Xây dựng quy trình sử dụng phương pháp dạy học tích cực trong dạy học giải quyết vấn đề trong dạy học phần mô hình kỹ thuật cơ khí và kỹ thuật điện

LỜI NÓI ĐẦUVới tư cách là một sinh viên thực tập làm nghiên cứu khoa học, tôi đãthực hiện đề tài “Xây dựng quy trình sử dụng phương pháp giải quyết vấn đềtrong dạy học phần kỹ thuật cơ k

LỜI NÓI ĐẦU

Với tư cách là một sinh viên thực tập làm nghiên cứu khoa học, tôi đãthực hiện đề tài “Xây dựng quy trình sử dụng phương pháp giải quyết vấn đềtrong dạy học phần kỹ thuật cơ khí và kỹ thuật điện “ trong một thời giankhông dài, điều kiện không ít khó khăn Để hoàn thành công trình nghiên cứunày, chúng tôi đã khẩn trương thu thập, xử lý và chọn lọc các tài liệu, thực hiệncác nhiệm vụ nghiên cứu đã đặt ra Những kết quả mà tôi đạt được ngoài sự cốgắng của bản thân, còn được sự tận tình giúp đỡ của các thầy cô giáo trongkhoa giáo dục tiểu học và sự động viên, khích lệ của bạn bè

Qua đây tôi xin bày tỏ lòng biết ơn sâu sắc tới thầy giáo Thái VănThành, người đã trực tiếp hướng dẫn tôi trong quá trình thực hiện đề tài này tôixin chân thành cảm ơn các thầy, cô giáo trong khoa giáo dục tiểu học trườngĐại học Vinh đã cho tôi những ý kiến đóng góp quý báu Cảm ơn sự giúp đỡnhiệt tình của các cô giáo, các em học sinh trường tiểu học Cửa Nam 1- thànhphố Vinh đã tạo điều kiện để cho tôi hoàn thành đề tài này

Đây là công trình tập dượt đầu tiên nên chắc chắn không tránh khỏinhững thiếu sót Vì vậy tôi rất mong nhận được sự góp ý, những lời chỉ bảo,nhận xét của các thầy cô giáo và các bạn

Tác giả: Trịnh Thị Thu

1

1.4 Thực trạng sử dụng

phương pháp dạy học giải

quyết vấn đề 18 trong dạy học

ở bậc tiểu học

1.5 Cấu trúc chương trình môn kỹ thuật trong phần mô hình kỹ 19 thuật cơ khí và kỹ thuật điện

1.6 Thực trạng nhận thức và giải quyết vấn đề trong dạy học phần 20 mô hình

kỹ thuật cơ khí và kỹ thuật điện

Chương 2: Quy trình sử dụng phương pháp dạy học giải 28 quyết vấn

đề trong dạy học phần mô hình kỹ thuật cơ khí và kỹ thuật điện

2.1 Khái niệm về quy trình

2.4 Thiết kế bài dạy theo quy trình sử dụng phương pháp dạy học giải 31quyết vấn đề trong dạy học phần mô hình kỹ thuật cơ khí và kỹ thuật điện

MỤC LỤC

Trang

2

MỞ ĐẦU

Ngay nay, nước ta đang tiến hành thời kỳ CNH-HĐH, đòi hỏi ngànhgiáo dục phải đào tạo những con người đáp ứng được yêu cầu của sự phát triểnkinh tế xã hội Để đạt được mục đích đó, đòi hỏi nhà trường phải đổi mới mạnh

mẽ nội dung và phương pháp đào tạo, như nghị quyết TW lần thứ II của Đảng

đã nhấn mạnh: “ Đổi mới mạnh mẽ phương pháp giáo dục-đào tạo, khắc phụclối truyền thụ một chiều, rèn luyện thành nếp tư duy- sáng tạo của người học,từng bước áp dụng các phương pháp tiên tiến và phương tiện hiện đại vào qúatrình dạy học, đảm bảo điều kiện và thời gian tự học, tự nghiên cứu cho họcsinh”[22, trang 41]

Từ năm học 2002-2003, Bộ giáo dục và đào tạo đã triển khai thực hiệnchương trình Tiểu học mới Một trong những phương pháp dạy học phát huyđược tính tích cực, sáng tạo của học sinh đồng thời thực hiện tốt chương trìnhTiểu học đó là phương pháp giải quyết vấn đề

Một số tác giả đã nghiên cứu việc sử dụng phương pháp giải quyết vấn

đề trong dạy học Song việc nghiên cứu của họ chỉ dừng lại ở một số môn họcnhư: Vật lý, Sinh học, Lịch Sử ở bậc Trung học Việc sử dụng phương phápgiải quyết vấn đề trong dạy học phần mô hình kỹ thuật cơ khí và kỹ thuật điện

đã thực hiện ở mức độ nhất định Song việc sử dụng phương pháp này của giáoviên còn lúng túng chưa có cơ khoa học, do đó chất lượng đạt được chưa cao

Do đó việc nghiên cứu quy trình sử dụng phương pháp giải quyết vấn đề trongdạy học phần mô hình kỹ thuật cơ khí và kỹ thuật điện để phát huy tính tíchcực sáng tạo của học sinh, để thực hiện tốt chương trình Tiểu học mới là mộtviệc làm cần thiết và quan trọng Chính vì lẽ đó mà chúng tôi lựa chọn đề tàinghiên cứu này

2 MỤC ĐÍCH NGHIÊN CỨU.

Mục đích nghiên cứu của đề tài là nhằm nâng cao chất lượng của quátrình dạy học môn kỹ thuật ở bậc Tiểu học

3.1 Đối tượng nghiên cứu.

Quy trình sử dụng phương pháp giải quyết vấn đề dạy học phần mô hình

kỹ thuật cơ khí và kỹ thuật điện trong môn kỹ thuật ở bậc Tiểu học

3.2 Khách thể nghiên cứu.

Quá trình dạy học môn kỹ thuật ở bậc Tiểu học

Nếu chúng ta xây dựng được một quy trình sử dụng phương pháp dạyhọc giải quyết vấn đề trong dạy học phần mô hình kỹ thuật cơ khí và kỹ thuậtđiện ở bậc Tiểu học theo các giai đoạn, các bước một cách hợp lí thì sẽ nângcao được chất lượng của quá trình dạy học này

5 NHIỆM VỤ NGHIÊN CỨU.

5.1 Nghiên cứu cơ sở lý luận và thực tiễn về việc sử dụng phương phápdạy học giải quyết vấn đề trong dạy học phần mô hình kỹ thuật cơ khí và kỹthuật điện

5.2 Đề xuất quy trình sử dụng phương pháp dạy học giải quyết vấn đềtrong dạy học phần mô hình kỹ thuật cơ khí và kỹ thuật điện

5.3 Thực nghiệm sư phạm

Nhằm kiểm tra quy trình sử dụng phương pháp dạy học giải quyết vấn

đề trong dạy học phần mô hình kỹ thuật cơ khí và kỹ thuật điện trong môn kỹthuật ở bậc Tiểu học

6 PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU.

6.1 Nghiên cứu lý luận

6.2 Phương pháp quan sát

6.3 Phương pháp điều tra

Điều tra thông qua toạ đàm với giáo viên về vai trò của phương phápgiải quyết vấn đề và việc sử dụng phương pháp này trong dạy học phần môhình kỹ thuật cơ khí và kỹ thuật điện trong môn kỹ thuật ở bậc Tiểu học.

6.4 Thực nghiệm sư phạm

Nhằm kiểm tra tính hiệu quả của quy trình sử dụng phương pháp dạyhọc giải quyết vấn đề trong dạy học phần mô hình kỹ thuật cơ khí và kỹ thuậtđiện

6.5 Phương pháp toán học thống kê

NỘI DUNG NGHIÊN CỨU

Trước hết chúng ta tìm hiểu khái niệm phương pháp

Phương pháp được hiểu như một hệ thống các nguyên tắc, hệ thống cácthao tác có thể nhằm đi từ những điều kiện nhất định ban đầu tới một mục đíchxác định

Dấu hiệu bản chất của phương pháp là tính hướng đính, phạm trùphương pháp có chức năng, phương tiện và đặc trưng kết thúc

Về bản chất, phương pháp gắn bó tương hợp với đối tượng Do đó mànội dung nó quyết định phương pháp hay yêu cầu nhất thiết phải có về sự phùhợp của phương pháp với logic sự vật Theo Hegel: “ Phương pháp là ý thức vềhình thức của sự tự vận động bên trong của nội dung”[17, trang 22]

Phương pháp gắn liền với tính kế hoạch và tính liên tục của các thao tác.Nói cách khác, bất kỳ phương pháp nào cũng gắn với xây dựng hành động vàcác dạng của nó, theo một trình tự nhất định với những phương tiện tương ứng

I.Ia lecne cho rằng: “ Phương pháp dạy học là một hệ thống những hànhđộng có mục đích của giáo viên nhằm tổ chức hoạt động nhận thức, thực hànhcủa học sinh, đảm bảo cho các em lĩnh hội nội dung học vấn” [20, trang 46]

Theo Nguyễn Ngọc Quang: “ Phương pháp dạy học là cách thức làmviệc của thầy và trò trong sự phối hợp thống nhất dưới sự chỉ đạo của thầy,nhằm làm cho trò tự giác, tích cực, tự lực đạt tới mục đích dạy học” [17, trang23].

Mặc dù chưa có sự thống nhất về khái niệm phương pháp dạy học, songcác tác giả đều thống nhất chung một quan niệm là:

Phương pháp dạy học có những dấu hiệu đặc trưng sau đây:

- Phản ánh sự vận động của nội dung học vấn đã được nhà trường quyđịnh

- Phản ánh sự vận động của quá trìng nhận thức của học sinh nhằm đạtđược mục đích đặt ra

- Phản ánh cách thức trao đổi thông tin giữa thầy và trò

- Phản ánh cách thức điều khiển hoạt động nhận thức, kích thích và xâydựng động cơ, tổ chức hoạt động nhận thức và kiểm tra, đánh giá kết quả hoạtđộng

Qua phân tích các khái niệm, phương pháp dạy học và tính đến việc đổimới phương pháp dạy học theo hướng quy trình hoá về việc tiến hành dạy họcnhằm tích cực hoá hoạt động học tập của học sinh, chúng tôi cho rằng: Phươngpháp dạy học là một hệ thống tác động liên tục của giáo viên để tổ chức hoạtđộng nhận thức của học sinh nhằm làm cho học sinh tự giác, tích cực, tự họcđạt tới mục đích dạy học

Các phương pháp dạy học chung được phân loại như sau:

-Phương pháp tiếp nhận thông tin

- Phương pháp tái hiện

- Phương pháp trình bày nêu vấn đề

- Phương pháp tìm tòi từng phần

- Phương pháp nghiên cứu

Ba phương pháp sau có ý nghĩa đặc biệt trong việc hình thành và pháttriển hoạt động sáng tạo, đó là hoạt động không thể mô tả như một hệ thốngcác hành động được điều khiển hay quy định một cách nghiêm ngặt.

1.2.1 Khái niệm phương pháp dạy học giải quyết vấn đề.

Giải quyết vấn đề là một ý tưởng xuất hiện trong giáo dục hiện đại mộtcách khá phổ biến và có tính hấp dẫn trong vòng hơn thập kỷ nay Hướng lấy

“vấn đề”, “chủ đề”, “tình huống có vấn đề” là một hướng đổi mới phương phápdạy học, lấy bồi dưỡng năng lực giải quyết vấn đề là một yêu cầu mới của giáodục

Có nhiều quan điểm khác nhau về thuật ngữ “dạy học nêu vấn đề”.Cóngười cho rằng đây là một kiểu dạy học hoặc là một hình thức tổ chức dạy học,

có người lại xem đó là một phương pháp dạy học

Theo I.IA Lecne: “Dạy học nêu vấn đề là một phương pháp dạy họctrong đó học sinh tham gia một cách có hệ thống vào quá trình giải quyết vấn

đề và các bài toán có vấn đề được xây dựng theo nội dung tài liệu học trongchương trình [13] Trên quan điểm chung nhất, dạy học nêu vấn đề là phươngpháp giáo viên dùng câu hỏi đưa học sinh vào tình huống có vấn đề, tạo nhữngđiều kiện cần thiết để học sinh giải quyết được nhưng vấn đề nêu ra

Như vậy vấn đề là gì? Và thế nào là tình huống có vấn đề?

Vấn đề chỉ xuất hiện khi nào đã hình thành những điều kiện để giảiquyết chúng, hay nói cách khác vấn đề là câu hỏi đặt ra cho học sinh mà chưabiết lời giải từ trước, phải có trình độ tư duy, tìm tòi sáng tạo để tìm ra lời giải,nhưng học sinh đã có sẵn một số phương tiện ban đầu để bổ dụng thích hợpvào việc tìm tòi đó [19]

Theo M.L macmutốp: “Tình huống có vấn đề là trở ngại về trí tuệ củacon người, xuất hiện khi người ta chưa biết cách giải thích hiện tượng, sự kiện,khi chưa đạt tới mục đích bằng cách thức hành động quen thuộc Tình huống

này kích thích con người tìm tòi cách giải thích và hành động mới Tình huống

có vấn đề là quy luật hoạt động nhận thức, sáng tạo có hiệu quả, nó quy địnhbởi sự khởi đầu của tư duy, hành động tư duy tích cực sẽ diễn ra trong quátrình nêu và giải quyết vấn đề [18]

Theo thuyết thông tin: “Tình huống có vấn đề là trạng thái của chủ thể

có một độ bất định nào đó trước việc lựa chọn một giải pháp tình huống có vấn

đề trong nhiều khả năng có thể có mà chưa cái nào trong số đó xuất hiện”

Như vậy tình huống có vấn đề là trạng thái tâm lý độc đáo của chướngngại nhận thức xuất hiện mâu thuẫn nội tâm, có nhu cầu giải quyết mâu thuẫn

đó không phải bằng tái hiện hay bắt chước mà bằng tìm tòi sáng tạo tích cựcđầy hưng phấn Khi tới đích thì lĩnh hội được cả kiến thức, phương pháp dànhkiến thức và cả niềm vui sướng của sự phát hiện [18]

Như vậy tình huống có vấn đề là một khó khăn được chủ thể ý thức rõràng, mà muốn khắc phục thì phải tìm tòi những tri thức mới, phương thứchành động mới

Tình huống có vấn đề đặc trưng cho thái độ của chủ thể đối với trở ngạinảy sinh ra trong lĩnh vực hoạt động thực hành hay trí óc, nhưng đó là thái độ

mà trong đó chủ thể chưa biết cách khắc phục trở ngại và phải tìm tòi cáchkhắc phục Nếu không ý thức được khó khăn thì không nảy sinh ra nhu cầu tìmtòi và không có nhu cầu tìm tòi thì không có tư duy sáng tạo Một đứa trẻ chưa

ý thức được sự nguy hiểm của các hố giữa đường sẽ vấp ngã, đối với đứa trẻ

đó tình huống có vấn đề chưa sảy ra Đối với một thiếu niên đã biết gắp hố thìnhảy qua hoặc tránh đi mà không cần suy nghĩ gì về tình huống cả thì tìnhhuống này cũng không phải là tình huống có vấn đề C.L Rubin stein nhấnmạnh rằng tư duy thường bắt đầu từ một vấn đề hay một câu hỏi, từ sự ngạcnhiên hay sự thắc mắc, từ sự mâu thuẫn Tình huống có vấn đề như thế có tácdung lôi cuốn cá nhân vào quá trình tư duy [19]

Muốn tình huống có vấn đề hoàn thành được chức năng của nó là kíchthích tư duy thì nó phải được chủ thể tiếp nhận để giải quyết Tình huống này

sẽ xảy ra nếu chủ thể sẵn có tri thức ban đầu nào đấy đáp ứng được nội dung cụthể của tình huống, sẵn có những phương tiện của trí óc để sử xự với nội dung

cụ thể đó Trong trường hợp này tình huống có vấn đề trở thành một vấn đề

Vịêc sử dụng thuật ngữ phương pháp dạy học nêu vấn đề có hai nhượcđiểm:

Thứ nhất, nó có thể dẫn tới nghĩ lầm rằng vấn đề do thầy giáo nêu ratheo ý mình chứ không phải nảy sinh từ lôgic bên trong của tình huống

Thứ hai, nó có thể được hiểu là kiểu dạy học này chỉ dừng ở việc nêu ravấn đề chứ không nói rõ vai trò của học sinh trong quá trình giải quyết vấn đề

Vì vậy trong đề tài này, chúng tôi dùng thuật ngữ phương pháp dạy họcgiải quyết vấn đề

Theo chúng tôi, phương pháp dạy học giải quyết vấn đề là một phươngpháp pháp dạy học trong đó giáo viên tạo ra những tình huống gợi vấn đề, điềukhiển học sinh giải quyết vấn đề, hoạt động tự giác tích cực, chủ động và sángtạo để giải quyết vấn đề nhằm đạt được mục đích dạy học

1.2.2 Đặc trưng của phương pháp dạy học giải quyết vấn đề.

1.2.2.1 Đặc trưng cơ bản của phương pháp dạy học giải quyết vấn

đề là tình huống có vấn đề.

C.L Rubin stein nhấn mạnh rằng tư duy chỉ bắt đầu ở nơi suất hiện tìnhhuống có vấn đề Nói cách khác là ở đâu không có vấn đề thì ở đó không có tưduy Tình huống có vấn đề luôn chứa đựng một nội dung cần xác định, mộtnhiệm vụ cần giải quyết, một vướng mắc cần tháo gỡ Và do vậy, kết quả củaviệc nghiên cứu và giải quyết tình huống có vấn đề sẽ là tri thức mới, nhậnthức mới hoặc phương pháp hành động mới đối với chủ thể, ý tưởng học thuộc

và ghi nhớ được thay thế bằng ý tưởng hoạt động và thể nghiệm của học sinhtrong những tình huống giáo dục, được mô tả càng chi tiết càng tốt trong khuôn

khổ của nội dung chương trình giảng dạy Hoạt động là một mặt quan trọng củaviệc triển khai chương trình, ở đó chương trình được dùng trực tiếp như là mộtcông cụ giảng dạy, chỗ nào trong chương trình mà chưa bao gồm hoạt động thìhoạt động cần được chỉ rõ trong tài liệu hướng dẫn dùng cho giáo viên.

Hoạt động học tập được tiến hành trong những tình huống giáo dục họctập, cần được kế hoạch hoá trong chương trình, những thành phần chủ yếu củamột tình huống học tập gồm:

- Nội dung của môn học hoặc chủ đề

- Tình huống khởi đầu

- Hoạt động trí lực của học sinh trong việc trả lời câu hỏi hoặc giảiquyết vấn đề

- Kết quả hoặc sản phẩm của hoạt động

Có nhiều cách chia bước, chia giai đoạn để giải quyết:

+ John Dewey đề nghị 5 bước để giải quyết vấn đề [19]

- Tìm hiểu vấn đề;

- Xác định vấn đề;

- Đưa ra những giả thuyết khác nhau để giải quyết vấn đề;

- Xem xét hệ quả của từng giả thuyết dưới ánh sáng của những kinhnghiệm trước đây;

- Thử nghiệm giải pháp thích hợp nhất

+ Kudriasev chia bốn giai đoạn:

- Sự xuất hiện của chính vấn đề và những kích thích đầu tiên thúc đẩychủ thể giải quyết vấn đề;

- Chủ thể nhận thức sâu sắc và chấp nhận vấn đề cần giải quyết;

- Quá trình tìm kiếm lời giải cho vấn đề đã được chấp nhận giải quyết,

lý giải, chứng minh kiểm tra;

- Tìm được kết quả cuối cùng và đánh giá toàn diện các kết quả tìmđược

Như vậy học tập theo phương pháp dạy học giải quyết vấn đề là hìnhthức dạy học ở đó chúng ta tổ chức được tình huống có vấn đề, giúp người họcnhận thức nó, chấp nhận giải quyết và tìm tòi lời giải trong quá trình “ hoạtđộng hợp tác” giữa giáo viên và học sinh, phát huy tối đa tính độc lập của họcsinh kết hợp với sự hướng dẫn của giáo viên

Đặc trưng độc đáo của dạy học giải quyết vấn đề là sự tiếp thu tri thứctrong hoạt động tư duy sáng tạo

Mỗi loại bài toán có những nguyên tắc giải chung, đó là Algorit tổngquát, mỗi một loại bài toán lại có Algorit cụ thể Sự phát hiện ra hệ thốngnguyên tắc chung có thể được tiến hành nhờ việc tiếp thu tri thức, kỹ năng, kỹxảo của học sinh Quá trình xây dựng và củng cố phải được tiến hành trong khigiải bài toán cụ thể

I.2.2.3 Quá trình dạy học theo phương pháp dạy học giải quyết vấn đề bao gồm nhiều hình thức tổ chức đa dạng.

Quá trình dạy học có thể diễn ra dưới những cách tổ chức đa dạng lôicuốn người học tham gia cùng tập thể, động não, tranh luận dưới sự dẫn dắt gợi

mở, cố vấn của thầy, như :

- Những chiến lược ra quyết định

-Báo cáo và trình bày

1.2.3 Cơ sở xuất phát của phương pháp dạy học giải quyết vấn đề

1.2.3.1 Cơ sở triết học

Theo triết học duy vật biên chứng, mâu thuẫn là động lực thúc đẩy quátrình mâu thuẫn Một vấn đề được gợi ra cho học sinh học tập chính là mộtmâu thuẫn giữa yêu cầu nhiệm vụ nhận thức với tri thức và kinh nghiệm sẵn

có Tình huống này phản ánh một cách logic và biện chứng quan hệ bên tronggiữa tri thức cũ, kỹ năng cũ và kinh nghiệm cũ đối với yêu cầu giải thích sựkiện mới hoặc đổi mới tình thế

1.2.3.2 Cơ sở tâm lý học

Theo các nhà tâm lý học, con người chỉ bắt đầu tư duy tích cực khi nảysinh nhu cầu tư duy, tức là khi đứng trước một khó khăn về nhận thức cần phảikhắc phục, một tình huống gợi vấn đề “tư duy sáng tạo luôn luôn bắt đầu bằngmột tình huống gợi vấn đề”[19]

Theo tâm lý học kiến tạo, học tập chủ yếu là một quá trình trong đóngười học xây dựng tri thức cho mình bằng cách liên hệ những cảm nghiệmmới với những tri thức đã có Dạy học giải quyết vấn đề phù hợp với quanđiểm này

1.2.3.3 Cơ sở giáo dục học

Dạy học giải quyết vấn đề phù hợp với nguyên tắc tính tự giác và tíchcực, vì nó khêu gợi được hoạt động học tập mà chủ thể được hướng đích, gợiđộng cơ trong quá trình phát hiện và giải quyết vấn đề

Dạy học giải quyết vấn đề cũng biểu hiện sự thống nhất giữa kiến tạo trithức, phát triển năng lực trí tuệ và bồi dưỡng phẩm chất đạo đức của học sinh.Những tri thức mới được hình thành nhờ quá trình phát hiện và giải quyết vấn

đề Tác dụng phát triển năng lực trí tuệ của phương pháp dạy học này là ở chỗhọc sinh học được cách khám phá, tức là rèn luyện cho họ cách thức phát hiện,

tiếp cận và giải quyết vấn đề một cách khoa học Đồng thời, dạy học giải quyếtvấn đề cũng góp phần bồi dưỡng cho học sinh những đức tính cần thiết củangười lao động sáng tạo như: tính chủ động, tích cực, tính kiên trì vượt khó,tính kế hoạch và thói quen tự kiểm tra.

1.2.4 Các hình thức dạy học giải quyết vấn đề

Tuỳ theo mức độ độc lập của học sinh trong quá trình dạy học giải quyếtvấn đề, người ta nói tới các cấp độ khác nhau cũng đồng thời là những hìnhthức khác nhau của dạy học giải quyết vấn đề

1.2.4.1 Tự nghiên cứu vấn đề

Trong tự nghiên cứu vấn đề, tính độc lập của người học được phát huycao độ Thầy giáo chỉ tạo ra tình huống có vấn đề, người học tự phát hiện vàgiải quyết vấn đề đó Như vậy, trong hình thức học này, người học độc lậpnghiên cứu vấn đề và thực hiện tốt cả các phần cơ bản của quá trình nghiên cứunày

1.2.4.2 Vấn đáp phát hiện và giải quyết vấn đề

Trong vấn đáp phát hiện và giải quyết vấn đề, học sinh làm việc khônghoàn toàn độc lập mà có sự gợi ý dẵn dắt của giáo viên khi cần thiết Phươngtiện để thực hiện hình thức này là những câu hỏi của giáo viên và những câu trảlời hoặc hành động đáp lại của học sinh Như vậy, có sự đan kết, thay đổi hoạtđộng của giáo viên và học sinh dưới hình thức vấn đáp

Với hình thức này, ta thấy dạy học giải quyết vấn đề có phần giống vớiphương pháp vấn đáp Tuy nhiên, hai cách dạy học này thật ra không đồng nhấtvới nhau Nét quan trọng của dạy học giải quyết vấn đề không phải là nhữngcâu hỏi mà là tình huống gợi vấn đề Trong một giờ học giáo viên có thể đặtnhiều câu hỏi, nhưng nếu các câu hỏi này chỉ đòi hỏi tái hiện tri thức đã học thìgiờ học đó vẫn không phải là dạy học giải quyết vấn đề Ngược lại, trong một

số trường hợp, việc phát hiện và giải quyết vấn đề của học sinh có thể diễn rachủ yếu là nhờ tình huống gợi vấn đề chứ không phải là nhờ câu hỏi mà giáoviên đặt ra

1.2.4.3 Thuyết trình phát hiện và giải quyết vấn đề.

ở hình thức này, mức độ độc lập của học sinh thấp hơn ở hai hình thứctrên Giáo viên tạo ra tình huống có vấn đề và trình bày quá trình suy nghĩ giải

quyết Trong quá trình đó có việc tìm tòi, dự đoán, có lúc thành công, có khithất bại, phải điều chỉnh phương hướng mới đi tới kết quả Như vậy, tri thứcđược trình bày không phải dưới dạng có sẵn mà là trong quá trình người takhám phá ra chúng, quá trình này là một sự mô phỏng và rút gọn quá trìnhkhám phá thực sự.

1.3 MỘT SỐ ĐẶC ĐIỂM TÂM LÝ CỦA HỌC SINH TIỂU HỌC

+ Về mặt nhận thức

Tri giác: Tri giác của học sinh tiểu học có đặc điểm là tươi sáng, sắc

bén Tri giác của học sinh trong những năm đầu tiểu học thường gắn với hànhđộng, với hoạt động thức tiễn của trẻ Khi tri giác, sự phân tích có định hướng,

có tổ chức và sâu sắc của trẻ còn yếu Thường trẻ phân biệt những chi tiết ngẫunhiên mà người lớn ít chú ý đến nhưng chưa nhìn thấy đựơc những chi tiếtquan trọng và bản chất

Trong quá trình học tập, khi tri giác là một hoạt động nhằm mục đích đặcbiệt, trở nên phức tạp và sâu sắc hơn trở thành một hoạt động có phân tích,phân biệt hơn thì tri giác sẽ mang tính chất của một sự quan sát có tổ chức

V.A.Krutecxki cho rằng: “Sự phát triển của tri giác không tự bản thân nóxuất hiện được Ở đây vai trò của giáo viên rất lớn; giáo viên là người hàngngày không chỉ dạy trẻ kỹ năng nhìn xem mà còn nhận xét, không chỉ nghe màcòn lắng nghe, đặc biệt là tổ chức cho học sinh hoạt động để tri giác những đốitượng nào đó, dạy cho trẻ vạch ra những dấu hiệu bản chất, những thuộc tínhbản chất, phải chỉ dẫn cho trẻ cần chú ý đến cái gì, rèn luyện cho trẻ phân tíchnhững đối tượng tri giác một cách có hệ thống và có kế hoạch”

Từ những đặc điểm tri giác trên cho thấy khi sử dụng phương pháp dạyhọc giải quýet vấn đề giáo viên cần kết hợp những câu hỏi với các phương tiệntrực quan khác nhau để giúp học sinh phát hiện vấn đề và định hướng cách giảiquyết

Trí nhớ: ở học sinh tiểu học cả ghi nhớ có chủ định và không chủ định

đều đang phát triển, ở cuối bậc tiểu học (nhất là lớp 4-5) ghi nhớ có chủ địnhcủa các em phát triển mạnh Việc ghi nhớ các tài liệu trực quan hình tượng cónhiều hiệu quả.Tuy nhiên ở lứa tuổi này hiệu quả của việc ghi nhớ các tài liệu

từ ngữ tăng rất nhanh, trong việc ghi nhớ các tài liệu từ ngữ thì ghi nhớ các tàiliệu từ ngữ cụ thể vẫn có nhiều hiệu qủa hơn việc ghi nhớ các tài liệu từ ngữtrừu tượng

Tượng tượng: Tưởng tưởng của học sinh tiểu học được hình thành trong

quá trình học tập dưới tác dụng những yêu cầu của hoạt động này ở các lớpđầu bậc tiểu học, hình ảnh của tưởng tưởng còn đơn giản, chưa bền vữngnhưng càng về các lớp cuối hình ảnh tưởng tưởng của các em càng bền vững vàgần thực tế hơn Đặc biệt lúc này các em đã bắt đầu có khả năng tưởng tượngdựa trên những tri giác đã có từ trước và dựa trên ngôn ngữ

Tư duy: Theo các nhà tâm lý học, tư duy của trẻ em ở bậc tiểu học

chuyển dần từ tính cụ thể trực quan sang tính trừu tượng, khái quát

Học sinh đầu bậc tiểu học khi tiến hành phân tích, tổng hợp, khái quát,thường căn cứ vào những đặc điểm bề ngoài cụ thể, trực quan Học sinh lớp 4-

5 đã có thể thoát khỏi ảnh hưởng chủ quan của những dấu hiệu trực tiếp vàhoàn toàn dựa vào những tri thức và những khái niệm được hình thàn h trongquá trình học tập Khi hình thành khái niệm, học sinh hoàn toàn dựa vào nhữngdấu hiệu phản ánh mối liên hệ và quan hệ bản chất giữa các sự vật và hiệntượng, các em đã biết xếp loại của khái niệm, phân biệt những khái niệm rộnghơn, hẹp hơn, đặc biệt mối quan hệ giữa các khái niệm về giống và loài

Trên cơ sở này, các em nắm được phương pháp phân loại các đốitượng, kỹ năng xây dựng kết luận, chứng minh, hệ thống lập luận cũng đượcphát triển V.A.krutecxki khẳng định “Khi tổ chức một quá trình học tập khác

đi, khi thay đổi nội dung học tập phù hợp với phương pháp khác của nó thì trẻ

có thể có được đặc điểm tư duy hoàn toàn khác.Từ đặc điểm này của học sinh

tiểu học, ta thấy trong quá trình dạy học, giáo viên cò thể sử dụng phươnh phápdạy học giải quyết vấn đề để phát triển năng lực trí tuệ và bồi dưỡng nhữngphẩm chất cuả hoạt động trí tuệ cho học sinh, góp phần nâng cao chất lượngdạy học.

sự vật xung quanh để nhận thức

1.4 PHƯƠNG PHÁP GIẢI QUYẾT VẤN ĐỀ TRONG DẠY HỌC PHẦN MÔ HÌNH KỸ THUẬT CƠ KHÍ VÀ KỸ THUẬT ĐIỆN.

Trên cơ sở hệ thống các phương pháp dạy học môn LĐ-KT ở tiểu học

mà tiến sĩ Thái Văn Thành cùng một số tác giả đã đưa ra là : Phương phápgiảng giải, phương pháp sử dụng SGK, đàm thoại, trình bày trực quan, làmmẫu, luyện tập, huấn luyện, dạy học giải quyết vấn đề thì phương pháp giảiquyết vấn đề là một phương pháp phát huy tính tích cực, chủ động sáng tạo củahọc sinh trong môn kỹ thuật, đặc biệt trong phần mô hình kỹ thuật cơ khí và kỹthuật điện

Vì vậy trong quá trình dạyphần này, giáo viên cần phải đưa ra tình huống

có vấn đề cho học sinh giải quyết qua đó giúp các em tiếp cận với các côngviệc thường gặp trong cuộc sống sau này, giúp các em nhớ lâu cả về lý thuyết

vào khả năng vận dụng của người giáo viên trong những điều kiện cụ thể củalớp học và của từng học sinh, vì thế không có phương pháp dạy học nào đượcxem là vạn năng cả, điều quan trọng là ta phải xác định đâu là phương pháp cơbản, đâu là phương pháp hỗ trợ để phối hợp các phương pháp dạy học đó mộtcách thích hợp nhằm phát huy hiệu quả của chúng.

1.5 CẤU TRÚC CHƯƠNG TRÌNH MÔN KỸ THUẬT TRONG PHẦN

MÔ HÌNH KỸ THUẬT CƠ KHÍ VÀ KỸ THUẬT ĐIỆN.

*Phần kỹ thuật cơ khí và kỹ thuật điện được trình bày chủ yếu ở lớp 45,nội dung chương trình cụ thể như sau:

Lớp 4: Lắp ghép mô hình kỹ thuật cơ khí gồm:

Lắp băng chuyền

Lắp xe cần cẩu

Lắp xe ben

Lắp mô hình theo đề tài tự chọn

Ôn thi khéo tay

Lớp 5: Lắp ghép mô hình kỹ thuật điện, gồm:

Làm quen với các ký hiệu và thiết bị điện đơn giản

Khái niệm về mạch điện, an toàn khi sử dụng điện

Mạch điện mắc nối tiếp

Mạch điện mắc song song

Mạch nam châm điện

*Về mục tiêu của phần mô hình kỹ thuật cơ khí và kỹ thuật điện:

- Giáo viên cần hướng dẫn, gợi mở để các em nắm bắt được cấu tạo củavật phẩm, nắm bắt được quy trình làm ra sản phẩm và hình thành những biểutượng ban đầu về các dụng cụ kỹ thuật

- Để nắm được cấu tạo của vật phẩm, các em cần quan sát vật thật hoặc

mô hình, từ đó giáo viên đặt các câu hỏi gợi mở để các em tìm ra các chi tiết,tên gọi các bộ phận của vật phẩm bằng hoạt động của chính mình hoặc quathảo luận nhóm

- Để giúp các em nắm được quy trình làm ra vật phẩm thì giáo viên cầngiúp cho học sinh xem mô hình để các em tự tìm ra cách lắp ghép để được môhình ấy, chẳng hạn như lắp xe cần cẩu

- Để hình thành biểu tượng ban đầu về các dụng cụ kỹ thuật, giáo viêncần phát huy kinh nghiệm sẵn có của học sinh để các em nhận diện cũng nhưcách thức sử dụng chúng

1.6 THỰC TRẠNG NHẬN THỨC VÀ SỬ DỤNG PHƯƠNG PHÁP GIẢI QUYẾT VẤN ĐỀ TRONG DẠY HỌC PHẦN MÔ HÌNH KỸ THUẬT CƠ KHÍ

kỹ thuật cơ khí và kỹ thuật điện

- Đối tượng điều tra:

Ban giám hiệu của trường tiểu học: 3 người

Giáo viên tiểu học: 50 người

của trường tiểu học Cửa Nam 1 trên địa bàn TP Vinh

- Nội dung điều tra:

+ Nhận thức của giáo viên tiểu học về khái niệm phương pháp giải quyếtvấn đề trong dạy học phần mô hình kỹ thuật cơ khí và kỹ thuật điện

+ Nhận thức của giáo viên về vai trò phương pháp giải quyết vấn đềtrong việc phát huy tính tích cực, sáng tạo của học sinh, nâng cao hiệu quả dạyhọc phần mô hình kỹ thuật cơ khí và kỹ thuật điện

+ Mức độ sử dụng phương pháp giải quyết vấn đề trong quá trình dạyhọc phần mô hình kỹ thuật cơ khí và kỹ thuật điện

+ Cách sử dụng phương pháp giải quyết vấn đề của giáo viên trong quátrình dạy học phần mô hình kỹ thuật cơ khí và kỹ thuật điện.

+ Chất lượng học tập của học sinh phần mô hình kỹ thuật cơ khí và kỹthuật điện

+ Giải quyết vấn đề trong dạy học phần mô hình kỹ thuật cơ khí so vớitrong dạy học các phần khác trong môn kỹ thuật

- Các phương pháp điều tra khảo sát:

+ Điều tra bằng anket

+ Quan sát tiến trình dạy học của giáo viên trên lớp

+ Dự giờ các giờ LĐ - KT

1.6.2 Phân tích kết quả

(1) Nhận thức của giáo viên tiểu học về khái niệm phương pháp giải quyết vấn đề trong dạy học phần mô hình kỹ thuật cơ khí và kỹ thuật điện.

Bảng 1: Kết quả nhận thức của giáo viên tiểu học về khái niệm phương pháp giải quyết vấn đề trong dạy học phần mô hình kỹ thuật cơ khí và kỹ thuật điện.

T.T Các quan niệm về phương pháp dạy học giải

1

Là hình thức ở đó người giáo viên tổ chức được

tình huống có vấn đề giúp học sinh nhận thức nó,

chấp nhận giải quyết vấn đề và tìm hiểu lời giải

trong quá trình hoạt động hợp tác giữa thầy và trò,

phát huy tối đa tính tích cực, độc lập, sáng tạo và

năng lực tự học của người học sinh trong hoạt

động học tập

2 Là phương pháp cả thầy và trò cùng hoạt động 10 20

3 Là phương pháp trong đó giáo viên đưa ra hệ

thông câu hỏi để hướng dẫn học sinh suy nghĩ và

trả lời từng câu hỏi, từng bước tiên dần đên kêt

luận cần thiêt

4 Là phương pháp dạy học của giáo viên 4 8

5 Tổng số 50 100

Qua kêt quả điều tra cho thây:

- Ở phương pháp thứ nhât: Đây là cách hiểu đúng nhât, đầy đủ nhât “Làhình thức ở đó người giáo viên tổ chức được tình huống có vân đề giúp họcsinh nhận thức nó, châp nhận giải quyêt vân đề và tìm kiêm lời giải trong quátrình hoạt động hợp tác giữa thầy và trò, huy tối đa tính tích cực, độc lập, sángtạo và năng lực tự học của người học sinh trong hoạt động học tập ” nhưng sốgiáo viên đồng ý với ý kiên này chỉ có 14 người chiêm tỷ lệ 28%

- Ở phương án trả lời thứ hai: Số giáo viên đồng ý là 10 người, chiêm tỷ

lệ 20% Phương án này xác định vai trò của người dạy và người học ngangnhau Người học chỉ hoạt động khi người dạy cùng hoạt động Phương án này

đề cao vai trò của người dạy mà chưa chú ý dên tầm quan trọng của người học.Giáo viên chưa hiểu sâu sắc bản chât của phương pháp giải quyêt vân đề trongdạy học phần mô hình kỹ thuật cơ khí và kỹ thuật điện

- Ở phương án trả lời thứ ba: Có 22 giáo viên đồng ý, chiêm 44% Điềunày chứng tỏ giáo viên còn nhầm lẫn, chưa phân biệt được giữa phương phápđàm thoại và phương pháp giải quyêt vân đề Điều này chứng tỏ về lý luận dạyhọc, giáo viên chưa được trang bị đầy đủ

- Ở phương án trả lời thứ tư: “Là phương pháp dạy học của giáo viên”

có 4 ý kiên chiêm 8% đồng ý với ý kiên này Những người này đều có lý do,nhìn chung họ quá nhân mạnh đên hình thức của phương pháp mà chưa đi sâuvào bản chât của phương pháp giải quyêt vân đề

Như vậy, qua điều tra trên đây chúng ta thấy được phương án trả lời thứnhất là đúng đắn nhất nhưng số giáo viên đồng ý chỉ có 14 người chiếm 28%.Điều này chứng tỏ số giáo viên được điều tra chưa hiểu đúng về bản chất củaphương pháp giải quyết vấn đề

(2) Nhận thức của giáo viên về vai trò của phương pháp giải quyết vấn đề trong việc phát huy tính tích cực, sáng tạo của học sinh, nâng cao hiệu quả dạy học phần mô hình kỹ thuật cơ khí và kỹ thuật điện.

Bảng 2: Các mức độ nhận thức của giáo viên tiểu học về vai trò của phương pháp giải quyết vấn đề trong dạy học phần mô hình kỹ thuật cơ khí và kỹ thuật

3 Giờ học sinh động hơn, học sinh chủ động

hơn trong việc chuẩn bị tri thức

4 Phát huy tính tích cực, độc lập nhận thức

của học sinh

6 Chuẩn bị công phu, mất nhiều thời gian 9 18

Từ kết quả điều tra, khảo sát cho thấy, đa số giáo viên tiểu học đánh giácao việc sử dụng phương pháp giải quyết vấn đề trong dạy học phần mô hình

kỹ thuật cơ khí và kỹ thuật điện

Có tới 70% số giáo viên được hỏi cho rằng sử dụng phương pháp giảiquyết vấn đề trong dạy học phần mô hình kỹ thuật cơ khí và kỹ thuật điện là rấtcần thiết

Theo đánh giá của giáo viên tiểu học, việc sử dụng phương pháp nàytrong dạy học phần mô hình kỹ thuật cơ khí và kỹ thuật điện cho phép nâng caohiệu quả giờ daỵ chiếm 94%

Số ý kiến đồng ý cho rằng học sinh hứng thú học tập chiếm 36%

Với ý kiến: Giờ học sinh đông hơn, chủ động hơn trong việc chiếm lĩnhtri thức chiếm 94%

Với ý kiến phát huy tính tích cực, độc lập của học sinh chiếm 92% Các hạn chế của việc sử dụng phương pháp giải quyết vấn đề trong dạyhọc phần mô hình kỹ thuật cơ khí và kỹ thuật điện như: giờ học ồn ào, kémhiệu quả, chuẩn bị công phu mất nhiều thời gian chiếm tỷ lệ nhỏ trong các ýkiến của giáo viên

Qua điều tra các ý kiến của giáo viên tiểu học về vai trò của phươngpháp giải quyết vấn đề trong dạy học phần mô hình kỹ thuật cơ khí và kỹ thuậtđiện cho phép khẳng định: mức độ cần thiết và vai trò rất lớn của phương phápnày đối với việc nâng cao tích cực nhận thức của học sinh cũng như kết quảcủa giờ học

(3) Các mức độ sử dụng phương pháp giải quyết vấn đề trong dạy học phần mô hình kỹ thuật cơ khí và kỹ thuật điện của giáo viên tiểu học.

Bảng 3: Các mức độ sử dụng phương pháp giải quyết vấn đề trong dạy học phần mô hình kỹ thuật cơ khí và kỹ thuật điện của giáo viên tiểu học.

Như vậy, mặc dù đa số giáo viên đều đánh giá cao vai trò của việc sửdụng phương pháp giải quyết vấn đề trong dạy học phần mô hình kỹ thuật cơkhí và kỹ thuật điện song việc đưa phương pháp này vào dạy học còn ít, cụ thểlà: Thường xuyên sử dụng chỉ có 16 người chiếm 32%, thỉnh thoảng 27 ngườichiếm 54%, chưa bao giờ có 7 người chiếm 14%

(4) Cách sử dụng phương pháp giải quyết vấn đề của giáo viên tiểu học trong quá trình dạy học phần mô hình kỹ thuật cơ khí và kỹ thuật điện.

Qua điều tra và dự giờ của giáo viên, chúng ta nhận thấy rằng: Mặc dùgiáo viên đã nhận thức đúng vai trò, ý nghĩa của việc sử dụng phương pháp giảiquyết vấn đề trong dạy học phần mô hình kỹ thuật cơ khí và kỹ thuật điệnnhằm phát huy tính tích cực, chủ động, sáng tạo của học sinh nhưng đa số giáoviên chưa biết cách sử dụng, chưa biết cách tổ chức, vận dụng vào giờ dạy củamình

Việc sử dụng phương pháp giải quyết vấn đề trong dạy học phần môhình kỹ thuật cơ khí và kỹ thuật điện phải bắt đầu từ việc nêu vấn đề giảiquyết vấn đề—kiểm tra tính hợp lý của lời giải -rút ra kết luận

Tuy nhiên phần lớn giáo viên khi sử dụng phương pháp này đều tiếnhành theo các bước sau:

B1: Giáo viên cho học sinh quan sát mô hình kỹ thuật điện (hoặc môhình kỹ thuật cơ khí ) và nêu câu hỏi;

B2: Học sinh trả lời;

B3: Giáo viên cùng học sinh nhận xét và rút ra kết luận

Như vậy giáo viên tiểu học chưa nắm vững quy trình sử dụng phươngpháp giải quyết vấn đề trong dạy học mô hình kỹ thuật cơ khí và kỹ thuật điệnnên chất lượng của học phần mô hình kỹ thuật cơ khí và kỹ thuật điện còn chưacao, các em chưa chú ý nhiều đến bài học Do vậy mà thực hành kém hiệu quả,không nắm vững được quy trình kỹ thuật

(5) Chất lượng học tập phần mô hình kỹ thuật cơ khí và kỹ thuật điện so với phần mô hình vườn trường ở học sinh tiểu học.

Bảng 4: Chất lượng học tập phần mô hình kỹ thuật cơ khí và kỹ thuật điện so

với phần mô hình vườn trường ở học sinh tiểu học.

Tên bài

Kết quả kiêm tra 100%

Lắp băng chuyền 14 23 50.6 14.4

Ích lợi của việc

trồng rau hoa

Qua hai bài kiêm tra với 90 học sinh lớp 4 cho thây chât lượng học tập phần

mô hình kỹ thuật cơ khí và kỹ thuật điện còn chưa cao, điêm trung bình của haibài là: Giỏi: 19%, Khá: 25%, Trung bình: 45,9%, Yếu: 10,1%

Nhìn chung, thực tế cho thây giờ học phần này còn ồn ào, học sinh cònnói chuyện Giờ học chỉ sinh động hơn, học sinh học tập tích cực hơn khi giáoviên biết tổ chức cho học sinh lĩnh hội tri thức bài học bằng chính hành độngcủa mình

(6) Đánh giá chung về thực trạng nhận thức và sử dụng phương pháp giải quyết vấn đề trong dạy học phần mô hình kỹ thuật cơ khí và kỹ thuật điện.

Từ sự phân tích thực trạng trên với các chủ đề: nhận thức của giáo viêntiêu học về khái niệm phương pháp giải quyết vân đề trong dạy học phần môhình kỹ thuật cơ khí và kỹ thuật điện, nhận thức của giáo viên tiêu học về vaitrò phương pháp giải quyết vân đề trong việc phát huy tính tích cực, sáng tạocủa học sinh, nâng cao hiệu quả dạy học phần mô hình kỹ thuật cơ khí và kỹthuật điện , tôi có một số nhận xét sau:

Phần lớn giáo viên có nhận thức đúng đắn về phương pháp dạy học giảiquyết vân đề trong dạy học phần mô hình kỹ thuật cơ khí và kỹ thuật điện, tuynhiên vẫn còn nhầm lẫn giữa phương pháp vân đáp với phương pháp dạy họcnày

Mặc dù phần lớn giáo viên đều khẳng định vai trò quan trọng củaphương pháp dạy học giải quyết vân đề trong việc phát huy tính tích cực, độclập, sáng tạo của học sinh, nâng cao hiệu quả dạy học phần mô hình kỹ thuật

cơ khí và kỹ thuật điện Song họ đều ngại sử dụng phương pháp này trong dạy

học, bởi vì việc chuẩn bị bài học công phu, việc xây dựng các tình huống gợivấn đề còn khó đối với họ.

Qua điều tra thực tiễn dạy học cho thấy khi học sinh học tập phần môhình kỹ thuật cơ khí và kỹ thuật điện với phương pháp dạy học giải quyết vấn

đề thì giờ học sôi nổi hơn, tính tích cực nhận thức của họ được nâng lên rõ rệt,năng lực tư duy được phát triển hơn, hiệu quả của giờ học được nâng cao vàhọc sinh tỏ ra thích thú với hình thức học tập này

Mặc dù việc sử dụng phương pháp dạy học giải quyết vấn đề ở cáctrường tiểu học đã đạt được những kết quả nhất định, song nhìn chung, kết quảđạt được đó chưa cao, chưa đều, chưa ổn định, chưa phát huy được vai trò củaphương pháp dạy học này Giáo viên sử dụng phương pháp dạy học này cònlúng túng, tuỳ tiện, tự phát chứ chưa có cơ sở khoa học hợp lý

Chương 2: QUY TRÌNH SỬ DỤNG PHƯƠNG PHÁP GIẢI QUYẾT VẤN ĐỀ TRONG DẠY HỌC PHẦN MÔ HÌNH KỸ THUẬT CƠ KHÍ

VÀ KỸ THUẬT ĐIỆN.

2.1 KHÁI NIỆM VỀ QUY TRÌNH

Quy trình là trình tự phải tuân theo để tiến hành một công việc nào đó.Quy trình sử dụng phương pháp giải quyết vấn đề trong dạy học phần mô hình

kỹ thuật cơ khí và kỹ thuật điện là một trật tự tuyến tính các giai đoạn, các bước

từ khi bắt đầu cho đến khi kết thúc hoạt động dạy học

2.2 CÁC NGUYÊN TẮC XÂY DỰNG QUY TRÌNH SỬ DỤNG PHƯƠNG PHÁP GIẢI QUYẾT VẤN ĐỀ TRONG DẠY HỌC PHẦN MÔ HÌNH

KỸ THUẬT CƠ KHÍ VÀ KỸ THUẬT ĐIỆN.

Khi xây dựng quy trình sử dụng phương pháp giải quyết vấn đề, chúngtôi dựa vào các nguyên tắc cơ bản sau:

- Nguyên tắc đảm bảo tính hệ thống, tính cụ thể: Quy trình sử dụngphương pháp giải quyết vấn đề trong dạy học phần mô hình kỹ thuật cơ khí và

kỹ thuật điện phải trở thành một chỉnh thể bao gồm các giai đoạn, các bước khácnhau Các giai đoạn, các bước này phải được liên kết, gắn bó, thống nhất vớinhau và phải được xắp xếp theo một trật tự tuyến tính Số lượng các giai đoạn,các bước vừa đủ để thực hiện hoạt động có hiệu quả Các thành tố trong quytrình cần được phân giải và xắp xếp sao cho chúng có thể kiểm soát được dễdàng từng giai đoạn, từng bước, từng thao tác cho đến sản phẩm cuối cùng

- Nguyên tắc đảm bảo tính thực tiễn

Việc xây dựng quy trình sử dụng phương pháp giải quyết vấn đề trongdạy học phần mô hình kỹ thuật cơ khí và kỹ thuật điện phải dựa trên thực tiễndạy học ở bậc tiểu học, phải phù hợp với đặc điểm, nội dung, yêu cầu của giáodục tiểu học, vừa có tác dụng nâng cao hiệu quả dạy học

- Nguyên tắc đảm bảo tính hiệu quả

Quy trình sử dụng phương pháp giải quyết vấn đề trong dạy học phần môhình kỹ thuật cơ khí và kỹ thuật điện phải đảm bảo hiệu quả nhận thức, phát huyđược tính tự giác, tích cực, sáng tạo của học sinh và nâng cao hiệu quả dạy học.

- Nguyên tắc đảm bảo tính khả thi:

Quy trình sử dụng phương pháp giải quyết vấn đề trong dạy học phần môhình kỹ thuật cơ khí và kỹ thuật điện phải phù hợp với trình độ nhận thức củahọc sinh, với năng lực chuyên môn của đông đảo giáo viên tiểu học, có khả năngứng dụng rộng rãi trong thực tiễn dạy học ở bậc tiểu học

2.3 QUY TRÌNH THỰC HIỆN CHUNG

Việc sử dụng phương pháp giải quyết vấn đề trong dạy học phần mô hình

kỹ thuật cơ khí và kỹ thuật điện có thể quy trình hoá theo các giai đoạn, cácbước sau:

Giai đoạn 1: Phát hiện vấn đề

Giai đoạn này được cụ thể hoá thành các sau:

Bước 1: Xác định mục đích, yêu cầu của bài học

Bước 2: Đánh giá năng lực của học sinh để đưa ra vấn đề

Giai đoạn 2: Phát biểu vấn đề

Bước 1: Chính xác hoá tình huống

Bước 2: Đặt mục đích giải quyết vấn đề

Giai đoạn 3: Giải quyết vấn đề

Bước 1: Tổ chức cho học sinh giải quyết vấn đề

Bước 2: Tổ chức cho học sinh trình bày giải pháp

Bước 3: Giúp học sinh lựa chọn giải pháp tối ưu

Giai đoạn 4: Kết luận vấn đề, hướng dẫn học sinh rút ra kết luận khoahọc

Các giai đoạn, các bước trên có mối liên hệ chặt chẽ với nhau và đượcthực hiện theo một trình tự tuyến tính

Quy trình sử dụng phương pháp giải quyết vấn đề trong dạy học phần môhình kỹ thuật cơ khí và kỹ thuật điện, có thể biểu diễn bằng sơ đồ sau đây:

2.4 THIẾT KẾ BÀI DẠY KỸ THUẬT THEO QUY TRÌNH SỬ DỤNG PHƯƠNG PHÁP GIẢI QUYẾT VẤN ĐỀ TRONG DẠY HỌC PHẦN MÔ HÌNH

KỸ THUẬT CƠ KHÍ VÀ KỸ THUẬT ĐIỆN.

2.4.1 Áp dụng vào phần kỹ thuật cơ khí.

- Rèn luyện kỹ thuật lắp ghép đúng kỹ thuật

- Lắp được băng chuyền đúng kỹ thuật, hoạt động được

3 Thái độ

- Giáo dục tính kỷ luật, ngăn nắp, tỉ mỉ

II Chuẩn bị

- Giáo viên lắp hoàn chỉnh một băng chuyền

- Giáo viên chuẩn bị một bộ phận lắp ghép khác

- Học sinh mỗi em có một bộ lắp ghép mô hình

III Các hoạt động dạy học chủ yếu

1 Kiểm tra bài cũ

Vì hôm nay chúng tôi học chương mới nên cô không kiểm tra bài cũ

2 Bài mới

Khởi động

Từ đầu năm đến giờ các em đã được

học những gì?

- Giáo viên: Bạn rất giỏi, hôm nay cô

cùng các em sẽ sang một chương mới:

Lắp ghép mô hình kỹ thuật với bài học

đầu tiên của chương là “Lắp băng

chuyền”

*Hoạt động 1: Chọn các chi tiết

- Giáo viên cho học sinh quan sát mẫu

băng chuyền

? Hãy chỉ và gọi tên các chi tiết có trên

băng chuyền

- Giáo viên: Hãy chọn các chi tiết cần

thiết cho 1 băng chuyền trong bộ láp