấn đề từ tình huống thực tế liên quan đến kiến thức bài học

Việc tổ chức cho học sinh giải quyết tình huống thực tế liên quan đến kiến thức bài học là một phương pháp giáo dục nhằm phát triển năng lực tư duy, sáng tạo của các em Học sinh được đặt trong tình huống thực tế liên quan đến kiến thức bài học, thông qua việc giải quyết vấn đề đặt ra giúp học sinh lĩnh hội tri thức, hình thành các kỹ năng chủ động và tích cực hơn

Phương pháp thực hiện:

Giải quyết vấn đề từ tình huống thực tế, tôi tiến hành theo các bước cụ thể như sau:

Bước 1: Đặt vấn đề và nêu ra mục đích yêu cầu Trong bước này giáo viên

phân tích tình huống giúp học sinh nhận biết vấn đề, nêu mục đích yêu cầu cần đạt Vấn đề nêu ra cần được trình bày rõ ràng, dễ hiểu đối với học sinh

Bước 2: Vận dụng kiến thức đã học giải quyết vấn đề Học sinh vận dụng

kiến thức, so sánh, liên hệ với cách giải quyết các vấn đề tương tự hay kinh nghiệm đã có tìm phương án giải quyết

Bước 3: Đánh giá kết quả giải quyết vấn đề Một số tình huống đã thực hiện:

Trong năm học 2020-2021 tôi đã thực hiện được 6 tình huống, xin được trình bày 01 tình huống tiêu biểu

Tình huống : Với một thước dây và một đồng hồ đeo tay có kim giây, hãy

tiến hành thí nghiệm xác định vận tốc trung bình của mình mỗi ngày khi đi bộ đến trường

Tổ chức thực hiện Bước 1: Giáo viên nêu vấn đề, mục đích yêu cầu - Thực hiện thí nghiệm

xác định vận tốc trung bình của cá nhân học sinh mỗi ngày khi đi bộ đến trường

Bước 2: Giáo viên gợi ý, hướng dẫn học sinh giải quyết vấn đề đặt ra Gợi

ý các phương án để học sinh lựa chọn thực hiện:

- Chọn trước một quãng đường (ví dụ 100m : quãng đường từ nhà đến trường) rồi đếm thời gian theo đồng hồ đeo tay Thu thập dữ liệu tương ứng với

ba khoảng thời gian khác nhau Từ đó tính được vận tốc của bạn theo công thức

quả vận tốc trung bình của học sinh khi đi bộ từ nhà đến trường

- Chọn trước thời gian Ví dụ: 20s rồi đo quãng đường đi được trong ba lần

đi bộ từ nhà đến trường Thu thập dữ liệu tương ứng với ba khoảng thời gian

của học sinh khi đi bộ từ nhà đến trường

Đánh giá kết quả giải quyết vấn đề

Sử dụng phiếu tự học để học sinh thực hiện việc giải quyết tình huống thực

tế Sau 2 tuần học sinh hoàn thành phiếu tự học, nộp cho giáo viên để báo cáo kết quả Giáo viên đánh giá kết quả hoàn thành của học sinh trên cơ sở phiếu tự học

Hình 1: Nhóm học sinh lớp 9A trường TH- THCS Thanh Phú trao đổi trong

học tập bằng hoạt động trải nghiệm sáng tạo

*Tổ chức trò chơi trong quá trình dạy học như một hoạt động trải nghiệm sáng tạo bổ trợ

Phương pháp thực hiện:

Trò chơi là một hoạt động giải trí, thư giãn, là món ăn tinh thần bổ ích không thể thiếu trong cuộc sống Tôi đã vận dụng và thực hiện trò chơi như một hoạt động trải nghiệm sáng tạo bổ trợ cho quá trình dạy học

luan van, khoa luan 4 of 66

- Trò chơi khởi động: Giới thiệu dẫn nhập vào nội dung bài học

- Trò chơi học tập: Cung cấp và giúp học sinh tiếp nhận kiến thức một cách chủ động và tích cực

- Trò chơi củng cố: Nhằm đánh giá kết quả, rèn luyện các kĩ năng và củng

cố những tri thức đã được tiếp nhận Việc tổ chức trò chơi, tôi tiến hành theo các bước sau:

Bước 1: Chuẩn bị trò chơi

- Xác định đối tượng và mục đích của trò chơi Trò chơi bổ trợ kiến thức bài học nào, rèn luyện kĩ năng gì

- Cử người hướng dẫn chơi: Giáo viên trực tiếp hướng dẫn hoặc hướng dẫn lại để học sinh tự hướng dẫn

- Thông báo kế hoạch, thời gian, nội dung trò chơi cụ thể, rõ ràng và dễ hiểu

- Phân công nhiệm vụ cho lớp, tổ nhóm, đội chơi để chuẩn bị điều kiện phương tiện cho cuộc chơi

Bước 2: Tiến hành trò chơi

- Ổn định tổ chức, bố trí đội hình, tùy từng trò chơi, địa điểm tổ chức, số lượng người chơi mà bố trí đội hình, có thể theo hàng dọc, hàng ngang, vòng tròn hay chữ U

- Giới thiệu trò chơi: Thông báo tên trò chơi, chủ đề chơi, nêu mục đích và các yêu cầu của trò chơi Nội dung ngắn gọn, hấp dẫn, dễ hiểu, dễ tiếp thu, dễ thực hiện Nói rõ cách chơi và luật chơi Cho học sinh chơi thử 1 -2 lần Sau đó chơi thật

- GV hay nhóm trọng tài cần quan sát, theo dõi kỹ, chính xác để đánh giá thắng thua và rút kinh nghiệm

Bước 3: Kết thúc trò chơi

- Đánh giá kết quả trò chơi: Công bố kết quả cuộc chơi khách quan, công bằng, chính xác giúp học sinh nhận thức được ưu điểm và tồn tại để cố gắng ở những trò chơi tiếp theo

- Động viên, khích lệ ý thức, tinh thần cố gắng của các em, tuyên dương, khen ngợi hay khen thưởng bằng vật chất, tạo không khí vui vẻ, phấn khởi và để lại những ấn tượng tốt đẹp trong tập thể HS về cuộc chơi

- Dặn dò các em những điều cần thiết (thu dọn phương tiện, vệ sinh nơi chơi)

Một số trò chơi tôi đã vận dụng:

Trò chơi viết chữ qua gương (Sau khi hoc xong bài: Định Luật phản xạ

ánh sáng và Ảnh của một vật tạo bởi gương phẳng - Vật lý 7):

Mục đích của trò chơi: Củng cố định luật phản xạ ánh sáng trên gương phẳng Rèn luyện kỹ năng cẩn thận, bình tĩnh khi tham gia chơi

Dụng cụ: Một chiếc gương to, bảng nhóm hoặc giấy khổ A3 – A4, bút lông Cách chơi: Học sinh tham gia trò chơi viết chữ trên bảng nhóm (giấy A3, A4) sao cho nhìn qua gương có thể đọc được Học sinh có thể thi dưới hình thức cho trước một câu, từ ngữ liên quan đến nội dung bài học

Đánh giá: Trong cùng một khoảng thời gian xem ai suy nghĩ tìm ra đáp án, trả lời và viết được đúng và nhiều chữ hơn thì đạt điểm nhiều hơn

Hình 2: Trò chơi trong học tập “Viết chữ qua gương”

Trò chơi xạ kích qua gương (Sau khi hoc xong bài: Định Luật phản xạ

ánh sáng - Vật lý 7):

Mục đích của trò chơi Củng cố định luật phản xạ ánh sáng trên gương phẳng Rèn luyện kĩ năng ngắm thẳng, kĩ năng ước lượng các góc bằng mắt thường và khả năng bình tĩnh khi tham gia chơi

Dụng cụ: Một đèn pin (S) đã bịt kín pha (hoặc nguồn laser) làm nguồn sáng Chỉ cho ánh sáng lọt qua một lỗ nhỏ để một chùm mảnh và song song Hai gương phẳng G1và G2 có thể xoay hướng dễ dàng trên giá đỡ Một tấm bìa Đ có các vòng điểm như trên những bia để tập ngắm bắn trong quân đội; mặt phẳng của bia cũng có thể xoay dễ dàng (hình vẽ)

luan van, khoa luan 6 of 66

Hình 3: Mô hình trò chơi trong học tập “Xạ kích qua gương”

Cách bố trí và nguyên tắc chơi:

- Đặt gương G1 và G2 có mặt phản xạ hướng vào nhau (nhưng không song song với nhau), cách nguồn sáng S vào khoảng 1,5m Bia Đ ở cách các gương vào khoảng 0,5m, sao cho khi nhìn vào gương G1 dễ dàng trông thấy ảnh của ảnh của bia Đ đối với gương G2 (Hình 3)

- Người tham gia trò chơi sẽ hướng trục của nguồn sáng vào gương G1 (nhưng chưa được bật đèn sáng), ước lượng tia tới, pháp tuyến, tia phản xạ đối với gương G1, rồi đối với gương G2, ước lượng khả năng tia sáng bắn trúng hồng tâm của bia qua hai lần phản xạ

- Sau đó được bật đèn sáng để "bắn" thử một lần kiểm tra khả năng ước lượng của mình Nếu mắt ước lượng tốt, có thể tia sáng rọi trúng vòng 9 hoặc

10 Mỗi người được chính thức "Bắn" ba lần

Đánh giá: Cộng điểm và đánh giá theo các mức: Giỏi: từ 27 điểm trở lên Khá: Từ 21 điểm trở lên

Hình 4: Dụng cụ trò chơi trong học tập “Xạ kích qua gương” do học sinh tự

sáng tạo

Nhận xét: Kết quả tôi nhận thấy, trò chơi giúp phát huy tính sáng tạo, hấp

dẫn và gây hứng thú cho học sinh, giúp học sinh dễ tiếp thu kiến thức mới, giúp chuyển tải nhiều tri thức của nhiều lĩnh vực, tạo được bầu không khí thân thiện, rèn luyện tác phong nhanh nhẹn

* Chủ đề chế tạo pin điện hóa đơn giản Phương pháp thực hiện:

Phương pháp để thực hiện chủ đề chế tạo pin điện hóa chủ yếu là kỹ năng làm việc nhóm Khi tiến hành hướng dẫn làm việc theo nhóm trong hoạt động trải nghiệm sáng tạo, tôi thực hiện các bước sau:

Bước 1 Chuẩn bị cho hoạt động

- Hướng dẫn học sinh trao đổi, đề xuất vấn đề, xác định mục tiêu, nhiệm vụ,

và lập kế hoạch thực hiện chủ đề

- Hướng dẫn từng nhóm phân công công việc hợp lí, có liên quan

Bước 2 Thực hiện:

- Giáo viên theo dõi, quan sát, nắm bắt thông tin từ học sinh xem các nhóm

có hiểu rõ nhiệm vụ và tiến độ hoàn thành công việc được giao

- Kịp thời khuyến khích, động viên các nhóm hoặc cá nhân làm việc tốt, can thiệp, điều chỉnh hoạt động của nhóm khi thấy cần thiết

Bước 3 Đánh giá hoạt động:

- Tạo điều kiện cho học sinh tự nhận xét, đánh giá về kết quả hoạt động của nhóm, mức độ tham gia của từng thành viên

- Giáo viên tổng hợp và đưa ra kết luận gồm kết quả hoạt động (việc đã làm tốt, cần rèn luyện thêm và rèn luyện như thế nào)

Hướng dẫn thực hành chế tạo pin điện hóa đơn giản Chuẩn bị: Cục đồng nhỏ Cục kẽm nhỏ Máy đo điện áp (mượn của nhà

trường) 02 đoạn dây nhỏ để nối, băng dính, muối, chanh, cốc nhỏ

Thực hiện: (02 nhóm làm pin từ nước muối, 02 nhóm làm pin từ nước

chanh)

Cách làm pin từ nước muối

- Cho muối vào cốc đựng sẵn 1 chút nước, khuấy đều cho tan hết muối lên Cho 1 cục đồng, 1 cục kẽm đã đấu dây điện vào Dùng băng dính cố định vị trí của cục đồng và kẽm, tránh không để 2 cục này chạm vào nhau

- Vặn mức điện áp ở đồng hồ đo điện áp về mức thấp nhất Nối dây đồng với dây dương (dây màu đỏ) của đồng hồ đo điện áp, và dây kẽm với cực âm Khi đó, đồng hồ đo điện áp sẽ hiển thị số điện áp được tạo ra

Làm pin từ nước chanh (Tương tự như làm pin từ nước muối)

- Vắt chanh vào cốc đã có một chút nước Cho 2 cục đồng, kẽm vào Cố định vị trí

- Vặn đồng hồ đo điện áp, đấu nối dây như trên Khi đó đồng hồ đo điện áp

sẽ hiển thị số điện áp được tạo ra trong môi trường axit

luan van, khoa luan 8 of 66

- Có thể đấu nối 2 cục pin này lại với nhau bằng cách: lấy dây đồng của cốc này, nối với dây kẽm của cốc kia Còn 2 đầu dây kẽm, đồng còn lại thì đấu nối vào đồng hồ đo Khi đó, điện áp đo được sẽ cao hơn rất nhiều

Cách tự làm PIN đơn giản do học sinh sưu tầm và tự thực hiện Chuẩn bị: 01 viên PIN tiểu AA đã hết PIN, Một ít giấy nhôm (loại giấy

nướng thịt ấy), Một hộp nhựa nhỏ, 1 ít dây điện

Thực hiện:

Phá viên PIN ra, lấy lõi than ở giữa Cuốn giấy nhôm lại sao cho kích thước tương đương lõi than, sau đó tiến hành cố định nó lại dùng nhựa hoặc đó miền

là cách điện là được

- Nối dây điện vào các cực trên, đổ muối và nước vào hộp nhựa nhỏ, đặt các cực điện vào

Dù điện áp không cao nhưng học sinh rất đam mê nhất là học sinh nam thích điện tử

Hình 5: Thực hành làm pin chanh đơn giản: Cắm vào nửa quả chanh que

đồng và que sắt

* Kể các em nghe và cùng suy nghĩ về những câu chuyện về Vật lí

Trong các tiết học tôi thường kể những câu chuyện có liên quan đến nội dung Vật lí và gợi ý cho các em trao đổi những suy nghĩ của bản thân mình Thông qua nội dung câu chuyện các em sẽ có những trãi nghiệm về cảm xúc, lý trí và rút ra những bài học bổ ích cho bản thân

Những việc đã làm:

Kể câu chuyện về - Phát kiến nữ kỹ sư Aisa Mijeno

Nữ kỹ sư chuyên về mạng xã hội Aisa Mijeno tình cờ nghĩ ra khi cô từng sống chung với những bộ lạc nghèo khó trong chuyến thám hiểm ở một số quốc gia Đông Nam Á, đặc biệt là Philippines Ở những khu vực hẻo lánh ven biển này, cuộc sống của người dân dường như dừng lại sau khi hoàng hôn tắt nắng

Để thắp sáng, họ phải dựa hoàn toàn vào những chiếc đèn dầu hoài cổ và thậm chí có nơi phải đốn củi để đốt lửa thắp sáng qua đêm Tình cảnh ấy đã làm nảy sinh một câu hỏi trong Mijeno: “Tại sao không thể dùng chính nước biển vốn rất phong phú trong thiên nhiên để thay cho nhiên liệu thắp sáng truyền thống”? Và đèn Salt LED chính là câu trả lời

Cách sử dụng của chiếc đèn LED độc đáo này rất đơn giản Trước tiên, bạn hãy hòa tan 2 muỗng muối vào một ly nước rồi rót dung dịch này vào hộc chứa nằm ở phần đế của salt LED Ngay lập tức, bóng đèn LED sẽ cháy sáng và dùng được liên tục trong 8 giờ liền/lần thay nước muối (có quang thông khoảng 90 lumens, tương đương với cường độ chiếu sáng của 7 ngọn nến cộng lại)

Những người đang sinh sống ở miền duyên hải có thể sử dụng cả nước biển

để đổ trực tiếp vào Salt LED Nếu không có nhu cầu chiếu sáng, bạn vẫn có thể

sử dụng nguồn năng lượng này để sạc pin cho điện thoại thông qua cổng USB trên máy Sau khi dùng xong, đổ hết nước muối ra ngoài và vệ sinh bằng nước sạch

Nguyên lý hoạt động của Salt LED là dựa trên hiện tượng khi hai bản kim loại khác nhau được nhúng trong các chất điện phân thì điện năng sẽ được tạo sinh Hiện tại, chi phí ước tính để sản xuất ra chiếc đèn LED thú vị này còn rất đắt so với mục tiêu dành cho người nghèo (khoảng 750.000 đồng) Tuy nhiên, Mijeno cho biết, công ty của cô sẽ tiếp tục tìm cách cải tiến sản phẩm để hạ thấp tối đa giá bán

Dự kiến, thông qua nguồn tài trợ từ các tổ chức phi chính phủ, trước mắt, công ty của Mijeno sẽ sản xuất và trao tặng khoảng 600 chiếc đèn LED này cho những bộ lạc nghèo khó ở Philippines Và lô hàng đầu tiên sẽ được xuất xưởng vào đầu năm 2016

Trong năm học tôi đã kể được 5 câu chuyện, tôi sưu tầm 3 câu chuyện, học sinh 2 câu chuyện

5.3 Khả năng áp dụng của sáng kiến:

Giải pháp này có thể áp dụng cho tất cả các đối tượng học sinh tại trường TH-THCS Thanh Phú và các trường THCS khác trong toàn TX Bình Long

6 Những thông tin cần được bảo mật (nếu có): không có

7 Các điều kiện cần thiết để áp dụng sáng kiến:

- Giáo viên phải có sự chuẩn bị đầy đủ về dùng dạy học

luan van, khoa luan 10 of 66