Nâng cao chất lượng giáo dục đạo đức cho học sinh thpt huyện cao lãnh, đồng tháp trong điều kiện phát triển kinh tế thị trường

MỤC LỤC Trang Lời cảm ơn Danh mục các chữ cái viết tắt trong luận văn Danh mục các bảng, biểu đồ Chương 1 Sự cần thiết nâng cao chất lượng giáo dục đạo đức cho học sinh trung học phổ

BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO

TRƯỜNG ĐẠI HỌC VINH

-

VÕ THẾ ANH

NÂNG CAO CHẤT LƯỢNG GIÁO DỤC ĐẠO ĐỨC CHO HỌC SINH TRUNG HỌC PHỔ THÔNG HUYỆN CAO LÃNH, ĐỒNG THÁP

TRONG ĐIỀU KIỆN PHÁT TRIỂN KINH TẾ THỊ TRƯỜNG

LUẬN VĂN THẠC SỸ KHOA HỌC GIÁO DỤC

ĐỒNG THÁP – 2010

LỜI CẢM ƠN

Xin trân trọng cảm ơn các thầy, cô giáo khoa Giáo dục Chính trị, khoa Sau Đại học, Trường Đại học Vinh; Trường Đại học Đồng Tháp Đặc biệt xin bày tỏ lòng biết ơn sâu sắc Thầy giáo TS Đinh Trung Thành – người trực tiếp hướng dẫn khoa học; các trường THPT huyện Cao Lãnh và tất cả các bạn đồng môn, người thân đã động viên, giúp đỡ

và tạo mọi điều kiện thuận lợi để tôi hoàn thành khóa học cũng như trong quá trình nghiên cứu, hoàn thành luận văn

Mặt dù đã rất nhiều cố gắng nhưng công trình không thể tránh khỏi những hạn chế, thiếu sót, rất mong sự nhận xét, góp ý của quý thầy cô và các bạn để công trình được hoàn thiện

Đồng Tháp, tháng 12 năm 2010

Tác giả

MỤC LỤC

Trang

Lời cảm ơn Danh mục các chữ cái viết tắt trong luận văn Danh mục các bảng, biểu đồ

Chương 1 Sự cần thiết nâng cao chất lượng giáo dục đạo đức cho

học sinh trung học phổ thông trong bối cảnh phát triển kinh tế thị trường ở Việt Nam

7

1.1 Vai trò của đạo đức và giáo dục đạo đức cho học

1.2 Giáo dục đạo đức cho học sinh trung học phổ thông

trong bối cảnh phát triển kinh tế thị trường 17

Chương 2 Giáo dục đạo đức học sinh trung học phổ thông huyện

Cao Lãnh, tỉnh Đồng Tháp trong điều kiện phát triển kinh tế thị trường: Thực trạng và những vấn đề đặt ra 32

2.1 Tình hình đạo đức của học sinh trung học phổ thông ở

2.2

Thực trạng công tác giáo dục đạo đức cho học sinh ở một số trường trung học phổ thông huyện Cao Lãnh 36

Chương 3 Phương hướng và giải pháp nhằm nâng cao chất

lượng giáo dục đạo đức cho học sinh trung học phổ thông huyện Cao Lãnh, tỉnh Đồng Tháp trong điều kiện phát triển kinh tế thị trường

53

3.1

Phương hướng giáo dục đạo đức cho học sinh trung học phổ thông ở huyện Cao Lãnh trong bối cảnh hiện nay

53

3.2 Một số giải pháp nhằm nâng cao chất lượng giáo

dục đạo đức cho học sinh trong các trường trung học phổ thông ở huyện Cao Lãnh trong điều kiện phát triển kinh tế thị trường

PHỤ LỤC 4 90

MỞ ĐẦU

1 Tính cấp thiết của đề tài

Trong suốt cuộc đời, Chủ tịch Hồ Chí Minh đã dành rất nhiều tình cảm lớn lao cho thế hệ trẻ, thế hệ mà Người khẳng định sẽ là người chủ tương lai, là rường cột của nước nhà Ngay từ thời niên thiếu, được trực tiếp chứng kiến các phong trào yêu nước của nhân dân ta đầu thế kỷ XX Người đã thấy rõ sự đóng góp của tuổi trẻ Việt Nam trong sự trường tồn

và phát triển bền vững của dân tộc

Thanh niên (TN), học sinh (HS) là tương lai của đất nước, là một trong những nhân tố quyết định sự thành bại của sự nghiệp công nghiệp hóa, hiện đại hóa (CNH, HĐH), hội nhập quốc tế TN, HS được đặt ở vị trí trung tâm trong chiến lược bồi dưỡng, phát huy nguồn lực con người Chăm lo, phát huy nguồn lực con người, giáo dục thanh, thiếu niên vừa

là mục tiêu, vừa là động lực, đảm bảo cho sự ổn định và phát triển đất nước Mặc khác, trong xu thế hội nhập quốc tế và phát triển nền kinh tế thị trường (KTTT) định hướng Xã hội chủ nghĩa (XHCN) ở nước ta hiện nay, bên cạnh những mặt tích cực vẫn tồn tại nhiều hạn chế, tiêu cực: đó

là lối sống thực dụng, chạy theo “đồng tiền”; là tình trạng suy thoái đạo

đức, tha hóa nhân cách… của không ít người trong xã hội Là lứa tuổi mới lớn, HS trung học phổ thông (THPT) chịu tác động trực tiếp của xã

hội nên không nằm ngoài “dòng chảy” đó Một bộ phận HS trong thời

gian gần đây đạo đức xuống cấp một cách đáng báo động Một số truyền

thống tốt đẹp của dân tộc như “Tôn sư trọng đạo”, “Uống nước nhớ nguồn”, hiếu thảo, lễ phép trong giao tiếp… dần dần bị mai một Hồ Chí

Minh từng chỉ rõ: cách mạng (CM) là sự nghiệp lâu dài khó khăn và là trách nhiệm của nhiều thế hệ Vì vậy, việc bàn giao thế hệ không chỉ là trao lại những gì đã có mà điều quan trọng và khó khăn hơn nhiều là chuẩn bị và trang bị cho thế hệ sau những điều cần thiết, định hướng cho

TN những công việc phải làm để họ thực hiện thắng lợi nhiệm vụ, mục tiêu của CM Chính vì vậy, vấn đề quan tâm, giáo dục, đào tạo thế hệ trẻ chính là thực hiện theo quy luật khách quan nhằm đưa sự nghiệp CM của đất nước không ngừng phát triển Việc giáo dục, bồi dưỡng cho một thế

hệ là công việc hết sức công phu và bền bỉ Vì vậy, công tác giáo dục thế

hệ trẻ phải tạo nên một thế hệ vừa giỏi chuyên môn, có trình độ cao, phù hợp với sự phát triển của xã hội; đồng thời phải có đạo đức CM, phải trở thành là lực lượng “vừa hồng, vừa chuyên”

Thực hiện tư tưởng chỉ đạo của Người, Đảng ta luôn quan tâm, tạo điều kiện và lãnh đạo các cấp, các ngành tạo điều kiện cho sự lớn mạnh của phong trào Đoàn và công tác TN, đặc biệt ở trường THPT Trong tình hình mới, Đảng ta nhận thức tầm quan trọng của công tác TN trong trường học, xác định những vấn đề có tính chiến lược đối với công tác vận động và tập hợp TN Văn kiện Đại hội VII về công tác TN đã nhấn mạnh: “Sự nghiệp đổi mới có thành công hay không, đất nước bước vào thế kỷ 21 có xứng đáng trong cộng đồng thế giới hay không, CM Việt Nam có vững bước theo con đường chủ nghĩa xã hội (CNXH) hay không, phần lớn tùy thuộc vào lực lượng TN, vào việc bồi dưỡng, rèn luyện thế hệ TN; công tác TN là vấn đề sống còn của dân tộc, là một trong những nhân tố quyết định sự thành bại của CM”

Với các lý do trên tác giả chọn vấn đề: “Nâng cao chất lượng giáo dục đạo đức (GDĐĐ) cho HS THPT huyện Cao Lãnh, tỉnh Đồng Tháp trong điều kiện phát triển KTTT” làm đề tài luận văn Thạc sỹ, chuyên

ngành: Lý luận và phương pháp dạy học bộ môn Chính trị

2 Tình hình nghiên cứu liên quan đến đề tài luận văn

Ngày 07/11/2006, Bộ Chính trị đã ban hành Chỉ thị 06-CT/TW về thực hiện cuộc vận động “Học tập và làm theo tấm gương đạo đức Hồ Chí Minh” trong toàn Đảng và hệ thống chính trị

Ngày 08/9/2006 Thủ tướng Chính phủ có Chỉ thị số TTg về chống tiêu cực và khắc phục bệnh thành tích trong giáo dục Cuộc vận động “Mỗi thầy, cô giáo là tấm gương đạo đức, tự học và sáng tạo” cùng với phong trào thi đua “Xây dựng trường học thân thiện, HS tích cực” của ngành Giáo dục đã góp phần to lớn vào việc củng cố, nâng cao chất lượng và hiệu quả GDĐĐ trong các trường học

33/2006/CT-Xuất phát từ yêu cầu và vai trò quan trọng của công tác GDĐĐ cho

HS trung học phổ thông, đã có nhiều công trình khoa học trong và ngoài nước, luận văn, luận án nghiên cứu về vai trò của đạo đức và công tác GDĐĐ cho lứa tuổi HS THPT

Tiêu biểu cho các công trình khoa học đó, có thể kể đến: “Đẩy mạnh học tập và làm theo tấm gương đạo đức Hồ Chí Minh”, Nhà xuất bản

(Nxb) Chính trị quốc gia, Hà Nội, 2007, các tác giả của công trình này đã nghiên cứu về thực trạng suy thoái đạo đức, lối sống trong một bộ phận không nhỏ của cán bộ, đảng viên Cuốn sách cũng đã đề cập vấn đề đẩy mạnh học tập và làm theo tấm gương đạo đức Hồ Chí Minh trong cán bộ, đảng viên và toàn dân về tư tưởng đạo đức Hồ Chí Minh như: Trung với

nước, hiếu với dân; Cần, kiệm, liêm, chính, chí công vô tư; yêu thương con người, sống có tình, có nghĩa và có tinh thần quốc tế trong sáng

“Hồ Chí Minh nói về đạo đức cách mạng”, Nxb Lý luận Chính trị,

2007 đã nghiên cứu những nội dung cơ bản của tư tưởng Hồ Chí Minh

về đạo đức CM như: Trung với nước, hiếu với dân; Cần, kiệm, liêm,

chính, chí công vô tư; yêu thương con người, sống có tình, có nghĩa và

có tinh thần quốc tế trong sáng và những nguyên tắc, chuẩn mực đạo đức đối với các tầng lớp, giai cấp như: cán bộ, đảng viên, công nhân, nông dân, trí thức, thanh thiếu niên

Xuất phát từ tầm quan trọng của công tác GDĐĐ đối với TN, HS, Đảng ta đã có nhiều Nghị quyết, Chỉ thị về công tác TN, trong đó nhấn mạnh vai trò của công tác GDĐĐ cho TN như: Nghị quyết Hội nghị lần

thứ tư, Ban Chấp hành Trung Ương khóa VII “Về công tác TN trong tình hình mới”; Nghị quyết lần thứ hai, Ban Chấp hành Trung Ương khóa VIII “Về định hướng chiến lược phát triển sự nghiệp giáo dục và đào tạo trong thời kỳ công nghiệp hóa và nhiệm vụ đến năm 2000”

Ngoài ra, còn có một số công trình nghiên cứu GDĐĐ Hồ Chí Minh cho TN, SV và HS trong những năm gần đây như Luận án Tiến sỹ triết học của Đoàn Nam Đàn, Học viện Chính trị Quốc gia Hồ Chí Minh,

2005, “Vận dụng tư tưởng Hồ Chí Minh về giáo dục và đào tạo TN ở nước ta hiện nay” Luận án đó đã làm rõ thực trạng vận dụng tư tưởng

Hồ Chí Minh về giáo dục và đào tạo thanh niên trong thời gian qua

Như vậy, cho đến nay đã có nhiều công trình nghiên cứu về GDĐĐ

Hồ Chí Minh cho TN, HS, SV nhưng chưa có một công trình nào nghiên cứu chuyên sâu về nâng cao chất lượng GDĐĐ cho HS THPT Vì vậy, đây là công trình nghiên cứu không trùng lặp với các công trình khoa học

đã công bố, được xây dựng trên cơ sở khảo sát thực tiễn GDĐĐ cho HS

ở bậc học THPT trên địa bàn huyện Cao Lãnh, tỉnh Đồng Tháp

3 Mục đích và nhiệm vụ nghiên cứu

3.1 Mục đích nghiên cứu

Nâng cao chất lượng GDĐĐ cho HS các trường THPT huyện Cao Lãnh trong điều kiện phát triển KTTT

3.2 Nhiệm vụ nghiên cứu

- Làm rõ sự cần thiết của việc nâng cao chất lượng GDĐĐ cho HS THPT trong điều kiện phát triển KTTT

- Khảo sát thực trạng GDĐĐ ở một số trường THPT huyện Cao Lãnh hiện nay

- Đề xuất một số giải pháp nhằm nâng cao chất lượng GDĐĐ cho

HS các trường THPT ở Đồng Tháp trong điều kiện phát triển KTTT

4 Đối tượng và phạm vi nghiên cứu

4.1 Đối tượng nghiên cứu

Tình hình đạo đức và GDĐĐ cho HS THPT huyện Cao Lãnh, tỉnh Đồng Tháp trong bối cảnh phát triển KTTT

4.2 Phạm vi nghiên cứu

Đề tài tập trung nghiên cứu:

Tình hình GDĐĐ HS THPT và giải pháp nhằm nâng cao chất lượng GDĐĐ cho HS THPT huyện Cao Lãnh, tỉnh Đồng Tháp trong điều kiện phát triển KTTT

5 Phương pháp nghiên cứu

Việc nghiên cứu luận văn dựa trên cơ sở lý luận và phương pháp luận của chủ nghĩa Mác- Lênin, tư tưởng Hồ Chí Minh, quan điểm, chủ trương, chính sách của Đảng, Nhà nước, của khoa học giáo dục về GDĐĐ cho TN, HS

Đề tài sử dụng một số phương pháp nghiên cứu khoa học như: phương pháp lịch sử, phương pháp phân tích và tổng hợp, các phương

pháp quan sát, điều tra, thu thập thông tin, phương pháp thực nghiệm khoa học, đối chứng

Phương pháp trắc nghiệm: Sử dụng các phiếu điều tra về thông tin liên quan đến tư tưởng, đạo đức, lối sống, hoài bão của HS THPT ở huyện Cao Lãnh, tỉnh Đồng Tháp, qua đó thống kê tình hình đạo đức, chất lượng GDĐĐ cho HS THPT trên địa bàn huyện Cao Lãnh, tỉnh Đồng Tháp

6 Đóng góp mới về mặt khoa học của luận văn

Góp phần làm sáng tỏ thực trạng đạo đức và giải pháp nhằm nâng cao chất lượng GDĐĐ cho HS các trường THPT trong điều kiện phát triển KTTT ở huyện Cao Lãnh, tỉnh Đồng Tháp

Kết quả nghiên cứu của đề tài có thể sử dụng làm tài liệu tham khảo và vận dụng vào việc nâng cao chất lượng GDĐĐ cho HS THPT ở nước ta trong điều kiện phát triển KTTT

7 Kết cấu của đề tài

Ngoài phần mở đầu, kết luận, danh mục tài liệu tham khảo và phụ lục, nội dung luận văn gồm 03 chương 6 tiết

Chương 1

SỰ CẦN THIẾT NÂNG CAO CHẤT LƯỢNG GIÁO DỤC

ĐẠO ĐỨC CHO HỌC SINH TRUNG HỌC PHỔ THÔNG TRONG BỐI CẢNH PHÁT TRIỂN KINH TẾ THỊ TRƯỜNG Ở VIỆT NAM

1.1 Vai trò của đạo đức và giáo dục đạo đức cho học sinh trung học phổ thông

1.1.1 Quan điểm của chủ nghĩa Mác – Lênin về đạo đức trong đời sống xã hội

Theo quan điểm của chủ nghĩa Mác – Lênin; giáo dục, đạo đức thuộc về kiến trúc thượng tầng, nó có vai trò quan trọng trong việc tác động trở lại đối với cơ sở hạ tầng, nó thúc đẩy hoặc kiềm hãm sự phát triển của xã hội Triết học Mác – Lênin cho rằng: “Vai trò tích cực của ý thức, tư tưởng không phải ở chỗ nó trực tiếp tạo ra hay thay đổi thế giới vật chất mà là nhận thức thế giới khách quan và từ đó làm cho con người hình thành mục đích, phương hướng, biện pháp và ý chí cần thiết cho hoạt động của mình Sức mạnh của ý thức con người không phải ở chỗ tách rời điều kiện vật chất, thoát ly thực tại khách quan, mà là biết dựa vào điều kiện vật chất đã có, phản ánh đúng quy luật khách quan để cải tạo thế giới khách quan một cách chủ động, sáng tạo với ý chí, nhiệt tình

cao Con người phản ánh càng đầy đủ và chính xác thế giới khách quan thì càng cải tạo thế giới có hiệu quả” [15, tr.209 – 210] Vì vậy, phải phát huy tính năng động, sáng tạo của ý thức, phát huy vai trò nhân tố con người để tác động vào thế giới khách quan Đồng thời phải khắc phục bệnh bảo thủ trì trệ, thái độ tiêu cực thụ động, ỷ lại, ngồi chờ trong quá trình đổi mới hiện nay

Triết học Mác – Lênin cũng khái quát về ý thức đạo đức, một hình thái ý thức xã hội, như sau: “ý thức đạo đức là toàn bộ những quan niệm

về thiện, ác, tốt, xấu, lương tâm, trách nhiệm, hạnh phúc, công bằng…và

về những quy tắc đánh giá, điều chỉnh hành vi ứng xử giữa cá nhân với

xã hội, giữa cá nhân với cá nhân trong xã hội” [15, tr 590] Những quan niệm về đạo đức cùng những quy tắc đơn giản điều chỉnh hành vi đạo đức của con người được hình thành rất sớm trong xã hội nguyên thủy Khi xã hội có giai cấp ra đời, ý thức được hình thành và phát triển như một hình thái ý thức xã hội riêng

Ý thức đạo đức và đạo đức không phát triển tách rời sự phát triển của xã hội Ý thức đạo đức phản ánh tồn tại xã hội dưới dạng các quy tắc điều chỉnh (bằng dư luận xã hội) hành vi của con người Sự ý thức về lương tâm danh dự và lòng tự trọng…phản ánh khả năng tự chủ của con người là sức mạnh đặc biệt của đạo đức, là nét cơ bản quy định mặt đạo đức của con người, biểu hiện bản chất xã hội của con người Với ý nghĩa

đó, sự phát triển ý thức đạo đức là nhân tố biểu hiện tiến bộ xã hội

Ý thức đạo đức bao gồm hệ thống tri thức về giá trị và định hướng giá trị đạo đức, tình cảm và lý tưởng đạo đức, trong đó tình cảm đạo đức

là yếu tố quan trọng nhất, nếu thiếu nó thì những khái niệm, phạm trù đạo đức và mọi tri thức đạo đức thu nhận được bằng con đường lý tính không thể chuyển hóa bằng hành vi đạo đức

Trong tiến trình phát triển của xã hội đã hình thành những giá trị đạo đức mang tính nhân loại, tồn tại trong mọi xã hội và ở các hệ thống đạo đức khác nhau Đó là những quy tắc đơn giản nhằm điều chỉnh hành vi của con người, cần thiết cho việc giữ gìn trật tự xã hội chung và sinh hoạt thường ngày của mọi người

Tuy nhiên, trong xã hội có giai cấp thì nội dung chủ yếu của đạo đức phản ánh quan hệ giai cấp, nó có tính giai cấp Trong các phạm trù đạo đức luôn luôn phản ánh địa vị và lợi ích của giai cấp Mỗi giai cấp trong những giai đoạn phát triển của lịch sử xã hội đều có những quan niệm đạo đức riêng Giai cấp tiêu biểu cho xu thế phát triển đi lên của CNXH thì đại diện cho nền đạo đức tiến bộ Còn giai cấp phản động thì đại diện cho một nền đạo đức suy thoái Ph Ăng ghen cho rằng: “Xét cho đến cùng, mọi học thuyết về đạo đức đã có từ trước đến nay đều là sản phẩm của tình hình kinh tế của xã hội lúc bấy giờ Và vì cho tới nay xã hội đã vận động trong những sự đối lập giai cấp, cho nên đạo đức cũng luôn luôn là đạo đức của giai cấp: hoặc là nó biện hộ cho sự thống trị và lợi ích của giai cấp thống trị, hoặc là, khi giai cấp bị trị đã trở nên khá mạnh thì nó tiêu biểu cho sự nổi dậy chống lại sự thống trị nói trên và tiêu biểu cho lợi ích tương lai của những người bị áp bức” [15, tr.592]

Hiện nay ở một số nước Tư bản phương Tây đang có quan niệm sai lầm cho rằng, trong điều kiện của cuộc CM khoa học và công nghệ đã hình thành một kiểu đạo đức mới không có tính giai cấp Người ta đặc biệt nhấn mạnh đến đạo đức tôn giáo như một thứ đạo đức duy nhất có khả năng chỉ cho toàn thể loài người con đường phát triển đi lên

Đạo đức cộng sản được hình thành trong cuộc đấu tranh của giai cấp công nhân, bắt nguồn từ đạo đức CM của giai cấp công nhân Đạo đức cộng sản kế thừa, phát huy những giá trị đạo đức tốt đẹp của loài người, trước hết là của nhân dân lao động Đạo đức cộng sản phản ánh mối quan

hệ kinh tế của xã hội mới không còn áp bức, bóc lột giai cấp và chỉ đạo mọi hành vi đạo đức của con người Nó đòi hỏi sự hài hòa trong sự phát triển cá nhân và tập thể, coi trọng sự phát triển tự do và toàn diện của cá nhân, đồng thời chống mọi biểu hiện của chủ nghĩa cá nhân, tách rời đi tới đối lập lợi ích cá nhân và lợi ích cộng đồng

Ý thức tập thể, một nguyên tắc của đạo đức cộng sản, biểu hiện trước hết trong hoạt động của các thành viên xã hội mới Nói đòi hỏi một thái độ mới đối với lao động và thành quả của lao động Nó đòi hỏi mọi người phải coi lao động là trách nhiệm xã hội, là nghĩa vụ, là vinh dự, không dung nạp tư tưởng ăn bám, bóc lột

Đạo đức cộng sản thể hiện chủ nghĩa nhân đạo cao nhất, phản ánh bản chất của xã hội mới – xã hội lấy hạnh phúc con người làm mục đích của sự phát triển Nội dung đạo đức cộng sản còn bao gồm chủ nghĩa yêu nước và chủ nghĩa quốc tế Đạo đức cộng sản đòi hỏi mỗi người phải giác ngộ ý thức đoàn kết dân tộc, đoàn kết quốc tế, tích cực tham gia vào cuộc đấu tranh chung của nhân dân các dân tộc trên thế giới vì hòa bình, độc lập dân tộc, dân chủ và tiến bộ xã hội; kiên quyết chống mọi biểu hiện của chủ nghĩa dân tộc hẹp hòi và chủ nghĩa sôvanh nước lớn

Sự hình thành đạo đức cộng sản là kết quả của một quá trình giáo dục, đấu tranh xây dựng xã hội mới lâu dài, bền bỉ Hơn nữa xã hội mới –

xã hội XHCN, là xã hội vừa thoát thai từ xã hội cũ, trong lòng nó còn mang dấu ấn cả về kinh tế, lẫn tinh thần đạo đức của xã hội cũ Do đó để hình thành đạo đức mới phải đấu tranh xóa bỏ dần những tàn dư lỗi thời của đạo đức cũ

1.1.2 Quan điểm của Đảng Cộng sản Việt Nam, tư tưởng Hồ Chí Minh về giáo dục đạo đức

Đảng và Nhà nước ta đã xác định tính chất của nền giáo dục Việt Nam là: Nền giáo dục XHCN có tính chất nhân dân, dân tộc, khoa học,

hiện đại, lấy chủ nghĩa Mác – Lênin và tư tưởng Hồ Chí Minh làm nền tảng Giáo dục XHCN ở nước ta thể hiện tính chất nhân dân rộng rãi, mang bản sắc của dân tộc Việt Nam, nội dung, chương trình giáo dục phải gắn với những thành tựu mà loài người đã đạt được, không tụt hậu

so với thế giới Nghị quyết 09 về một số định hướng lớn trong công tác

tư tưởng (01-1995) của Bộ Chính trị đề ra trong công tác tư tưởng: “Chủ nghĩa Mác – Lênin, tư tưởng Hồ Chí Minh là nền tảng tư tưởng, kim chỉ nam cho hành động của Đảng ta và CM Việt Nam” [3, tr.415]

Chủ tịch Hồ Chí Minh và di sản tư tưởng của Người là một tài sản

vô cùng quý báo của dân tộc ta Nhấn mạnh đến tầm quan trọng của tư tưởng Hồ Chí Minh, Đại hội đại biểu toàn quốc lần thứ IX của Đảng ta khẳng định: “Tư tưởng Hồ Chí Minh là một hệ thống quan điểm toàn diện và sâu sắc về những vấn đề cơ bản của CM Việt Nam, là kết quả của

sự vận dụng và sáng tạo chủ nghĩa Mác – Lênin vào điều kiện cụ thể của nước ta, kế thừa và phát triển những truyền thống tốt đẹp của dân tộc, tiếp thu tinh hoa văn hóa của nhân loại Đó là tư tưởng về giải phóng dân tộc, giải phóng giai cấp, giải phóng con người; về độc lập dân tộc gắn liền với CNXH, kết hợp sức mạnh của dân tộc với sức mạnh của thời đại;

về sức mạnh của nhân dân, của khối đại đoàn kết dân tộc, về chính quyền nhân dân, xây dựng nhà nước thật sự của dân, do dân, vì dân; về quốc phòng toàn dân, xây dựng lực lượng vũ trang nhân dân, về phát triển kinh tế, văn hóa, không ngừng nâng cao đời sống vật chất và tinh thần của nhân dân; về đạo đức CM, cần, kiệm, liêm, chính, chí công, vô tư; về chăm lo bồi dưỡng thế hệ CM cho đời sau; về xây dựng Đảng trong sạch, vững mạnh, cán bộ, đảng viên vừa là người lãnh đạo, vừa là người đầy tớ thật trung thành của nhân dân Tư tưởng Hồ Chí Minh soi đường cho cuộc đấu tranh của nhân dân ta giành thắng lợi, là tài sản tinh thần to lớn của Đảng và của dân tộc ta”

Chủ tịch Hồ Chí Minh đã để lại cho dân tộc ta tấm gương sáng ngời

về đạo đức CM và rèn luyện đạo đức CM Chủ tịch Hồ Chí Minh đã viết rất nhiều tác phẩm về đạo đức Trong cuốn Đường Cách Mệnh, Người viết để huấn luyện những người yêu nước Việt Nam trẻ tuổi, vấn đề đầu tiên Người nhấn mạnh là tư cách người cách mệnh Trong thư gửi TN ngày 2/9/1965, Người căn dặn phải coi trọng giáo dục, rèn luyện đạo đức

CM của TN: “ Bác dặn thêm các cháu mấy điều… Luôn luôn trao dồi đạo đức CM, khiêm tốn, giản dị Chống kiêu căn tự mãn Chống lãng phí, xa hoa” [31, tr.504]

Những nguyên tắc xây dựng đạo đức mới của Chủ tịch Hồ Chí Minh

Nói đi đôi với làm, phải nêu gương về đạo đức

Trong suốt cuộc đời mình, Hồ Chí Minh đã giáo dục mọi người và chính bản thân Người đã thực hiện nói đi đôi với làm một cách nghiêm túc Người nói ít nhưng làm nhiều, có những vấn đề Bác chỉ làm mà không nói Do đó, chỉ có đi sâu vào đạo đức của Hồ Chí Minh, chúng ta mới thấy được những bản chất sâu xa của tư tưởng đạo đức Người

Người đã nêu ra một luận điểm quan trọng đối với cán bộ, đảng viên là: “Trước mặt quần chúng, không phải ta cứ viết lên trán chữ “cộng sản”

mà ta được họ yêu mến

Quần chúng chỉ quý mến những người có tư cách, đạo đức Muốn hướng dẫn nhân dân, mình phải làm mực thước cho người ta bắt chước” [25, tr.552]

Các tấm gương đạo đức phải hiểu theo một nghĩa rộng chứ không thể bó hẹp trong một khuôn mẫu nào đó Có những tấm gương riêng và chung, nhỏ và lớn, gần và xa Trên cơ sở một cái nền rộng lớn, vững chắc để xây dựng một nền đạo đức mới trở thành hành vi đạo đức ngày càng phổ biến trong toàn xã hội và chính những tấm gương đạo đức của

những người tiêu biểu, những người tốt, việc tốt có ý nghĩa thúc đẩy cho

xã hội ngày càng tốt đẹp hơn, văn minh hơn

Xây đi đôi với chống

Các hiện tượng xấu – tốt, đúng – sai, cái đạo đức và cái vô đạo đức vẫn thường đan xen nhau, đối chọi nhau, thông qua hành vi của từng con người thường diễn ra trong đời sống Cho nên, việc xây và chống trong lĩnh vực đạo đức vô cùng khó khăn và vất vả Điều đó đòi hỏi xây phải đi đôi với chống, muốn xây phải chống, chống nhằm mục đích xây

Vấn đề xây dựng đạo đức mới phải được tiến hành bằng việc giáo dục những phẩm chất, những chuẩn mực đạo đức mới từ trong gia đình đến nhà trường và ngoài xã hội Điều đặc biệt quan trọng trong việc GDĐĐ là phải khơi dậy ý thức đạo đức lành mạnh ở mọi người, để mọi người tự giác nhận thức được trách nhiệm đạo đức của mình

Trong quá trình xây dựng, bồi dưỡng những phẩm chất đạo đức mới, phải luôn luôn chú ý chống lại cái xấu, cái sai, cái vô đạo đức vẫn thường xảy ra trong cuộc sống thường ngày, vấn đề đáng quan tâm là cần phải phát hiện sớm, hướng mọi người vào cuộc đấu tranh cho sự trong sạch, làm mạnh về đạo đức Mặc khác, cần phải thấy trước những gì có thể xảy

ra để đề phòng, ngăn chặn

Để xây và chống đem lại hiệu quả thì phải tạo thành phong trào quần chúng rộng rãi Nhìn vào quá trình hoạt động thực tiễn của Hồ Chí Minh, chúng ta thấy Người phát động rất nhiều phong trào có sức lan tỏa rộng rãi Thông qua đó đã lôi cuốn mọi người vào cuộc đấu tranh nhằm xây

gì, chống gì rất cụ thể, rõ ràng, thôi thúc trách nhiệm đạo đức cá nhân, để mỗi người phấn đấu tự bồi dưỡng và nâng cao phẩm chất đạo đức CM Qua thực tiễn đã chứng minh cho chúng ta thấy những cuộc vận động đó

đã mang lại những kết quả to lớn

Phải tu dưỡng đạo đức suốt đời

Hồ Chí Minh đã nhiều lần nhắc nhỡ là mỗi người phải thường xuyên chăm lo tu dưỡng đạo đức như việc rửa mặt hàng ngày, và phải xem đó

là công việc phải làm kiên trì, bền bỉ suốt đời, không người nào có thể chủ quan, tự mãn Người viết: “Đạo đức CM không phải trên trời sa xuống Nó do đấu tranh, rèn luyện bền bỉ hàng ngày mà phát triển và củng cố Cũng như ngọc càng mài càng sáng, vàng càng luyện càng trong” [29, tr.293] Vì không chú ý điều ấy, nên có những người trong lúc đấu tranh thì hăng hái, trung thành, không sợ nguy hiểm, cực khổ, không sợ quân thù nhưng đến khi có ít quyền hạn trong tay thì sinh ra kiêu ngạo, xa xỉ, tham ô, lãng phí, quan liêu, hách dịch, cửa quyền… Từ

đó, Hồ Chí Minh đi đến một kết luận sâu sắc: “Một dân tộc, một đảng và mỗi con người, ngày hôm qua là vĩ đại, có sức hấp dẫn lớn, không nhất định hôm nay và ngày mai vẫn được mọi người yêu mến và ca ngợi, nếu lòng dạ không còn trong sáng nữa, nếu sa vào chủ nghĩa cá nhân Cho nên trong khi ta kiên trì và đẩy mạnh cuộc chiến đấu chống Mỹ, cứu nước, làm cho văn minh chiến thắng bạo tàn thì đồng thời phải loại trừ những cái xấu do chế độ cũ để lại trong xã hội và trong mỗi con người” [32, tr.557 – 558]

Theo quan điểm của Hồ Chí Minh, con người thì ai cũng có chỗ hay, chỗ dở, chỗ tốt, chỗ xấu, ai cũng có thiện, có ác ở trong lòng Nhưng vấn

đề là dám nhìn thẳng vào bản thân mình, tuyệt đối không được tự lừa dối,

mà cần phải thấy được cái tốt, cái thiện để phát huy và thấy rõ cái dở, cái xấu, cái ác để khắc phục

Tư tưởng Hồ Chí Minh về vai trò của giáo dục đạo đức trong việc hình thành, phát triển nhân cách học sinh trung học phổ thông

Hồ Chí Minh coi đạo đức là nền tảng của người CM, là nguồn nuôi dưỡng và phát triển của con người, cũng như gốc của cây, ngọn nguồn của sông suối Người viết: “Cũng như sông thì có nguồn mới có nước,

không có nguồn thì sông cạn Cây phải có gốc, không có gốc thì cây héo Người CM phải có đạo đức, không có đạo đức thì dù có tài giỏi mấy cũng không lãnh đạo được nhân dân” [25, tr.252-253] Người vẫn thường nói, đối với con người, sức có mạnh mới gánh được nặng và đi được xa, người CM phải có đạo đức CM mới hoàn thành được nhiệm vụ CM Bởi

vì, sự nghiệp độc lập dân tộc và CNXH là sự nghiệp rất to lớn, nặng nề

và đầy khó khăn, thử thách; con đường đi đến độc lập dân tộc và CNXH

là con đường đầy chông gai, đòi hỏi phải vượt qua chứ không phải là một đại lộ thẳng tắp Vì vậy, mỗi người, mỗi thế hệ phải phấn đấu không ngừng để đưa sự nghiệp CM đi đến thành công Toàn Đảng, toàn quân và mỗi người dân Việt Nam cần phải thường xuyên chăm lo cái gốc, cái nguồn, các nền tảng đạo đức quan trọng đó

Theo Chủ tịch Hồ Chí Minh, đạo đức CM giúp cho con người vững vàng trước mọi khó khăn, thử thách Bởi vì, có đạo đức CM thì gặp khó khăn, gian khổ, thất bại không rụt rè, lùi bước; khi gặp thuận lợi, thành công vẫn giữ vững tinh thần, chất phát, khiêm tốn, mới “lo trước thiên

hạ, vui sau thiên hạ”; lo hoàn thành nhiệm vụ cho tốt chứ không kèn cựa

về mặt hưởng thụ; không công thần, không quan liêu, không kiêu ngạo, không hủ hóa Chủ tịch Hồ Chí Minh và Đảng ta coi đạo đức là gốc, là nền tảng của người CM: “Người CM phải có đạo đức, không có đạo đức thì dù tài giỏi mấy cũng không lãnh đạo được nhân dân Vì muốn giải phóng cho dân tộc, giải phóng cho loài người là một công việc to tát, mà

tự mình không có đạo đức, không có căn bản, tự mình đã hủ hóa, xấu xa thì còn làm nổi việc gì?” [25, tr.252-253]

Đối với Đảng, Hồ Chí Minh yêu cầu xây dựng Đảng ta thật trong sạch và vững vàng Đảng phải “là đạo đức, là văn minh”, thì mới hoàn thành được sứ mệnh lịch sử vẻ vang của mình Người thường nhắc lại ý

của V.I Lê nin, Đảng Cộng sản phải tiêu biểu cho trí tuệ, danh dự, lương tâm của dân tộc mình và của thời đại

Theo quan điểm của Chủ tịch Hồ Chí Minh, đạo đức chính là những phẩm chất đòi hỏi con người cần phải có để tham gia vào cuộc đấu tranh cho độc lập dân tộc và CNXH, để có thể cống hiến được nhiều nhất cho cuộc đấu tranh ấy Đạo đức là nguồn gốc, là nền tảng, vì muốn làm CM thì yếu tố đầu tiên là con người phải có tâm trong sáng, đức cao đẹp đối với giai cấp công nhân, nhân dân lao động và toàn thể dân tộc ta Tâm và đức đó lại phải thể hiện trong các mối quan hệ xã hội hàng ngày với dân, với nước, với đồng chí, đồng nghiệp, với mọi người xung quanh mình Cần phải có tâm, có đức mới giữ vững được chủ nghĩa Mác – Lênin và đưa được chủ nghĩa Mác – Lênin vào cuộc sống Con đường Hồ Chí Minh đi đến chủ nghĩa Mác – Lênin, vận dụng sáng tạo và phát triển chủ nghĩa Mác – Lênin là một minh chứng rõ ràng về điều ấy Vì vậy, Người

đã thường xuyên quan tâm đến việc GDĐĐ cho mọi người Tùy theo tình hình cụ thể của từng thời kỳ CM, Hồ Chí Minh đề ra những yêu cầu đạo đức sát hợp để mọi người phấn đấu, rèn luyện để hoàn thành nhiệm vụ ngày càng nặng nề, khó khăn, phức tạp hơn và ngày càng giành thắng lợi

to lớn hơn cho sự nghiệp CM

Giáo dục đạo đức cho HS có ý nghĩa quan trọng đặc biệt đối với việc hình thành nhân cách, lối sống tốt đẹp của các em Thông qua GDĐĐ cho HS là điều kiện quan trọng giúp các em tồn tại và phát triển Hồ Chí Minh đã nhiều lần nhấn mạnh về tầm quan trọng của việc bồi dưỡng, giáo dục tư tưởng, chính trị, đạo đức cho thế hệ trẻ Bởi vì, trong xã hội

có giai cấp không thể có “một nền giáo dục phi chính trị”, “một nền giáo dục đứng trên giai cấp, không có tính Đảng”, “một nền giáo dục vô tư, phục vụ cho bất cứ nhà nước của chế độ nào” Việc giáo dục, bồi dưỡng thế hệ trẻ trong xã hội có giai cấp theo một mục tiêu nhất định

Hồ Chí Minh rất quan tâm đến việc GDĐĐ CM cho thế hệ trẻ, trong

đó có HS THPT Đó là nâng dần từ việc yêu thương ông bà, cha mẹ, anh chị em, yêu đồng bào… đến yêu Tổ quốc XHCN Người đặc biệt coi trọng đến trách nhiệm của thế hệ trẻ từ việc yêu lao động, học tập tốt, rèn luyện thân thể để phấn đấu nghiên cứu khoa học, có hoài bảo và nghĩa vụ làm cho đất nước ngày một giàu mạnh, văn minh, công bằng và tiến bộ

Hồ Chí Minh từ lúc còn nhỏ đến khi trưởng thành cũng như cả cuộc đời của Người là một tấm gương đạo đức mẫu mực, sáng ngời, tiêu biểu cho truyền thống đạo đức của nhân dân và của Đảng ta Người là một tấm gương sáng về tự giáo dục, rèn luyện với việc tiếp nhận sự giáo dục của gia đình, xã hội và môi trường sinh sống, Đặc biệt là, thông qua cuộc đời hoạt động CM của Người, chúng ta thấy Bác đã sớm suy nghĩ về thực trạng xã hội đương thời Trong phương pháp giáo dục bồi dưỡng thế

hệ trẻ, Hồ Chí Minh đã nêu gương và luôn căn dặn phải thể hiện lòng yêu thương, tôn trọng, dân chủ, bình đẳng với các đối tượng được giáo dục, tuyệt đối không được áp đặt, công thức, máy móc…

1.2 Giáo dục đạo đức cho học sinh trung học phổ thông trong bối cảnh phát triển kinh tế thị trường

1.2.1 Kinh tế thị trường và ảnh hưởng của nó trong việc giáo dục đạo đức học sinh trung học phổ thông

Kinh tế thị trường là thành tựu chung của văn minh nhân loại, là trình độ phát triển cao của kinh tế hàng hóa Đối với nước ta, một nước nông nghiệp, phát triển KTTT trong điều kiện hiện nay là cần thiết Nó đáp ứng yêu cầu của thực tiễn, giải phóng mọi năng lực sản xuất hiện có của đất nước vào sản xuất mà trước đây trong thời kỳ thực hiện cơ chế kế hoạch hóa tập trung, bao cấp nhiều tiềm năng của đất nước không được khai thác và sử dụng có hiệu quả Qua đó, phân công lao động ngày càng

phát triển cả về chiều rộng lẫn chiều sâu, các ngành nghề ngày càng đa dạng, phong phú và chuyên môn hóa cao

Kinh tế thị trường định hướng XHCN là nền kinh tế hàng hóa nhiều thành phần, vận động theo cơ chế thị trường có sự quản lý của Nhà nước, theo định hướng xã hội chủ nghĩa

Nền KTTT ở nước ta không phải là nền kinh tế quản lý theo kiểu tập trung, bao cấp như trước kia, cũng không giống nền KTTT tự do theo cách của các nước Tư bản Chủ nghĩa Mục tiêu hàng đầu của phát triển KTTT ở nước ta là giải phóng sức sản xuất, xây dựng cơ sở vật chất kỹ thuật cho CNXH hoàn thành sự nghiệp CNH, HĐH đất nước Thực hiện đường lối, Đảng ta khẳng định: Lấy sản xuất gắn liền với cải thiện đời sống nhân dân, tăng trưởng kinh tế đi đôi với tiến bộ và công bằng xã hội, khuyến khích làm giàu hợp pháp, gắn liền với xóa đói giảm nghèo Nền KTTT định hướng XHCN là một nền kinh tế bao gồm nhiều thành phần kinh tế trong đó kinh tế nhà nước giữ vai trò chủ đạo Đây là

sự khác biệt có tính chất bản chất giữa KTTT định hướng XHCN và KTTT Tư bản Chủ nghĩa Trong nền KTTT định hướng XHCN, lấy phân phối theo lao động là chủ yếu

Kinh tế thị trường kích thích sự phát triển kinh tế, tạo điều kiện thuận lợi cho sự phát triển về đạo đức của con người Con người trong điều kiện KTTT được độc lập, tự do và quyền bình đẳng trong cạnh tranh Trong điều kiện phát triển KTTT, con người có tính quyết đoán, tự chủ, tự chịu trách nhiệm, tính năng động sáng tạo

Bên cạnh những mặt tích cực nói trên, cơ chế thị trường cũng gây ra hàng loạt những hiện tượng tiêu cực đối với đạo đức và tiến bộ xã hội:

Một là, sự phân hoá giàu nghèo một cách sâu sắc, từ đó làm sâu sắc

thêm những mâu thuẫn xã hội

Hai là, KTTT dễ nảy sinh những tệ nạn xã hội: tham nhũng, tội

phạm, bạo lực, kích thích lòng tham lợi, khai thác cạn kiệt nguồn tài nguyên thiên nhiên, sức lực của người lao động Ngoài ra, KTTT kích thích chủ nghĩa thực dụng, chủ nghĩa cá nhân cực đoan, lối sống chạy theo đồng tiền, bất chấp đạo lý Đặc biệt, đối với những nước mới bước vào KTTT, sự ảnh hưởng tiêu cực của KTTT đối với các giá trị đạo đức truyền thống của dân tộc cũng trở thành một vấn đề nan giải

Như vậy, KTTT vừa có ảnh hưởng tích cực, vừa có ảnh hưởng tiêu cực đối với đạo đức

Chúng ta đang xây dựng nền KTTT theo định hướng XHCN Những tác động của nền KTTT đến đời sống văn hoá, đạo đức của con người Việt Nam rất lớn, trong bối cảnh phát triển KTTT thì những ảnh hưởng của nó đối với đạo đức là không nhỏ: Nhiều giá trị đạo đức bị “xói mòn” trong mỗi cá nhân, gia đình và toàn xã hội; lối sống gấp; tệ nạn xã hội gia tăng; quan hệ xã hội trở nên xấu hơn…

KTTT phát triển cùng với quá trình hội nhập kinh tế quốc tế làm cho

sự giao lưu văn hoá cũng phát triển Trong quá trình đó, chúng ta tiếp thu những tinh hoa văn hoá nhân loại, tuy nhiên bên cạnh đó có nhiều hành

vi trái với đạo đức dân tộc xâm nhập vào nước ta Những giá trị văn hoá tốt đẹp, tiến bộ bị pha tạp, đan xen với các yếu tố tiêu cực làm xói mòn bản sắc văn hoá dân tộc, tác động xấu đến tư tưởng của nhân dân

Phát triển KTTT theo hướng mở, thì sự cạnh tranh ngày càng trở nên gay gắt Vì lợi nhuận dẫn đến sự xung đột, những mâu thuẩn giữa các cá nhân, tập thể trong xã hội Từ đó tác động xấu đến truyền thống đoàn kết, yêu thương, giúp đỡ lẫn nhau của người Việt Nam, làm xói mòn giá trị đạo đức truyền thống của dân tộc

Dân tộc ta sống trọng tình, trọng nghĩa mang tính chất cộng đồng, làng xã Nhưng trong điều kiện phát triển KTTT thì lối sống ấy bị mai

một, phai mờ Ở không ít nơi, một bộ phận dân cư có lối sống ích kỷ, hẹp hòi, lối sống theo kiểu “đèn nhà ai nhà ấy sáng” thay cho lối sống “con người” trước đây Đạo đức ở một bộ phận nhân dân, đặc biệt là tầng lớp thanh thiếu niên, đang có xu hướng “trượt dốc” Đây thực sự là những tính hiệu “báo động đỏ” trong đời sống đạo đức ở nước ta hiện nay

Kinh tế thị trường phát triển, ma lực của đồng tiền đã làm xuất hiện những cách sống, cách sinh hoạt, cách suy nghĩ trái với chuẩn mực đạo đức của dân tộc, thậm chí làm xói mòn các giá trị truyền thống tốt đẹp của con người Việt Nam Nhiều hiện tượng trước đây được xem là xa lạ với Việt Nam thì nay được xem là bình thường, đó là lối sống lai căn mất gốc, coi thường tình làng nghĩa xóm… Một bộ phận không nhỏ TN, HS chạy theo lối sống của văn hoá phương Tây Họ thờ ơ với những truyền thống CM Nhiều bạn trẻ có xu hướng ỷ lại, dựa dẫm bố mẹ, không có tinh thần vươn lên trong cuộc sống, thấy khó khăn thì chùn bước Thế hệ

TN, HS – những chủ nhân tương lai của đất nước, nhưng dưới tác động của mặt trái KTTT họ có lối sống buôn thả, bất cần, thiếu bản lĩnh, bạo lực, chụp giật… Một hiện tượng khá điển hình trong TN, HS THPT là thái độ sống bàng quan với người xung quanh Điều đó, là nguyên nhân làm mất đi bản sắc văn hoá, đạo đức của dân tộc

Học sinh THPT đòi hỏi cần phải sống có lý tưởng, để thêm sức mạnh vượt qua mọi khó khăn, thử thách Tuy nhiên, mặt trái của KTTT

đã làm cho họ sống thiếu lý tưởng, sự dao động niềm tin, ít quan tâm đến tình hình đất nước, ý thức chấp hành pháp luật kém

Tệ nạn xã hội là một hiện tượng xã hội rất phức tạp, ảnh hưởng nghiêm trọng đến sự hình thành nhân cách và đạo đức của con người Việt Nam, xói mòn đạo đức dân tộc, phá vỡ hạnh phúc gia đình… là vấn

đề quan tâm lớn của Đảng và Nhà nước ta Tệ nạn xã hội phát triển khá phức tạp, mức độ ngày càng tăng, nổi cộm trong xã hội hiện nay, đặc biệt

đáng lo ngại là ở các trường học Những tệ nạn xã hội đang tồn tại, gia tăng và xâm nhập học đường dưới nhiều hình thức khác nhau

Kinh tế thị trường đã tạo nên tâm lý muốn kiếm nhiều tiền để nhanh chóng làm giàu bằng con đường bất chính như cờ bạc, trộm cướp… Đây

là những hành vi trái đạo lý con người, trái với hành vi văn minh của nhân loại, bất chấp cả pháp luật Cờ bạc làm cho đạo đức con người bị tha hóa, ảnh hưởng đến nếp sống văn hóa tốt đẹp của dân tộc, làm hư hỏng một bộ phận dân cư, đặc biệt là lớp trẻ, làm cho trật tự an toàn xã hội không đảm bảo, ảnh hưởng đến những người làm ăn lương thiện, chân chính

Trước những tác động của KTTT, việc buôn bán và vận chuyển ma túy làm cho tệ nạn nghiện hút, tiêm chích ma túy ngày càng tăng, trong

đó có một bộ phận không nhỏ HS, SV, thanh niên Tệ nạn nghiện hút làm cho con người thoái hóa tư tưởng, tiều tụy về thể xác, suy thoái giống nòi Những hành vi đó đã hoàn toàn trái ngược với đạo lý làm người, với mọi sự tiến bộ của xã hội Do đó, việc loại trừ nó là một vấn đề hết sức cấp bách

Với sự phát triển của công nghệ thông tin, bên cạnh việc HS thu nhận được những thông tin từ Internet, thì một bộ phận HS lại vào mạng

để “chát”, để chơi các trò chơi điện tử vô bổ Nó lôi kéo một bộ phận HS

xa rời cuộc sống đời thường để sống với thế giới ảo bên trong

Hơn 24 năm qua, đất nước ta đổi mới toàn diện trên mọi lĩnh vực của đời sống xã hội, trong đó đổi mới kinh tế là trọng tâm Thực chất của đổi mới kinh tế là chuyển từ mô hình kinh tế tập trung quan liêu hành chính bao cấp sang phát triển nền KTTT định hướng XHCN Việc chuyển sang phát triển KTTT định hướng XHCN đã và đang tác động mạnh mẽ đến mọi lĩnh vực của đời sống xã hội, nó vừa có tính tích cực,

vừa có tính tiêu cực đối với đạo đức xã hội nói chung, lứa tuổi HS THPT nói riêng

1.2.2 Sự cần thiết khách quan của giáo dục và nâng cao chất lượng giáo dục đạo đức cho học sinh trung học phổ thông ở Việt Nam trong điều kiện phát triển kinh tế thị trường

Không phải cứ xây dựng được KTTT là những phẩm chất tốt đẹp của con người tự nó hình thành Có những lúc, những nơi, KTTT không những không làm cho người ta năng động hơn, tốt đẹp hơn, mà ngược lại, còn làm tha hoá bản chất, biến con người thành gã nô lệ sùng bái đồng tiền hoặc kẻ đạo đức giả chỉ biết tôn trọng sức mạnh và lợi ích cá nhân, sẵn sàng chà đạp lên nhân phẩm, văn hoá, đạo đức, luân lý Bên cạnh những tác động tích cực, KTTT cũng có nhiều khuyết tật, hạn chế gây ra những tác động xấu đến học đường như: tệ nạn thương mại hoá trường học, xem nhẹ truyền thống tôn sư trọng đạo Quan hệ hàng hóa - tiền tệ làm sôi động thị trường nhưng cũng làm xói mòn nhân cách và phẩm chất con người

1.2.2.1 Sự biến đổi của thang giá trị đạo đức trong nền kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa

Giá trị đạo đức được con người lựa chọn và đánh giá, có ý nghĩa tích cực với đời sống xã hội và phù hợp với dư luận xã hội Một tổ hợp giá trị đạo đức hay một hệ thống giá trị đạo đức được xếp theo một thứ tự ưu tiên nhất định được gọi là thang giá trị đạo đức

Thang giá trị đạo đức được hình thành và phát triển phụ thuộc vào điều kiện lịch sử xã hội nhất định, và từ thang giá trị đạo đức, chủ thể đạo đức (dân tộc, nhóm, cá thể) có thể vận dụng nó để tạo lập một hoạt động, hành vi hay đánh giá một hiện tượng xã hội, một cử chỉ hành vi…được gọi là thước đo giá trị Đạo đức là sản phẩm của những điều

kiện lịch sử cụ thể Các giá trị đạo đức là kết quả của các mối quan hệ giữa người với người trong những hoàn cảnh lịch sử nhất định

Nghiên cứu thang giá trị đạo đức truyền thống Việt Nam có thể nêu lên một số nhận xét sau:

Trong thang giá trị đạo đức truyền thống, lòng yêu nước được xem

là cốt lõi, cơ bản, phổ biến và cao nhất Tinh thần đoàn kết, ý thức cộng đồng, lao động cần cù thông minh sáng tạo, thương người vì nghĩa, lối sống tình nghĩa thủy chung đó là những giá trị truyền thống quý báu của dân tộc Việt Nam Nghị quyết 09 của Bộ chính trị về một số định hướng lớn trong công tác tư tưởng hiện nay chỉ rõ: “Những giá trị văn hóa truyền thống vững bền của dân tộc Việt Nam là lòng yêu nước nồng nàn, ý thức cộng đồng sâu sắc, đạo lý thương người như thể thương thân”, đức tính cần cù, vượt khó, sáng tạo trong lao động Cũng cần phải thấy rằng, bên cạnh những mặt ưu điểm, trong thang giá trị đạo đức Việt Nam truyền thống cũng bộc lộ nhiều hạn chế của một nền văn hóa đạo đức được xây dựng trên cơ sở xã hội nông nghiệp và luôn luôn phải tiến hành chiến tranh chống ngoại xâm Nó chủ yếu đề cao phẩm chất chiến đấu “chống giặc cứu nước” mà ít nhiều xem nhẹ những phẩm chất lao động, xây dựng làm giàu cho đất nước Các giá trị đạo đức được đề cao

là các giá trị cộng đồng, còn các giá trị cá nhân còn mờ nhạt

Đất nước ta đang trong quá trình đổi mới toàn diện từ đổi mới kinh

tế, đến đổi mới chính trị, đổi mới văn hóa xã hội, đổi mới quan hệ quốc

tế Do đó, mọi lĩnh vực của đời sống xã hội đang có sự chuyển đổi sâu sắc và tác động đến đời sống tinh thần, trong đó các nhân tố tác động chủ yếu đến đạo đức là:

Quá trình cơ chế kinh tế tập trung quan liêu bao cấp sang cơ chế thị trường định hướng XHCN ở nước ta đang từng bước làm thay đổi các điều kiện kinh tế theo các hướng:

+ Chuyển từ nền kinh tế nông nghiệp hiện vật sang kinh tế hàng hóa, trao đổi lao động cho nhau qua thước đo giá trị là tiền

+ Chuyển từ kinh tế khép kín sang nền kinh tế mở, gắn với phân công lao động trong nước và quốc tế, chuyển từ nền kinh tế trên phạm vi

hộ gia đình, làng xóm, ít tính cạnh tranh sang kinh tế hàng hóa cạnh tranh quyết liệt trên phạm vi trong nước và thế giới Tác động của môi trường kinh tế vào giá trị đạo đức truyền thống, đặc biệt lối sống là rất đáng kể Chuyển sang cơ chế kinh tế mới, sự phân hóa xã hội là không tránh khỏi Cạnh tranh tạo ra sáng kiến và nâng cao năng suất lao động, đồng thời cũng làm cho sự rủi ro ngày càng cao, sự phân hóa thu nhập có chiều hướng gia tăng

Do tác động của lối sống thực dụng, chạy theo đồng tiền, “có cầu sẽ cung”, trong xã hội xuất hiện những tệ nạn xã hội mới, ảnh hưởng nghiêm trọng đến những chuẩn mực giá trị đạo đức truyền thống Đó là những điều kiện khách quan không thể tránh khỏi đang tác động trực tiếp vào những giá trị đạo đức truyền thống, nhất là vào tính cộng đồng, tình làng, nghĩa xóm

Nước ta mở cửa với thế giới, tham gia vào quá trình hợp tác phân công lao động quốc tế trong bối cảnh quốc tế và trong nước có nhiều diễn biến phức tạp, tuy có nhiều thời cơ thuận lợi, nhưng cũng rất nhiều khó khăn thử thách tác động đến nền tảng đạo đức dân tộc Những tư tưởng tư sản như chủ nghĩa thực dụng, chủ nghĩa tự do mới, chủ nghĩa đa nguyên chính trị và các thứ văn hóa phẩm đồi trụy cũng xâm nhập vào nước ta Mặt khác, lợi dụng ta mở cửa nền kinh tế, các thế lực thù địch quốc tế đang thực hiện chiến lược “diễn biến hòa bình”, tập trung vào lĩnh vực tư tưởng văn hóa, đạo đức, nhằm xóa bỏ CNXH ở Việt Nam

Sự biến động mạnh mẽ của các điều kiện kinh tế - xã hội, tất yếu không thể không có sự chuyển đổi thang giá trị đạo đức Vấn đề là

chuyển đổi theo hướng nào, tiến bộ hay thoái hóa, thăng hoa hay sa đọa Thực tế ở Việt Nam gần hai mươi lăm năm đổi mới cho thấy, thang giá trị đạo đức xã hội đang thay đổi cực kỳ nhanh chóng, phức tạp, có cả tích cực và tiêu cực, thậm chí có cả đảo lộn, sự biến động diễn ra nhiều chiều chưa ổn định

Trong điều kiện mới, các giá trị đạo đức truyền thống của dân tộc đang có những chuyển biến phức tạp, có đấu tranh giữa cái tiến bộ và cái lạc hậu, giữa thiện và ác, giữa lối sống lành mạnh, trung thực, thủy chung với lối sống thực dụng, dối trá, ích kỷ, ăn bám, chạy theo đồng tiền Đạo đức mới vừa phải đấu tranh với các hệ thống đạo đức khác, vừa phải đấu tranh để tự đổi mới, tự khẳng định mình trong điều kiện mới, trên cơ sở

kế thừa đổi mới cho thích ứng với tình hình mới Trong quá trình kế thừa

và đổi mới, những giá trị đạo đức nổi lên mấy xu hướng sau:

Thứ nhất, các giá trị đạo đức truyền thống của dân tộc được

khẳng định và phát triển trong điều kiện mới, chẳng hạn như: lòng yêu nước, lòng nhân ái, ý thức đoàn kết cộng đồng, lòng vị tha, tính trung thực…đều có sự biến đổi

Thứ hai, tư tưởng yêu nước là giá trị đạo đức hàng đầu xuyên suốt

quá trình lịch sử dân tộc Việt Nam từ khi dựng nước tới nay Trong bối cảnh hiện nay, yêu nước là yêu nhân dân, yêu CNXH, không chỉ yêu nhân dân nước mình mà còn quý trọng yêu mến nhân dân nước khác Yêu nước phải gắn với ý chí tự lực tự cường, sáng tạo trong lao động, học tập và nghiên cứu, khai thác mọi tiềm năng đất nước, bảo vệ độc lập dân tộc, quyền bình đẳng dân tộc, chiến thắng nghèo nàn, lạc hậu, từng bước nâng cao đời sống ấm no hạnh phúc của nhân dân, vươn lên ngang tầm thời đại mới

Thứ ba, lòng nhân ái là một truyền thống quý báu của dân tộc, cội

nguồn của đạo đức cần phải phát huy mạnh mẽ Ngày nay, những vấn đề

ngăn chặn cái ác, khuyến khích cái thiện, đoàn kết thương yêu con người, quý trọng của công, quan tâm đến nỗi bất hạnh của con người, chống chiến tranh, chống ma túy, nạn mại dâm, bệnh AIDS, chống nạn đói và mù chữ…là những vấn đề nhân đạo cấp bách Các giá trị đạo đức vốn hình thành trong CM dân tộc dân chủ được giữ gìn, trân trọng và bổ sung nội dung mới

Chủ nghĩa anh hùng CM trong chiến tranh nay chuyển sang hòa bình, chủ nghĩa anh hùng CM lại được phát huy trong công cuộc đổi mới xây dựng đất nước Từ ý chí không chịu mất nước, không chịu làm nô lệ chuyển sang ý chí không chịu nghèo đói, lạc hậu và lệ thuộc Giá trị tự

do trước đây được hiểu là quyền tự do của toàn dân tộc, nay mang thêm nhiều ý nghĩa về quyền tự do cá nhân, tự do hành nghề, tự do mưu cầu hạnh phúc Những giá trị đạo đức mới được bổ sung góp phần làm nên

sự phát triển đời sống tinh thần của xã hội ta hôm nay và những giá trị đó đang tạo một động lực thúc đẩy sự nghiệp đổi mới đất nước Trong quá trình đổi mới và định hướng thang giá trị đạo đức cần chống hai khuynh hướng cực đoan:

Một là, chống thái độ bảo thủ, đề cao quá mức truyền thống mà coi

nhẹ hoặc phủ nhận đổi mới

Hai là, chống thái độ hư vô, đi vào KTTT hiện đại hóa đất nước mà

xa rời những giá trị đạo đức truyền thống, làm mất đi bản sắc dân tộc, đánh mất bản thân mình Những hiện tượng yêu nước, lòng nhân ái, tính cộng đồng, ý chí kiên cường, bất khuất, siêng năng, tận tụy, liêm khiết, thủy chung, cần cù đã trở thành lối sống bền vững trong lịch sử dân tộc giờ đây phải được tăng cường đổi mới và hoàn thiện cả về nội dung, phương hướng

Đạo đức là một bộ phận của kiến trúc thượng tầng của ý thức xã hội, một mặt bị quy định bởi cơ sở hạ tầng của tồn tại xã hội; mặt khác nó

cũng có tính độc lập tương đối và tác động tích cực trở lại đối với cơ sở

hạ tầng, tồn tại xã hội Vì vậy trong điều kiện phát triển KTTT định hướng XHCN, đạo đức có vai trò rất to lớn

Chúng ta phát triển KTTT định hướng XHCN không phải là sự cộng sinh giữa chủ nghĩa tư bản và CNXH mà là sự phản ánh tổng thể các mối quan hệ biện chứng của các nhân tố XHCN CNXH vừa là mục tiêu của

sự định hướng, vừa hiện diện ngay từ đầu trong sự định hướng đó với tính cách là những nhân tố hợp thành, là những chồi non đang trưởng thành và phát triển hoàn thiện đạt đến mục tiêu của CNXH Những nhân

tố đó là “nhà nước của nhân dân lao động dưới sự lãnh đạo của Đảng”,

“nền kinh tế hàng hóa nhiều thành phần, kinh tế nhà nước đóng vai trò chủ đạo, cùng với kinh tế hợp tác trở thành nền tảng”, “tăng trưởng kinh

tế gắn liền với tiến bộ và công bằng xã hội”

Như vậy, mục tiêu định hướng XHCN của CM nước ta đồng nhất với mục tiêu của chủ nghĩa nhân đạo là làm cho mọi người đều có cơm

ăn, áo mặc, ai cũng được học hành, xã hội công bằng, dân chủ, văn minh KTTT theo định hướng XHCN, ngay từ trong bản chất của nó đã chứa đựng yếu tố luân lý đạo đức

Trước hết cần phải thấy rằng, nền KTTT không phải là thuộc tính riêng của chủ nghĩa tư bản Nó là phương thức tiến hành sản xuất của nhiều chế độ xã hội phù hợp với yêu cầu hoạt động của lực lượng sản xuất kể cả trình độ hiện đại

Trong điều kiện xã hội tư bản, dựa trên chế độ sở hữu tư nhân về tư liệu sản xuất, mục đích của người sản xuất hàng hóa là thu được giá trị thặng dư, tức là bóc lột lao động thặng dư của người lao động để gia tăng

tư bản tư nhân, còn thỏa mãn nhu cầu đời sống của con người chỉ là phương tiện để đạt mục đích Ngược lại, nền kinh tế thị trường định hướng XHCN khác hẳn về chất so với nền KTTT khác Ở đây kinh tế

nhà nước đóng vai trò chủ đạo, cùng với kinh tế hợp tác trở thành nền tảng cho toàn bộ nền kinh tế Nhiệm vụ của nó là giải phóng lực lượng sản xuất, lấy việc nâng cao hiệu quả của kinh tế và xã hội, cải thiện đời sống nhân dân là mục tiêu hàng đầu trong việc khuyến khích các thành phần kinh tế Muốn vậy, đòi hỏi phải sử dụng hợp lý, hữu hiệu các nguồn vốn (thiết bị, nguyên liệu, nhân lực) để nâng cao hiệu quả sản xuất, bảo đảm chất lượng sản phẩm và bảo vệ quyền lợi cho người tiêu dùng là biểu hiện các quan niệm giá trị đạo đức

Thực tiễn cho thấy, động lực của sự phát triển KTTT định hướng XHCN, ngoài những nhân tố kinh tế, còn có cả nhân tố phi kinh tế, kể cả nhân tố tinh thần đạo đức: như tinh thần yêu nước, yêu CNXH, ý thức độc lập tự chủ, tự cường của cán bộ, đảng viên và nhân dân Đó chính là những tình cảm và giá trị đạo đức cao đẹp của người Việt Nam Dựa trên những giá trị đó, mọi tài năng sáng tạo, mọi nguồn lực to lớn của đất nước, của nhân dân ta sẽ được tập hợp và phát huy để hướng vào mục tiêu đưa nước ta trở thành một nước XHCN phồn vinh, sánh vai cùng các nước phát triển trên thế giới

Ngày nay, trong công cuộc đổi mới đất nước, Đảng ta xác định nhiệm vụ trọng tâm là phát triển kinh tế, điều đó không có nghĩa là xem nhẹ vai trò của đạo đức Đảng ta luôn khẳng định vai trò quyết định của nhân tố con người, đó phải là những con người phát triển cao về trí tuệ, cường tráng về thể chất, trong sáng về đạo đức, phong phú về tinh thần, trong đó đạo đức mới là một động lực tinh thần to lớn thúc đẩy phong trào thi đua yêu nước, hăng say lao động sản xuất, thực hành tiết kiệm, phát huy sáng kiến kỹ thuật, làm việc có chất lượng và hiệu quả cao của nhân dân lao động

Trước những biến đổi của thang giá trị đạo đức, đạo đức ngày càng

có chiều hướng “xuống dốc” ảnh hưởng đến lĩnh vực đặc trưng cho nhân

tính, đạo đức rất nhạy cảm trước tác động của KTTT Vì vậy, vấn đề GDĐĐ đối với lứa tuổi HS THPT đã trở thành vấn đề cấp bách hiện nay,

đó là điều kiện khách quan trong việc giáo dục đạo đức cho học sinh THPT nói chung và học sinh THPT huyện Cao Lãnh nói riêng

1.2.2.3 Giáo dục đạo đức cho học sinh trung học phổ thông là một yêu cầu cấp bách

Giáo dục đạo đức là một quá trình hoạt động có mục đích, có tổ chức

có kế hoạch nhằm biến những nhu cầu, chuẩn mực, giá trị đạo đức theo yêu cầu của xã hội thành những phẩm chất, giá trị đạo đức của cá nhân nhằm góp phần phát triển nhân cách của mỗi cá nhân và thúc đẩy sự phát triển tiến bộ của xã hội

Giáo dục đạo đức cho học sinh có vai trò quan trọng, hình thành những phẩm chất, nhân cách của con người, phản ánh ý thức, tình cảm, ý chí, hành vi, thói quen và cách ứng xử của các em trong các mối quan hệ với tự nhiên, với xã hội, giữa bản thân với người khác và với chính bản thân mình

Giáo dục đạo đức cho học sinh có vai trò rất lớn đến sự phát triển xã hội, xã hội phát triển sẽ thúc đẩy đạo đức phát triển Những mối quan hệ

xã hội của học sinh sẽ quy định những chuẩn mực, thang giá trị đạo đức cho các em Đồng thời, nhằm mục đích bảo vệ xã hội Đặc biệt, đạo đức Cộng sản Chủ nghĩa còn góp phần xoá bỏ xã hội cũ để thiết lập xã hội mới tiến bộ hơn

Giáo dục đạo đức còn có vai trò rất lớn trong việc hình thành nhân cách Có thể nói chức năng quan trọng nhất của đạo đức là định hướng trong việc hình thành và phát triển nhân cách Rõ ràng muốn được mọi người chấp nhận thì học sinh phải nắm được những nguyên tắc, chuẩn mực của xã hội để lựa chọn cho mình những hành vi và cách ứng xử cho phù hợp theo quan điểm đạo đức tiến bộ xã hội Như vậy, công tác giáo

dục đạo đức góp phần quan trọng vào việc hình thành và phát triển nhân cách cho học sinh nói chung và học sinh THPT nói riêng

Đạo đức là một mặt giáo dục bắt buộc, một bộ phận cấu thành của quá trình giáo dục trong trường học (đức, trí, thể, mĩ, kỹ thuật tổng hợp, hướng nghiệp…), trong đó giáo dục đạo đức được xem là nền tảng, gốc

rễ tạo ra nội lực tiềm năng vững chắc cho các mặt giáo dục khác Quá trình giáo dục đạo đức tạo ra nhịp cầu gắn kết giữa nhà trường với xã hội, con người với cuộc sống

Trong báo cáo kiểm điểm việc thực hiện nghị quyết Trung Ương 2 khoá VIII và phương hướng phát triển giáo dục đến năm 2010 có nêu: Vấn đề bức xúc nhất trong giáo dục nước ta hiện nay là chất lượng giáo dục toàn diện, trước hết là chất lượng giáo dục chính trị, lý tưởng, đạo đức sống… Những nhiệm vụ của các quá trình giáo dục đạo đức không chỉ định hướng cho các hoạt động giáo dục đạo đức, mà còn định hướng cho hoạt động dạy nói chung, dạy môn học nói riêng

Tăng cường giáo dục thế giới quan khoa học: Thế giới quan quyết định xu hướng lý tưởng, đạo đức và các phẩm chất tư tưởng của con người Vì vậy việc tăng cường giáo dục thế giới quan khoa học sẽ giúp cho học sinh có những suy nghĩ đúng đắn với niềm tin khoa học

Tăng cường giáo dục tư tưởng cách mạng xã hội chủ nghĩa cho học sinh, nâng cao lòng yêu nước xã hội chủ nghĩa, tăng cường ý thức lao động và tự lao động Trong hoàn cảnh hiện nay cần đặc biệt quan tâm giúp cho các em ngăn ngừa và khắc phục biểu hiện sai trái như: lười lao động, học tập, ỷ lại vào người khác, muốn xoay sở làm ăn bất chính Tăng cường giáo dục pháp luật, kỷ luật, lòng yêu thương con người

và hành vi ứng xử có văn hoá trong các mối quan hệ xã hội Giáo dục học sinh biết yêu quý và kính trọng ông bà, anh chị em, những người thân thích trong gia đình, họ hàng, thầy cô giáo, bạn bè những người

xung quanh… biết thông cảm quan tâm và giúp đỡ người khác, nhất là những người già, những người tàn tật, những người gặp tai nạn rủi ro, để đem lại niềm vui cho người khác, biết hy sinh quyền lợi cá nhân biết ứng

xử tế nhị, lịch sự, biết và dám đấu tranh với những biểu hiện coi thường,

hạ thấp nhân phẩm

Trong nhà trường phổ thông các phẩm chất đạo đức cần trau dồi cho học sinh một cách liên tục, khoa học, hợp lý và được phân thành từng nhóm theo từng quan hệ xã hội: Quan hệ cá nhân với cộng đồng (trung thành với lý tưởng xã hội chủ nghĩa và chủ nghĩa cộng sản, yêu nước, yêu hoà bình tự hào dân tộc, tin yêu Đảng và kính yêu Bác Hồ …), quan

hệ cá nhân với bản thân, với người khác như ruột thịt, bạn bè, đồng chí…

có tinh thần xã hội chủ nghĩa, tôn trọng ý kiến tập thể, tôn trọng các nguyên tắc và chuẩn mực do tập thể đề ra Biết quý trọng và bảo vệ môi trường tự nhiên

Kết luận chương 1

Quan điểm của Chủ nghĩa Mác – Lênin, Đảng Cộng sản Việt Nam,

tư tưởng Hồ Chí Minh về đạo đức và GDĐĐ đã khẳng định vai trò của đạo đức và giáo dục đạo đức, hình thành đạo đức mới, đạo đức Cộng sản; giác ngộ ý thức đoàn kết dân tộc, đoàn kết quốc tế, tích cực tham gia vào cuộc đấu tranh chung của nhân dân các dân tộc trên thế giới vì hòa bình, độc lập dân tộc, dân chủ và tiến bộ xã hội

Ở Việt Nam, Nền KTTT có những ảnh hưởng tích cực và tiêu cực

đối với xã hội nói chung và đạo đức HS THPT nói riêng Để hạn chế những mặt tiêu cực ảnh hưởng đến đạo đức, cần GDĐĐ cho các em, hình thành lối sống có lý tưởng, lành mạnh, trung thực, sống bằng lao động

của chính mình, có ý thức bảo vệ thành quả của lao động, chăm lo lợi ích của cộng đồng; tránh những mặt tiêu cực của KTTT ảnh hưởng đến đạo đức như: lối sống thực dụng, ích kỷ, dối trá, ăn bám, chạy theo đồng tiền bất chính… Vì vậy, GDĐĐ mới cho HS, làm lành mạnh đời sống tinh thần là một trong những nhiệm vụ quan trọng trong công tác giáo dục trong thời kỳ đẩy mạnh công nghiệp hóa và hội nhập quốc tế của Đảng

và Nhà nước ta

Chương 2

GIÁO DỤC ĐẠO ĐỨC HỌC SINH TRUNG HỌC PHỔ THÔNG HUYỆN CAO LÃNH, TỈNH ĐỒNG THÁP TRONG ĐIỀU KIỆN PHÁT TRIỂN KINH TẾ THỊ TRƯỜNG: THỰC TRẠNG VÀ NHỮNG VẤN ĐỀ ĐẶT RA

2.1 Tình hình đạo đức của học sinh trung học phổ thông ở huyện Cao Lãnh trong những năm qua

Huyện Cao Lãnh là một huyện rộng lớn trong tổng số 12 huyện, thị, thành của tỉnh Đồng Tháp Dân cư ở đây chủ yếu sống nhờ nghề nông và buôn bán nhỏ, nhìn chung kinh tế còn gặp nhiều khó khăn, chưa phát triển hạ tầng cơ sở đầy đủ, thu nhập chủ yếu bằng nghề nông, một số xã trong khu vực còn ở cách xa trường học, HS đi học còn gặp nhiều khó khăn …Tuy nhiên, sự nhận thức về việc cho con em đi học của nhân dân

ở đây cũng có nhiều tiến bộ, hầu hết các bậc phụ huynh HS đều tạo điều kiện thuận lợi cho các cháu đi học Đó là điều kiện thuận lợi cho các trường THPT ở huyện Cao Lãnh

Hiện nay, cả huyện có tổng số 5 trường THPT; trường THPT Cao Lãnh 1, trường THPT Cao Lãnh 2, trường THPT Thống Linh, trường THPT Kiến Văn và trường THPT Nguyễn Văn Khải - trường còn ghép THPT và THCS Ngoài ra, còn có Trung tâm Giáo dục Thường xuyên huyện Cao Lãnh nằm ở Thị trấn Mỹ Thọ ngoài việc đào đạo nghề còn tuyển sinh một số HS THPT Các trường THPT huyện Cao Lãnh được phân bố hợp lý trên địa bàn huyện Cao Lãnh, giúp các em thuận lợi hơn trong việc đến trường học tập

Học sinh huyện Cao Lãnh có truyền thống hiếu học Thế hệ sau tiếp nối thế hệ trước luôn luôn nỗ lực không ngừng, ngày đêm ra sức học tập

để mở mang kiến thức, đem lại những thành tích cao cho bản thân, gia đình, họ hàng, làm sớm và quê hương Không chỉ kế thừa truyền thống hiếu học của ông cha để lại, lớp lớp thế hệ HS Cao Lãnh luôn luôn tu dưỡng, rèn luyện phẩm chất đạo đức CM để trở thành những công dân có đạo đức tốt

Trong công cuộc đổi mới, nước ta chuyển đổi từ nền kinh tế tập trung quan liêu, bao cấp sang nền kinh tế hàng hóa nhiều thành phần, vận hành theo cơ chế thị trường, dưới sự quản lý của nhà nước theo định hướng XHCN thì bên cạnh những mặt ưu điểm vượt trội so với trước, đồng thời kéo theo những tiêu cực, hạn chế không thể tránh khỏi Mặt tích cực là tạo cho HS năng động, nhạy bén, sáng tạo, chủ động trong quá trình học tập, chiếm lĩnh tri thức; là môi trường thuận lợi để các em phát huy hết khả năng, năng lực của bản thân nhằm học tập đạt kết quả tốt Tuy nhiên, nó lại có những mặt trái, mặt tiêu cực đòi hỏi mỗi chúng

ta cần phải ngăn chặn kịp thời Đó là sự suy thoái về đạo đức, lối sống; là lối sống thực dụng, chạy theo đồng tiền; đó là môi trường, mảnh đất màu

mở tạo cơ hội thuận lợi cho chủ nghĩa cá nhân trỗi dậy và phát triển… Những “độc tố” đó tác động trực tiếp đến các em trong khi HS chưa

trang bị tốt sức đề kháng để có thể chống chọi lại Khi nó xâm nhập vào tâm hồn các em thì vô cùng nguy hiểm, đó là làm phai nhạt lý tưởng CM, thái độ bàng quan, thờ ơ trước những biến đổi mau lẹ của đất nước, phẩm chất đạo đức xuống cấp nghiêm trọng, mắc các tệ nạn xã hội… Từ đó dẫn đến các em quên mất nhiệm vụ chính là học tập, không chú tâm việc học hành Là một huyện của tỉnh Đồng Tháp, HS THPT của Cao Lãnh cũng chịu sự tác động chung của mặt trái cơ chế thị trường Đó là tình trạng đạo đức của một bộ phận HS xuống cấp một cách đáng báo động Hiện tượng kéo bè, kéo cánh để gây gỗ đánh nhau giữa các HS trong trường ngày càng tăng Một bộ phận HS không chú tâm vào việc học tập, xác định đi học không phải để có kiến thức mà để có cơ hội thoát sự kiểm soát của gia đình, tránh khỏi phải lao động nặng nhọc ở gia đình Những HS này có tư tưởng, đạo đức, lối sống vô cùng kém, học tập tiếp thu chậm nhưng những mặt tiêu cực của xã hội thì nhiễm rất nhanh, từ đó dẫn đến có những hành vi trái với chuẩn mực đạo đức của HS như: không nghe lời thầy cô, nói năng thiếu văn hóa, ăn mặc luộm thuộm; ở nhà thì không nghe lời ông bà, cha mẹ, thích thì làm không thích thì nghỉ, đi đâu không cần xin phép cha mẹ, tụ tập chơi game đến tận khuya mới về nhà, yêu đương lăng nhăn… Đứng trước thực trạng đó, trong mấy năm qua các trường THPT trên địa bàn huyện Cao Lãnh đã tăng cường công tác GDĐĐ, lối sống cho HS nhằm ngăn chặn tình trạng xuống cấp

về đạo đức, từng bước nâng cao đạo đức của các em ngày càng đạt hiệu quả tốt hơn Đặc biệt là kể từ khi thực hiện cuộc vận động “Học tập và làm theo tấm gương đạo đức Hồ Chí Minh” mà Bộ Chính trị đã phát động trong toàn Đảng, toàn dân ta, trong đó có các trường THPT trên địa bàn huyện Cao Lãnh để giáo dục cho HS thì đạo đức của các em đã tiến

bộ rõ rệt Qua khảo sát một số trường THPT trên địa bàn của huyện về

kết quả xếp loại đạo đức trong bốn năm học gần đây thì thấy rất rõ điều

này (xem bảng 2.1 và Biểu đồ 2.2)

Bảng 2.1 Đánh giá xếp loại đạo đức HS

(%)

Khá (%)

Trung bình (%)

Yếu (%)

Kém (%)

Biểu đồ 2.2 Đánh giá xếp loại đạo đức HS

Tỷ lệ HS có đạo đức tốt năm học 2007-2008 tăng 6,28 % so với năm học 2006-2007 Điều đó chứng tỏ rằng ngay sau khi cuộc vận động “Học tập và làm theo tấm gương đạo đức Hồ Chí Minh” mà Đảng ta phát động

Biểu đồ đánh giá xếp loại đạo đức học sinh

đã đem lại hiệu quả rõ rệt Nhưng, sau đó tình hình đạo đức HS lại có chiều hướng xuống dốc từ năm 2007- 2008 đến năm học 2009 – 2010:

Tỷ lệ HS có đạo đức tốt giảm 21,35 %, tỷ lệ HS có đạo đức yếu tăng 1,51% và HS có đạo đức kém tăng 1,03%, điều này cho thấy rằng nhà trường cần quan tâm GDĐĐ cho HS, nhất là việc phát động cuộc vận động “Học tập và làm theo tấm gương đạo đức Hồ Chí Minh” phải được duy trì thường xuyên

Như vậy, đạo đức của HS xuống cấp một phần là do tác động từ mặt trái của cơ chế thị trường nhưng một phần nữa cũng không kém phần quan trọng là do chưa thật sự quan tâm GDĐĐ, lối sống cho HS Nội dung GDĐĐ, lối sống còn thiếu chiều sâu, chưa thiết thực, nhất là các trường học chưa đặt GDĐĐ cho HS lên vị trí hàng đầu mà coi trọng việc

“dạy chữ” quan trọng hơn Hình thức GDĐĐ, lối sống còn chưa có sức hấp dẫn, lôi cuốn HS Sự phối hợp giữa các cơ quan chức năng, giữa nhà trường, gia đình và xã hội còn nhiều hạn chế Vì vậy, các trường cần phải đặc biệt chú trọng GDĐĐ CM cho HS một cách toàn diện hơn, sâu rộng hơn nữa, đặc biệt là thực hiện tốt cuộc vận động “Học tập và làm theo tấm gương đạo đức Hồ Chí Minh” để nhằm ngăn chặn sự suy thoái về đạo đức, lối sống, từng bước nâng cao phẩm chất đạo đức CM và nhân cách cao đẹp cho HS

2.2 Thực trạng công tác giáo dục đạo đức cho học sinh ở một số trường trung học phổ thông huyện Cao Lãnh

2.2.1 Nội dung giáo dục đạo đức cho học sinh được các trường trung học phổ thông xác định là một nhiệm vụ trọng tâm trong năm học

Trong những năm qua, các trường THPT ở huyện Cao Lãnh rất quan tâm đến việc giáo dục nội dung đạo đức cho HS Nhà trường đã chú trọng đến những phẩm chất đạo đức để giáo dục cho các em nhằm nâng

40

cao đạo đức CM, lối sống lành mạnh và có nhân cách cao đẹp Đó là những phẩm chất đạo đức về tình yêu thương con người, cần cù, vượt khó trong học tập, giúp đỡ lẫn nhau, có chí tiến thủ, yêu thầy, mến bạn

và trung thành với sự nghiệp CM của Đảng… Các trường tạo nên một phong trào thi đua sôi nổi về sự phấn đấu, tu dưỡng, rèn luyện tư cách đạo đức và tự giác học tập giữa các em HS với nhau, giữa lớp này với lớp khác Không những chú ý giáo dục các phẩm chất đạo đức trên, các trường THPT huyện Cao Lãnh cần phải vận dụng tốt và đẩy mạnh hơn nữa việc giáo dục những phẩm chất đạo đức cơ bản theo tấm gương đạo đức Hồ Chí Minh cho các em

Về câu hỏi: Bạn đánh giá như thế nào về nội dung công tác GDĐĐ hiện nay của nhà trường?

Bảng 2.3 cho thấy sự đánh giá về nội dung của công tác GDĐĐ ở các trường THPT trên địa bàn huyện Cao Lãnh trong những năm qua

Bảng 2.3 Đánh giá nội dung công tác giáo dục đạo đức

Đối tượng

Mức độ đánh giá Phong phú

(%)

Không phong phú (%)

Đầy đủ (%)

Không đầy

đủ (%)

Biểu đồ 2.4 Đánh giá nội dung công tác giáo dục đạo đức

Biểu đồ đánh giá nội dung công tác giáo dục đạo đức

Mức độ đánh giá Không phong phú (%)

Mức độ đánh giá Đầy đủ (%) Mức độ đánh giá Không đầy đủ (%)