Vận dụng tư tưởng hồ chí minh về đạo đức trong quá trình giáo dục đạo đức cho học sinh thpt qua khảo sát ở trường thpt can lộc, hà tĩnh

Việc vận dụng t- t-ởng Hồ Chí Minh về đạo đức để giáo dục đạo đức cho học sinh THPT là một yêu cầu cấp thiết có ý nghĩa quan trọng trong quá trình đào tạo bồi d-ỡng hình thành nhân cách,

M· sè 60 14 10

luËn v¨n th¹c sÜ khoa häc gi¸o dôc

Vinh - 2010

Lêi cam ®oan

T«i xin cam ®oan ®©y lµ c«ng tr×nh nghiªn cøu cña riªng t«i C¸c sè liÖu c«ng bè trong luËn v¨n lµ trung thùc vµ cã c¬ së NÕu cã g× sai sãt t«i xin chÞu tr¸ch nhiÖm

T¸c gi¶ luËn v¨n

Vâ ThÞ Hång Lý

Bảng quy định chữ viết tắt trong luận văn

1 BGH: Ban giám hiệu

2 CNH, HĐH: Công nghiệp hoá, hiện đại hoá

Mục lục

Trang

Ch-ơng 1: Cơ sở lý luận và thực tiễn của việc vận dụng t-

t-ởng Hồ Chí Minh về đạo đức trong quá trình giáo dục đạo

1.1 Vận dụng t- t-ởng Hồ Chí Minh về đạo đức trong quá trình giáo dục đạo

đức cho học sinh THPT là yêu cầu khách quan trong giai đoạn hiện nay 11

1.2 Vai trò, vị trí của môn GDCD trong quá trình giáo dục đạo đức cho học

1.3 Thực trạng vận dụng t- t-ởng Hồ Chí Minh về đạo đức trong quá trình

giáo dục đạo đức cho học sinh THPT tại Tr-ờng THPT Can Lộc, Hà Tĩnh 39

Ch-ơng 2: Một số giải pháp vận dụng t- t-ởng Hồ Chí Minh về

đạo đức nhằm nâng cao hiệu quả công tác giáo dục đạo đức

2.1 Tăng c-ờng quán triệt quan điểm, đ-ờng lối, chính sách và chủ tr-ơng

của Đảng trong quá trình giáo dục đạo đức cho học sinh 57

2.2 Vai trò, vị trí của môn GDCD trong quá trình giáo dục đạo đức cho học

2.3 Giáo dục đạo đức cho học sinh thông qua các hoạt động ngoại khoá nhằm

tìm hiểu thân thế, sự nghiệp của Ng-ời cũng nh- tấm g-ơng các anh hùng, liệt

2.4 Phối hợp chặt chẽ giữa gia đình, nhà tr-ờng và xã hội để nâng cao hiệu

quả của việc vận dụng t- t-ởng Hồ Chí Minh về đạo đức trong quá trình giáo

dục đạo đức cho học sinh Tr-ờng THPT Can Lộc, Hà Tĩnh 80 2.5 Tạo điều kiện thuận lợi để mỗi học sinh có ý thức tự phấn đấu rèn luyện

A phần Mở đầu

1 Tính cấp thiết của đề tài

Chủ tịch Hồ Chí Minh lãnh tụ kính yêu của dân tộc đã hiến dâng tất cả trí tuệ, tình cảm, cuộc đời cho sự nghiệp cách mạng của Đảng và nhân dân ta Ng-ời đã để lại cho chúng ta di sản tinh thần to lớn, những t- t-ởng vô giá, những giá trị nhân văn cao cả trong đó đặc biệt là t- t-ởng đạo đức của Ng-ời Học tập và làm theo tấm g-ơng đạo đức Hồ Chí Minh là niềm vinh dự, tự hào

đối với mỗi cán bộ, đảng viên và công dân Việt Nam Đặc biệt đối với học sinh THPT, những chủ nhân t-ơng lai của đất n-ớc, lứa tuổi đang tr-ởng thành, có nhiều -ớc mơ, hoài bão, muốn khẳng định mình trong cuộc sống ở lứa tuổi này các em ch-a tr-ởng thành về mặt nhận thức, tâm sinh lý, còn thiếu kỹ năng sống Vì vậy, cần đặc biệt chăm lo giáo dục các em về mọi mặt; chú trọng giáo dục t- t-ởng chính trị, đạo đức lối sống, trang bị cho các em những chuẩn mực đạo đức cơ bản để các em có những chuyển biến tốt trong nhận thức và hành động đúng trên con đ-ờng h-ớng tới t-ơng lai

T- t-ởng đạo đức Hồ Chí Minh là kết tinh những chuẩn mực đạo đức cơ bản, có ý nghĩa quan trọng, cần thiết đối với tất cả mọi tầng lớp trong xã hội

đặc biệt đối với học sinh THPT Việc vận dụng t- t-ởng Hồ Chí Minh về đạo

đức để giáo dục đạo đức cho học sinh THPT là một yêu cầu cấp thiết có ý nghĩa quan trọng trong quá trình đào tạo bồi d-ỡng hình thành nhân cách, lý t-ởng sống cao đẹp cho học sinh Quá trình này có thể đ-ợc thực hiện thông qua nhiều kênh khác nhau: gia đình, nhà tr-ờng, xã hội, do vậy cần có sự phối hợp chặt chẽ giữa ba môi tr-ờng giáo dục nêu trên để đạt hiệu quả cao nhất trong quá trình vận dụng t- t-ởng Hồ Chí Minh về đạo đức để giáo dục đạo

đức cho học sinh

Tr-ờng học là nơi bồi d-ỡng đạo đức, lý t-ởng, -ớc mơ, hoài bão cho học sinh Nh-ng đặc biệt đáng lo ngại trong một bộ phận học sinh, sinh viên hiện nay đang có tình trạng suy thoái về đạo đức, mờ nhạt lý t-ởng, chạy theo

lối sống thực dụng, thiếu -ớc mơ hoài bão, trên con đ-ờng lập thân, lập nghiệp vì t-ơng lai của bản thân và đất n-ớc Trên thực tế ch-ơng trình giáo dục đạo đức đ-ợc xuyên suốt ở các cấp học, bậc học: ở bậc mầm non là giáo dục lễ giáo, bậc tiểu học là môn đạo đức, bậc trung học là môn GDCD Nh-ng nhìn chung ch-ơng trình còn nặng về lý thuyết, thiếu kỹ năng sống, ch-a tạo

đ-ợc dấu ấn rõ nét để hình thành nhân cách cho học sinh Hiện nay do tác

động của cơ chế kinh tế thị tr-ờng, cùng với xu thế hội nhập kinh tế quốc tế đã tạo sự chuyển biến rõ nét trong thanh niên, học sinh; trong đó có cả sự đan xen giữa yếu tố tích cực và tiêu cực Những biểu hiện tiêu cực của học sinh THPT nh- nói dối, bỏ học, gian lận trong thi cử, có biểu hiện xúc phạm thầy cô giáo, v-ớng vào các tệ nạn xã hội ngày càng có chiều h-ớng gia tăng Có nhiều nguyên nhân dẫn đến tình trạng trên, song tr-ớc hết là do thời gian qua chúng ta ch-a quan tâm đúng mức tới việc giáo dục đạo đức cho học sinh Từ thực trạng đó đòi hỏi phải đổi mới nội dung, ph-ơng pháp GDCD để phát huy những chuyển biến tích cực và hạn chế những biểu hiện tiêu cực nói trên Do vậy, vận dụng t- t-ởng Hồ Chí Minh về đạo đức trong quá trình giáo dục đạo

đức cho học sinh THPT là một trong những nhiệm vụ cấp thiết, góp phần tích

cực thực hiện cuộc vận động “ Học tập và làm theo tấm g-ơng đạo đức Hồ Chí

Minh’ ’ , thực hiện mục tiêu và chiến l-ợc giáo dục THPT Với c-ơng vị là

một giáo viên giảng dạy môn GDCD (môn học liên quan trực tiếp đến giáo

dục đạo đức cho học sinh) ở tr-ờng THPT, tôi mạnh dạn lựa chọn đề tài“ Vận

dụng t- t-ởng Hồ Chí Minh về đạo đức trong quá trình giáo dục đạo đức cho học sinh THPT” làm đề tài luận văn thạc sỹ của mình với mong muốn góp một phần nhỏ vào quá trình giáo dục và hình thành nhân cách đạo đức cho học

sinh Tr-ờng THPT nơi tôi đang công tác

2 Lịch sử nghiên cứu vấn đề

Giáo dục t- t-ởng Hồ Chí Minh trong giai đoạn hiện nay đã có nhiều công trình khoa học của nhiều tác giả nghiên cứu

Nghị quyết Hội nghị lần thứ 4 BCHTW Đảng (khoá VII) “ Về công tác thanh niên trong tình hình mới’’ ; Nghị quyết Hội nghị lần thứ 2 BCHTW (khoá VIII) “ Về định h-ớng phát triển sự nghiệp giáo dục đào tạo trong thời

kỳ công nghiệp hoá và nhiệm vụ đến năm 2000’’ ; Chỉ thị số 06- CT-TW “ Về

tổ chức cuộc vận động: Học tập và làm theo tấm g-ơng đạo đức Hồ Chí

Minh’ ’ - Đảng Cộng sản Việt Nam, Hà Nội ngày 7-11-2007; Chỉ thị số

23-CT/TW của Ban Bí th- “ Về đẩy mạnh nghiên cứu, tuyên truyền giáo dục t- t-ởng Hồ Chí Minh trong giai đoạn mới” ; Chỉ thị 40-CT/TW, “ Về việc xây dựng, nâng cao chất l-ợng đội ngũ nhà giáo và cán bộ quản lý giáo dục’’ ; Thông báo số 134-TB/TW của Ban Bí th- sơ kết thực hiện Chỉ thị 23- CT/TW Đây là những tài liệu quan trọng nhằm định h-ớng mục tiêu, nội dung giáo dục t- t-ởng đạo đức Hồ Chí Minh trong toàn Đảng, toàn dân

Trong những năm gần đây đã có nhiều công trình nghiên cứu về giáo dục đạo đức theo t- t-ởng Hồ Chí Minh cho thanh niên, học sinh; tiêu biểu

nh- các công trình sau: “ Giáo dục t- t-ởng đạo đức cho thanh niên theo t-

t-ởng Hồ Chí Minh ở n-ớc ta hiện nay’ ’ - Luận án tiến sỹ của Trần Minh

Đoàn (năm 2004), Học viện Chính trị Quốc gia; Tiến sỹ Trần Quy Nhơn “ T-

t-ởng Hồ Chí Minh về vai trò của thanh niên trong cách mạng Việt nam’ ’ ,

Nxb Thanh niên, Hà Nội, 2003; “ Noi g-ơng nhà giáo Nguyễn Tất Thành ”

của Tiến sỹ Phạm Văn Thanh, Tr-ờng Cao đẳng Th-ơng mại Hà Nội; Vân

Tùng: “ Tìm hiểu t- t-ởng Hồ Chí Minh về giáo dục thanh niên ” Nxb CTQG,

Hà Nội, 2002; Vũ Quang, “ Đảng giáo dục và rèn luyện thanh niên ta” , Nxb

Thanh niên, Hà Nội, 1990; Bài phát biểu của Tổng Bí th- Nông Đức Mạnh

phát động cuộc vận động “ Học tập và làm theo tấm g-ơng đạo đức Hồ Chí

Minh’ ’ Báo Việt Nam nét, ngày 2-2-2007 đều chứa đựng nội dung giáo

dục t- t-ởng, đạo đức Hồ Chí Minh cho thanh niên, học sinh, giáo dục kỹ năng sống và hình thành nhân cách đạo đức cho thế hệ trẻ

Ban T- t-ởng -Văn hoá Trung -ơng với tác phẩm: “ Đẩy mạnh học tập

và làm theo tấm g-ơng đạo đức Hồ Chí Minh’ ’ Nxb CTQG, Hà Nội, 2007;

“Giáo trình t- t-ởng Hồ Chí Minh” của Hội đồng Trung -ơng chỉ đạo biên soạn giáo trình các bộ môn khoa học Mác – Lênin, t- t-ởng Hồ Chí Minh;

“Giáo trình t- t-ởng Hồ Chí Minh” của Bộ Giáo dục và Đào tạo năm 2006; Tiến sỹ Nguyễn Duy Bắc (năm 2004) với tác phẩm “ Một số vấn đề lý luận và thực tiễn về dạy và học các môn Mác- Lênin, t- t-ởng Hồ Chí Minh trong các tr-ờng đại học” đã nghiên cứu bộ môn t- t-ởng Hồ Chí Minh một cách lô gíc,

có hệ thống

Nh- vậy, tính đến nay có rất nhiều công trình khoa học nghiên cứu về giáo dục t- t-ởng Hồ Chí Minh ở các khía cạnh khác nhau, nh-ng ch-a có công trình nào trực tiếp nghiên cứu về quá trình vận dụng t- t-ởng Hồ Chí Minh về đạo đức trong quá trình giáo dục đạo đức cho đối t-ợng là học sinh THPT Do vậy đây là một công trình khoa học mới, vấn đề đ-a ra nghiên cứu

đang đ-ợc Đảng, Nhà n-ớc cũng nh- ngành giáo dục đào tạo và các tr-ờng THPT quan tâm, giải quyết Đề tài đ-ợc xây dựng, khai thác dựa trên cơ sở nghiên cứu t- t-ởng đạo đức Hồ Chí Minh, qua thực tiễn giảng dạy và kết quả khảo sát ở Tr-ờng THPT Can Lộc, Hà Tĩnh, kết hợp tham khảo tình hình giáo dục trong n-ớc trên các báo, tạp chí, diễn đàn, các công trình nghiên cứu của

đồng nghiệp liên quan đến đề tài này

3 Mục tiêu, nhiệm vụ nghiên cứu

3.1 Mục tiêu

Vận dụng t- t-ởng Hồ Chí Minh về đạo đức trong quá trình giáo dục

đạo đức cho học sinh THPT ở Tr-ờng THPT Can Lộc, Hà Tĩnh

3.2 Nhiệm vụ:

- Phân tích cơ sở lý luận, cơ sở thực tiễn của quá trình vận dụng t- t-ởng Hồ Chí Minh về đạo đức trong quá trình giáo dục đạo đức cho học sinh THPT

- Đề xuất một số giải pháp nhằm nâng cao hiệu quả công tác giáo dục đạo đức cho học sinh THPT nhằm nâng cao chất l-ợng giáo dục chính trị,

đạo đức lối sống cho thanh niên, học sinh trong giai đoạn hiện nay

5 Đối t-ợng và phạm vi nghiên cứu

5.1 Đối t-ợng nghiên cứu

Tập trung làm rõ t- t-ởng Hồ Chí Minh về đạo đức và việc vận dụng

t- t-ởng đó trong quá trình giáo dục đạo đức cho học sinh THPT hiện nay

5.2 Phạm vi nghiên cứu

Trong khuôn khổ của đề tài luận văn tập trung nghiên cứu t- t-ởng

Hồ Chí Minh về đạo đức thể hiện trong các bài nói, bài viết của Ng-ời; tình hình công tác giáo dục đạo đức cho học sinh ở một số tr-ờng THPT hiện nay,

để từ đó vận dụng t- t-ởng Hồ Chí Minh về đạo đức trong quá trình giáo dục

đạo đức cho học sinh THPT tại Tr-ờng THPT Can Lộc, Hà Tĩnh

6 Đóng góp của luận văn:

Làm rõ cơ sở khoa học của việc vận dụng t- t-ởng Hồ Chí Minh về

đạo đức trong quá trình giáo dục đạo đức cho học sinh THPT

Đề xuất một số giải pháp vận dụng t- t-ởng Hồ Chí Minh về đạo đức nhằm nâng cao hiệu quả công tác giáo dục đạo đức cho học sinh THPT trong giai đoạn hiện nay

7 Kết cấu của luận văn

Ngoài phần mở đầu, kết luận, danh mục tài liệu tham khảo, luận văn gồm 2 ch-ơng, 8 tiết

Ch-ơng 1 Cơ sở lý luận và thực tiễn của việc vận dụng t- t-ởng Hồ Chí Minh về đạo đức trong quá trình giáo dục đạo đức cho học sinh THPT Ch-ơng 2 Một số giải pháp vận dụng t- t-ởng Hồ Chí Minh về đạo

đức nhằm nâng cao hiệu quả công tác giáo dục đạo đức cho học sinh Tr-ờng THPT Can Lộc, HàTĩnh

B phần nội dung Ch-ơng 1 Cơ sở lý luận và thực tiễn của việc vận dụng t- t-ởng Hồ Chí Minh về đạo đức trong quá trình giáo dục đạo đức cho học sinh THPT

1.1 Vận dụng t- t-ởng Hồ Chí Minh về đạo đức trong quá trình giáo dục đạo đức cho học sinh THPT là yêu cầu khách quan của giai

đoạn hiện nay

1.1.1 T- t-ởng Hồ Chí Minh là tài sản tinh thần to lớn của Đảng và dân tộc ta.

Chủ tịch Hồ Chí Minh đã để lại cho chúng ta một di sản vô giá, đó là hệ thống t- t-ởng của Ng-ời trong đó có t- t-ởng về đạo đức Bản thân Hồ Chí Minh đã là một tấm g-ơng sáng ngời về đạo đức Ng-ời để lại rất nhiều tác phẩm, bài nói, bài viết chuyên về đạo đức T- t-ởng Hồ Chí Minh bắt nguồn

từ truyền thống đạo đức của dân tộc Việt Nam đã đ-ợc hình thành, phát triển trong suốt quá trình dựng n-ớc và giữ n-ớc; là sự vận dụng phát triển sáng tạo t- t-ởng đạo đức cách mạng của chủ nghĩa Mác- Lênin Đó là sự tiếp thu có chọn lọc và phát triển những tinh hoa văn hoá, đạo đức của nhân loại ở cả ph-ơng Đông và ph-ơng Tây, mà Ng-ời đã tiếp thu đ-ợc trong quá trình hoạt

động cách mạng đầy gian lao, thử thách vì mục tiêu giải phóng dân tộc, giải phóng giai cấp và giải phóng con ng-ời

Tại Đại hội Đại biểu toàn quốc lần thứ IX (năm 2001) Đảng ta khẳng

định: “ T- t-ởng Hồ Chí Minh là một hệ thống quan điểm toàn diện và sâu

sắc về những vấn đề cơ bản của cách mạng Việt Nam là kết quả của sự vận dụng và phát triển sáng tạo chủ nghĩa Mác- Lênin vào điều kiện cụ thể của n-ớc ta kế thừa và phát triển truyền thống tốt đẹp của dân tộc, tiếp thu tinh hoa văn hoá nhân loại Đó là t- t-ởng về giải phóng dân tộc, giải phóng giai

cấp, giải phóng con ng-ời, về độc lập dân tộc gắn liền với chủ nghĩa xã hội, kết hợp sức mạnh dân tộc với sức mạnh thời đại, về sức mạnh của nhân dân, của khối đại đoàn kết dân tộc, về chính quyền nhân dân, xây dựng nhà n-ớc của dân do dân, vì dân; về quốc phòng toàn dân, xây dựng lực l-ợng vũ trang nhân dân, về phát triển kinh tế, văn hoá, không ngừng nâng cao đời sống vật chất và tinh thần của nhân dân, về đạo đức cách mạng cần, kiệm, liêm, chính, chí công vô t-…T- t-ởng Hồ Chí Minh soi đ-ờng cho cuộc đấu tranh của nhân dân ta {12; 83- 84}

T- t-ởng đạo đức Hồ Chí Minh đ-ợc nuôi d-ỡng bởi những truyền thống văn hoá tốt đẹp của dân tộc đ-ợc hun đúc qua hàng ngàn năm lịch sử

Do phải chứng kiến các phong trào yêu n-ớc bi hùng của cha ông chống thực dân Pháp xâm l-ợc và cảnh lầm than cực khổ của nhân dân, Ng-ời đã quyết chí ra đi tìm đ-ờng cứu n-ớc, cứu dân với hành trang là chủ nghĩa yêu n-ớc nhân văn Việt Nam và khát vọng dành độc lập cho Tổ quốc, tự do cho đồng bào Trải qua cuộc sống lao động học tập, nghiên cứu lý luận nhất là thực tiễn

đấu tranh cách mạng phong phú ở nhiều n-ớc, Ng-ời đã thấy vấn đề giải phóng dân tộc và con ng-ời là nhu cầu cấp thiết không chỉ của Việt Nam mà của tất cả các dân tộc thuộc địa và nhân dân bị áp bức trên toàn thế giới Tiếp thu thế giới quan, ph-ơng pháp luận cách mạng và khoa học của chủ nghĩa Mác- Lênin bằng thiên tài trí tuệ, nhận thức đúng xu thế phát triển tất yếu của loài ng-ời và tính chất của thời đại mới mở ra từ Cách mạng Tháng 10 Nga, Ng-ời đã đi tới khẳng định: “ Muốn cứu n-ớc không có con đ-ờng nào khác là con đ-ờng cách mạng vô sản’’

Đặt cách mạng giải phóng dân tộc ở các n-ớc thuộc địa trong quỹ đạo của cách mạng vô sản, là một bộ phận khăng khít của cách mạng thế giới, Chủ tịch Hồ Chí Minh đã tìm ra con đ-ờng cứu n-ớc cho cách mạng Việt Nam nhằm thực hiện mục tiêu giải phóng dân tộc, giải phóng xã hội và giải phóng con ng-ời

T- t-ởng Hồ Chí Minh là tài sản tinh thần to lớn của chúng ta, vì đó không chỉ là t- t-ởng lý luận mà còn là t- t-ởng nhân văn cao cả T- t-ởng xuất phát từ tình yêu th-ơng con ng-ời với một tình cảm sâu sắc, vừa lớn lao vừa gần gũi với từng con ng-ời cụ thể Chính t- t-ởng nhân văn này đã tạo nên sức mạnh to lớn cho Đảng ta, cho dân tộc ta v-ợt qua những khó khăn trong cuộc kháng chiến kiến quốc Đi theo t- t-ởng đạo đức nhân văn của Ng-ời chúng ta vừa xây dựng vừa bảo vệ Tổ quốc, thực hiện công bằng xã hội, mang lại ấm no hạnh phúc cho con ng-ời T- t-ởng Hồ Chí Minh là tài sản tinh thần to lớn của chúng ta, bỡi lẽ t- t-ởng đó là sự kết tinh những giá trị văn hoá dân tộc, t- t-ởng đó còn thể hiện ở tấm g-ơng đạo đức của Ng-ời, tấm g-ơng mẫu mực về lối sống khiêm tốn, giản dị, trong sáng, cần, kiệm, liêm, chính, thống nhất lời nói với việc làm, tấm g-ơng tự học suốt đời để v-ơn lên hoàn thiện nhân cách Chính những phẩm chất đạo đức đó đã làm cho Ng-ời trở nên gần gũi với tất cả mọi ng-ời mà ai cũng có thể học tập và làm theo

đ-ợc Đặc biệt đối với thanh niên, học sinh THPT lứa tuổi mới lớn mang trong mình nhiều -ớc mơ, hoài bão, khát vọng v-ơn tới t-ơng lai Vì vậy chúng ta cần vận dụng t- t-ởng tấm g-ơng đạo đức Hồ Chí Minh để nâng cao chất l-ợng giáo dục đạo đức, chính trị lối sống, giáo dục năng lực công dân cho học sinh THPT, chỉ cho thanh niên, học sinh đi theo con đ-ờng Ng-ời đã chọn

có ý nghĩa hết sức to lớn trong công cuộc xây dựng và bảo vệ Tổ quốc

Hệ thống các quan điểm trong t- t-ởng của một vĩ nhân là sản phẩm của nhận thức trong quá trình hoạt động của chính vĩ nhân đó, với những ảnh h-ởng, tác động khách quan và do yêu cầu của thực tiễn đặt ra

Ra đi tìm đ-ờng cứu n-ớc, giải phóng dân tộc, hành trang của ng-ời thanh niên Nguyễn Tất Thành là truyền thống yêu n-ớc, chống ngoại xâm của quê h-ơng và dân tộc qua hàng ngàn năm lịch sử Truyền thống ấy không đơn thuần là động lực tinh thần, là tình cảm mà đ-ợc đúc kết thành chủ nghĩa yêu

n-ớc đậm nét đặc tr-ng của dân tộc Việt Nam, đã trở thành yêu cầu hàng đầu trong chuẩn mực đạo đức của mọi ng-ời Việt Nam yêu n-ớc

Sự thống trị áp bức của thực dân Pháp và bọn phong kiến tay sai, cảnh dân tộc bị đắm chìm trong vòng nô lệ, mất n-ớc là nhân tố thúc dục ng-ời thanh niên Nguyễn Tất Thành trong những thập niên đầu thế kỷ XX Đó cũng

là yếu tố chi phối mọi hoạt động sau này, tạo nên những nhân tố hình thành t- t-ởng nói chung; t- t-ởng về đạo đức và vấn đề giáo dục đạo đức nói riêng trong toàn bộ hệ thống t- t-ởng Hồ Chí Minh Trong t- t-ởng Hồ Chí Minh,

đặc biệt là t- t-ởng đạo đức, chúng ta thấy Ng-ời vừa mang dáng dấp cốt cách của nhà hiền triết ph-ơng Đông, vừa có cốt cách của văn hoá đạo đức ph-ơng Tây T- t-ởng đạo đức của Ng-ời vừa mang dấu ấn đậm nét truyền thống văn hoá đạo đức của dân tộc Việt Nam, vừa gần gũi với văn hoá, đạo đức của các dân tộc khác Từ truyền thống văn hoá Việt Nam, trong đó nổi bật là tinh thần yêu n-ớc, đoàn kết cộng đồng và lòng nhân ái, vị tha, Nguyễn ái Quốc - Hồ Chí Minh đã tiếp thu những tinh hoa văn hoá nhân loại và đến với chủ nghĩa Mác- Lênin từ đầu những năm 20 của thế kỷ XX Đó là b-ớc ngoặt trong quá trình phát triển t- t-ởng của Ng-ời, nhất là quá trình bổ sung phát triển t- t-ởng đạo đức

T- t-ởng Hồ Chí Minh về đạo đức là sự phản ánh đời sống xã hội, nếu không đặt trong mối quan hệ chặt chẽ với truyền thống đạo đức dân tộc nói riêng và đạo đức ph-ơng Đông nói chung thì không thể hiểu đ-ợc t- t-ởng

đạo đức của Ng-ời Trong những năm tháng hoạt động ở n-ớc ngoài, Hồ Chí Minh có hơn chục năm sống ở các n-ớc t- bản lớn nh- Anh, Mỹ, Pháp… Ng-ời không chỉ tiếp thu văn hoá ph-ơng Tây mà còn chịu ảnh h-ởng của những quan điểm t- t-ởng về đạo đức, trong đó nổi bật nhất là t- t-ởng khoan dung, nhân ái, th-ơng ng-ời của Cơ đốc giáo Những quan điểm nhân văn của thời kỳ phục h-ng, dân chủ của thế kỷ ánh sáng; những quan điểm về dân chủ, dân quyền và công dân quyền của cách mạng t- sản Anh, cách mạng t- sản

Pháp những b-ớc phát triển của chủ nghĩa nhân văn ph-ơng Tây đã đ-ợc Hồ Chí Minh tiếp thu chắt lọc và nâng lên tầm cao mới khi Ng-ời đến với chủ nghĩa Mác- Lênin Tình th-ơng yêu con ng-ời, quý trọng con ng-ời đ-ợc Ng-ời chuyển hoá, nâng lên thành tình yêu th-ơng đoàn kết của giai cấp công nhân và nhân dân lao động quốc tế, th-ơng yêu đồng bào, dân tộc mình Từ khát vọng giải phóng đồng bào mình khỏi sự áp bức bất công đ-ợc nâng lên thành giải phóng dân tộc, tiến tới giải phóng con ng-ời và loài ng-ời

Rõ ràng là t- t-ởng Hồ Chí Minh về đạo đức không chỉ là sự kế thừa truyền thống văn hoá đạo đức dân tộc, tiếp thu có chọn lọc tinh hoa văn hoá nhân loại, cả ph-ơng Đông và ph-ơng Tây, mà còn vận dụng phép biện chứng duy vật của Chủ nghĩa Mác – Lênin để bổ sung phát triển, thực tiễn hoá trong cách mạng Việt Nam Ng-ời đã nêu lên thành hệ thống các quan điểm

đạo đức mới cho từng đối t-ợng cụ thể, phù hợp với tâm lý truyền thống, làm thăng hoa truyền thống văn hoá đạo đức, tính nhân văn nhân ái của dân tộc Việt Nam

1.1.2 Hồ Chí Minh, tấm g-ơng về sự lựa chọn lý t-ởng cách mạng sáng ngời cho thanh, thiếu niên

Hồ Chí Minh không có những tác phẩm đồ sộ về đạo đức và vấn đề giáo dục đạo đức Những quan điểm, t- t-ởng của Ng-ời về vấn đề quan trọng này

đ-ợc thể hiện súc tích, ngắn gọn và khá phong phú trong các bài nói, bài viết Hơn thế nữa còn đ-ợc thể hiện trong con ng-ời Hồ Chí Minh, trong phong cách làm việc, ứng xử của Ng-ời Tấm g-ơng sáng ngời của Ng-ời về đạo đức cách mạng, phẩm chất của ng-ời chiến sỹ cộng sản là một bộ phận quan trọng trong di sản t- t-ởng về đạo đức cần đ-ợc nghiên cứu để tuyên truyền giáo dục cho thanh thiếu niên và các tầng lớp nhân dân

Sinh ra trong một gia đình nhà nho yêu n-ớc, tiến bộ, trên quê h-ơng có truyền thống hiếu học, chống giặc ngoại xâm Từ lúc thiếu thời Hồ Chí Minh

đã có lòng yêu n-ớc căm thù giặc sâu sắc

Cùng chung -ớc mơ, khát vọng giải phóng dân tộc, Nguyễn ái Quốc-

Hồ Chí Minh sớm nhận ra những hạn chế trong đ-ờng lối đấu tranh giải phóng dân tộc của các thế hệ đi tr-ớc V-ợt qua những lối mòn cứu n-ớc của các bậc tiền bối, Hồ Chí Minh quyết định sang ph-ơng Tây tìm đ-ờng cứu n-ớc Trải qua nhiều năm bôn ba nhiều châu lục, gắn bó với phong trào công nhân và phong trào giải phóng dân tộc, đến với chủ nghĩa Mác- Lênin, Hồ Chí Minh đã tìm thấy con đ-ờng cứu n-ớc, giải phóng dân tộc duy nhất đúng

Hồ Chí Minh chính là hiện thân của lý t-ởng vì con ng-ời trong thời đại mới Mọi hành động và suy nghĩ, mọi nỗ lực và trăn trở của Hồ Chí Minh trong sự nghiệp cách mạng, một cách trực tiếp hay gián tiếp đều toát lên một t- t-ởng bao trùm, có ý nghĩa cách mạng và nhân văn sâu sắc

Với khát vọng giải phóng dân tộc, với cách nhìn sáng suốt và khoa học

về thời cuộc, Hồ Chí Minh là ng-ời đi tiên phong trong công cuộc giải phóng thuộc địa, đặt cách mạng giải phóng dân tộc ở các n-ớc thuộc địa trong qũy

đạo của cách mạng vô sản, là một bộ phận khăng khít của cách mạng thế giới, Chủ tịch Hồ Chí Minh đã tìm ra con đ-ờng cứu n-ớc đúng đắn cho cách mạng Việt Nam nhằm thực hiện mục tiêu giải phóng dân tộc, giải phóng xã hội và giải phóng con ng-ời Ng-ời là tấm g-ơng đạo đức cách mạng sáng ngời cho thanh, thiếu niên Việt Nam trong việc lựa chọn mục tiêu, lý t-ởng, b-ớc đi để

họ học tập và noi theo

Hồ Chí Minh- tấm g-ơng về tinh thần tự học và rèn luyện

Cuộc đời và sự nghiệp cách mạng của Hồ Chí Minh đã để lại cho các thế hệ thanh thiếu niên nhiều bài học qúy giá Với ý chí và quyết tâm giải phóng dân tộc, Ng-ời đã bôn ba v-ợt qua nhiều khó khăn thử thách để tìm ra con đ-ờng cứu n-ớc đúng đắn

Từ một thanh niên hiếu học, một thầy giáo, Hồ Chí Minh đã tự nguyện làm một ng-ời “ bồi’’ trên tàu với những công việc mà lúc bấy giờ ng-ời ta coi

là thấp kém trong xã hội Cuộc hành trình nhiều năm bôn ba tìm đ-ờng cứu

n-ớc, Hồ Chí Minh phải làm nhiều nghề nặng nhọc nh-: phụ bếp, cào tuyết,

đốt lò…để kiếm sống và tranh thủ thời gian học tập, với tinh thần say mê, bền

bỉ, nhằm trau dồi thêm vốn hiểu biết của mình cũng nh- có thêm điều kiện hoạt động cách mạng

Khi ở Thái Lan, Ng-ời cũng đề ra ch-ơng trình tự học tập cho mình Những ng-ời cùng hoạt động với Hồ Chí Minh kể lại: “ Thầu Chín (một bí danh của Hồ Chí Minh) cổ động cho mọi ng-ời trong cơ quan hợp tác học chữ Xiêm Khi đặt ch-ơng trình, Thầu Chín đề ra trong thời gian đầu mỗi ngày học 10 chữ, về sau tăng lên Mọi ng-ời chê ít đòi học nhiều hơn, Thấu Chín chủ tr-ơng chỉ học 10 chữ thôi Mọi ng-ời cho rằng nhất định mình học đ-ợc Ch-a đầy 3 tháng, Thầu Chín đã xem đ-ợc báo Xiêm, còn những ng-ời khác chỉ vồ vập lúc đầu, về sau dần dần “ bữa đực bữa cái’’ Kết quả chữ thầy lại theo thầy’’ [33; 16-17]

Trong quá trình tự học, Hồ Chí Minh rất kiên trì và luôn tìm ph-ơng pháp học đạt kết quả cao: “ Sau khi hỏi đ-ợc nghĩa từ mới, Ng-ời viết vào một mảnh giấy, dán vào chỗ hay để ý nhất, có khi viết cả vào cánh tay để trong lúc làm việc vẫn học đ-ợc Lại cả khi đi đ-ờng, Ng-ời cũng nhẩm bài học Ban

đêm khi ch-a ngủ, Ng-ời lấy tay viết mò những chữ khó xuống chăn cho kỳ nhớ mới thôi, và thế là đã học thêm đ-ợc vài từ mới nữa’’ [10; 116]

Hồ Chí Minh học tiếng n-ớc ngoài không chỉ để giao tiếp mà quan trọng hơn là để làm ph-ơng tiện viết sách báo tuyên truyền thức tỉnh tinh thần yêu n-ớc, ý thức dân tộc, vạch trần âm m-u thâm độc của chế độ thực dân

Nhờ ý chí quyết tâm học tập, nhờ tham gia nhiều hoạt động thực tiễn trong các phong trào cách mạng, Hồ Chí Minh đã đến với chủ nghĩa Mác- Lênin và trở thành chiến sỹ kiên c-ờng đấu tranh cho chủ nghĩa yêu n-ớc chân chính và chủ nghĩa quốc tế vô sản Trong suốt cuộc đời hoạt động cách mạng của mình, Hồ Chí Minh luôn nêu cao tinh thần tự học để không ngừng nâng cao kiến thức phục vụ tốt nhất cho cách mạng, cho dân tộc Ng-ời đã

bộc bạch: “ Cả đời tôi chỉ có một đích là phấn đấu cho quyền lợi của Tổ quốc

và hạnh phúc của nhân dân Những khi tôi phải ẩn nấp nơi núi non, vào ra chốn tù tội, xông pha sự hiểm nghèo là vì mục đích đó” {21; 240} Tấm g-ơng học tập, v-ợt qua khó khăn thử thách để v-ơn lên trong học tập và cuộc sống của Ng-ời là mẫu mực để cho các thế hệ thanh niên học tập và rèn luyện,

tu d-ỡng đặc biệt đối với thanh niên, học sinh THPT những chủ nhân t-ơng lai của đất n-ớc Nếu trong quá trình giảng dạy GDCD, ng-ời giáo viên biết vận dụng tấm g-ơng tự học của Hồ Chí Minh để giáo dục đạo đức cho học sinh THPT thì các em sẽ có thêm đ-ợc kinh nghiệm học tập rèn luyện, có định h-ớng đúng đắn về nghề nghiệp trong t-ơng lai, biết yêu quí sức lao động của chính mình và tôn trọng thành quả lao động của ng-ời khác, từng b-ớc rèn luyện kiến thức, kĩ năng sống, hình thành phát triển nhân cách tốt đẹp Từ đó giáo dục các em ý thức trách nhiệm với chính bản thân mình, trách nhiệm xây dựng và bảo vệ Tổ quốc; có niềm tin sâu sắc vào con đ-ờng xây dựng CNXH

mà Đảng và nhân dân ta đã lựa chọn Khi học sinh hiểu rằng “ đạo đức là th-ớc đo của lòng cao th-ợng’’ thì các em dễ tránh đ-ợc những cám dỗ về vật chất, những hành vi phi đạo đức…Vì vậy, trong qúa trình giáo dục đạo đức cho học sinh THPT việc vận dụng tấm g-ơng đạo đức Hồ Chí Minh để giáo dục

đạo đức cho học sinh là một việc làm hết sức cần thiết và có ý nghĩa hết sức quan trọng

Hồ Chí Minh, tấm g-ơng cần, kiệm, liêm, chính, chí công vô t-, khiêm tốn giản dị

Hồ Chí Minh đã suốt đời phấn đấu cho sự nghiệp cách mạng của dân tộc, của giai cấp công nhân và nhân dân lao động trên phạm vi toàn thế giới Trong sự nghiệp vĩ đại ấy Ng-ời đã rèn luyện cho bản thân mình những phẩm chất đạo đức cao đẹp

Tr-ớc hết, Ng-ời xem đạo đức cách mạng là cái gốc, là nền tảng của ng-ời cách mạng:

Ng-ời nhấn mạnh: “ Cũng nh- sông có nguồn thì mới có n-ớc, không

có nguồn thì sông cạn Cây phải có gốc, không có gốc thì cây héo Ng-ời cách mạng phải có đạo đức, không có đạo đức thì dù tài giỏi mấy cũng không lãnh

đạo đ-ợc nhân dân Vì muốn giải phóng cho dân tộc, giải phóng cho loài ng-ời là một công việc to tát, mà tự mình khhong có đạo đức, không có căn bản, tự mình dã hủ hoá, xấu xa thì còn làm nổi việc gì?’’ {22; 252- 253} Nhấn mạnh đạo đức là gốc, Hồ Chí Minh không coi nhẹ tài năng vì phải có tài năng, có tri thức mới hoàn thành tốt đẹp mọi nhiệm vụ

Ngay từ năm 1927, trong Tác phẩm “ Đ-ờng cách mệnh” Ng-ời đã

dành trang đầu tiên của cuốn sách này để nhấn mạnh những phẩm chất đạo

đức của cán bộ, đảng viên Năm 1946, trong điều kiện vô cùng bận rộn, Ng-ời

đã viết nhiều th- g-ỉ các đồng chí Nghệ Tĩnh, các đồng chí Bắc Kỳ nhắc nhở phải giữ vững t- cách, đạo đức ng-ời cán bộ cách mạng, ngăn ngừa và kiên quyết khắc phục những khuyết điểm, sai lầm trong t- cách ng-ời lãnh đạo,

ng-ời nắm chính quyền Năm 1947, Ng-ời viết cuốn Sửa đổi lối làm việc,

trong đó Ng-ời căn dăn phải rèn luyện đạo đức cách mạng, ra sức chống thói h- tật xấu nh- hẹp hòi, hủ hoá, t- túi… Cho đến năm 1969 Ng-ời viết bài “ Nâng cao đạo đức cáh mạng, quét sạch chủ nghĩa cá nhân’’ Trong Di chúc, Ng-ời căn dặn: “ Việc cần làm tr-ớc tiên là chỉnh đốn lại Đảng’’ Đối với thanh niên, Bác viết “ phải chăm lo giáo dục đạo đức cách mạng cho họ, đào tạo họ thành những ng-ời thừa kế xây dựng chủ nghĩa xã hội vừa “ hồng’’ vừa “ chuyên’’ {29; 510}

Ng-ời đã vạch rõ đạo đức chúng ta xây dựng là đạo đức mới, đạo đức cách mạng, nó tiếp thu, kế thừa truyền thống đạo đức cổ truyền nh- “ lòng th-ơng n-ớc, th-ơng dân’’ , tinh thần t-ơng thân, t-ơng ái…nh-ng nó khác hẳn

về chất đạo đức cũ, đạo đức phong kiến, t- sản đạo đức mới là đạo đức là đạo

đức cách mạng, đạo đức cộng sản chủ nghĩa, trong đó có sự kết hợp giữa đạo

đức của giai cấp công nhân với truyền thống đạo đức của dân tộc với tinh hoa

đạo đức nhân loại

Vấn đề quan trọng để phân biệt các đạo đức khác nhau, có tác dụng

điều chỉnh ý thức và hành vi đạo đức của mỗi ng-ời và của cộng đồng là những chuẩn mực đạo đức Những chuẩn mực này phản ánh đúng cơ sở kinh

tế, chế độ mới, những yêu cầu, nhiệm vụ, tính chất của đạo đức mới Trong những chuẩn mực đạo đức, tr-ớc hết, Ng-ời nêu những chuẩn mực chung có ý nghĩa cơ bản và có tính phổ cập với mọi ng-ời, mọi tầng lớp nh-: “ Trung với

đảng’’ ; “ Trung với n-ớc, hiếu với dân’’ ; “ Cần kiệm liêm chính’’ ; “ Biết chiến thắng chủ nghĩa cá nhân ích kỷ’’ ; “ Biết đặt lợi ích dân tộc, tập thể lên trên lợi ích cá nhân’’ ; “ Khiêm tốn, thật thà, dũng cảm” ; “ Đoàn kết, nhân ái’ ’ …

Ng-ời còn đề ra những chuẩn mực cụ thể đối với từng lớp ng-ời phù hợp với yêu cầu, nhiệm vụ, trách nhiệm của lớp ng-ời đó

Đối với thanh niên, Ng-ời nêu: “ Thanh niên là ng-ời chủ t-ơng lai của n-ớc nhà…N-ớc nhà thịnh hay suy, yếu hay mạnh, một phần lớn là do các thanh niên…mỗi thanh niên, nhất là cán bộ kiên quyết phải làm bằng đ-ợc các

điều sau đây:

“Các việc đáng làm thì khó mấy cũng cố chịu quyết tâm làm cho kỳ đ-ợc Ham làm những việc ích quốc lợi dân Không ham địa vị và công danh phú quý

Đem lòng chí công vô t- mà đối với ng-ời, với việc

Quyết tâm làm g-ơng về mọi mặt: siêng năng, tiết kiệm, trong sạch Chớ kiêu ngạo, tự mãn, tự túc Nói ít làm nhiều, thân ái đoàn kết’’ {20; 185-186}

Và ng-ời khuyên thanh niên:

“Không có việc gì khó

Chỉ sợ lòng không bền

Đào núi và lấp biển

Quyết chí ắt làm nên” {26; 238}

Nh- chúng ta đã biết đạo đức chỉ có thể hình thành và phát triển trên tinh thần tự giác, tự nguyện, dựa vào l-ơng tâm của mỗi ng-ời và d- luận của quần chúng Tác dụng nêu g-ơng giữ một vai trò rất quan trọng trong hình thành đạo đức xã hội, đặc biệt đối với ph-ơng Đông, Ng-ời nói: “ Nói chung thì các dân tộc ph-ơng Đông đều giàu tình cảm và đối với họ, một tấm g-ơng sống còn có giá trị hơn một trăm bài diễn văn tuyên truyền” {20; 263}

Bản thân Ng-ời thực sự là một tấm g-ơng sáng, là hiện thân của nền

đạo đức cách mạng Việt Nam, một điển hình sống động về đức cần, kiệm, liêm, chính, chí công vô t-, khiêm tốn giản dị mà bất cứ ng-ời nào, đặc biệt thanh niên phải học tập, làm theo

Ngày nay tình hình mọi mặt so với thời Ng-ời còn sống đã có nhiều đổi thay Tuy nhiên, t- t-ởng và tấm g-ơng của Ng-ời về đạo đức cách mạng còn sống mãi Trong điều kiện mới, cùng với những mặt tích cực của cơ chế thị tr-ờng, của hội nhập kinh tế quốc tế , những tác động tiêu cực đang làm xói mòn đạo đức đời sống văn hoá của nhân dân ta đặc biệt là thế hệ trẻ- những chủ nhân t-ơng lai của đất n-ớc Điều đó đòi hỏi chúng ta phải kịp thời ngăn chặn, lấy ánh sáng cao đẹp của đạo đức cách mạng, vận dụng t- t-ởng, tấm g-ơng đạo đức Hồ Chí Minh để xua tan những tác động tiêu cực đó; đồng thời hình thành nhân cách đạo đức trong sáng cho thế hệ trẻ

Hồ Chí Minh, tấm g-ơng về lòng nhân ái

Tình yêu th-ơng con ng-ời của Hồ Chí Minh là một tình cảm rộng lớn Suốt cả cuộc đời Ng-ời hi sinh cho sự nghiệp cách mạng, cho độc lập dân tộc cho cuộc sống ấm no, hạnh phúc của nhân dân và cho toàn nhân loại Ng-ời yêu th-ơng đồng bào, đồng chí của mình, không phân biệt ng-ời ở miền xuôi hay miền ng-ợc, trẻ hay già, trai hay gái…không phân biệt một ai hễ là ng-ời Việt nam yêu n-ớc đều có chỗ trong trái tim nhân ái của Ng-ời

Trong quan hệ nhân sinh Ng-ời mang đậm phong cách văn hoá ph-ơng

Đông, thuần Việt, gần gũi, tình cảm, chan hoà và chia sẻ Ng-ời biết vui với niềm vui của nhân dân, buồn với nỗi buồn và sự đau khổ của nhân dân Trong từng mối quan hệ Hồ Chí Minh luôn xác định đúng đối t-ợng và luôn tôn trọng họ trong giao tiếp và thể hiện sự gần gũi, hoà đồng, đ-ợc mọi ng-ời trong n-ớc và n-ớc ngoài yêu mến, kính phục

Tình yêu th-ơng con ng-ời của Ng-ời còn dành cho những ng-ời nô lệ mất n-ớc và những ng-ời cùng khổ trên khắp thế gian, cho đến những ng-ời

da đen nạn nhân của tệ phân biệt chủng tộc, cho cả những ng-ời da trắng bần cùng, cho những phụ nữ Pháp và Mỹ có chồng con bị đ-a sang Việt Nam làm bia đỡ đạn Và cho chính cả những ng-ời lính bị đ-a đi chết uổng trong các cuộc chiến tranh xâm l-ợc của chủ nghĩa đế quốc, thực dân Ng-ời đã thốt

lên: “ Than ôi, tr-ớc lòng bác ái, thì máu Pháp hay máu Việt cũng đều là

máu, ng-ời Pháp hay ng-ời Việt cũng đều là ng-ời’ ’ [21; 457]

Khi cuộc kháng chiến chống Mỹ, cứu n-ớc diễn ra quyết liệt, cả hai phía phải chịu những tổn thất về ng-ời và của, Hồ Chí Minh đã gửi th- cho

chính giới Mỹ, Ng-ời viết: “ Tôi vô cùng công phẫn tr-ớc những tổn thất và

tàn phá do quân Mỹ gây ra cho nhân dân và đất n-ớc chúng tôi, tôi cũng rất xúc động thấy rằng ngày càng có nhiều thanh niên Mỹ chết vô ích ở Việt Nam’ ’ [29; 448]

Tình yêu th-ơng vĩ đại của Hồ Chí Minh thể hiện ở chỗ suốt đời đấu tranh cho sự tự do và hạnh phúc của mọi ng-ời; chăm lo cho tất cả, chỉ quên

có hạnh phúc của riêng mình Ra đi tìm đ-ờng cứu n-ớc với thân phận của ng-ời dân mất n-ớc, nô lệ và hoạt động hàng chục năm trong cuộc đời của ng-ời lao động làm thuê, lúc bần hàn cũng nh- khi làm Chủ tịch n-ớc hành trang của Ng-ời đều không có một chút của riêng nào khác, ngoài một chiếc máy chữ cũ, một đôi dép cao su, vài bộ quần áo bạc màu và mấy thứ đồ dùng cá nhân giản dị Hồ Chí Minh trong t- t-ởng cũng nh- trong hành động, từ

tuổi trẻ cho đến khi tạ thế- không đứng ở trên cao, không đứng ở bên ngoài mà

đứng ngay trong niềm đau nỗi khổ, luôn ở trong lòng của nhân dân Hồ Chí Minh gắn bó với dân tộc với nhân dân và với con ng-ời từ trong con tim và khối óc, trọn vẹn trong suốt cả cuộc đời Tất cả những điều đó đ-ợc thể hiện vô cùng sinh động trong đời sống hiện thực của Ng-ời

Đạo đức Hồ Chí Minh là đạo đức của một lãnh tụ hết lòng th-ơng yêu, quý trọng đối với nhân dân, luôn luôn tin t-ởng vào đạo đức và trí tuệ của nhân dân nên mọi chủ tr-ơng đều xuất phát từ nhu cầu và lợi ích của nhân dân Đạo đức Hồ Chí Minh là đạo đức nhân ái, vị tha, khoan dung, nhân hậu hết mực Ng-ời là “ muôn vàn tình thân yêu’’ đối với đồng chí, đồng bào Trong tình yêu th-ơng đó có chỗ cho mọi ng-ời, không quên, không bỏ sót một ai Tình yêu th-ơng bao la ấy đã trở thành một hình t-ợng sâu sắc trong lòng mỗi ng-ời dân Việt Nam

Đạo đức Hồ Chí Minh là đạo đức chí công vô t-, đời riêng trong sáng, nếp sống giản dị và đức khiêm tốn phi th-ờng Bao nhiêu đức tính cao cả đó

đã làm cho tấm g-ơng đạo đức Hồ Chí Minh trở nên siêu việt, vô song không

ai có thể v-ợt hơn Nh-ng với sự kết hợp những đức tính và tấm g-ơng đạo

đức đó, Ng-ời cũng là tấm g-ơng đạo đức để bao nhiêu ng-ời khác có thể noi theo đặc biệt là thanh niên, học sinh THPT

Xuất phát từ cuộc đời hoạt động cách mạng của Ng-ời, Hồ Chí Minh đã khẳng định vai trò to lớn của thanh niên trong sự nghiệp cách mạng, họ chính

là một trong những lực l-ợng quan trọng tạo nên sự thắng lợi của cuộc kháng chiến vĩ đại của dân tộc Việt Nam Ngày nay trong sự nghiệp xây dựng và bảo

vệ Tổ quốc, các thế hệ thanh niên lại tiếp tục phát huy sứ mệnh lịch sử của mình Vì vậy, trong sự nghiệp giáo dục hiện nay chúng ta cần vận dụng tấm g-ơng đạo đức Hồ Chí Minh khái quát thành hệ thống, quan điểm về t- t-ởng

đạo đức nói chung để giáo dục đạo đức cho thanh niên Đồng thời, tìm ra ph-ơng pháp giáo dục đạo đức một cách khoa học cho thế hệ thanh thiếu niên,

để họ thực sự trở thành những ng-ời đủ đức đủ tài đảm đ-ơng gánh vác trọng trách lớn lao mà bao thế hệ cha ông đã để lại, nhằm đ-a đất n-ớc thoát khỏi nghèo nàn lạc hậu tiến tới sự phát triển nhanh và bền vững, hội nhập kinh tế quốc tế, sánh vai với các c-ờng quốc năm châu nh- Bác Hồ kính yêu đã từng mong muốn

1.1.3 Quan điểm của Đảng và Nhà n-ớc ta về giáo dục đạo đức và giáo dục t- t-ởng đạo đức Hồ Chí Minh trong giai đoạn hiện nay.

Tấm g-ơng đạo đức Hồ Chí Minh là tấm g-ơng của một vĩ nhân- lãnh

tụ cách mạng vĩ đại nh-ng đồng thời cũng là tấm g-ơng đạo đức của một ng-ời bình th-ờng, ai cũng có thể làm theo để làm một ng-ời cách mạng, một công dân tốt

Học tập t- t-ởng- đạo đức Hồ Chí Minh đ-ợc Đảng và nhân dân ta đặt

ra từ lâu, trong công cuộc đấu tranh dành độc lập dân tộc cũng nh- trong sự nghiệp xây dựng Tổ quốc xã hội chủ nghĩa B-ớc vào thời kỳ đẩy mạnh công nghiệp hoá, hiện đại hoá và hội nhập quốc tế, để phát huy nguồn lực con ng-ời, yếu tố cơ bản của sự phát triển nhanh và bền vững, Nghị quyết Hội nghị Ban chấp hành Trung -ơng Đảng lần thứ 2 (khoá VIII) “ Về chiến l-ợc

phát triển giáo dục và đào tạo” khẳng định: “ Đ-a việc giảng dạy t- t-ởng Hồ

Chí Minh vào nhà tr-ờng phù hợp với từng lứa tuổi và từng bậc học’ ’ là một trong những nội dung giải pháp để thực hiện mục tiêu giáo dục trong thời kỳ mới, nhằm đào tạo “ Những con ng-ời thừa kế xây dựng chủ nghĩa xã hội vừa

“ hồng’ ’ vừa “ chuyên’ ’ nh- lời Bác Hồ dặn”

Nhận thức về công tác, t- t-ởng, lý luận trong tình hình mới, Đảng ta cho rằng cần phải xây dựng kế hoạch phát triển cuộc vận động thi đua yêu n-ớc, học tập t- t-ởng, đạo đức, lối sống Hồ Chí Minh nhân kỷ niệm 112 năm ngày sinh của Bác Chỉ thị 23- CT/TW của Ban Bí th- về đẩy mạnh nghiên cứu, tuyên truyền, giáo dục t- t-ởng Hồ Chí Minh trong giai đoạn mới Chỉ thị nhấn mạnh nhiệm vụ: “ Cần sớm tổ chức biên soạn giáo trình và

sách giáo khoa về t- t-ởng Hồ Chí Minh phù hợp với từng cấp học, bậc học, thực hiện chế độ thi cử nghiêm túc’’ Tr-ớc yêu cầu tăng c-ờng công tác t- t-ởng trong tình hình mới, Bộ Chính trị đã ra chỉ thị 06- CT/TW về triển khai cuộc vận động trong toàn Đảng, toàn dân bắt đầu từ ngày 03- 02- 2007 đến

hết nhiệm kỳ khoá X Cuộc vận động nhằm: “ Làm cho toàn Đảng, toàn dân

nhận thức sâu sắc về những nội dung cơ bản và giá trị to lớn của t- t-ởng

đạo đức và tấm g-ơng đạo đức Hồ Chí Minh Tạo sự chuyển biến mạnh mẽ về

ý thức tu d-ỡng, rèn luyện và làm theo tấm g-ơng đạo đức Hồ Chí Minh sâu rộng trong toàn xã hội, đặc biệt trong cán bộ, đảng viên, đoàn viên, công chức, thanh niên, học sinh…nâng cao đạo đức cách mạng, cần, kiệm, liêm, chính, chí công vô t-; đẩy lùi sự suy thoái về t- t-ởng chính trị, đạo đức, lối sống và các tệ nạn xã hội; góp phần thực hiện thắng lợi nghị quyết đại hội X của Đảng” [16; 5] Bộ Giáo dục và Đào tạo đã có chỉ thị đẩy mạnh thực hiện

cuộc vận động trong toàn ngành, yêu cầu “ Rà soát các ch-ơng trình môn học

và các hoạt động đang triển khai để lồng ghép nội dung cuộc vận động’’ Chỉ thị về việc thực hiện cuộc vận động “ Học tập và làm theo tấm g-ơng đạo đức

Hồ Chí Minh” trong ngành giáo dục, đồng thời nhấn mạnh việc “ Đẩy mạnh ph-ơng pháp giáo dục nói chung và ph-ơng pháp dạy học các môn khoa học Mác- Lênin, t- t-ởng Hồ Chí Minh, môn chính trị, Giáo dục công dân, Đạo

đức nói riêng trong nhà tr-ờng’’

Nh- vậy cùng với sự khẳng định t- t-ởng Hồ Chí Minh là tài sản vô giá của Đảng và nhân dân ta, Đảng ta cũng đồng thời nhận thức rằng đạo đức Hồ Chí Minh “ Là tấm g-ơng sáng để mọi ng-ời Việt Nam học tập và noi theo’’

Đẩy mạnh giáo dục t- t-ởng đạo đức Hồ Chí Minh là vấn đề cấp thiết, đầu tiên để phát hiện giải quyết những vấn đề nảy sinh trong thực tiễn, là đòi hỏi khách quan của mỗi cá nhân, đơn vị, địa ph-ơng, từng ngành, tổ chức và của toàn xã hội; vậ dụng t- t-ởng Hồ Chí Minh về đạo đức trong quá trình giáo dục đạo đức cho học sinh, phải làm cho ng-ời học thấy lại đ-ợc mình, tự kiểm

điểm bản thân, biết cần thiết phải điều chỉnh nhận thức để đáp ứng yêu cầu phát triển của xã hội; học đạo đức Hồ Chí Minh là học cách làm ng-ời, tác phong làm việc, cách đối nhân xử thế

Hiện nay vấn đề vận dụng t- t-ởng đạo đức Hồ Chí Minh để giáo dục

đạo đức cho học sinh THPT ch-a đ-ợc đ-a vào giảng dạy chính khoá mà chủ yếu đ-ợc lồng ghép ở các môn học liên quan nên còn nhiều tồn tại, hạn chế; hiệu quả tuyên truyền giáo dục ch-a cao Do đó, tiếp tục nghiên cứu để nâng cao chất l-ợng công tác tuyên truyền, giáo dục t- t-ởng đạo đức Hồ Chí Minh cho học sinh là nhiệm vụ cấp thiết của mỗi giáo viên

Giỏo dục đạo đức là nhằm hướng tới mục đớch đào tạo những con người khụng chỉ cú tài mà cũn cú đức, để cỏc em trưởng thành và trở thành người cú ớch cho xó hội Giỏo dục đạo đức, cụng dõn trong nhà trường phổ thụng Việt Nam hiện nay, khụng chỉ thụng qua bộ mụn mà cũn thể hiện một cỏch tớch hợp thụng qua cỏc hoạt động của nhà trường: hoạt động của giỏo viờn chủ nhiệm, của tập thể giỏo viờn dạy lớp, của Đoàn và cỏc hoạt động ngoài giờ lờn lớp…

đó gúp phần nõng cao chất lượng giỏo dục toàn diện theo mục tiờu đào tạo, hỡnh thành nhõn cỏch học sinh, chỳ trọng tốt hơn đến chức năng dạy người

Tuy vậy, trong điều kiện hiện nay, khi khoa học tõm lý và giỏo dục phỏt triển, cụng nghệ thụng tin đó cú tỏc động sõu sắc trong từng lĩnh vực đời sống con người, nền giỏo dục nước nhà hội nhập quốc tế; đặc biệt, xó hội đang trờn đường đổi mới, hệ thống giỏ trị được thiết lập thống nhất và bền vững trong 3 mụi trường giỏo dục… cần thiết chỳng ta phải đặt giỏo dục đạo đức cụng dõn thành vấn đề, cú sự tập trung giải quyết một cỏch đồng bộ, từ việc hoàn chỉnh nội dung chương trỡnh, sỏch giỏo khoa, đổi mới mạnh mẽ phương phỏp dạy học đến việc hiện đại húa hệ thống tổ chức giỏo dục hiện nay

Một trong những t- t-ởng đổi mới giáo dục phổ thông hiện nay là tăng c-ờng giáo dục đạo đức cho học sinh, điều này đ-ợc thể hiện trong Nghị quyết của Đảng, Luật giáo dục và các văn bản của Bộ Giáo dục và Đào tạo

Luật giáo dục 2005 đã xác định: “ Mục tiêu của giáo dục phổ thông là giúp

cho học sinh phát triển toàn diện về đạo đức, trí tuệ, thể chất, thẩm mỹ và các

kỹ năng cơ bản nhằm hình thành nhân cách con ng-ời Việt Nam XHCN, xây dựng t- cách và trách nhiệm công dân…’ ’ (Điều 23- Luật Giáo dục) Tr-ớc

yêu cầu mới của sự nghiệp xây dựng và bảo vệ Tổ quốc, tr-ớc sự phát triển nhanh và mạnh mẽ của kinh tế, xã hội, của khoa học- công nghệ nói chung và khoa học giáo dục nói riêng, nội dung ch-ơng trình và sách giáo khoa hiện hành đã bộc lộ những hạn chế và bất cập Vì vậy phải đổi mới giáo dục đạo

đức cho học sinh THPT hiện nay là yêu cầu cấp thiết Bởi lẽ “ Con ng-ời là vốn quý nhất’ ’ , là nhân tố quyết định mọi thắng lợi của cách mạng Nguồn lực con ng-ời chỉ có thể đ-ợc phát triển trên cơ sở mặt bằng dân trí đ-ợc nâng cao, trên một nền tảng kiến thức nhất định thì mới phát huy đ-ợc những năng lực sẵn có của con ng-ời Do vậy phải bắt đầu chiến l-ợc con ng-ời từ giáo dục phổ thông, từ việc xác định những mục tiêu cần đạt của ng-ời học sau một quá trình giáo dục Công nghiệp hoá, hiện đại hoá và hội nhập kinh tế quốc tế yêu cầu con ng-ời cần hội tụ những phẩm chất cần thiết để biết làm chủ và h-ởng thụ những thành tựu mới cho sự phát triển Trong đó t- cách công dân,

đạo đức nghề nghiệp, ý thức nghĩa vụ, bổn phận và trách nhiệm, ý chí phấn

đấu v-ơn lên, tri thức và kỹ năng có liên quan trực tiếp đến cuộc sống hằng ngày; tính tích cực, chủ động sáng tạo …là những phẩm chất không thể thiếu của ng-ời công dân hiện đại Tr-ớc tình hình mới, Quốc hội đã ra Nghị quyết

về đổi mới giáo dục phổ thông Mục tiêu của đổi mới giáo dục phổ thông là:

“Nâng cao chất l-ợng giáo dục toàn diện thế hệ trẻ, đáp ứng yêu cầu phát triển nguồn nhân lực phục vụ công nghiệp hoá, hiện đại hoá đất n-ớc, phù hợp với thực tiễn và truyền thống Việt Nam; tiếp cận trình độ giáo dục phổ thông ở các n-ớc phát triển trong khu vực và trên thế giới’’ Thủ t-ớng Chính phủ ban hành chỉ thị về đổi mới ch-ơng trình giáo dục phổ thông thực hiện Nghị quyết của Quốc hội Ch-ơng trình giáo dục phổ thông yêu cầu đổi mới ph-ơng pháp

dạy học: “ Phải phát huy tính tích cực, chủ động, sáng tạo của học sinh, phù hợp với đặc điểm từng môn học; đặc điểm đối t-ợng học sinh; điều kiện của từng lớp học, bồi d-ỡng cho học sinh ph-ơng pháp tự học, khả năng hợp tác; rèn luyện kỹ năng vận dụng kiến thức vào thực tiễn; tác động vào tình cảm,

đem lại niềm vui, hứng thú và trách nhiệm học tập của học sinh’’

Nh- vậy điểm nhấn trong đổi mới giáo dục phổ thông là đổi mới ph-ơng pháp dạy học nhằm kết hợp nhuần nhuyễn giữa ph-ơng pháp dạy học truyền thống và ph-ơng pháp dạy học hiện đại để phát huy tính tích cực chủ

động sáng tạo của ng-ời học

Hồ Chớ Minh - một trong những nhà tư tưởng, nhà lónh đạo cỏch mạng quan tõm nhiều đến vấn đề giỏo dục đạo đức và cú nhiều cống hiến vào việc phỏt triển những tư tưởng đạo đức mới Ngay từ những ngày đầu lập nước, dự bộn bề cụng việc, Người vẫn đặc biệt chỳ ý đến mục tiờu của giỏo dục Người nhấn mạnh: một dõn tộc dốt là một dõn tộc yếu Người coi dốt cũng là một thứ giặc, cựng với giặc đúi và giặc ngoại xõm Cho nờn, để làm cỏch mạng,

mà trước hết là để diệt giặc dốt, thỡ cần phải học Người khẳng định, “học để sửa chữa tư tưởng, hăng hỏi theo cỏch mạng, học để tu dưỡng đạo đức cỏch mạng; học để tin tưởng vào đoàn thể; học để hành” {30; 316- 317} Trờn cơ

sở đú, Hồ Chớ Minh đó sỏng lập ra một hệ thống giỏo dục xó hội hoàn toàn mới về chất Hệ thống đú lấy toàn dõn làm đối tượng, kết hợp giỏo dục gia đỡnh với giỏo dục nhà trường và giỏo dục xó hội Tớnh khoa học kết hợp với tớnh nhõn đạo là nột nổi bật trong tư tưởng Hồ Chớ Minh về một hệ thống giỏo dục mới, trong đú cú giỏo dục đạo đức

Sinh thời, Chủ tịch Hồ Chớ Minh luụn tõm niệm “vỡ lợi ớch mười năm thỡ phải trồng cõy, vỡ lợi ớch trăm năm thỡ phải trồng người” Điều đú đó lý giải vỡ sao trong suốt cuộc đời và sự nghiệp của mỡnh, Hồ Chớ Minh luụn quan tõm đến giỏo dục và đào tạo con người Người đó phõn tớch một cỏch

đơn giản và dễ hiểu rằng, “khụng cú giỏo dục, khụng cú cỏn bộ thỡ cũng khụng núi gỡ đến kinh tế, văn húa” {25; 184} Người đặc biệt nhấn mạnh vai trũ của đạo đức và luụn quan tõm đến việc giỏo dục đạo đức trong hoạt động giỏo dục và đào tạo Người luụn cho rằng, “hiền dữ phải đõu là tớnh sẵn, phần nhiều

do giỏo dục mà nờn” Đối với Người, việc quan tõm đến giỏo dục là vỡ muốn

“đào tạo ra những cụng dõn tốt và cỏn bộ tốt cho nước nhà” {31; 3} Những cụng dõn tốt, những cỏn bộ tốt đú, đương nhiờn phải cú đủ cả đức lẫn tài

Giỏo dục núi chung, giỏo dục đạo đức núi riờng, chớnh là phương thức chuyển văn húa đạo đức của xó hội thành văn húa đạo đức của cỏ nhõn Núi cỏch khỏc, đú là phương thức và quỏ trỡnh chuyển những nguyờn tắc, những chuẩn mực, những quan điểm và lý tưởng đạo đức của xó hội thành những phẩm chất đạo đức cỏ nhõn, thành nhu cầu và tỡnh cảm đạo đức, thành niềm tin và tri thức, thành trỏch nhiệm và nghĩa vụ, thành ý chớ và động cơ cỏ nhõn, thành năng lực sỏng tạo và tự đỏnh giỏ đạo đức của mỗi con người Chủ tịch

Hồ Chớ Minh cho rằng, cụng việc này phải tiến hành thường xuyờn, phải “rốn luyện bền bỉ hàng ngày”, phải coi đõy là cụng việc của tất cả mọi người và diễn ra ở mọi lỳc, mọi nơi Đõy cũng là một cụng việc hết sức khú khăn, đũi hỏi một sự nỗ lực, tớnh tự kiềm chế và cả đức tớnh kiờn trỡ, nhẫn nại Cho nờn, mỗi con người, trong suốt cuộc đời của mỡnh, cần phải nỗ lực rốn luyện liờn tục để khẳng định và vươn tới cỏi thiện, chống lại cỏi ỏc trong cuộc sống và ngay cả trong chớnh bản thõn mỡnh

Trong điều kiện hiện nay, nền kinh tế thị tr-ờng cùng với quá trình toàn cầu hoá đã ảnh h-ởng mạnh mẽ đến quá trình hình thành nhân cách đạo đức của thanh, thiếu niên Trên thực tế hầu hết các nhà tr-ờng vẫn giữ vững kỷ c-ơng nề nếp, chú trọng giáo dục đạo đức trong học đ-ờng để tồn tại và phát triển Tuy nhiên bên cạnh đó vẫn có những biểu hiện sút kém về đạo đức nh-

cờ bạc, r-ợu chè, trộm cắp…mà chúng ta ch-a kiểm soát và ngăn chặn đ-ợc

Chủ tịch Hồ Chí Minh coi việc học không chỉ là để “tu dưỡng đạo đức cách mạng’’ mà phải gắn học với hành, gắn lý luận với thực tiễn Thực tiễn bao giờ cũng là môi trường rèn luyện, thể hiện và thử thách những phẩm chất đạo đức của con người Vì vậy, “Chúng ta không tin vào việc rèn luyện, giáo dục và học tập nếu những việc đó chỉ đóng khung trong các nhà trường và bị tách rời cuộc sống sôi nổi” {36; 372} Để đảm bảo có hiệu quả cao, giáo dục đạo đức không chỉ là làm cho mọi người học thuộc lòng những nguyên tắc, chuẩn mực đạo đức mà phải làm cho người học nhận thức sâu sắc nội dung, ý nghĩa của nó và lấy đó làm cơ sở định hướng cho hành vi của mình Trước đây, V.I.Lênin cũng đã từng nhấn mạnh rằng: giáo dục đạo đức cho con người không phải chỉ đơn giản là “nói cho họ nghe những bài diễn văn êm dịu hay những phép tắc đạo đức” Bởi vì, nếu học nhiều và đọc nhiều nhưng không có khả năng kết hợp những kiến thức đã học vào hoạt động và những hành động của mình thì cũng chỉ là “những tên mọt sách hay những kẻ khoác lác” mà thôi Chủ tịch Hồ Chí Minh nhiều lần nhấn mạnh, “học phải đi đôi với hành”,

“lý luận đi đôi với thực tiễn”, lời nói phải đi đôi với việc làm; lý luận không

có thực tiễn là lý luận suông, thực tiễn không có lý luận là thực tiễn mù quáng Chính bản thân Người là bằng chứng sinh động và đầy thuyết phục của sự kết hợp tuyệt vời đó

Ai cũng biết thế hệ trẻ chuẩn bị hành trang vào đời cần phải tích luỹ các kiến thức khoa học, công nghệ, ngoại ngữ, tin học… nhưng nếu chỉ chừng đó thôi mà không lưu tâm hoặc bỏ qua việc trau dồi phẩm chất chính trị, đạo đức, lối sống, văn hóa ứng xử, văn hóa giao tiếp, ý thức pháp luật thì rất dễ dẫn đến sự phát triển lệch lạc, phiến diện Đã đến lúc chúng ta cần phải ý thức được rằng, giáo dục đạo đức, thực chất là giáo dục nhân cách, hình thành và phát triển hài hòa, toàn diện nhân cách của con người nhằm đáp ứng cho yêu cầu của sự nghiệp đổi mới Giáo dục đạo đức là quá trình hình thành, phát

triển và hoàn thiện ý thức đạo đức cũng như năng lực thực hiện hành vi đạo đức của mỗi cá nhân Đây cũng là quá trình giúp cho cá nhân không chỉ hình thành mà còn góp phần củng cố những nhu cầu đạo đức, đặc biệt là hình thành và nuôi dưỡng những tình cảm, niềm tin và lý tưởng đạo đức Trên cơ

sở đó, giúp cho mỗi cá nhân có thể nhận diện được các mặt tích cực và tiêu cực trong hoạt động của con người và xã hội Từ đó con người sẽ có ý thức trách nhiệm hơn, dám vì mình, vì mọi người và vì những giá trị đạo đức đích thực Tất cả sẽ tạo thành động lực thúc đẩy cá nhân thực hiện hành vi đạo đức, đồng thời sáng tạo ra những giá trị đạo đức mới, phù hợp với giai đoạn lịch sử mới

Hiện thực xã hội những năm vừa qua, đôi lúc làm chúng ta thực sự lúng túng Tuy nhiên, không phải vì thực trạng đó mà đổ lỗi cho khách quan, cho nền kinh tế thị trường Mỗi chúng ta cần phải nhận diện các hiện tượng đó với những mặt tích cực và tiêu cực để kiểm soát và điều chỉnh hành vi của chính mình Nghĩa là phải có cái nhìn khách quan, phải có sự đánh giá nghiêm túc trước những diễn biến của đời sống đạo đức xã hội những năm vừa qua Đảng

ta cũng đã thừa nhận là “thiếu sự chuẩn bị đầy đủ”, “chưa chú ý đúng mức vấn đề giáo dục, rèn luyện phẩm chất chính trị và đạo đức” Chính vì xem nhẹ hay chưa chú ý đúng mức việc giáo dục đạo đức nên cả xã hội đã phải chứng kiến quá nhiều những hành vi vô đạo đức, phản luân lý Vì vậy, hơn lúc nào hết, cùng với việc đẩy nhanh tốc độ tăng trưởng kinh tế, việc chú trọng công tác giáo dục đạo đức với nhiều nội dung, bằng nhiều hình thức phù hợp, thiết thực, sẽ giúp mỗi người Việt Nam, đặc biệt là giúp cho thế hệ trẻ biết vươn lên với tinh thần, tình cảm và trách nhiệm của mình, làm chủ được một cách đúng đắn tri thức hiện đại, trở thành những con người có đầy tâm, đủ tài, biết

“đau với nỗi đau của đất nước, biết lo với nỗi lo chung của đất nước” Nói cách khác, trong giai đoạn phát triển mới, đòi hỏi mỗi cá nhân phải biết tự

“xoá đói về thông tin, về trí tuệ”, phải biết tự “xoá nghèo về nhân cách và đạo đức làm người” để thực sự trở thành những công dân vừa “hồng” vừa

“chuyên” nhằm xây dựng đất nước “đàng hoàng hơn, to đẹp hơn” như Bác Hồ

đã từng mong đợi Để làm được điều đó chúng ta cần nghiên cứu, vận dụng sáng tạo, tư tưởng Hồ Chí Minh về đạo đức để giáo dục đạo đức cho học sinh THPT đáp ứng yêu cầu của một người công dân trong xã hội mới Việc vận dụng tư tưởng Hồ Chí Minh về đạo đức để giáo dục đạo đức cho thế hệ trẻ học đường cũng như các từng lớp nhân dân là yêu cầu quan trọng cấp thiết trong giai đoạn hiện nay Điều này cần được tiến hành với nhiều hình thức sinh động, phong phú trên cơ sử nội dung khoa học và phương pháp truyền thụ có hiệu quả nhằm phát huy tính độc lập tự giác trong mỗi học sinh, từ đó hình thành cho học sinh phổ thông thói quen, kỹ năng vận dụng những tri thức đã học vào cuộc sống học tập, lao động và sinh hoạt

1.2 Vai trò, vị trí của môn GDCD và vấn đề giáo dục đạo đức cho học sinh THPT

Giáo dục công dân được hiểu theo nghĩa rộng là đào tạo thế hệ trẻ trở thành những người lao động mới với những phẩm chất và năng lực nhất định

về sức khỏe, đạo đức, trí tuệ, thẩm mỹ, đáp ứng được yêu cầu sự nghiệp đổi mới trong thời kỳ đẩy mạnh công nghiệp hoá, hiện đại hoá và hội nhập kinh

tế quốc tế

Mục tiêu của nền giáo dục xã hội chủ nghĩa là đào tạo những người tích

cực xây dựng và bảo vệ Tổ quốc có văn hoá cao, phát triển toàn diện Môn GDCD ở trường THPT cùng với các môn học khác đều có nhiệm vụ giáo dục

tư tưởng, đạo đức cho học sinh Song môn GDCD là môn trực tiếp nhất về mặt này “Môn GDCD có mục tiêu giáo dục học sinh THPT trở thành những công dân của nước Cộng hoà xã hội chủ nghĩa Việt Nam đáp ứng yêu cầu xây dựng và bảo vệ Tổ quốc Việt Nam Nói cụ thể hơn môn GDCD góp phần đào

tạo thế hệ trẻ trở thành những người lao động mới, hình thành ở họ những phẩm chất, năng lực, nhân cách của người công dân mới’’ {33; 8} Những kiến thức về môn học này bao gồm các tri thức thuộc về xây dựng nhân sinh quan, hình thành những quan niệm, tư tưởng tình cảm, hành vi của con người Tại hội nghị tập huấn giáo viên về GDĐĐ do Viện Khoa học Giáo dục Việt Nam tổ chức, Giám đốc Sở GD- ĐT TP.HCM TS, Huỳnh Công Minh khẳng định: “Những kiến thức từ môn GDCD đã vượt ra khỏi SGK để đến với từng đối tượng học sinh, kích thích tính tích cực, phù hợp với tâm lý của các em” Nếu như các môn học khác của khoa học tự nhiên và của khoa học xã hội có nhiệm vụ là cung cấp tri thức về tự nhiên và về xã hội thì môn GDCD cung cấp những tri thức về nhân sinh quan, tri thức làm người Những tri thức của GDCD trực tiếp xây dựng tư tưởng, tình cảm đạo đức và hành vi đạo đức, trách nhiệm và nghĩa vụ công dân đối với gia đình, học đường và cộng đồng

xã hội Trên cơ sở tri thức của môn học học sinh sẽ hình thành những quan điểm mới, những khuynh hướng tư tưởng mới, động cơ, hoài bão, lòng tin và hành vi tốt đẹp của con người

Nội dung chương trình môn GDCD ở trường THPT: “Được xây dựng

và phát triển dựa trên cơ sở tri thức của các môn khoa học cơ bản: Triết học, đạo đức học, kinh tế chính trị, chủ nghĩa xã hội khoa học, luật học và các đường lối chủ trương, chính sách của Đảng và pháp luật của Nhà nước hiện nay’’ Môn GDCD hướng vào ba mục tiêu cơ bản:

Một là: Trang bị tri thức công dân trên các lĩnh vực, chính trị, tư tưởng,

kinh tế, đạo đức, pháp luật

Hai là: Hình thành ý thức công dân, ý thức quyền và nghĩa vụ; giáo dục

tinh thần trách nhiệm, tình cảm lành mạnh của người công dân

Ba là: Rèn luyện hành vi, thói quen, ý thức, tình cảm đạo đức, phù hợp

với chuẩn mực xã hội, rèn luyện kỹ năng vận dụng kiến thứcđã tích luỹ giải quyết những vấn đề trong cuộc sống

Quá trình dạy học môn GDCD là quá trình khai thác tiềm năng và phát triển tâm lực học sinh, phát triển tính tích cực hoạt động nhận thức và năng lực tự hoàn thiện nhân cách của học sinh Coi trọng nguyên tắc hoạt động, gắn việc học tập với các hoạt động xã hội, hoạt động lao động sản xuất và hoạt động thực tiễn Môn GDCD hướng học sinh đến những giá trị cơ bản của người công dân Việt Nam trong thời kỳ đẩy mạnh CNH, HĐH; những giá trị văn hoá tốt đẹp của dân tộc và tiếp thu những tinh hoa văn hoá của nhân loại; giúp học sinh có sự thống nhất cao giữa ý chí và hành động, giữa lời nói và việc làm

Trên thực tế, công tác giáo dục tư tưởng, đạo đức cho học sinh thường thoát ly khỏi bộ môn GDCD Mọi người thường quan niệm việc giáo dục tư tưởng đạo đức cho học sinh chỉ tập trung ở một số người như: Ban giám hiệu, giáo viên chủ nhiệm, Đoàn thanh niên Vì vậy không gắn giáo dục tư tưởng với tri thức của môn GDCD Chưa nhận thức đầy đủ rằng tri thức của môn GDCD, bản thân nó đã chứa đựng tri thức về nhân sinh Do quan niệm trên dẫn đến coi nhẹ môn GDCD: coi đây là môn học phụ, thậm chí có thể cắt bớt giờ dạy, hoặc điều chuyển giáo viên khác sang dạy Làm như vậy, những người này không hiểu rằng tri thức về GDCD và việc vận dụng tư tưởng Hồ Chí Minh về đạo đức góp phần hình thành cho học sinh thế giới quan, nhân sinh quan, phương pháp nhận thức khoa học và hoạt động thực tiễn đa dạng, phong phú

Công tác giáo dục tư tưởng đạo đức cho học sinh là rất quan trọng trong nhà trường hiện nay Việc giáo dục tư tưởng phải được thực hiện thông qua kiến thức bài giảng, không thể hô hào chung chung, nêu khẩu hiệu và lời kêu

gọi thoát khỏi tri thức của bài giảng Phải gắn việc giáo dục tư tưởng đạo đức

ở môn học với ngoài thực tiễn xã hội, phải gắn bài giảng với các chủ đề lớn của xã hội Hầu hết học sinh THPT chưa trưởng thành về nhận thức và tâm sinh lý cho nên mức độ giáo dục đạo đức cho học sinh THPT là phải phù hợp với trình độ, lứa tuổi không thể đòi hỏi quá cao Giáo dục tư tưởng đạo đức cho học sinh thông qua môn GDCD, đó là việc làm bắt buộc và khó Ở đây, phải xuất phát từ các khái niệm của đạo đức học, triết học, của pháp luật để hình thành ở các em những tình cảm đạo đức và hành vi đạo đức, hành vi pháp luật Trong quá trình giáo dục tư tưởng, đạo đức cho học sinh phải gắn với thực tiễn, xuất phát và liên hệ với thực tiễn cuộc sống để giáo dục Mỗi giờ học phải mang lại cho người học những hiểu biết mới, kích thích học sinh suy nghĩ, xem xét lại những nhận thức của bản thân, từ đó bồi dưỡng ý thức đạo đức và hình thành những hành vi đạo đức tốt đẹp, trong sáng, trung thực trong cuộc sống hằng ngày Dựa trên khung chương trình và quan điểm chỉ đạo của Bộ Giáo dục Đào tạo, giáo viên giảng dạy có thể chủ động sáng tạo ra phương pháp giảng dạy phù hợp, thiết kế các đồ dùng dạy học hợp lý để sử dụng trong quá trình giảng dạy nhằm, thực hiện các mục tiêu của giáo dục đặt

ra, phát huy tính tích cực chủ động sáng tạo của học sinh, bồi dưỡng khả năng

tự học, lòng say mê học tập, khát vọng vươn lên để làm chủ bản thân và cuộc sống sau này

GDĐĐ là một trong những vấn đề nổi bật trong tư tưởng đạo đức Hồ Chí Minh Người đặc biệt chú ý đến vấn đề đạo đức và luôn quan tâm đến việc giáo dục đạo đức trong sự nghiệp trồng người Công cuộc đổi mới ở nước ta hiện nay đang cần những công dân tốt và đội ngũ cán bộ có đủ đức,

đủ tài Việc tăng cường công tác GDĐĐ là một trong những yêu cầu cấp thiết của sự nghiệp phát triển con người trong giai đoạn mới ở nước ta hiện nay Song để thực hiện quá trình này thành công cần gắn việc dạy và học với thực

tế cuộc sống, với đời sống hằng ngày của các em Theo Hồ Chí Minh, việc học tập phải được diễn ra ở mọi lúc, mọi nơi, không chỉ học trong nhà trường, trong sách vở, mà còn học lẫn nhau, học nhân dân; không học nhân dân là một thiếu sót lớn; học tập trong việc làm hằng ngày việc lớn cũng như việc nhỏ, học kinh nghiệm thành công cũng như kinh nghiệm thất bại

Những thành tựu to lớn và có ý nghĩa lịch sử của 20 năm đổi mới là điều kiện kinh tế xã hội làm thay đổi sự phát triển con người, đặc biệt là sự phát triển của các thế hệ thanh, thiếu niên Sự quan tâm đặc biệt giáo dục phổ thông đã hình thành môi trường giáo dục lành mạnh, an toàn để học sinh học tập, rèn luyện, phấn đấu, nuôi dưỡng khát vọng trở thành người đoàn viên thanh niên- công dân có ích cho xã hội Tổ chức Đoàn thanh niên Cộng sản

Hồ Chí Minh ở các trường THPT có vai trò to lớn trong rèn luyện đạo đức, xây dựng niềm tin, kế thừa truyền thống dân tộc, quê hương, giáo dục lý tưởng cho thanh niên- học sinh theo con đường Đảng và nhân dân ta đã chọn

Tuy nhiên quá trình đẩy mạnh CNH, HĐH và hội nhập kinh tế quốc tế

đã phát sinh nhiều vấn đề ảnh hưởng đến tâm lý, nhân cách của học sinh Mặt trái Internet là một ví dụ, bên cạnh những tiện ích như cung cấp thông tin nhanh chóng, kịp thời, rút ngắn khoảng cách giữa mọi người thì Intenet cũng đang là nguyên nhân dẫn tới sự suy giảm đạo đức học sinh nếu học sinh thiếu

kĩ năng chọn lọc thông tin Quá trình giáo dục đạo đức cho học sinh THPT là một quá trình lâu dài có nhiều khó khăn phức tạp, chịu tác động của nhiều yếu

tố như tâm lý lứa tuổi, ước mơ hoài bão, môi trường giáo dục gia đình, nhà trường, xã hội Do đó, trong quá trình giáo dục đạo đức cho học sinh giáo viên phải vận dụnc những quan điểm tư tưởng Hồ Chí Minh về giáo dục đạo đức cho thanh niên phân tích kỹ để đưa ra phương pháp giáo dục thích hợp với từng đối tượng học sinh

Thứ nhất, phải hiểu tâm lý lứa tuổi, tính cách của thanh niên

Là lãnh tụ của Đảng và của dân tộc nhưng Hồ Chí Minh luôn sống giản

dị, gần gũi và chan hoà với tất cả mọi người Với mỗi lứa tuổi Người luôn có hiểu biết sâu sắc Đối với nhi đồng Hồ Chí Minh viết:

Trẻ em như búp trên cành

Biết ăn, biết ngủ, biết học hành là ngoan {25; 203}

Cũng như vậy đối với thanh niên, Hồ Chí Minh thấy rõ: “Thanh niên ta rất hăng hái’’ {25; 162}, họ là thế hệ đang đứng trước ngưỡng cửa bước vào đời, tràn đầy khát khao lý tưởng, mang trong mình nhiều ước mơ và giàu tính sáng tạo Hơn nữa, họ còn là lớp người ham hiểu biết, nhanh nhạy với cái mới, muốn thể hiện sự khám phá, thể nghiệm Không chỉ có vậy, Hồ Chí Minh còn nhận thấy, thanh niên là lớp người sung sức, giàu lòng nhiệt thành, ham hành động để thử sức, sẵn sàng đón nhận khó khăn, thử thách Tuy nhiên, thanh niên là lứa tuổi mới lớn nên có nhiều tình cảm bồng bột, dễ xúc cảm, dễ chịu những tác động khách quan, cả tác động tốt và xấu Đặc biệt họ chưa có kinh nghiệm nên dễ nản chí, dễ giao động và vấp ngã Vì vậy trong quá trình giáo dục đạo đức cho thanh niên chúng ta cần hết sức lưu ý về điều này

Thứ hai: về lý tưởng sống của thanh niên

Hồ Chí Minh nhận thấy rằng, thanh niên là lực lượng to lớn, là một bộ phận quan trọng của dân tộc Thanh niên là lứa tuổi tràn đầy những ước mơ, hoài bão, mang trong mình tâm lý hướng tới cái cao đẹp, họ luôn cần đến những vũ khí tinh thần để vượt qua khó khăn, thử thách Việc bồi dưỡng giáo dục, giúp thanh niên hiểu được giá trị của độc lập dân tộc, bản chất tốt đẹp của chủ nghĩa xã hội chính là trang bị cho họ vũ khí tinh thần, từ đó họ sẽ xác định được ý thức trách nhiệm của mình đối với sự nghiệp xây dựng và bảo vệ

Tổ quốc Hồ Chí Minh đã từng nói tuổi trẻ đồng nghĩa với sáng tạo, năng

động, linh hoạt, đây là lứa tuổi đẹp nhất cuộc đời là mùa xuân của xã hội Trong điều kiện hiện nay chúng ta cần bồi dưỡng lý tưởng, lòng yêu nước, ý chí tự lực, tự cường, không cam chịu đói nghèo, lạc hậu, không chịu thua kém các nước trong khu vực và trên thế giới để tạo nên giá trị vững bền cho thanh niên, giúp cho họ tự tin vượt qua khó khăn thử thách, giúp cho thanh niên biết nhận ra cái đúng, cái sai, biết tiếp thu những tinh hoa, cũng như có bản lĩnh

chính trị vững vàng để vượt qua những cám dỗ trong cuộc đời

Lý tưởng độc lập dân tộc và chủ nghĩa xã hội đã trở thành niềm tin, lẽ sống của nhiều thế hệ khác nhau Do vậy, Hồ Chí Minh luôn nhắc nhở cần phải giáo dục cho thanh niên nhận thức đúng và hiểu được lý tưởng cao đẹp

ấy mà biết bao chiến sỹ cộng sản, người con yêu nước của dân tộc đã hi sinh, biết bao thế hệ thanh niên đã xếp bút nghiên lên đường ra trận chiến đấu khi tuổi đời còn rất trẻ Cần thiết phải giáo dục lý tưởng sống cho thanh niên giúp

họ ý thức được rằng con đường đi đến lý tưởng cao đẹp là con đường phải đổ

mồ hôi, xương máu nhưng là con đường vinh quang và rất đáng tự hào Những tấm gương đạo đức cách mạng tiêu biểu như Lý Tự Trọng, Trần Phú,

Hà Huy Tập cần phải được nêu gương để học sinh học tập, noi theo và từ đó xác định lý tưởng sống cho mình

Tuy nhiên trên thực tế đa số thanh niên có những biểu hiện rất tích cực trong quá trình học tập và rèn luyện như tự giác học tập, có nhiều ước mơ, hoài bão, ham học hỏi, khám phá, có lý tưởng sống cao đẹp…cũng còn tồn tại một bộ phận không nhỏ số thanh niên có biểu hiện tiêu cực như sống buông thả, chán nản, mất phương hướng trong cuộc sống Từ thực trạng đó, đòi hỏi trong quá trình giáo dục đạo đức cho thanh niên, học sinh THPT chúng ta phải nghiên cứu kỹ đặc điểm về tâm lý lứa tuổi, giáo dục hình thành lý tưởng sống cho học sinh giúp các em có những định hướng đúng đắn cho bản thân mình Vận dụng tư tưởng Hồ Chí Minh về đạo đức trong quá trình giáo dục

đạo đức cho học sinh; kết hợp việc đổi mới cụng tỏc giỏo dục cụng dõn là một trong những con đường cơ bản nhất để tạo nờn những chuyển biến tớch cực về đạo đức lối sống cho thanh niờn đặc biệt là học sinh THPT

Thứ ba, yếu tố tác động của gia đình

Gia đỡnh là nơi con người sinh ra và lớn lờn, là mụi trường đầu tiờn và cũng là tiểu mụi trường trọn đời của mỗi con người Trước đõy, Chủ tịch Hồ Chớ Minh đó từng nhấn mạnh: “Nhiều gia đỡnh cộng lại mới thành xó hội, xó hội tốt thỡ gia đỡnh càng tốt, gia đỡnh tốt thỡ xó hội mới tốt Hạt nhõn của xó

hội là gia đỡnh’’ {26; 523} Gia đỡnh khụng những là mụi trường đầu tiờn mà

cũn là mụi trường quan trọng trong việc giỏo dục nếp sống và hỡnh thành nhõn cỏch cho mỗi con người Núi cỏch khỏc, gia đỡnh là mụi trường khụng thể thiếu và cũng khụng thể thay thế được đối với sự phỏt triển của mỗi con người Bởi, “gia đỡnh là trường học đầu tiờn” trước khi con người đến với trường đời Một nhà nghiờn cứu đó rất cú lý khi cho rằng: “Tỡnh cảm nhõn hậu, phong độ xỳc cảm là trung tõm của nhõn tớnh Nếu tỡnh cảm nhõn hậu khụng được giỏo dục từ thời ấu thơ thỡ bạn sẽ khụng bao giờ giỏo dục được nữa, bởi vỡ chất người chõn chớnh đú chỉ được định hỡnh trong tõm hồn con người đồng thời với việc nhận thức những chõn lý đầu tiờn và quan trọng nhất…” {37; 523} Thi hào Gớt đó núi rằng, ai tỡm được sự bỡnh an trong tổ

ấm gia đỡnh, thỡ đú là người hạnh phỳc nhất Cho nờn “gia đình là môi tr-ờng

quan trọng bậc nhất trong giáo dục đạo đức” Bởi giỏo dục gia đỡnh là nền tảng cú tỏc động vụ cựng to lớn đến sự phỏt triển của cỏ nhõn và cả cộng đồng Điều đú đó lý giải vỡ sao Đảng và Nhà nước ta luụn coi việc xõy dựng gia đỡnh văn húa mới là một trong những nội dung quan trọng của chiến lược phỏt triển đất nước, phỏt triển con người Trong Bỏo cỏo chớnh trị tại Đại hội VIII, Đảng ta đó khẳng định: “Xõy dựng gia đỡnh no ấm, bỡnh đẳng, tiến bộ và hạnh phỳc, làm cho gia đỡnh thực sự là tế bào lành mạnh của xó hội, là tổ ấm của mỗi người’’ Vỡ vậy, trong giai đoạn hiện nay, việc xõy dựng gia đỡnh văn