Nâng cao hiệu quả giáo dục đạo đức nghề nghiệp cho học sinh trường trung cấp y tế đồng tháp

nói chung, trong lĩnh vực giáo dục đạo đức nghề nghiệp ở Trường Trung cấp Y tế Đồng Tháp chưa có công trình nào đi sâu khảo sát, tìm hiểu, nghiên cứu và đề ra những giải pháp cụ thể, thi

TRƯỜNG ĐẠI HỌC VINH -

LỜI CẢM ƠN

Tôi xin trân trọng cảm ơn Ban giám hiệu, khoa đào tạo Sau Đại học, khoa Giáo dục chính trị, cùng toàn thể các thầy, cô giáo Trường Đại học Vinh đã nhiệt tình giảng dạy, truyền đạt cho tôi những kiến thức lý luận chính trị quý báu, tạo điều kiện giúp đỡ tôi trong quá trình học tập

Tôi xin trân trọng cám ơn sâu sắc đến PGS.TS Đòan Minh Duệ, Trưởng khoa luật – Trường Đại học Vinh, đã trực tiếp hướng dẫn, chỉ bảo, giúp đở tôi hoàn thành luận văn này

Tôi xin trân trọng cám ơn Ban Giám Hiệu, phòng Công tác học sinh, Tổ Bộ môn

Y học cơ sở và học sinh – Trường Trung Cấp Y tế Đồng Tháp luôn chia sẻ, động viên, tạo điều kiện cho tôi cả về tinh thần và vật chất trong suốt quá trình học tập

Cuối cùng, tôi xin bày tỏ lòng biết ơn sâu sắc tới gia đình, bạn bè và người thân

đã động viên, giúp đỡ tôi trong cuộc sống, học tập và công tác

Đồng Tháp, tháng 10 năm 2010

Tác giả

Võ Minh Hiếu

MỤC LỤC

A MỞ ĐẦU:

1.Tính cấp thiết của đề tài….……… 6

2 Tình hình nghiên cứu vấn đề ……… 7

3 Mục đích, nhiệm vụ nghiên cứu:……… ……… 8

4 Phương pháp nghiên cứu:………8

5 Phạm vi nghiên cứu:………9

6 Đóng góp của đề tài:………9

7 Kết cấu đề tài: ……… 9

B NỘI DUNG: ……… 9

Chương 1 CƠ SỞ LÝ LUẬN, THỰC TIỂN CỦA GIÁO DỤC ĐẠO ĐỨC NGHỀ NGHIỆP CHO HỌC SINH TRƯỜNG TRUNG CẤP Y TẾ ĐỒNG THÁP 1.1 Cơ sở lý luận của việc giáo dục đạo đức nghề nghiệp cho học sinh Trường Trung cấp Y tế Đồng Tháp……… ……….9

1.2 Vai trò của việc giáo dục đạo đức nghề nghiệp đối với học sinh ngành Y-Dược……….……….26

1.3 Thực trạng công tác giáo dục đạo đức nghề nghiệp của học sinh Trường Trung cấp Y tế Đồng Tháp hiện nay……… ……… 32

Kết luận chương 1 Chương 2:MỘT SỐ HÌNH THỨC VÀ GIẢI PHÁP NÂNG CAO HIỆU QUẢ GIÁO DỤC ĐẠO ĐỨC NGHỀ NGHIỆP CHO HỌC SINH TRƯỜNG TRUNG CẤP Y TẾ ĐỒNG THÁP………47

2.1 Giáo dục đạo đức nghề nghiệp thông qua giảng dạy các môn Chính trị, Pháp luật, Giáo dục quốc phòng……….…………47

2.2 Giáo dục đạo đức nghề nghiệp thông qua tổ chức các hoạt động ngoại khóa, diễn đàn năng khiếu, câu lạc bộ năng khiếu, câu lạc bộ VHVN-TDTT……….…53

2.3 Giáo dục truyền thống nhân nghĩa thông qua nói chuyện truyền thống dân tộc, truyền thống quê hương, truyền thống ngành và nêu gương điển hình,

thong qua truyền thống Trường……….………56

2.4 Giáo dục đạo đức nghề nghiệp thông qua tổ chức thực hiện tốt phong trào HSSV tình nguyện hàng năm:……… ……… 68

2.5 Phối hợp chặc chẽ 3 môi trường giáo dục Gia đình, nhà trường và xã hội……… 63

2.6 Thông qua thực hành ở lâm sàng để giáo dục đạo đức nghề nghiệp cho học sinh……….………64

C KẾT LUẬN ………70

DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO………72

PHỤ LỤC……….………74

A PHẦN MỞ ĐẦU

1 Tính cấp thiết của đề tài:

Giáo dục đạo đức nghề nghiệp là một trong những nhiệm vụ quan trọng của các trường đại học, cao đẳng và trung cấp chuyên nghiệp Giáo dục đạo đức nghề nghiệp là yêu cầu khách quan của sự nghiệp trồng người để đào tạo ra thế hệ trẻ vừa hồng vừa chuyên, thực hiện nhiệm vụ giáo dục tòan diện, phát huy năng lực nghề nghiệp và tăng cường đạo đức nghề nghiệp, như Chủ tịch Hồ Chí Minh đã nói “Có đức mà không có tài thì làm việc gì cũng khó, có tài không có đức thì vô dụng”

Trong những năm qua, Đảng và Nhà nước ta đã thường xuyên quan tâm đến công tác giáo dục đạo đức cho thế hệ trẻ, đặc biệt là học sinh, sinh viên, nhưng hiệu quả của công tác này chưa cao Nhiều nội dung kiến thức trong chương trình còn chung chung mang nặng tính hàn lâm, nặng về lý thuyết, thiếu sự hướng dẫn kỹ năng cụ thể, học sinh sinh viên còn thụ động trước kiến thức khô khan, không có điều kiện tham gia các hoạt động ngoại khóa, hoạt động cộng đồng, để có những môi trường rèn luyện, thử thách tốt hơn Trong các trường chuyên nghiệp, việc giảng dạy, giáo dục đạo đức nghề nghiệp còn mang nặng tính lý thuyết, thiếu các biện pháp, hình thức phong phú, sôi động hấp dẫn, khuyến khích học sinh, sinh viên tham gia vào những sân chơi tập thể lành mạnh, các hoạt động nói chung còn mang tính hình thức, đối phó, hiệu quả không cao

Thực trạng đạo đức học sinh, sinh viên hiện nay tồn tại nhiều vấn đề đáng lo ngại: Một bộ phận chạy theo lối sống thực dụng, đua đòi, sa vào tệ nạn xã hội, thiếu bản lĩnh, bàng quan với thời cuộc, thờ ơ trước cái thiện, vô cảm trước cái ác, thiếu kỹ năng sống và ứng xử có trách nhiệm trong các mối quan hệ xã hội

Học sinh sinh viên ngành Y tế, những người làm nhiệm vụ chăm sóc sức khỏe nhân dân trong tương lai, hơn ai hết phải là người được rèn luyện về đạo đức nói chung

và đạo đức nghề nghiệp nói riêng, theo 12 điều y đức và 10 điều dược đức mà Bộ Y tế quy định

Vì vậy, vấn đề giáo dục đạo đức nghề nghiệp cho học sinh sinh viên ngành Y- Dược đang được các trường đại học và cao đẳng, trung học chuyên nghiệp chuyên ngành Y- Dược quan tâm chú ý Trước yêu cầu đó, để từng bước nâng cao hiệu quả công tác giáo dục đạo đức nghề nghiệp cho học sinh sinh viên ngành Y- Dược, tôi đã chọn đề tài:

“Nâng cao hiệu quả giáo dục đạo đức nghề nghiệp cho học sinh Trường Trung cấp Y tế

Đồng Tháp” làm đề tài luận văn tốt nghiệp

2 Tình hình nghiên cứu vấn đề

Giáo dục đạo đức nghề nghiệp cho học sinh sinh viên là một vấn đề được xã hội rất quan tâm, vì vậy đã có nhiều công trình nghiên cứu về vấn đề này

PGS.TS Trần Quốc Thành, công tác tại Trường Đại học Sư phạm Hà Nội có công

trình: “Thực trạng và giải pháp ngăn ngừa tệ nạn xã hội trong sinh viên” năm 1999 –

2000 Tác giả đã nghiên cứu thực trạng đạo đức, lối sống của sinh viên hiện nay nhằm tăng cường công tác giáo dục đạo đức cho sinh viên, cũng như đề ra các giải pháp ngăn ngừa tệ nạn xã hội trong sinh viên

PGS.TS Nguyễn Xuân Uẩn, công tác tại Đại học Quốc gia Hà Nội đã có công

trình: “Xây dựng lối sống và đạo đức mới cho học sinh sinh viên Đại học Sư phạm phục

vụ sự nghiệp công nghiệp hóa- hiện đại hóa” Công trình đã đề xuất các giải pháp cụ thể

nhằm xây dựng lối sống và đạo đức mới cho sinh viên trong thời kỳ công nghiệp hóa- hiện đại hóa đất nước

PGS.TS Bùi Minh Hiền, giảng viên Trường Đại học Quốc gia Hà Nội trong

công trình: “Một số giải pháp nhằm nâng cao hiệu quả giáo dục” đã nêu lên thực trạng

đạo đức sinh viên và đề xuất một số giải pháp cụ thể nhằm nâng cao hiệu quả công tác giáo dục đạo đức cho sinh viên Đại học Quốc gia Hà Nội nói riêng và sinh viên các trường đại học cao đẳng nói chung

Tác giả Lê Hữu Ái và Lê Thị Tuyết Ba, công tác tại Trường Đại học Kinh tế (Đại

học Đà Nẵng với bài viết: “Các nội dung và hình thức giáo dục đạo đức cho sinh viên Đại học Đà Nẵng hiện nay” đã nêu ra hệ thống nội dung và các hình thức cụ thể thực

hiện công tác giáo duc đạo đức cho sinh viên Đại học Đà Nẵng hiện nay

Tác giả Nguyễn Thị Minh Chiến, công tác tại khoa Hóa học Trường Đại học Sự

phạm Hà Nội có bài viết: “Giáo dục đạo đức cho học sinh” Bài viết này đã đề cao sự

phối hợp chặt chẽ giữa giáo dục gia đình, nhà trường và xã hội

Nhìn chung tác giả của các công trình trên đã đưa ra các biện pháp khá phong phú, đa dạng nhằm nâng cao hiệu quả của công tác giáo dục đạo đức cho học sinh sinh viên hiện nay Tuy nhiên các công trình đó chỉ đưa ra các khái quát về giáo dục đạo đức

nói chung, trong lĩnh vực giáo dục đạo đức nghề nghiệp ở Trường Trung cấp Y tế Đồng Tháp chưa có công trình nào đi sâu khảo sát, tìm hiểu, nghiên cứu và đề ra những giải pháp cụ thể, thiết thực nhằm nâng cao hiệu quả của công tác giáo dục đạo đức nghề nghiệp cho học sinh Vì vậy, với tư cách là người giáo viên làm nhiệm vụ giáo dục chính trị, đạo đức cho học sinh và là cán bộ quản lý ở phòng Công tác học sinh của Nhà trường, chúng tôi lựa chọn vấn đề nghiên cứu này để mong kết quả sẽ góp phần thiết thực phục

vụ cho công tác giảng dạy, nghiên cứu và quản lý học sinh tại Trường Trung cấp Y tế

Đồng Tháp

3 Mục đích và nhiệm vụ nghiên cứu

3.1 Mục đích:

Đưa ra cơ sở lý luận cũng như đề ra một số giải pháp cụ thể nhằm nâng cao hiệu

quả giáo dục đạo đức nghề nghiệp cho học sinh Trường Trung cấp Y tế Đồng Tháp

4 Phương pháp nghiên cứu:

Để hoàn thành luận văn, chúng tôi sử dụng phối hợp đồng bộ nhiều phương pháp, trong đó chủ yếu các phương pháp sau:

- Phương pháp khảo sát, điều tra

- Phương pháp phân tích tổng hợp, so sánh đối chiếu;

- Phương pháp nêu vấn đề, phát vấn, đàm thoại

5 Phạm vi nghiên cứu

Căn cứ vào nội dung của đề tài, chúng tôi tiến hành điều tra thực trạng công tác giáo dục đạo đức nghề nghiệp cho học sinh tại Trường Trung cấp Y tế Đồng Tháp ở 1000 học sinh thuộc các ngành: Điều dưỡng, Dược sỹ, Y sỹ đa khoa, Hộ sinh

6 Đóng góp của đề tài:

Xác lập cơ sở khoa học làm luận chứng cho việc giảng dạy, giáo dục, rèn luyện

đạo đức nghề nghiệp cho học sinh ở trường Trung cấp Y tế Đồng Tháp

7 Kết cấu của đề tài

Ngoài phần mở đầu, kết luận, tài liệu tham khảo và phụ lục, nội dung chính của luận văn được chia làm 2 chương:

Chương 1: Cơ sở lý luận, thực tiễn của công tác giáo dục đạo đức nghề nghiệp cho học sinh Trường Trung cấp Y tế Đồng Tháp

Chương 2: Một số giải pháp nâng cao hiệu quả giáo dục đạo đức nghề nghiệp cho học sinh Trường Trung cấp Y tế Đồng Tháp hiện nay

PHẦN B NỘI DUNG

Chương 1

CƠ SỞ LÝ LUẬN, THỰC TIỂN CỦA GIÁO DỤC ĐẠO ĐỨC NGHỀ NGHIỆP CHO HỌC SINH TRƯỜNG TRUNG CẤP Y TẾ ĐỒNG THÁP 1.1 Cơ sở lý luận của việc giáo dục đạo đức nghề nghiệp cho học sinh

họ Đạo đức là một phạm trù quan trọng nhất trong triết học Trung Quốc cổ đại Đạo có nghĩa là con đường, đường đi, đạo còn có nghĩa là đường sống của con người trong xã hội, là đạo nghĩa Đức dùng để nói đến nhân đức, đức tính Như vậy, đạo đức được hiểu

là các nguyên tắc luận lý thể hiện đạo nghĩa của quan hệ giữa người với người trong cuộc sống, đó là những nguyên tắc do cuộc sống đặt ra buộc con người phải tuân theo Khái

niệm đạo đức ngày nay được định nghĩa như sau: “Đạo đức là một hình thái ý thức xã hội, là tập hợp những nguyên tắc, quy tắc, chuẩn mực xã hội nhằm điều chỉnh hành và đánh giá cách ứng xử của con người trong quan hệ với nhau và quan hệ với xã hội, chúng được thực hiện bởi niềm tin cá nhân, bởi truyền thống và sức mạnh dư luận xã hội” [12;8]

Điều cần nhấn mạnh của khái niệm này là ở chỗ đạo đức là một phương thức điều chỉnh hành vi con người Sự đánh giá hành vi con người của đạo đức và việc thực hiện những chuẩn mực và quy tắc đạo đức theo khuôn phép chuẩn mực và quy tắc đạo đức biểu hiện thành những khái niệm về thiện ác, vinh và nhục, chính nghĩa và phi nghĩa

Ở đây, quan niệm của cá nhân về nghĩa vụ của mình đối với xã hội và đối với người khác

là tiền đề của hành vi đạo đức cá nhân Cá nhân phải có trách nhiệm về hành vi của mình trước xã hội cũng như sự điều khiển của lương tâm họ, làm sao phù hợp với yêu cầu của

xã hội Biểu hiện của hành vi này là việc tuân thủ những điều cấm, tự nguyện làm những điều phù hợp với các chuẩn mực đạo đức của xã hội Do vậy, sự điều chỉnh hành vi của

đạo đức mang tính tự nguyên

1.1.1.2 Nghề nghiệp

Theo từ điển tiếng việt: “Nghề nghiệp là một công việc mà người ta thực hiện trong suốt cả cuộc đời “[18; 689] Ví dụ: Nghề nông, nghề xây dựng, nghề giáo, nghề thầy thuốc, nghề kinh doanh …Nghề nghiệp không chỉ đảm bảo cuộc sống mà còn tôn vinh con người làm việc trong lĩnh vực nghề nghiệp đó Ví dụ: Trong nghề Thầy thuốc có rất nhiều Y, Bác sĩ được nhân dân và xã hội tôn vinh như: Hypocrate, Tuệ Tĩnh, Hải Thượng lãn Ông…đến những thầy thuốc nổi tiếng thời hiện đại như Đặng Văn Ngữ, Tôn Thất Tùng, Hoàng Đắc Trí…F Ăng ghen đã từng viết: “Trong thực tế mỗi giai cấp và đến cả mỗi nghề nghiệp đều có luân lý riêng của nó” [15; 298 – 299]

Đào tạo nghề nghiệp được hiểu là toàn bộ các quá trình học tập của con người và những tích lũy của cá nhân về kiến thức, kỹ xảo và các đặc điểm tâm lý Ngoài ra, đào tạo còn được hiểu là toàn bộ các hoạt động, được triển khai theo cá nhân hay tập thể, một cách ngẫu nhiên hay có tổ chức Đào tạo nghề nghiệp được tiến hành thông qua các hình thức sau: Dạy nghề, hoàn thiện nghề nghiệp, chuyên môn hóa nghề nghiệp, đào tạo bằng kinh nghiệm, thông tin đạo đức nghề nghiệp Ba hình thức đầu được xem là các giai đoạn

của việc đào tạo đạo đức nghề nghiệp chính quy Hai hình thức sau có thể gặp cả trong việc đào tạo nghề nghiệp chính quy lẫn trong đào tạo nghề nghiệp không chính quy Trong các hình thức trên đây, dạy nghề là quan trọng nhất Dạy nghề là hoạt động trang

bị cho người học những kiến thức tối thiểu, kỹ năng, kỹ xảo và những đặc điểm nhân

cách để thực hiện tốt một loại hình nghề nghiệp nhất định

1.1.1.3 Đạo đức nghề nghiệp

Trong xã hội, mỗi người có một công việc, nghề nghiệp khác nhau theo đúng sự phân công lao động của xã hội Bất kỳ công việc nào cũng có vai trò chức năng nhất định đối với đời sống xã hội, ở các lĩnh vực khác nhau Trên cơ sở vấn đề đạo đức chung, do đặc thù của từng ngành với các vai trò khác nhau trong đời sống xã hội hình thành nên khái niệm đạo đức nghề nghiệp được hiểu là hệ thống các chuẩn mực đạo đức, các quy định ứng xử trong công việc của mình mà mọi người cần tự giác thực hiện cho phù hợp với yêu cầu xã hội và quy định của ngành Bất kỳ ngành nghề nào cũng có đối tượng của

nó Đạo đức nghề nghiệp buộc mọi người phải ưu tiên cho đối tượng công việc, phải dành các điều kiện tốt nhất cho đối tượng nghề nghiệp mà họ hướng tới mà trước hết là phải tuân thủ pháp luật nói chung cũng như những quy định riêng của ngành Chẳng hạn trong ngành giáo dục chúng ta thường quan tâm đến đạo đức nhà giáo, người giáo viên phải yêu nghề, yêu học trò, hết lòng vì học sinh thân yêu, phải thực hiện nghiêm túc những nội quy, quy chế của ngành Những hành vi vi phạm đạo đức nhà giáo ngoài việc

bị dư luận xã hội lên án còn bị xử lý theo quy định của pháp luật nếu đủ các yếu tố cấu thành tội phạm Trong kinh doanh, lợi nhuận là yếu tố quan trọng nhất, nhưng nếu bỏ quên yếu tố đạo đức, nếu không quan tâm quyền lợi khách hàng như làm hàng giả, buôn bán hàng giả, hàng kém chất lượng, những thực phẩm và thức ăn gây bệnh được đưa ra thị trường đều nhận được sự phản ứng mạnh mẽ từ phía khách hàng và bị khách hàng tẩy chay Và đặc biệt trong ngành Y tế, một ngành trực tiếp làm công việc cứu người, hơn bất

cứ ngành nghề nào khác, phải đặt lên trên hết yếu tố đạo đức nghề nghiệp Đạo đức trong ngành Y chính là việc thực hiện tốt những quy định về y đức, dược đức tức là những chuẩn mực đạo đức trong ngành Y Căn dặn của Chủ tịch Hồ Chí Minh “Lương y như từ mẫu” là sự đúc kết cô đọng nhất về những yêu cầu đạo đức nghề Y

1.1.1.4 Đạo đức nghề nghiệp của người Thầy thuốc

Trong xã hội, đạo đức y học cũng có những yêu cầu, chuẩn mực chung phù hợp với đạo đức xã hội, và đối với những xã hội khác nhau thì yêu cầu đạo đức y học cũng khác nhau Khi nghiên cứu đạo đức y học của người thầy thuốc (những vấn đề đạo đức học của người thầy thuốc) hai tác giả M.E Teleshevskaic và N.I.Pogibko người Nga đã viết: “Đạo đức y học là phần khoa học về vai trò của những nguyên tắc, phẩm hạnh của các nhân viên y tế, về các mối quan hệ nhân đạo cao cả đối với bệnh nhân, coi như là điều kiện cần thiết để điều trị và củng cố sức khỏe cho con người có kết quả tốt [8; 7] Trong giai đoạn hiện nay bản chất đạo đức của người thầy thuốc có những phẩm chất sau:

- Trước hết phải có đạo đức của một công dân xã hội chủ nghĩa Đó là việc luôn coi trọng trách nhiệm nghề nghiệp và đạo đức thầy thuốc, hai yếu tố này có mối quan hệ chặt chẽ với nhau, bổ sung cho nhau, tác động lẫn nhau (vì trách nhiệm của thầy thuốc trước người bệnh khiến cho họ không ngừng vươn lên đỉnh cao của đạo đức y học và ngược lại vì nghề nghiệp mà người thầy thuốc không ngừng học tập nâng cao tay nghề, nâng cao trách nhiệm….) Trách nhiệm và đạo đức người thầy thuốc luôn hướng tới những điều kiện thuận lợi nhất cho sức khỏe người bệnh Sức khỏe người bệnh là trên hết

“Đạo đức y học có mục đích cứu người, trách nhiệm nghề nghiệp yêu cầu người thầy thuốc phải có tri thức khoa học, nghệ thuật chữa bệnh và chuyên môn sâu” [13; 62]

- Phải có tấm long nhân ái đối với người bệnh Lòng nhân ái của người thầy thuốc xã hội chủ nghĩa xuất phát từ bản chất chế độ và trách nhiệm cao cả của thầy thuốc trong chế độ xã hội chủ nghĩa Thầy thuốc xã hội chủ nghĩa phải có quan hệ rộng với mọi tầng lớp nhân dân, tận tụy, chu đáo trong quá trình chăm sóc và bảo vệ sức khỏe nhân dân

- Thầy thuốc xã hội chủ nghĩa vì mục đích trong sáng, hết lòng vì người bệnh không vụ lợi, sống có lý tưởng, thực hiện tốt nghĩa vụ của mình, không ngừng nâng cao năng lực chuyên môn

Để xác định đạo đức nghề nghiệp, cần phân tích những phẩm chất nghề nghiệp thể hiện trong các quan hệ xã hội của người thầy thuốc Đạo đức nghề nghiệp của người thầy thuốc có yêu cầu đặc biệt liên quan đến việc tiến hành các hoạt động nhằm đem lại

sức khỏe cho mọi người Nó gồm các quy tắc, nguyên tắc chuẩn mực của ngành y tế, nhờ

đó mà mọi thành viên trong ngành phải tự giác điều chỉnh hành vi của mình, phù hợp với lợi ích chung của xã hội, đáp ứng nhu cầu phát triển của y học Vì vậy chúng tôi cho rằng, đạo đức người thầy thuốc thể hiện trong các mối quan hệ sau đây

Quan hệ với nhân dân: Công tác bảo vệ sức khỏe không chỉ dừng lại ở điều trị

người bệnh ở bệnh viện mà còn liên quan đến chăm sóc sức khỏe cộng đồng Vì vậy trong quá trình quan hệ với nhân dân cần phải có thái độ ân cần, mật thiết, thực hiện tốt

10 nội dung chăm sóc ban đầu, phát triển 2 khu vực y tế chuyên sâu và y tế phổ cập

Quan hệ với người bệnh: Quan hệ của thầy thuốc với người bệnh là quan hệ đặc

thù, liên quan tới nhu cầu cấp thiết của mỗi người dân, dễ đi sâu vào tâm tư, tình cảm, lòng nhân ái của mọi người Có thể nói, từ xưa đến nay mối quan hệ này tượng trưng cho phẩm chất tốt đẹp của nghề y ở mọi quốc gia

Quan hệ đồng nghiệp: Hiện nay chúng ta đang tiến hành cuộc cách mạng khoa

học kỹ thuật từng bước tiến hành sự nghiệp công nghiệp hóa- hiện đại hóa đất nước Ngành Y cũng là ngành khoa học đòi hỏi đội ngũ cán bộ y tế có tinh thần làm việc tập thể, có sự hợp tác tương trợ, giúp đở lẫn nhau Mỗi công trình nghiên cứu khoa học, mỗi

ca phẫu thuật, thủ thuật, thao tác kỹ thuật….đều là công việc mang tính tập thể Trong hoạt động hàng ngày của mình, cán bộ y tế luôn có mối liên hệ mật thiết với các thành viên khác Xuất phát từ các đặc điểm trên, mối quan hệ đồng nghiệp của cán bộ y tế cần lưu ý các vấn đề sau:

+ Phải tôn trọng lẫn nhau

Người thầy thuốc không bao giờ được xem thường người khác, luôn tôn trọng lẫn nhau Y học có nhiều chuyên khoa, chuyên ngành khác nhau không ai có thể cho mình là người chuyên sâu các chuyên ngành Trong ngành, các chuyên khoa đều bình đẳng, vì vậy các chuyên khoa cần kết hợp chặt chẽ với nhau, vì sức khỏe người bệnh

+ Phải thân ái, đoàn kết, giúp đở nhau tiến bộ

Do yêu cầu công tác tổ chức bộ máy của ngành được chia làm nhiều tuyến, nhiều khu vực, nên các tuyến phải có sự liên kết giúp đỡ nhau, tuyến sau chỉ đạo tuyến trước về chuyên môn nghiệp vụ, tuyến trước cung cấp thông tin y tế, kết hợp làm tốt công tác chăm sóc bảo vệ sức khỏe cho nhân dân Trong mỗi cơ quan, mỗi tổ chức, mỗi đơn vị

đều có người quản lý, người thực hiện, vì vậy cần xây dựng một phong cách làm việc thật hài hòa, đảm bảo được nguyên tắc, nghiêm túc, thân tình, thoải mái: công việc thì bàn bạc dân chủ, khi đã có thống nhất thì thực hiện nghiêm túc, cấp dưới phải phục tùng cấp trên

Với công tác khoa học kỹ thuật: Bản chất việc bảo vệ sức khỏe nhân dân là quá

trình thực hiện công tác khoa học kỹ thuật, đòi hỏi người thầy thuốc phải làm việc nghiêm túc, phát triển tòan diện trên 2 lĩnh vực y sinh học và y xã hội học

Đặc điểm đặc thù của y học là liên quan đến sức khỏe và tính mạng con người

Vì vậy trong công tác khoa học phải tuân thủ nghiêm ngặt các quy định sau:

- Phải có tính nhân ái, không được lấy người bệnh làm “vật thí nghiệm” Khi nghiên cứu một phương pháp, một kỹ thuật, một loại thuốc mới….phải được tiến hành trên động vật, làm nhiều lần có kết quả, đảm bảo an tòan không có hại cho con người mới được đưa vào sử dụng trong chữa bệnh

- Phải khách quan, không định kiến, tôn trọng sự thật, không áp đặt ý kiến chủ quan của mình

- Phải chính xác: không được làm sai lệch….các số liệu nghiên cứu

- Phải trung thực: phải nói đúng sự thật, không phóng đại, tô hồng kết quả nghiên cứu, phải bảo vệ chân lý

Ba vấn đề khách quan, trung thực và chính xác là cốt lõi của một công trình nghiên cứu khoa học Nếu không đủ 3 yếu tố đó với các công trình nghiên cứu y sinh học

và dược học có thể gây tác hại cho sức khỏe và tính mạng con người Với lĩnh vực y xã hội sẽ làm sai lạc trong việc đề ra các chủ trương đường lối y tế, các giải pháp và chiến lược y tế

Quan hệ với pháp luật: Lĩnh vực nghề nghiệp của ngành Y có 2 phạm vi nghiên

cứu chuẩn mực đó là: luật pháp hành nghề y và tiêu chuẩn đạo đức của người thầy thuốc Luật pháp và đạo đức có mối quan hệ hữu cơ khăng khít, luật pháp bị vi phạm thì bầu không khí của đạo đức bị thoái hóa Người thầy thuốc sẽ bị tước danh hiệu cao quý của mình nếu xâm phạm luật pháp, ảnh hưởng tới sức khỏe, tính mạng con người Người thầy thuốc sẽ bị lương tâm dày vò, đau khổ nếu phạm sai lầm trong cuộc đời làm nghề thầy thuốc của mình, từ đó đã gây ra nỗi bất hạnh cho người bệnh “Hàng trăm cuộc đời được

cứu sống, không làm dịu đi niềm cay đắng của một tổn thất”

1.1.1.5 Giáo dục đạo đức nghề nghiệp

Giáo dục đạo đức nghề nghiệp là một bộ phận của giáo dục nói chung Giáo dục

là hoạt động có mục đích, có tổ chức nhằm đào tạo, bồi dưỡng con người một cách toàn diện trên tất cả các mặt: Đức, Trí, Thể, Mỹ Giáo dục đạo đức là yếu tố được quan tâm hàng đầu trong quá trình thực hiện nhiệm vụ chung của giáo dục Giá trị nhân cách của một con người luôn được đo bằng các yếu tố tài và đức Chính vì vậy, trong kho hàng tư tưởng đạo đức Hồ Chí Minh, Người luôn quan tâm đến giáo dục đạo đức và khuyên nhủ mọi người phải thường xuyên chăm lo rèn luyện đạo đức Người đã từng khẳng định:

“Có tài mà không có đức ví như một anh làm kinh tế, tài chính rất giỏi nhưng lại đi đến thụt két thì chẳng những không làm gì được cho xã hội mà còn hại cho xã hội nữa Nếu

có đức mà không có tài ví như ông Bụt không làm hại gì, nhưng cũng không có lợi gì cho lòai người [17; 222]

Trong thực tiễn giáo dục đạo đức nghề nghiệp được tổng hợp trong các hoạt động giáo dục nói chung Trong các trường đại học, cao đẳng và trung cấp chuyên nghiệp, đạo đức học, tâm lý học là một môn cơ bản, bắt buộc Ngoài ra, đối với các trường Y tế còn

có y đức là môn bắt buộc Bên cạnh đó có các hoạt động bổ trợ khác như các câu lạc bộ thực hành Y, diễn đàn sinh viên, chương trình ngoại khóa, tham quan thực tế đều có ý nghĩa và tác dụng giáo dục đạo đức nghề nghiệp cho học sinh

Giáo dục đạo đức nghề nghiệp là sự tác động qua lại giữa các hoạt động giáo dục đạo đức nghề nghiệp với người học nghề nhầm hình thành ở người học nghề những phẩm chất nghề nghiệp cần thiết Như vậy, nếu xem xét dưới gốc độ lý thuyết hệ thống thì giáo dục đạo đức nghề nghiệp bao gồm nhiều thành tố: mục đích và yêu cầu, nội dung và phương pháp, biện pháp, phương tiện, các lực lượng tham gia, người dạy nghề, người học nghề và kết quả giáo dục đạo đức nghề nghiệp Các thành tố này vận động và phát triển trong mối quan hệ biện chứng với nhau, thành tố này quy định và ảnh hưởng đến thành tố khác và tạo nên sự vận động chung của cả hệ thống giáo dục đạo đức nghề nghiệp Cụ thể: mục đích và yêu cầu giáo dục đạo đức nghề nghiệp sau khi được xây dựng, quy định những nội dung giáo dục đạo đức nghề nghiệp cụ thể cấu hình thành ở người học nghề Sau khi xác định nội dung giáo dục đạo đức nghề nghiệp, từ đó quy định phương pháp giáo dục đạo đức nghề nghiệp và người học nghề thì lực lượng giáo dục đạo đức nghề

nghiệp giữ vai trò chủ đạo tổ chức, điều khiển hoạt động của người học nghề Dưới các tác động giáo dục đó, người học nghề phát huy vai trò chủ động, sáng tạo của mình trong quá trình tự rèn luyện tự bồi dưỡng các phẩm chất nghề nghiệp Sự vận động của tất cả các thành phần nêu trên sẽ đưa lại kết quả giáo dục đạo đức nghề nghiệp Kết quả này phản ánh sự vận động đúng hay không đúng quy luật khách quan của các thành tố và cả

hệ thống

Tuy nhiên, giáo dục đạo đức nghề nghiệp là một hệ thống mở vì các thành tố cấu thành của nó còn có mối quan hệ chặt chẽ với các lĩnh vực khác của đời sống xã hội, chính trị, đạo đức, pháp luật, văn hóa

Như vậy có thể nói: Giáo dục đạo đức nghề nghiệp là một hệ thống các hoạt động, các giải pháp nhằm giáo dục những chuẩn mực đạo đức nghề nghiệp cho học sinh

để khi hành nghề, mỗi cá nhân biết kết hợp hài hòa giữa năng lực nghề nghiệp và đạo đức

nghề nghiệp

1.1.2 Các quy định về y đức, dược đức

1.1.2.1 Mười hai điều y đức

Y đức là phẩm chất tốt đẹp của người làm công tác y tế được biểu hiện bằng tinh thần trách nhiệm cao tận tụy, hết lòng thương yêu chăm sóc người bệnh, đúng như lời Bác dạy: “Lương y như từ mẫu” Để cụ thể hóa lời dạy của Bác, ngành Y tế đề ra 12 điều

y đức giúp mỗi người cán bộ y tế tự đánh giá, tu dưỡng mình và không ngừng học tập rèn luyện để trở thành thầy thuốc có đức, có tài

1 Chăm sóc sức khỏe cho mọi người là nghề cao quý Khi đã tự nguyện đứng trong hàng ngũ y tế phải nghiêm túc thực hiện lời dạy của Bác Hồ Phải có lương tâm và trách nhiệm cao, hết lòng yêu nghề, luôn rèn luyện nâng cao phẩm chất đạo đức của người thầy thuốc Không ngừng học tập và tích cực nghiên cứu khoa học để nâng cao trình độ chuyên môn Sẵn sàng vựot qua mọi khó khăn gian khổ, vì sự nghiệp chăm sóc bảo vệ sức khỏe nhân dân

2 Tôn trọng pháp luật và thực hiện nghiêm túc các quy chế chuyên môn Không được sử dụng người bệnh làm thực nghiệm cho những phương pháp chẩn đoán, điều trị, nghiên cứu khoa học khi chưa được phép của Bộ Y tế và sự chấp nhận của người bệnh

3 Tôn trọng quyền được khám bệnh, chữa bệnh của nhân dân, tôn trọng những bí mật riêng tư về sức khỏe người bệnh Khi thăm khám, chăm sóc cần bảo đảm sự kín đáo

và lịch sự Quan tâm đến những người trong diện chính sách ưu đã xã hội, không được phân biệt đối xử với người bệnh, không được có thái độ được ban ơn, lạm dụng nghề nghiệp và gây phiền hà cho người bệnh, phải trung thực khi thanh toán các chi phí khám bệnh, chữa bệnh

4 Khi tiếp xúc với bệnh nhân và gia đình họ phải luôn luôn có thái độ niềm nở, tận tình, trang phục phải chỉnh tề, sạch sẽ để tạo niềm tin cho người bệnh Phải giải thích tình hình bệnh tật cho người bệnh và gia đình họ hiểu để cùng hợp tác chữa bệnh; phổ biến cho họ về chế độ, chính sách, quyền lợi và nghĩa vụ của người bệnh; động viên an

ủi, khuyến khích người bệnh điều trị, tập luyện để chóng hồi phục Trong trường hợp bệnh nặng tiên lượng xấu cũng phải hết lòng cứu chữa và chăm sóc đến cùng, đồng thời báo cho gia đình người bệnh biết

5 Khi cấp cứu phải khẩn trương chẩn đoán, xử trí kịp thời không được đùn đẩy người bệnh

6 Kê đơn phải phù hợp với chẩn đóan và bảo đảm sử dụng thuốc hợp lý an toàn, không vì lợi ích cá nhân mà giao cho người bệnh thuốc kém phẩm chất, thuốc không đúng với yêu cầu và mức độ bệnh

7 Không được rời bỏ vị trí trong khi làm nhiệm vụ, theo dõi và xử trí kịp thời các diễn biến của người bệnh

8 Khi người bệnh ra viện phải dặn dò chu đáo, hướng dẫn họ tiếp tục điều trị tự chăm sóc và giữ gìn sức khỏe

9 Khi người bệnh tử vong, phải thông cảm sâu sắc, chia buồn và hướng dẫn giúp

12 Hăng hái tham gia công tác tuyên truyền giáo dục sức khỏe, phòng chống dịch bệnh, cứu chữa người bị tai nạn, ốm đau tại cộng đồng, gương mẫu thực hiện nếp sống vệ sinh, giữ gìn môi trường sống trong sạch [3; 7 – 9]

1.1.2.2 Mười điều dược đức

1.Phải đặt lợi ích của người bệnh và sức khỏe nhân dân lên trên hết

2.Phải hướng dẫn sử dụng thuốc hợp lý, an toàn và tiết kiệm cho người bệnh và nhân dân Tích cực, chủ động tuyên truyền kiến thức về chăm sóc và bảo vệ sức khỏe nhân dân

3.Phải tôn trọng và bảo vệ quyền của người bệnh, những bí mật liên quan đến bệnh tật của người bệnh

4.Phải nghiêm chỉnh chấp hành pháp luật và những qui định chuyên môn, thực hiện chính sách quốc gia về thuốc Không lợi dụng hoặc tạo điều kiện cho người khác lợi dụng nghề nghiệp để mưu cầu lợi ích cá nhân, vi phạm pháp luật

5.Phải tôn trọng và hợp tác với cơ quan quản lý nhà nước, kiên quyết đấu tranh với các hiện tượng tiêu cực trong hoạt động nghề nghiệp

6.Phải trung thực, thật thà, đoàn kết, kính trọng các bậc thầy, tôn trọng đồng nghiệp Sẵn sàng học hỏi kinh nghiệm, trao đổi kiến thức với đồng nghiệp và giúp nhau cùng tiến bộ

7.Phải hợp tác chặt chẽ với các cán bộ y tế khác để thực hiện tốt nhiệm vụ phòng chống bệnh dịch, khám chữa bệnh, nghiên cứu khoa học

8.Phải thận trọng, tỉ mỉ, chính xác trong hành nghề Không được vì mục đích lợi nhuận mà làm thiệt hại sức khỏe và quyền lợi của người bệnh, ảnh hưởng xấu đến danh

dự và phẩm chất nghề nghiệp

9.Không ngừng học tập nâng cao trình độ chuyên môn, kinh nghiệm nghề nghiệp, tích cực nghiên cứu và ứng dụng tiến bộ khoa học-công nghệ, phát huy sáng kiến, cải tiến, đáp ứng tốt các yêu cầu phục vụ xã hội trong mọi tình huống

10.Phải nâng cao tinh thần trách nhiệm trong hành nghề, gương mẫu thực hiện nếp sống văn minh, tích cực tham gia đấu tranh phòng tránh các tệ nạn xã hội

Những quy định về y đức và dược đức xác định bốn mối quan hệ mật thiết đó là:

Thứ nhất, mối quan hệ của người cán bộ y tế với đồng nghiệp, đã tình nguyện hành nghề y phải hun đúc trong chính mình lòng yêu nghề, ham mê công việc, cần cù học tập vươn lên Tích cực đóng góp cho sự nghiệp xây dựng và phát triển nền y học Việt Nam

Thứ hai, mối quan hệ của người cán bộ y tế với người bệnh, phải tôn trọng và thông cảm sâu sắc với người bệnh, tận tình cứu chữa “coi họ đau đớn cũng như mình đau đớn” Không phân biệt đối xử giữa người bệnh giàu nghèo hay sang hèn Thực hiện chữa bệnh theo bệnh Thân trọng trong chẩn đoán cũng như chỉ định điều trị, đặc biệt trong phẫu thuật

Thứ ba, mối quan hệ giữa người cán bộ y tế với các bậc thầy, với đồng nghiệp Dân tộc Việt Nam có truyền thống “tôn sự trọng đạo”, đã học thầy phải kính trọng và nhớ

ơn thầy, giúp đỡ thầy khi già yếu hay lúc khó khăn, quan tâm chăm sóc tới các con của thầy Đối với đồng nghiệp phải khiêm tốn học hỏi, thật thà đoàn kết và tương trợ lẫn nhau, không nói xấu và đổ lỗi cho đồng nghiệp Tự giác nhận trách nhiệm về mình khi bản thân có sai sót

Thứ tư, mối quan hệ giữa người cán bộ y tế với xã hội, phải luôn quan tâm tới sức khỏe cộng đồng, gương mẫu thực hiện và tuyên truyền vệ sinh phòng bệnh, rèn luyện sức khỏe và cứu chữa người bị nạn, đồng thời xã hội cũng có trách nhiệm ủng hộ người hành

nghề y hòan thành nhiệm vụ [6; 159 – 160]

1.1.3 Các ngyên tắc của đạo đức y học

Một số nguyên tắc cơ bản trong đạo đức y học

- Tôn trọng quyền tự quyết (tôn trọng quyền con người)

Tôn trọng quyền tự do đồng nghĩa với tôn trọng quyền con người và tôn trọng cá nhân là nguyên tắc đầu tiên trong ba nguyên tắc đạo đức cơ bản của ngành Y Đây là nguyên tắc có tính chất quyết định, nó chi phối các nguyên tắc đạo đức khác Khi con người có quyền tự quyết, họ có thể đưa ra các quyết định đúng đắn sau khi đã cân nhắc

kỹ lưỡng, dựa trên cơ sở được thông tin đầy đủ

Người hành nghề y dược phải cung cấp đầy đủ thông tin liên quan đến chữa trị một căn bệnh mà người thầy thuốc tư vấn và phải được người bệnh chấp thuận Thầy thuốc không được phép lừa dối người bệnh về các chẩn đóan bệnh (trừ trường hợp những

căn bệnh phải dấu không cho bệnh nhân biết) Phải quan tâm đặc biệt tới đối tượng mà quyền tự do của họ bị hạn chế: chưa thể hoặc không thể đưa ra quyết định về việc chọn phương án chữa trị như trẻ em, người mất năng lực hành vi…

- Nguyên tắc làm việc thiện:

Nội dung của nguyên tắc này là làm điều tốt, đem lại lợi ích tối đa cho người bệnh, không làm điều nguy hại và giảm thiểu tác hại cho người khác Đây vừa là nguyên tắc đạo đức nói chung vừa là nguyên tắc đạo đức y học nói riêng Quán triệt điều này cũng cần hiểu thêm rằng: trong mọi trường hợp, nếu không làm được việc thiện cũng tuyệt đối không được làm điều ác cho người khác Chẳng hạn như trong nghiên cứu lâm sàng thuốc, đây là lĩnh vực người thầy thuốc không làm từ thiện nhưng mặt khác họ không làm hại người bệnh

- Nguyên tắc công bằng

Nguyên tắc này được hiểu như một chuẩn mực đạo đức không thiên vị, không mưu cầu lợi ích riêng cho ngành Y trong việc xem xét các bất đồng xảy ra trong cuộc sống Người thầy thuốc phải luôn quan tâm đến điều kiện tốt nhất cho người bệnh, tùy mức độ nặng nhẹ mà bố trí chữa trị cho các bệnh nhân, tuyệt đối không căn cứ vào tuổi tác, giới tính, nghề nghiệp Người thầy thuốc phải tùy theo mức độ bệnh để kê đơn,

không căn cứ vào mức độ giàu sang hay nghèo khổ của người bệnh

1.1.4 Truyền thống đạo đức y học Việt Nam

Đạo đức y học được hình thành từ rất lâu, từ khi có y học thì đã có đạo đức nghề

y Hypocrate (337 – 468 TCN), người được coi là ông tổ của ngành Y thời cổ đại Hy Lạp, cách đây hơn 2000 năm đã nêu tấm gương đạo lý mà người hành nghề y, dược noi theo và phải tuyên thệ “Lời thề Hypocrate” trước khi hành nghề, trong lời thề có câu:

“Tôi suốt đời hành nghề trong sự vô tư và thân thiết” Ở Việt Nam các bậc danh y như Tuệ Tĩnh (Nguyễn Bá Tĩnh thế kỷ XIV) và đặc biệt là Hải thượng Lãn Ông Lê Hữu Trác (thế kỷ XVIII) luôn nêu cao tấm gương y đức, cả cuộc đời rèn luyện và phục vụ Cụ luôn

tự nhắc nhở mình: “Tiến đức, Tu nghiệp: [6; 140] Tiến đức là mỗi ngày phải rèn luyện cho tòan diện, toàn mỹ về đạo đức của người hành nghề y Trong cuốn Y huấn cách ngôn, Hải Thượng Lãn Ông có 9 điều dạy và Ông luôn tha thiết với lòng mong mỏi đào tạo lớp lương y kế tiếp có đạo đức và lành nghề Trong cuốn Âm án và Dương án ông đã

nêu lên tám đức tính của người lương y và tám điều tội lỗi mà người hành nghề y dược phải tránh

Sinh thời, Chủ tịch Hồ Chí Minh luôn quan tâm tới sức khỏe của đồng bào, trong thư gửi Hội nghị cán bộ y tế tháng 2 năm 1955, Bác Hồ đã căn dặn người cán bộ y tế

“Thương yêu săn sóc người bệnh như anh em ruột thịt của mình, coi họ đau đớn cũng như mình đau đớn” [5; 62]

Như vậy, chúng ta có thể thấy lời Bác dạy là lời non nước, là định hướng giá trị cho mỗi cán bộ y tế , là phương châm khẩu hiệu hành động của ngành Y tế “Lương y phải như từ mẫu” Thực hiện lời dạy của Bác Hồ kính yêu, đội ngũ cán bộ y tế từ những

vị giáo sư, tiến sĩ, dược sĩ đến những nhân viên y tế công tác ở những bệnh viện lớn, hoặc

ở những bản làng xôi hẻo lánh đã nỗ lực phấn đấu, vượt lên mọi khó khăn thử thách, phát huy cao tính năng động sáng tạo, tận tụy chăm sóc và cứu chữa trả lại sức khỏe cho người bệnh và đem hạnh phúc cho gia đình họ Đã có nhiều tấm gương sáng chói, thậm chí không ít người đã ngã xuống khi thi hành nhiệm vụ, được nhân dân quý mến, các cấp ủy Đảng và chính quyền tin yêu, ngành Y đã có vinh dự nhận phần thưởng cao quý, Huân chương Sao Vàng

Vấn đề cốt lõi trong tư tưởng của Chủ tịch Hồ Chí Minh về y đức là “Thầy thuốc như mẹ hiền”, đó cũng là tư tưởng chỉ đạo của Đảng ta Tại buổi lễ kỷ niệm ngày Thầy thuốc Việt Nam 27 tháng 02 năm 1996 và đón nhận Huân chương Sao vàng, đồng chí Tổng Bí thư Đỗ Mười đã chỉ thị cho ngành Y tế phải phát huy hơn nữa truyền thống vẻ vang của ngành, không ngừng nâng cao trình độ ngang tầm nhiệm vụ, rèn luyện phẩm chất, đặc biệt là nâng cao y đức, hết lòng chăm nom người bệnh, thực hiện lời dạy của Bác Hồ “Thầy thuốc như mẹ hiền” [6; 150]

Rất quan tâm tới sức khỏe của nhân dân, bằng tâm huyết của mình, trong thư gửi Báo sức khỏe và Đời sống, đồng chí Tổng Bí thư Lê Khả Phiêu đã rất ân cân căn dặn cán

bộ ngành Y tế: “Công việc của người thầy thuốc được ví như công việc của người mẹ, chăm lo cho con cái, cho gia đình, cho nòi giống, cho con người, từ thuở chưa lọt lòng đến giây phút thanh thản từ giã cuộc đời; giúp cho bà con vượt qua số phận hẩm hiu, những đau đớn quằn quại của bệnh tật, sự sinh nở được mẹ tròn con vuông, giúp cho lứa

đôi hạnh phúc, các cụ già trường thọ” Đồng chí Tổng Bí Thư dặn dò mỗi cán bộ y tế:

“Đem tình thương vĩnh cửu của người mẹ để làm công việc cao quý của mình” [6; 150]

Luôn luôn lo tới sức khỏe nhân dân và rất quan tâm tới ngành Y tế, trong thư gửi cán bộ y tế nhân ngày “Thầy thuốc Việt Nam” ngày 27 tháng 2 năm 2002 đồng chí Tổng

Bí thư Nông Đức Mạnh ân cần căn dặn cán bộ y tế: “Chăm sóc và bảo vệ sức khỏe nhân dân là một công việc đặc biệt liên quan đến tài sản vô giá là sinh mệnh con người cán bộ

y tế phải không ngừng rèn luyện, gắn “đức và tài”, phải có “cái tâm trong sáng” mới làm được nghề cao quý này” và đồng chí Tổng Bí thư cũng nhắc nhở cán bộ y tế rất cụ thể trong thực hiện nhiệm vụ : “Phải tiếp tục nâng cao y đức của cán bộ y tế, thể hiện bằng các hành động cụ thể từ tiếp đón người bệnh, khám bệnh, chẩn đoán đến điều trị và chăm sóc tại các cơ sở y tế Mọi biểu hiện “thương mại hóa” trong ngành Y tế, dù dưới bất cứ hình thức nào đều cần phải sớm được khắc phục” [6; 150 -151]

Chính phủ cũng rất quan tâm chỉ đạo ngành Y nâng cao y đức Tại Nghị định số 37/CP của Chính phủ ngày 20 tháng 06 năm 1996 về định hướng chiến lược công tác chăm sóc và bảo vệ sức khỏe nhân dân trong thời gian từ 1996 -2000 và chính sách quốc gia của Việt Nam, đã ghi rất rõ “Coi y đức là phẩm chất quan trọng ngang với chất lượng chuyên môn của người thầy thuốc Ban hành chế độ chính sách đáng kể khuyến khích lao động sáng tạo và tận tình phục vụ người bệnh của cán bộ y tế” [5, tr 63] Trong các chuyến thăm các cơ sở y tế ở Trung ương cũng như địa phương, các đồng chí Thủ tướng

và Phó thủ tướng đều căn dặn cán bộ y tế khắc phục mọi khó khăn, tích cực học tập nâng cao trình độ chuyên môn và rèn luyện phẩm chất đạo đức, tận tình phục vụ người bệnh theo lời của Bác Hồ

Bộ Y tế luôn quan tâm chỉ đạo cán bộ y tế học tập rèn luyện nâng cao y đức Thực hiện nghiêm túc và sáng tạo chủ trương của Đảng và Chính phủ, Bộ Y tế đã tập trung chỉ đạo nâng cao đạo đức nghề nghiệp Cố bộ trưởng Phạm Ngọc Thạch thường căn dặn cán

bộ trong ngành hết lòng, hết sức phục người bệnh với những lời y đức gần gũi cụ thể, chân tình: “Đến tiếp đón niềm nở, về dặn ân cần, ở tận tình chăm sóc” cả cuộc đời của ông là tấm gương sáng ngời về y đức, ở đâu có dịch bệnh là ông tìm đến, ông đã vượt qua núi cao, suối sâu vào tận chiến trường Nam bộ trong kháng chiến chống Mỹ để trực tiếp chăm sóc sức khỏe cho chiến sĩ và đồng bào, ngày 7 tháng 11 năm 1968, ông đã hy

sinh trên chiến trường Đông Nam Bộ, mộ ông nằm giữa hàng ngàn đồng đội, chiến sĩ ngành Y Giáo sư Đặng Văn Ngữ, người thầy giáo mẫu mực, người thầy thuốc có công lao to lớn trong công cuộc phòng chống sốt rét ở nước ta Trong khi nghiên cứu về sốt rét, chính ông đã vào rừng lấy cơ thể của mình làm mồi cho muỗi đốt để bắt muỗi sốt rét

và ông đã hy sinh do bom B52 của Mỹ tại chiến trường miền Trung, các lớp học trò của ông mãi mãi noi gương ông, kế tục sự nghiệp của ông, đã và đang phòng chống sốt rét có hiệu quả Giáo sư Tôn Thất Tùng với tài cao, đức trọng đã cứu sống hàng ngàn chiến sĩ

và đồng bào mắc bệnh hiểm nghèo, cả cuộc đời ông là đi theo cách mạng, đi theo Bác

Hồ, sinh thời nhớ về Bác Hồ, ông viết “Nhớ ngày gặp Bác đầu tiên ở Bắc bộ Phủ: Ngay giờ phút ấy, tâm hồn và trí tuệ của tôi đi theo Bác” [5, tr 63], cuộc đời ông là những trang sách vàng hết lòng, hết sức tận tình phục vụ người bệnh Và nhiều tấm gương khác như:

Cố bộ trưởng Hoàng Tích Trí, Vũ Văn Cẩn, Nguyễn Văn Hưởng và các Giáo sư Trần Hữu Tước, Đỗ Xuân Hợp, Nguyễn Xuân Nguyên, Đặng Văn Chung, Vũ Công Hòe… Được Nhà nước tặng giải thưởng Hồ Chí Minh hoặc phong tặng danh hiệu Anh hùng lao động, xứng đáng để các thế hệ cán bộ nhân viên ngành Y tiếp tục noi theo

Như vậy, công lao của người thầy thuốc Việt Nam là nêu cao đạo đức y học Việt Nam, hết lòng hy sinh phấn đấu vì sự nghiệp bảo vệ sức khỏe nhân dân, lập nhiều chiến công xuất sắc trong công tác nghiên cứu cũng như chữa bệnh, phòng bệnh làm cho nền y

học Việt Nam ngày một ngày một phát triển rực rỡ

1.1.5 Nhiệm vụ giáo dục đạo đức nghề nghiệp cho học sinh ngành Y, Dược

Một trong những nhiệm vụ quan trọng của việc nâng cao chất lượng đào tạo trong trường trung cấp chuyên nghiệp là phải tăng cường giáo dục đạo đức nghề nghiệp giúp cho học sinh yêu nghề hơn, có ý thức trau dồi phẩm chất đạo đức và năng lực nghề nghiệp, hoàn thiện nhân cách người thầy thuốc

Quá trình giáo dục đạo đức nghề nghiệp cho học sinh ngành Y, Dược nhằm thực

hiện đồng bộ các nhiệm vụ sau đây:

1.1.5.1 Giáo dục ý thức đạo đức nghề nghiệp: Nhằm cung cấp cho học sinh ngành

Y, Dược những tri thức cơ bản về các phẩm chất đạo đức nghề nghiệp và các chuẩn mực đạo đức nghề nghiệp, trên cơ sở đó hình thành ở học sinh niềm tin đạo đức nghề nghiệp Trước hết cần giúp học sinh được sự cần thiết phải có các phẩm chất và chuẩn mực đạo

đức nghề nghiệp Đồng thời giúp các em nắm được nội dung cụ thể và các phẩm chất, chuẩn mực của đạo đức nghề nghiệp, hình thành ở họ niềm tin và các phẩm chất đạo đức nghề nghiệp

Ví dụ: Cung cấp cho học sinh hiểu biết về một số phẩm chất nghề nghiệp: Lòng

yêu thương bệnh nhân, cần yêu cầu họ trả lời được các câu hỏi: Lòng yêu nghề có ý nghĩa như thế nào đối với nghề thầy thuốc? Lòng yêu nghề được thể hiện như thế nào?

Để hình thành lòng yêu nghề cần làm gì? Nếu không có lòng yêu nghề thì hiệu quả làm việc của cán bộ y tế cao hay thấp Đồng thời, phải nêu tấm gương các thầy có lòng yêu nghề Sự gương mẫu có vai trò vị trí quan trọng như thế nào trong nghề thầy thuốc? Gương mẫu của người thầy thuốc mang tính mô phạm thể hiện như thế nào trong tư thế, tác phong lời ăn tiếng nói, giao tiếp?

Đối với trường y cần cung cấp cho học sinh những tri thức cơ bản về các phẩm chất đạo đức nghề nghiệp sau: Thế giới quan khoa học, lòng yêu nghề, lòng yêu thương bệnh nhân và một số phẩm chất đạo đức ý chí khác (tinh thần trách nhiệm, công bằng,

bao dung, độ lượng)

1.1.5.2 Giáo dục thái độ và tình cảm đạo đức nghề nghiệp: Là nhiệm vụ rất quan

trọng nhưng cũng rất khó khăn và tinh tế vì nó phải tác động đến thế giới nội tâm và cảm xúc bên trong của học sinh Nhiệm vụ này khơi dậy ở học sinh ngành Y những rung động, xúc cảm về nghề thầy thuốc, như yêu nghề, yêu bệnh nhân, lòng tự hào về nghề thầy thuốc, có thái độ đúng đắn với các hiện tượng diễn ra trong nghề thầy thuốc

Ví dụ: Biết lên án những hành vi có biểu hiện vi phạm đạo đức nghề nghiệp như vòi lĩnh, xúc phạm bệnh nhân, chạy theo Lối sống thực dụng Bên cạnh đó giáo dục cho học sinh ngành Y những phẩm chất có tính chất nghề nghiệp: Lương tâm, vinh dự, trách nhiệm, phẩm giá

Việc giáo dục thái độ tình cảm đạo đức nghề nghiệp là một nhiệm vụ khó khăn Tình cảm và thái độ được hình thành trên cơ sở học sinh ý thức đúng đắn về đạo đức nghề nghiệp trung giáo dục lòng nhân ái, bao dung độ lượng, biết quan tâm và chia sẻ với những người xung quanh, giáo dục tinh thần sẵn sàng nhận nhiệm vụ, công tác ở những nơi khó khăn, thu nhập thấp; giáo dục ý chí vượt qua những cám dỗ của cuộc sống vật

chất và vượt qua khó khăn để hoàn thành nhiệm vụ giáo dục lòng trung thực thẳng thắn, ý

thức phê bình và tự phê bình

1.1.5.3 Giáo dục hành vi, thói quen nghề nghiệp: Xét cho cùng, việc giáo dục đạo

đức nghề nghiệp cho học sinh ngành Y, dược là hình thành và củng cố những hành vi thói quen nghề nghiệp, làm cho chúng trở thành bản tính tự nhiên của mỗi cá nhân và được duy trì bền vững để có thể ứng xử đúng đắn trong mọi hoàn cảnh

Ví dụ: Giáo dục cho học sinh một số thói quen có tính chất nghề nghiệp: Thận trọng, bình tĩnh, khéo léo, trong việc giải quyết các tình huống bệnh nhân cấp cứu, luôn thể hiện sự tôn trọng bệnh nhân, luôn cởi mở vui vẻ và sẵn sàng lắng nghe ý kiến bệnh nhân và gia đình họ nói

Muốn giáo dục hành vi, thói quen nghề nghiệp thì phải lặp lại nhiều lần các hành động nghề nghiệp, các tình huống trong khám chữa bệnh và đặc biệt thông qua quá trình rèn luyện trong những lần thực tập, thực tế lâm sàng tiếp xúc với người bệnh Cần tổ chức hình thành cho học sinh tính năng động sáng tạo, mẫu mực, mô phạm trong hành vi ứng xử và hành vi nghề nghiệp; hình thành cho học sinh khả năng thích ứng nhanh chóng với môi trường học tập, lao động, vui chơi, khả năng hòa nhập các quan hệ xã hội; rèn luyện cho học sinh khả năng làm chủ, điều chỉnh hành vi phù hợp với các tình huống, các chuẩn mực đạo đức xã hội và các chuẩn mực thầy thuốc; tạo điều kiện thuận lợi cho HS thể hiện, bộc lộ, tự rèn luyện và tự giáo dục hành vi đạo đức và hành vi nghề nghiệp cho bản thân; giúp học sinh có khả năng tự kiểm tra, tự đánh giá, tự phê bình hành vi đạo đức

và hành vi nghề nghiệp cho bản thân

Tóm lại: Các nội dung của nhiệm vụ này cần được thực hiện đồng bộ và lồng ghép trong tất cả các hoạt động của trường y, dược: học tập, rèn luyện chuyên môn nghiệp vụ, thực tập, thực tế lâm sàng thường xuyên Hơn thế nữa, việc thực hiện các nội dung nhiệm

vụ này là cả một quá trình khó khăn và phức tạp Nó cần được thực hiện một cách thường xuyên, có hệ thống và liên tục thông qua việc tổ chức các hoạt động phong phú cho học sinh Bên cạnh đó, việc thực hiện các nội dung nhiệm vụ giáo dục đạo đức nghề nghiệp

có liên quan chặt chẽ tới những đặc điểm nhân cách và tâm sinh lý của học sinh ngành Y, dược Đây là lứa tuổi có nhiều khát vọng, hòai bão đồng thời có vốn sống phong phú hơn lứa tuổi trước, do đó rất thuận lợi cho việc thực hiện các nội dung nhiệm vụ giáo dục đạo

đức nghề nghiệp Công tác giáo dục đạo đức nghề nghiệp cho học sinh ngành Y, dược là

cả một quá trình lâu dài kể từ khi học sinh vào trường, sau đó ra trường tham gia công tác trong ngành Y Chính vì vậy, các nội dung nhiệm vụ giáo dục đạo đức nghề nghiệp chỉ trở thành bền vững và trở nên sâu sắc khi các em trở thành những người thầy thực thụ và

trải nghiệm các hoạt động có tính chất nghề nghiệp

1.2 Vai trò của việc giáo dục đạo đức nghề nghiệp đối với học sinh ngành Y, dược

1.2.1 Nâng cao nhận thức nghề nghiệp cho học sinh trường TCYT Đồng Tháp

* Trước hết là phải thật thà đoàn kết Đoàn kết là sức mạnh của chúng ta Đoàn

kết thì vượt được mọi khó khăn, giành được nhiều thành tích Đoàn kết giữa cán bộ cũ và cán bộ mới Đoàn kết giữa tất cả những người trong ngành y tế từ các bộ trưởng, thứ trưởng, bác sĩ, dược sĩ cho đến các anh chị em giúp việc Bởi vì công việc và địa vị tuy

có khác nhau, nhưng người nào cũng là một bộ phận cần thiết trong ngành y tế, trong việc phục vụ nhân dân

* Thương yêu người bệnh Người bệnh phó thác tính mệnh của họ nơi người cán

bộ y tế Nhà nước giao nhiệm vụ cho người cán bộ y tế việc chữa bệnh tật và giữ sức khỏe của đồng bào Đó là một nhiệm vụ rất vẻ vang Vì vậy, cán bộ y tế cần phải thương yêu săn sóc người bệnh như anh em ruột thịt của mình, coi họ đau đớn như mình đau đớn “Lương y như từ mẫu”, câu nói ấy rất đúng

* Xây dựng một nền y học của ta Trong những năm nước ta bị nô lệ, thì y học

cũng như các ngành khác đều bị kìm hãm Nay chúng ta đã độc lập tự do, cán bộ y tế cần giúp đồng bào, giúp Đảng, nhà nước xây dựng một nền y tế thích hợp với sự nhu cầu của nhân dân ta Y học cần phải dựa trên nguyên tắc: khoa học, dân tộc và đại chúng

Ông cha ta ngày trước có nhiều kinh nghiệm quý báu về cách chữa bệnh bằng thuốc ta, thuốc bắc Để mở rộng phạm vi y học, người cán bộ y tế cũng nên chú trọng nghiên cứu và phối hợp thuốc “đông” và thuốc “tây”

Lời dạy bảo của Bác Hồ kính yêu đã gửi bằng thư đến Hội nghị cán bộ y tế được

tổ chức vào ngày 27 tháng 2 năm 1955 Mặc dù thời gian đã qua đi 55 năm và ngày 27 tháng 2 đã trở thành Ngày Thầy thuốc Việt Nam nhưng cứ hàng năm, những người thầy thuốc Việt Nam đều có dịp ôn lại lời dạy chân thành và cao quý này trong buổi lễ kỷ

niệm ngày truyền thống của ngành Bác Hồ đã chỉ dạy, nghề thầy thuốc là một nghề đặc biệt, nó trực tiếp quan hệ đến sức khỏe, đến tính mạng của con người “Thầy thuốc như

mẹ hiền” là một đòi hỏi khách quan trong việc thực hành y nghiệp

Từ lời dạy của Chủ tịch Hồ Chí Minh, Bộ Y tế đã ban hành 12 điều y đức,10 điều dược đức tức là tiêu chuẩn đạo đức của người làm công tác y tế để nhắc nhở những người thầy thuốc phải cố gắng tu dưỡng, rèn luyện đạo đức trong quá trình thực hành y nghiệp

để bảo đảm vai trò, trách nhiệm của mình Quy tắc ứng xử của ngành y tế cũng đã được

Bộ Y tế ban hành tiếp sau đó cũng nhằm mục đích điều chỉnh mối quan hệ của người

thầy thuốc khi thực hiện nhiệm vụ chăm sóc và bảo vệ sức khỏe nhân dân

1.2.2 Chuẩn bị hành trang cho học sinh trường Trung cấp Y tế Đồng Tháp khi ra trường

Hiện nay, đất nước ta đang tiến hành công nghiệp hóa, hiện đại hóa trong xu thế toàn cầu hóa và hội nhập kinh tế thế giới Trước tình hình đó đòi hỏi nước ta phải có nguồn nhân lực ngành Y, dược được đào tạo tốt, đảm bảo một đội ngũ cán bộ y tế có chuyên môn sâu, có tay nghề cao nhằm cung cấp cho ngành Y tế những cán bộ y tế có đủ tài đức phục vụ cho nhiệm vụ chăm sóc, bảo vệ sức khỏe nhân dân

Để đáp ứng mong mỏi đó thì ngay từ khi còn ngồi trên ghế nhà trường, học sinh ngành y, dược không chỉ nhận thức đầy đủ mục đích các môn học mà còn phải nhận thức được sự đa dạng của nghề y, dược

Như vậy, việc chọn nghề, nhận thức về nghề một cách đúng đắn vừa có ý nghĩa đối với mỗi cá nhân, mỗi gia đình và toàn xã hội, vừa góp phần thúc đẩy năng lực của cá nhân, phát triển kinh tế gia đình và tạo ra sự tiến bộ cho xã hội Để giúp học sinh nâng cao nhận thức về đạo đức nghề nghiệp thì các thầy cô giáo, các bậc cha mẹ, những người

làm công tác giáo dục đạo đức nghề nghiệp phải phải:Giúp học sinh tự tìm hiểu và tự

đánh giá đúng bản thân mình Trong bất kì một họat động nghề nghiệp nào đều đòi hỏi

con người phải có năng lực chung và năng lực chuyên biệt Năng lực chung là năng lực cần thiết cho nhiều lĩnh vực khác nhau để giúp cho những lĩnh vực đó đạt kết quả Năng lực chuyên biệt là năng lực thể hiện độc đáo phẩm chất chuyên biệt có tính chuyên môn, nhằm đáp ứng yêu cầu của một lĩnh vực hoạt động chuyên biệt Năng lực nghề nghiệp không có sẵn trong mỗi con người, không phải là phẩm chất bẩm sinh mà nó được hình

thành, phát triển qua họat động học tập và lao động không ngừng Sự nỗ lực phi thường

và lao động chân chính sẽ giúp cho con người thành đạt trong nghề

1.2.3 Góp phần hoàn thiện về nhân cách cũng như yêu cầu của một cán bộ Y- dược khi ra trường

Hội nghị lần thứ 4 của Ban chấp hành Trung ương Đảng khóa VII khi đề cập tới những giải pháp nhằm nâng cao y đức đã khẳng định: “Y đức được hình thành trong nhân cách, nhân cách ấy được hun đức từ nếp sống gia đình tế bào của xã hội, trong cộng đồng sinh sống, từ dứơi mái trường phổ thông, đặc biệt trong các trường y Trước tiên người thầy phải là tấm gương mẫu mực về y đức để các thế hệ học trò noi theo, chú trọng giáo dục về y đức cho học sinh, trong ngành Y là yêu cầu cấp bạch” [5; 71]

Trên thực tế, ngành Y tế đang vận hành theo nền kinh tế thị trường, mặt trái của nền kinh tế thị trường đã tác động lớn đến thái độ tinh thần trách nhiệm, tinh thần, thái độ phục vụ của một bộ phận cán bộ, nhân viên y tế làm giảm lòng tin của nhân dân đối với cán bộ y tế Hiện nay bệnh nhân đến bệnh viện, ngoài việc nộp viện phí họ còn phải nộp một khoản “phí ngầm” Dù rằng hiện nay nhiều cán bộ, nhân viên y tế đang sống trong hoàn cảnh kinh tế khó khăn, mức lương chưa thật tương xứng với chất xám và công sức của họ, nhưng chúng ta không thể chấp nhận những người mang danh hiệu thầy thuốc lại

có những lời nói và hành động gợi ý đòi hỏi ở bệnh nhân biếu xén hoặc đặt điều kiện cho người bệnh Vẫn còn có những hiện tượng thầy thuốc và cán bộ dược móc nối với nhau

để hưởng tiền “hoa hồng” trong dịch vụ bán thuốc Thầy thuốc dựa vào sự ủy thác tuyệt đối của người bệnh tự đưa ra những phương pháp, loại thuốc không cần đến mức đó để kiếm lời (ở đây thầy thuốc thực sự là người bóc lột bệnh nhân) Việc tăng giá thuốc hay thay đổi phương pháp chữa bệnh, tăng các dịch vụ y tế (các xét nghiệm), móc ngoặc với các cửa hàng dược…những hành vi này chỉ có tòa án lương tâm xét xử còn bệnh nhân không thể biết được Do vậy người thầy thuốc cần phải có đạo đức trong sáng, trung thực, có lương tâm Trong điều kiện đại đa số người dân Việt Nam là nông dân thu nhập rất thấp, người dân vào bệnh viện không có khả năng chi trả viện phí Người dân đời sống kinh tế rất khó khăn khi đến với thầy thuốc lại có những hành vi như nói ở trên thì thầy thuốc nghĩ gì về hành vi của mình……?

Và ở một bộ phận cán bộ, nhân viên y tế có sự phân biệt đối xử giữa người giàu với người nghèo, người có chức có quyền với quần chúng lao động, người có chế độ bảo hiểm với người đóng bảo hiểm Sự phân biệt thể hiện ở cách ứng xử, chăm sóc phục vụ,

cả trong phác đồ điều trị (đây là điều đáng lo ngại nhất) Điều này cũng dễ hiểu vì người cán bộ y tế thường quan tâm, tỏ thái độ niềm nở chăm sóc chu đáo vì những người bệnh

có khả năng “chi trả” hơn những người khó khăn về kinh tế…

Vấn đề y đức hiện nay là vấn đề lớn của ngành Y, là sự quan tâm của toàn xã hội Trong nền kinh tế thị trường hiện nay, để nâng cao y đức chúng ta cần xem xét các nguyên nhân dẫn đến giảm sút đạo đức trong ngành Y từ đó có biện pháp xử lý kịp thời, hiệu quả Những nguyên nhân chính gây giảm sút đạo đức y tế hiện nay là:

- Vai trò quản lý của Nhà nước:

Nhà nước có vai trò quan trọng trong việc định hướng phát triển y tế, tạo cơ chế thích hợp cho công tác khám chữa bệnh công (Nhà nước), tập thể, tư nhân, có kế hoạch tuyển lựa, đào tạo y đức cho các cán bộ y tế ngay từ khi còn ngồi trên ghế nhà trường Thực tế hiện nay công tác khám, chữa bệnh chưa được Nhà nước quản lý chặt chẽ

- Dự luận và tâm lý xã hội ảnh hưởng tới thầy thuốc và người bệnh

Tâm lý chung của người dân hiện nay cho rằng đến bệnh viện là phải có tiền “bồi dưỡng” cho cán bộ y tế thì mới được đón tiếp niềm nở, được điều trị phác đồ đúng nhất, được chăm sóc phục vụ chu đáo, tận tình, nếu không có “phí ngầm” sẽ bị bỏ rơi Thực tế này có tác động đến tâm lý người bệnh và thầy thuốc

- Sự tăng trưởng về nền kinh tế và mức sống

Kinh tế và mức sống được nâng lên thì nhu cầu con người ngày càng cao, trong khi đó cán bộ y tế có mức sống thấp hơn so với một số ngành khác có cùng trình độ, khả năng và điều kiện Vì vậy họ tìm mọi cách để tăng thu nhập cải thiện đời sống cho bản thân và gia đình

- Do đời sống cán bộ y tế còn gặp nhiều khó khăn:

Có câu hài hước: “Cán bộ y tế trách nhiệm thì cao, thù lao thì thấp” Điều này đúng với thực tế hiện nay, chúng ta cần phải suy nghĩ Nghề y một lao động đòi hỏi tinh thần trách nhiệm cao, lao động độc hại, rất dễ lây bệnh, căng thẳng cực nhọc, nhưng thu

thập lại thấp hơn so với các ngành khoa học kỹ thuật khác Cán bộ y tế cũng có nhu cầu đời sống như những người khác, buộc họ phải xoay xở có thu nhập cải thiện đời sống

- Do thiếu tu dưỡng và rèn luyện y đức cảu một bộ phận cán bộ y tế:

Nhìn chung, hiện nay đời sống của cán bộ y tế còn nhiều khó khăn nhưng phần lớn

họ vẫn nêu cao tinh thần trách nhiệm, tận tụy phục vụ chăm sóc bệnh nhân một cách vô

tư đầy ý thức trách nhiệm được nhân dân ca ngợi Nhiều thầy thuốc luôn tu dưỡng rèn luyện giữ gìn lương tâm, đạo đức nghề nghiệp của mình, biết giữ cho tấm áo trắng bản năng sinh học (đói cho sạch, rách cho thơm) Trái lại một bộ phận cán bộ y tế do thiếu tu dưỡng rèn luyện phẩm cấht đạo đức nghề nghiệp tha hóa, biến chất trở thành kẻ “bá đạo” của nghề y thậm chí là kẻ sát nhân đáng sợ

Mặt khác, trong bối cảnh ngành Y tế đang đẩy mạnh xã hội hóa hiện nay, nhiều thách thức mới cũng đang đặt ra với những người làm công tác y tế Hiện tượng chảy máu chất xám xảy ra ngay chính trong ngành Y Nhiều bác sĩ được cử đi đào tạo, nâng cao trình độ, lẽ ra về với các bệnh viện tỉnh, huyện nơi đã cử mình đi học, thì lại tìm mọi cách để về các khu vực có bệnh viện lớn và thu nhập tốt hơn Ở các trường đại học Y, các chuyên khoa Lao, Tâm thần, hay cả chuyên khoa Nhi là lĩnh vực mà trước đây học sinh rất thích học, thì nay cũng trong tình trạng thiếu học sinh trầm trọng, vì thu nhập của những ngành này thấp hơn so với các chuyên ngành khác Không ít học sinh ngành y đã chấp nhận bỏ nghề, để làm việc bán thuốc cho các Công ty dược nước ngoài vì thu nhập cao hơn Tình trạng thiếu nhân lực ở tuyến dưới đã đẩy y tế tuyến trên vào tình trạng quá tải trầm trọng Điều đó không chỉ ảnh hưởng đến chất lượng phục vụ người bệnh, không chỉ gây bức xúc cho bệnh nhân, mà còn gây bức xúc cho những người thầy thuốc

Đáng mừng và tự hào là dù đời sống gặp còn khó khăn, trong đội ngũ những người làm công tác y tế vẫn có một số rất lớn những cán bộ y tế cần mẫn hàng ngày, hàng giờ phục vụ chăm sóc người bệnh, cho dù phải đối mặt với nguy hiểm bởi nguy cơ lây nhiễm rất cao Trong những vụ dịch nguy hiểm như viêm đường hô hấp cấp SARS, dịch cúm A H5N1, có những y – bác sĩ, thức trắng nhiều đêm bên bệnh viện, có những thầy thuốc quên ăn, quên ngủ với hy vọng sớm tìm ra căn nguyên của những căn bệnh quái ác, tìm lại sự sống từ tay tử thần, lại có những y – bác sĩ hiến máu cứu bệnh nhân Mới đây thôi trong vụ dịch tiêu chảy cấp nguy hiểm hồi cuối năm 2008, các bác sĩ tại Viện Y học

lâm sàng các bệnh nhiệt đới, phải đếm từng cái “bỉm” của bệnh nhân để xác định số lượng bệnh nhân tiêu chảy giảm hay tăng, để có sự điều chỉnh phương án điều trị Nhiều bác sĩ ở lại trực dịch ở bệnh viện hơn 20 ngày không về qua gia đình Căng thẳng, vất vả, nhưng tất cả đều tự nguyện Bởi họ hiểu rằng, sinh mạng của nhiều người đang đặt trong tay họ

Đối với đa số những người làm ngành Y, thì việc nâng cao y đức thì trứơc tiên là việc nâng cao tay nghề, nâng cao trình độ nghiên cứu, chẩn đoán, làm chủ trang thiết bị hiện đại để có thể nhanh chóng tìm ra nguyên nhân gây bệnh, biện pháp điều trị và cách điều trị Cùng với đó là việc nâng cao tinh thần trách nhiệm để tận tụy với người bệnh Như vậy, điều cốt lõi nhất của y đức vẫn là sự xuất phát của lương tâm và trách nhiệm của những người thầy thuốc Những người thầy thuốc có y đức thì dù trong môi trường nào thì họ cũng hành động vì người bệnh Cho nên việc thường xuyên giữ gìn, bảo vệ, trau dồi y đức cần thiết Bên cạnh đó với một cơ chế làm việc khoa học, minh bạch về quyền lợi, nghĩa vụ, chắc chắn sẽ ngăn chặn được sự suy thoái y đức của một bộ phận y, bác sĩ Với những học sinh ngành Y, hành trang đầu tiên khi bước vào nghề là lời tuyên thệ trước tượng Hypocrate – Y tổ của thế giới và Hải Thựơng Lãn Ông – Y tổ của Việt Nam “Coi nghề thầy thuốc mà họ đã chọn như một con đường cứu người và giúp đỡ” Người thầy thuốc mới ra trường chỉ là mới bắt đầu cho y nghiệp và y đạo của mình, vì vậy cần phải phấn đấu, rèn luyện, tu dưỡng nhiều hơn nữa để trở thành một người thầy thuốc chân chính, vừa có tài, vừa có đức, xứng đáng với lời dạy của Chủ tịch Hồ Chí Minh “Lương y như từ mẫu”

Những năm gần đây, Bộ Y tế đặc biệt chú ý thể chế hóa các nội dung y đức để cán

bộ trong ngành phấn đấu thực hiện đó là Chỉ thị số 04/BYT-CT và QĐ ngày 06 tháng 11 năm 1996 của Bộ Y tế ban hành về y đức gồm 12 điều y đức và đề nghị tất cả các cán bộ

và nhân viên y tế trong cả nước đều phải học tập, quán triệt và nghiêm túc thực hiện [6; 5 -6]

Với xu thế phát triển hội nhập chung với các nước trong khu vực và trên thế giới, trên cơ sở tuyên ngôn Helsinki và khuyến cáo của tổ chức y tế thế giới, Bộ Y tế đã ban hành Quy chế hoạt động của Hội đồng đạo đức trong nghiên cứu y sinh học nhằm bảo vệ

quyền lợi, nhân phẩm cho đối tượng tham gia nghiên cứu cũng như tạo điều kiện để các cán bộ y tế thực hiện tốt trách nhiệm chăm sóc và bảo vệ sức khỏe con người

Từ giữa năm 2006, Hội Y học đã có dự thảo Luật hành nghề y đức trình Quốc hội xem xét TS Lê Văn Diêu, phó Chủ nhiệm Ủy ban các vấn đề xã hội của Quốc hội đã trả lời với Hội y học TP HCM rằng, dự thảo này được đánh giá cao, nhiều điều trong dự thảo

có thể áp dụng ngay [24] Ngày 7 tháng 12 năm 2007, Chỉ thị của bộ Y tế số BYT về nâng cao chất lượng khám bệnh, chữa bệnh cho nhân dân có mục nâng cao y đức trong các cơ sở khám bệnh chữa bệnh, trong đó đưa nội dung lồng ghép với cụôc vận động “Học tập và làm theo tấm gương đạo đức Hồ Chí Minh” [7; 25]

06/2007/CT-Tuy nhiên ở nước ta hiện nay bộ môn đạo đức y học chưa được quan tâm đứng mức trong quá trình đào tạo cán bộ y tế tại các trường Y

Tại trường Đại học Y Hà Nội vào năm học 2005 -2006 bộ môn giáo dục y học lần đầu tiên được đưa vào giảng dạy cho đối tượng sau đại học Học viên được giới thiệu về các nguyên lý cơ bản của đạo đức y học trong thực hành lâm sàng và dựa vào những nguyên lý đó để thảo luận về cách xử lý tình huống có thực xảy ra trên thực tế Phần lớn các học viên nhận xét chương trình là rất bổ ích và lý thú Tuy nhiên, với xu thế phát triển chung của xã hội một nhu cầu cấp thiết đó là cần tăng cường thực hành y đức cho cán bộ

và nhân viên y tế Để làm được điều này cần có nhiều giải pháp đồng bộ và một trong những chương trình và phương pháp dạy môn y đức phù hợp, chuẩn bị hành trang đầy đủ cho học sinh bước vào nghề

Tóm lại, y đức, dược đức hiện nay đang là vấn đề được mọi người Việt Nam quan tâm Nền tảng của quan hệ bệnh nhân – thầy thuốc dựa trên nghĩa vụ thầy thuốc là người chịu sự ủy thác luân lý của bệnh nhân Nghĩa vụ này được xây dựng bởi bốn đức hạnh: Tính quên mình, tính hy sinh, tính vị tha, và tính chính trực Khi có sự xung đột giữa các nguyên tắc đạo đức, người thầy thuốc cần vận dụng phân tích y đức bằng các phương pháp luận mang tính rõ ràng, nhất quán kiên kết, áp dụng đầy đủ Y đức phải được giảng dạy ở các trường Y Nhà trường và bệnh viện cần tạo điều kiện và môi trường cho y đức

phát triển

1.3 Thực trạng công tác giáo dục đạo đức nghề nghiệp của học sinh trường

Trung cấp Y tế Đồng Tháp

1.3.1 Sơ lược vài nét trường Trung cấp Y tế Đồng Tháp

Trường Trung học Y tế Đồng Tháp, là một trường trung cấp chuyên nghiệp đào tạo nguồn nhân lực y tế bậc trung học và dưới trung học, phục vụ cho sự nghiệp chăm sóc sức khỏe nhân dân từ tuyến tỉnh cho đến tuyến y tế cơ sở Qua hơn 28 năm xây dựng và phát triển, trường không ngừng nâng cao chất lượng dạy học, xây dựng cơ sở vật chất, đầu tư trang thiết bị và đào tạo đội ngũ giáo viên đáp ứng nhu cầu phát triển của ngành y

tế địa phương

Tiền thân của trường năm 1975 là Trường Sơ cấp Y tế của Tỉnh đào tạo y tá và dược tá

Tháng 4/1979 Trường khai giảng khoá trung cấp y tế đầu tiên đào tạo ngành Y sỹ

đa khoa với 140 học sinh

Đến năm 1980 Trường Trung học Y tế Đồng Tháp được chính thức thành lập theo Quyết định số 64/TC-CB ngày 27 tháng 10 năm 1980 của UBND tỉnh Đồng Tháp Địa điểm ấp Hoà Hiệp, xã Hoà An, thị xã Cao Lãnh nay là số 312 đường Nguyễn Thái Học, phường 4, thành phố Cao Lãnh, tỉnh Đồng Tháp

Trong giai đoạn từ năm 1979 đến năm 1985 Trường thực hiện nhiệm vụ đào tạo cán bộ y tế tập trung ngành y sĩ đa khoa với quy mô đào tạo từ 400-600 học sinh

Từ năm 1986 đến năm 2002 đào tạo các ngành y sỹ tuyến cơ sở, hộ sinh trung học, điều dưỡng trung học, dược sĩ trung học, y sỹ định hướng sản-nhi, y sỹ định hướng y tế

dự phòng, y sĩ định hướng y học cổ truyền Trong giai đoạn này trường còn đào tạo 2 lớp

y sỹ đa khoa cho nước bạn Cam pu Chia với 51học viên

Hoạt động của nhà trường từ năm 2002 đến nay tập trung đào tạo các ngành điều dưỡng đa khoa trung học, hộ sinh trung học, y sỹ y học cổ truyền, dược sĩ trung học và các loại hình dạy nghề y tế dài và ngắn hạn; đào tạo nhân lực cho các dự án như: Dự án Dân số, dự án Giáo dục sức khỏe cộng đồng, dự án Tăng cường khả năng đào tạo quản lý chăm sóc sức khoẻ ban đầu đào tạo lại cho cán bộ y tế ở các tuyến nhằm thực hiện nhiệm vụ của Ngành Y tế Đồng Tháp là nâng cao chất lượng dịch vụ khám chữa bệnh và thực hiện chăm sóc sức khỏe ban đầu trong công tác bảo vệ và chăm sóc sức khỏe nhân dân

Là trường trực thuộc Sở Y tế có chức năng đào tạo nhân lực Y Dược có trình độ trung học, sơ học cho Ngành Y tế tỉnh Đồng Tháp và một số tỉnh lân cận Trường thực hiện nhiệm vụ đã ghi tại điều 9, trong Điều lệ trường trung học chuyên nghiệp, ban hành theo Quyết định số 24/2000/QĐ-BGD&ĐT ngày 11 tháng 7 năm 2000 của Bộ trưởng Bộ Giáo dục và Đào tạo và hướng dẫn của Bộ Y tế Cụ thể là:

- Đào tạo mới các lớp trung học và dạy nghề đồng thời đào tạo lại (nay là đào tạo liên tục) cho cán bộ y tế đang làm việc nhằm cập nhật kiến thức mới

- Tham mưu cho Sở Y tế, Ủy ban nhân dân Tỉnh về phát triển nhân lực y tế

Cơ cấu tổ chức: Bộ máy của nhà trường hiện nay gồm có:

- Ban giám hiệu gồm: 01 Hiệu trưởng, 02 Phó hiệu trưởng

- Các ngành đã đào tạo :

+ Đào tạo hệ trung học Y - Dược: Điều dưỡng, Hộ sinh, Y sỹ đa khoa, Y sỹ tuyến

cơ sở, Y sỹ định hướng chuyên khoa vệ sinh phòng dịch - chống sốt rét, Y sỹ y học dân

tộc, Y sỹ sản – nhi, Dược sỹ; năm học 2008-2009 trường đào tạo thêm 02 ngành mới đó

là y sỹ đa khoa định hướng y học dự phòng và y sỹ đa khoa định hướng y học cổ truyền

+ Đào tạo nghề: Dược tá, kỹ năng điều dưỡng

+ Đào tạo lại: Y sỹ chuyển điều dưỡng, các lớp quản lý cho trưởng trạm y tế xã phường, quản lý điều dưỡng

+ Đào nhân lực cho các chương trình, dự án tại Đồng Tháp

+ Ngoài ra trường còn được Sở Y tế Đồng Tháp giao nhiệm vụ quản lý điều hành các lớp cử nhân, chuyên khoa cấp I do Đại học Y Hà Nội, Đại học Y - Dược TP Hồ Chí Minh, Viện Vệ sinh Y tế công cộng, Đại học Y tế công cộng Hà Nội, Đại học Y - Dược cần Thơ tổ chức cho CBYT Đồng Tháp và các tỉnh lân cận học tập tại Trường Trung học

Y tế Đồng Tháp

Tổng số biên chế của trường hiện có 63 (biên chế được duyệt năm 2009 là 82), có

47 cán bộ giáo viên Trong đó:

* Có trình độ đại học và sau đại học 26 (55,31%)

Số cán bộ giáo viên có trình độ trung học hiện tại cao, đây là nguồn tuyển chọn học sinh của trường sau khi tốt nghiệp để đưa đi đào tạo nguồn cán bộ giáo viên cho trường sau này

Hiện tại số giáo viên đang đi học 08 người (17,02%) gồm: NCS: 01, cao học: 01,

CK II: 01, ĐH: 05

- Số giáo viên thỉnh giảng: 34, tất cả giáo viên thỉnh giảng đều có trình độ đại học

và sau đại học Trong đó có trình độ sau đại học là 20 (58,82%) gồm: Tsĩ: 02, CK II: 02,

CK I: 09, Th sĩ: 07

Đội ngũ giáo viên của nhà trường có trình độ chuyên môn tốt, hầu hết đều được đào tạo nghiệp vụ sư phạm y học, Sư phạm bậc I Có 2 giáo viên đã được đào tạo, học tập ngắn hạn ở nước ngoài, có 02 giáo viên dạy giỏi cấp quốc gia; có 32 giáo viên kiêm nhiệm là các bác sỹ, dược sĩ có tay nghề cao, các chuyên gia đầu ngành của Tỉnh, có uy tín, nhiệt tình, tham gia công tác giảng dạy theo quy định của nhà trường và phần lớn đã được đào tạo qua các khóa tập huấn về phương pháp dạy học tích cực

- Khu giảng dạy lý thuyết (cũ) có 04 phòng học, diện tích 440 m2

- Giảng dạy thực hành có 11 phòng, diện tích 1.074 m2

- 01 hội trường dành cho các lớp tập huấn, diện tích 50 m2

- 01 thư viện 300 m2 có hơn 4.000 đầu sách

- Khu ký túc xá học sinh có 19 phòng bố trí 200 học sinh và một khu nhà khách bố trí được 60 người dành cho công tác đào tạo liên tục

- Còn lại là công trình phụ (gồm nhà ăn, nhà kho, nhà vệ sinh và khu vui chơi)

*Về trang thiết bị:

Máy móc và trang thiết bị phục vụ cho công tác giảng dạy và học tập gồm có:

- Thiết bị phục vụ cho công tác dạy học dạy học tương đối đầy đủ và hiện đại như: Máy Overhead, projector, Slide Projector, máy chiếu sách, Video, camera, máy ảnh

- Các phòng thực hành – Labô thí nghiệm trang bị đủ theo định mức trang thiết bị của Bộ Y tế dành cho các đối tượng đào tạo

- Phòng máy và thiết bị tin học: Có 50 máy dùng cho học sinh thực tập và trên 20 máy dùng cho công việc hành chính, văn phòng, thư viện, nối kết Internet

* Kinh phí hoạt động thường xuyên: 3-4 tỷ/năm gồm:

- Ngân sách Nhà nước cấp trung bình: 2-2,5 tỷ / năm

- Còn lại là thu từ học phí và các nguồn khác

Chương trình đào tạo, sách giáo khoa và tài liệu:

- Có đủ chương trình, giáo trình giảng dạy cho các đối tượng bậc trung học do Bộ

Y tế ban hành và giáo trình do các giáo viên bộ môn của nhà trường biên soạn, được cập nhật, chỉnh lý thông qua Hội đồng Đào tạo của trường hàng năm

- Thư viện có đủ các đầu sách cơ bản cho học sinh tham khảo, các tạp chí, sách chuyên môn chuyên ngành cho giáo viên tra cứu Tiếp tục đầu tư kinh phí để tăng đầu sách, số lượng, cập nhật các tài liệu tham khảo

- Bước đầu triển khai và tiếp tục hoàn chỉnh bộ công cụ đánh giá cho các ngành học trong nhà trường

- Tiếp tục triển khai biên soạn lại giáo trình các môn học theo chương trình mới đào tạo 2 năm cho bậc trung học chuyên nghiệp để phát hành giáo trình lưu hành nội bộ cho học sinh sử dụng

Hiện tại, trường có 6 cơ sở thực hành chính để học sinh thực tập lâm sàng là Bệnh viện Đa khoa trung tâm của tỉnh (670 giường), Bệnh viện đa khoa khu vực Sa Đéc (450 giường), Bệnh viện Điều dưỡng phục hồi chức năng (80 giường), Bệnh viện Y học cổ truyền (170 giường), Bệnh viện Quân – Dân y (80 giường), Bệnh viện đa khoa khu vực Tháp Mười (180 giường) và Bệnh viện đa khoa huyện Cao Lãnh (140 giường) Ngoài ra còn có các trạm chuyên khoa tuyến tỉnh, bệnh viện khu vực tuyến tỉnh, 7 bệnh viện tuyến huyện, các phòng khám khu vực, một số trạm y tế mẫu là cơ sở thực tập các chuyên khoa

và thực tập, thực tế tại cộng đồng

Trong quá trình hình thành và phát triển, nhà trường đã có nhiều thành tích: giáo viên của trừơng được nhận danh hiệu Nhà giáo ưu tú, Thầy thuốc ưu tú, Nhà giáo nhân dân, thầy thuốc nhân dân, chuyên viên cao cấp, học sinh của nhà trường đã trửơng thành, giữ một số vị trí trọng trách như giám đốc, phó giám đốc sở Y tế, giám đốc, phó giám đốc Trung tâm Y tế các huyện, thị, các bệnh viện lớn, có người đã trở thành anh hùng lao động Ghi nhận những công lao to lớn của cán bộ, giáo viên Nhà trường đã và đang cống hiến trong những năm qua, Đảng và Nhà nước tặng thửơng hai Huân chương chiến công (01 hạng nhất, 01 hạng hai), Huân chương Lao động hạng 3, nhiều cờ, bằng khen, giấy khen của chính phủ, Bộ giáo dục và đào tạo, Bộ Y tế và nhìêu phần thưởng cao quý khác

Tuy nhiên, bên cạnh những thành tích đạt được, để nâng cao hiệu quả chất lượng giáo dục đào tạo, nhà trường còn một số tồn tại cần khắc phục: Đội ngũ cán bộ giáo viên chưa đủ số lượng, không đồng bộ về cơ cấu, trình độ chưa ngang tầm với nhiệm vụ; cơ sở vật chất trang thiết bị, phương tiện phục vụ cho công tác dạy và học còn thiếu Điều đó đã gây nhiều khó khăn trở ngại cho việc chăm lo giáo dục đạo đức nghề nghiệp cho học sinh

ý nghĩa tầm quan trọng của nó đối với lao động nghề Y ngay từ khi còn ngồi trên ghế nhà trừơng để các em tích cực, nỗ lực tu dưỡng, rèn luyện và trau dồi những phẩm chất đó, đây là một môi trường rèn luyện để học sinh chuẩn bị phục vụ cho học sinh nghề nghiệp sau này

Để tìm hiểu nhận thức của học sinh về những tiêu chuẩn, phẩm chất cần có để trở thành người thầy thuốc vừa có đức, vừa có tài, đáp ứng yêu cầu sự nghiệp chăm sóc sự