Kết hợp phương pháp truyền thống với phương pháp tích cực trong giảng dạy phần thứ nhất môn học những nguyên lý cơ bản của chủ nghĩa mác lênin ở trường cao đẳng sư phạm nghệ an

Quá trình đổi mới PPDH đã sử dụng nhiều cách thức khác nhau, kết hợp PPDH truyền thống với PPDH tích cực là một trong những cách thức để phát huy cao hơn hiệu quả dạy học "Phần thứ nhất"

Bộ giáo dục và đào tạo tr-ờng đại học vinh

===***===

Nguyễn Ngọc Quý

Kết hợp ph-ơng pháp truyền thống với ph-ơng pháp

tích cực trong giảng dạy "phần thứ nhất" môn học

Luận văn đ-ợc hoàn thành tại Tr-ờng Đại học Vinh

Ng-ời h-ớng dẫn khoa học:

PGS TS Nguyễn L-ơng Bằng

Phản biện 1: TS Đinh Thế Định

Phản biện 2: PGS TS phạm xuân mỹ

Luận văn đ-ợc bảo vệ tr-ớc Hội đồng chấm Luận văn Thạc sĩ

tại Tr-ờng Đại học Vinh Vào hồi giờ ngày tháng 12 năm 2010

Có thể tìm đọc luận văn tại th- viện Tr-ờng Đại học Vinh

Địa chỉ: 182 - Đ-ờng Lê Duẩn - TP Vinh - Nghệ An

A Mở đầu

1 Lý do chọn đề tài

Cùng với sự phát triển của thời đại về các lĩnh vực khoa học - công nghệ, sự bùng nổ về thông tin, GD&ĐT n-ớc ta đã có nhiều đổi mới về nội dung và ph-ơng pháp, nh-ng hiệu quả vẫn còn thấp Để đáp ứng yêu cầu cung cấp nguồn nhân lực có chất l-ợng cao phục vụ cho sự phát triển kinh tế, xã hội trong hiện tại và t-ơng lai, việc đổi mới PPDH là một trong những yêu cầu bức thiết hiện nay

Nghị quyết Hội nghị lần thứ hai Ban chấp hành Trung -ơng Đảng Cộng sản Việt Nam khóa VIII đã khẳng định: "Đổi mới ph-ơng pháp giáo dục và đào tạo, khắc phục lối truyền thụ một chiều, rèn luyện cách t- duy sáng tạo của ng-ời học Từng b-ớc áp dụng ph-ơng pháp tiên tiến và ph-ơng tiện hiện đại vào quá trình dạy học, đảm bảo điều kiện và thời gian tự học, tự nghiên cứu cho ng-ời học, nhất là sinh viên đại học"[12; tr.41]

Đổi mới PPDH trong các bậc học, cấp học, đặc biệt trong tr-ờng đại học và cao đẳng là yêu cầu cấp thiết Đổi mới PPDH không phải là sự phủ định hoàn toàn PPDH truyền thống, mà là sự kế thừa có chọn lọc những mặt tích cực của nó, sử dụng PPDH hiện đại để tích cực hóa PPDH truyền thống; kết hợp PPDH truyền thống với PPDH tích cực

Ph-ơng pháp dạy học truyền thống là ph-ơng pháp lấy hoạt động của ng-ời dạy làm trung tâm Đây là ph-ơng pháp quen thuộc đã có từ lâu, đ-ợc bảo tồn và duy trì qua nhiều thế hệ Thực hiện ph-ơng pháp này, giảng viên là ng-ời thuyết trình, diễn giảng, sinh viên là ng-ời nghe, nhớ, ghi chép và suy nghĩ theo Nội dung bài dạy theo ph-ơng pháp truyền thống có tính logic và tính hệ thống cao Song do quá đề cao ng-ời dạy, nên nh-ợc điểm của PPDH truyền thống là sinh viên thụ động tiếp thu kiến thức, giờ dạy dễ đơn điệu, buồn tẻ; kiến thức thiên về lý luận, ít chú ý

đến kỹ năng thực hành của ng-ời học; do đó, kỹ năng thực hành, vận dụng vào đời sống thực tế của sinh viên bị hạn chế

PPDH tích cực là cách thức dạy học mà giảng viên là ng-ời giữ vai trò h-ớng dẫn, tổ chức, giúp cho sinh viên tự khám phá tri thức mới Ưu điểm của ph-ơng pháp này rất chú trọng kỹ năng thực hành, coi trọng rèn luyện t- duy và nâng cao ý thức

tự học Đặc điểm của dạy học theo ph-ơng pháp tích cực là giảm bớt thuyết trình, diễn giải; tăng c-ờng dẫn dắt, điều khiển, tổ chức, xử lý tình huống; song nếu không tập trung cao, sinh viên sẽ không nắm đ-ợc tính logic và hệ thống

Ph-ơng pháp dạy học tích cực mặc dù có nhiều -u điểm, nh-ng cũng có những yêu cầu cao và những khó khăn nhất định, nên thực trạng công tác dạy học trong các nhà tr-ờng hiện nay (trong đó có Tr-ờng CĐSP Nghệ An) vẫn còn không

ít giảng viên sử dụng PPDH còn lạc hậu chỉ theo lối diễn giảng đơn điệu, không chú

ý đổi mới và ch-a thật sự quan tâm đến ng-ời học Nhiều giảng viên sử dụng máy móc, ph-ơng tiện trực quan ch-a hiệu quả trong dạy học Ngoài hiện t-ợng "đọc chép", thì hiện t-ợng "nhìn chép" thay thế cho "đọc chép" khi sử dụng các ph-ơng tiện dạy học hiện đại còn khá phổ biến Vì vậy, việc đổi mới PPDH không thể chủ quan, duy ý chí; mà phải xuất phát từ thực tế, điều kiện cụ thể mà lựa chọn hình thức, PPDH phù hợp nhằm tích cực hóa hoạt động học tập của sinh viên Quá trình

đổi mới PPDH đã sử dụng nhiều cách thức khác nhau, kết hợp PPDH truyền thống với PPDH tích cực là một trong những cách thức để phát huy cao hơn hiệu quả dạy học "Phần thứ nhất" môn học Những nguyên lý cơ bản của chủ nghĩa Mác – Lênin trong tình hình hiện nay

Mặt khác, ch-ơng trình dạy học "Phần thứ nhất" môn học Những nguyên lý cơ bản của chủ nghĩa Mác – Lênin với nhiều nội dung trừu t-ợng và có tính khái quát rất cao, thời l-ợng rất hạn chế (tr-ớc đây ch-ơng trình triết học áp dụng cho hệ cao

đẳng là 60 tiết nay chỉ còn 30 tiết), trong khi nội dung ch-ơng trình chỉ là sự cô đọng lại, giảng viên không thể chuyển tải hết nội dung môn học trên lớp, nên cần tăng c-ờng thời gian tự học của sinh viên Vì vậy, đổi mới PPDH theo h-ớng kết hợp ph-ơng pháp truyền thống với ph-ơng pháp tích cực là một yêu cầu khách quan của việc đổi mới PPDH "Phần thứ nhất" môn học Những nguyên lý cơ bản của chủ nghĩa Mác – Lênin

Từ thực tế dạy học, vị trí, vai trò và ý nghĩa của việc đổi mới PPDH nói trên, chúng tôi chọn đề tài nghiên cứu: Kết hợp ph-ơng pháp truyền thống với ph-ơng pháp tích cực trong giảng dạy "Phần thứ nhất" môn học Những nguyên lý cơ bản của chủ nghĩa Mác – Lênin ở Tr-ờng Cao đẳng S- phạm Nghệ An

2 Tình hình nghiên cứu

Đổi mới nội dung, ch-ơng trình và PPDH đã đ-ợc nhiều nhà giáo dục trong và ngoài n-ớc nghiên cứu từ rất lâu Trong thời gian qua, các nhà giáo dục đang tìm kiếm con đ-ờng, cách thức để tích cực hóa hoạt động dạy học Triết học Hy lạp cổ

đại đã khẳng định "dạy học không phải là chất đầy, nhồi nhét tri thức vào một cái thùng rỗng, mà cần phải làm bừng sáng lên ngọn lửa tâm hồn trong lòng các em"

V.Ôkôn (1968) & I.la Lecne (1977) đã nêu lên "Những cơ sở của dạy học nêu vấn đề", đây là một b-ớc tiến lớn về dạy học nêu vấn đề, các tác giả đã làm rõ bản chất của dạy học nêu vấn đề, vạch ra cơ sở, tác dụng và phạm vi áp dụng của ph-ơng pháp này

Sau này, các nhà lý luận giáo dục Xô viết đã đặt vấn đề về sự cần thiết phải tích cực hóa PPDH nh-: M.I.Makhơnutôp, M.A.Đanhilôp, đã phân tích các tình huống có vấn đề trong t- duy và trong dạy học rất sâu sắc, từ đó các ông đã đ-a ra quy trình dạy học nêu vấn đề nói riêng và tích cực hóa PPDH nói chung

ở Việt Nam, đổi mới PPDH đã đ-ợc Đảng, Nhà n-ớc và các nhà nghiên cứu

lý luận dạy học đề cập từ rất sớm tiêu biểu nh-: Vấn đề phát huy tính tích cực học tập của học sinh đã đ-ợc ngành Giáo dục đặt ra từ những năm 1960 ở thời điểm này, các tr-ờng s- phạm đã có khẩu hiệu: “ Biến quá trình đào tạo thành quá trình tự

đào tạo” Trong cuộc cải cách giáo dục lần thứ hai (1980), phát huy tính tích cực đã

là một trong các ph-ơng h-ớng cải cách giáo dục Từ đó, trong các nhà tr-ờng đã xuất hiện nhiều tiết dạy tốt của các giáo viên giỏi, theo h-ớng tổ chức cho học sinh hoạt động, tự lực chiếm lĩnh tri thức mới Tuy vậy, PPDH phổ biến vẫn là cách dạy thông báo kiến thức “ đọc - chép” hay còn gọi là ph-ơng pháp truyền thụ một chiều

Trong cuốn sách "Một số vấn đề cần quan tâm về giáo dục đại học ở n-ớc ta hiện nay" của cố Thủ t-ớng Phạm Văn Đồng đã nêu rõ: "Ph-ơng pháp dạy học phát

huy tính tích cực, một ph-ơng pháp vô cùng quý báu ph-ơng pháp dạy học này là ph-ơng pháp tất yếu của giáo dục từ mần non cho đến đại học, song nó có chỗ khác nhau có khi rất lớn, rất cơ bản về mức độ, nội dung và biện pháp"[16; tr.20]

Để góp phần thực hiện chiến l-ợc phát triển giáo dục và đào tạo giai đoạn 2001– 2010 đã đ-ợc Thủ t-ớng Chính phủ phê duyệt tại quyết định 201/2001/QĐ-TTg ngày 28/12/2001 về ph-ơng pháp đã đề ra: " Chuyển từ việc truyền đạt tri thức thụ động, thầy giảng trò ghi sang h-ớng dẫn ng-ời học chủ động t- duy trong quá trình tiếp cận tri thức; dạy cho ng-ời học ph-ơng pháp tự học, tự thu nhận thông tin một cách hệ thống và có t- duy phân tích, tổng hợp và phát triển đ-ợc năng lực của mỗi cá nhân; tăng c-ờng tính chủ động, tính tự chủ của học sinh, sinh viên "

Cùng với việc đổi mới nội dung, đổi mới ph-ơng pháp giáo dục đại học đã

đ-ợc chỉ ra tại điều 40, mục 2, Luật Giáo dục (2005), đã nêu rõ: “ Ph-ơng pháp đào tạo trình độ cao đẳng, trình độ đại học phải coi trọng việc bồi d-ỡng ý thức tự giác trong học tập, năng lực tự học, tự nghiên cứu, phát triển t- duy sáng tạo, rèn luyện

kỷ năng thực hành, tạo điều kiện cho ng-ời học tham gia nghiên cứu, thực nghiệm và

bổ sung cho nhau và chỉ trong sự thống nhất với nhau chúng mới tìm thấy "sức mạnh" của mình Điều quan trọng trong giảng dạy các môn học Mác– Lênin không chỉ là tìm ra ph-ơng pháp mới, mà còn là ở chỗ biết sử dụng ph-ơng pháp truyền thống một cách thành thạo, có hiệu quả Ph-ơng pháp truyền thống in bóng

dáng vào ph-ơng pháp mới, tiếp sức, thúc đẩy ph-ơng pháp mới phát triển bền vững, làm cho giáo dục- đào tạo vừa phát triển, vừa giữ vững đ-ợc bản sắc của dân tộc" [4; tr.87] Tác giả khẳng định tiếp: "Đi lên từ truyền thống bao giờ cũng bền vững, dễ truyền thụ Đổi mới từng b-ớc, không nóng vội, nh-ng cũng không chần chừ " [4; tr.88]

Công tác giáo dục lý luận chính trị trong 24 năm đổi mới, đã nâng cao nhận thức của mọi ng-ời Tuy nhiên, nó cũng bộc lộ những hạn chế, nhất là ph-ơng pháp dạy và học Vì vậy, Hội nghị lần thứ 5 Ban chấp hành Trung -ơng Đảng khoá IX đã xác định: “ Cần đổi mới mạnh mẽ ch-ơng trình, nội dung, ph-ơng pháp dạy và học lý luận, coi trọng chất l-ợng và tính hiệu quả… Phát huy tính sáng tạo, chủ động của ng-ời học, dành nhiều thời gian cho việc tự học, tự đọc các tác phẩm lý luận và văn kiện của Đảng” [3; tr.142,143] Đến Đại hội X, Đảng ta tiếp tục khẳng định: “ Đổi mới, nâng cao chất l-ợng, hiệu quả công tác giảng dạy và học tập lý luận…”

Gần đây, t- t-ởng tích cực hóa hoạt động dạy học là một chủ tr-ơng quan trọng của Đảng, Nhà n-ớc và của ngành Giáo dục- Đào tạo n-ớc ta Vừa qua, ngày 03/01/2009 Bộ Giáo dục- Đào tạo đã tổ chức hội thảo "Chỉ đạo quản lý hoạt động

đổi mới PPDH ở các tr-ờng phổ thông” tại Thành phố Vinh, Nghệ An, nhằm thống nhất quan điểm chỉ đạo, quản lí và tăng c-ờng hơn nữa việc đổi mới PPDH Hội thảo

đã khẳng định đổi mới PPDH là vấn đề cấp thiết nhằm nâng cao chất l-ợng giáo dục

Vấn đề đổi mới PPDH đã đ-ợc giới thiệu rộng rãi trên các loại báo chí và tạp chí chuyên ngành Đã có nhiều bài báo, cuốn sách, tạp chí trong thời gian qua nghiên cứu về vấn đề đổi mới PPDH theo h-ớng tích cực hóa hoạt động dạy học Các tác giả đều cho rằng, đổi mới PPDH không có nghĩa là đoạn tuyệt hoàn toàn PPDH truyền thống, không biết kế thừa những mặt tích cực của nó Để khắc phục nh-ợc

điểm của PPDH truyền thống là sinh viên thụ động tiếp thu kiến thức, giờ dạy dễ đơn

điệu, buồn tẻ; kiến thức thiên về lý luận, ít chú ý đến kỹ năng thực hành, ng-ời giảng viên cần phải biết kết hợp PPDH truyền thống với PPDH tích cực một cách linh hoạt, sáng tạo phù hợp với thực tiễn dạy học

Khi nói đến sự kết hợp PPDH truyền thống với PPDH tích cực, đã có nhiều tác giả đề cập đến vấn đề này nh- "Ph-ơng pháp dạy học truyền thống và đổi mới" của Thái Duy Tuyên; "Đổi mới ph-ơng pháp dạy học không phủ nhận ph-ơng pháp giáo dục truyền thống" của PTS Nguyễn Văn Vọng; "Kết hợp truyền thống và hiện đại trong quá trình đổi mới giáo dục và đào tạo" của TS Nguyễn L-ơng Bằng đã không bác bỏ một ph-ơng pháp cụ thể nào, mà là sự kế thừa phát triển có chọn lọc, là sự kết hợp các ph-ơng pháp một cách linh hoạt, phù hợp với đối t-ợng (ng-ời học, môn học) và điều kiện thực tế của quá trình dạy học

Nh- vậy, từ những góc độ khác nhau các tác giả đã đề cập đến, đã phân tích thực trạng dạy học, sự cần thiết phải đổi mới PPDH theo h-ớng tích cực hóa ở các cấp học, bậc học khác nhau Tuy nhiên, ch-a có một công trình nào đi sâu nghiên cứu: Kết hợp ph-ơng pháp truyền thống với ph-ơng pháp tích cực trong giảng dạy

"Phần thứ nhất" môn học Những nguyên lý cơ bản của chủ nghĩa Mác - Lênin ở Tr-ờng CĐSP Nghệ An Vì vậy, chúng tôi chọn nội dung này làm đề tài nghiên cứu với mong muốn góp phần nhỏ bé vào lý luận và thực tiễn về sự kết hợp ph-ơng pháp truyền thống với ph-ơng pháp tích cực trong quá trình đổi mới ph-ơng pháp giảng dạy "Phần thứ nhất" môn học Những nguyên lý cơ bản của chủ nghĩa Mác – Lênin

3 Mục đích nghiên cứu

Nghiên cứu lý luận về PPDH truyền thống, PPDH tích cực và sự kết hợp các PPDH đó vận dụng vào Tr-ờng Cao đẳng S- phạm Nghệ An, đề xuất một số quy trình và điều kiện để thực hiện việc kết hợp PPDH truyền thống với PPDH tích cực trong giảng dạy "Phần thứ nhất" môn học Những nguyên lý cơ bản của chủ nghĩa

Mác – Lênin hiện nay

4 Nhiệm vụ nghiên cứu

- Nghiên cứu lý luận về PPDH truyền thống, PPDH tích cực và sự kết hợp các ph-ơng pháp đó, vận dụng nó trong giảng dạy "Phần thứ nhất" môn học Những nguyên lý cơ bản của chủ nghĩa Mác – Lênin

- Khảo sát thực trạng dạy học, thực nghiệm s- phạm về việc kết hợp ph-ơng pháp truyền thống với ph-ơng pháp tích cực trong giảng dạy "Phần thứ nhất" môn

học Những nguyên lý cơ bản của chủ nghĩa Mác – Lênin ở Tr-ờng Cao đẳng S- phạm Nghệ An hiện nay

- Từ nghiên cứu cơ sở lý luận cùng với khảo sát thực trạng dạy học, thực nghiệm s- phạm về việc kết hợp các PPDH nói trên, đề xuất một số quy trình và điều kiện để thực hiện việc kết hợp PPDH truyền thống với PPDH tích cực trong giảng dạy "Phần thứ nhất" môn học Những nguyên lý cơ bản của chủ nghĩa Mác – Lênin

5 Phạm vi nghiên cứu

- Nghiên cứu việc kết hợp ph-ơng pháp truyền thống với ph-ơng pháp tích cực trong giảng dạy "Phần thứ nhất" môn học Những nguyên lý cơ bản của chủ nghĩa Mác– Lênin và thực nghiệm vào dạy học một số tiết, ở một số lớp thuộc hệ cao

đẳng chính quy của Tr-ờng Cao đẳng S- phạm Nghệ An

- Coi việc kết hợp ph-ơng pháp truyền thống với ph-ơng pháp tích cực trong giảng dạy "Phần thứ nhất" môn học Những nguyên lý cơ bản của chủ nghĩa Mác– Lênin là một trong những cách thức (ph-ơng pháp) để đổi mới PPDH hiện nay

6 Ph-ơng pháp nghiên cứu

* Nhóm các ph-ơng pháp nghiên cứu lý thuyết

Ph-ơng pháp so sánh, phân tích, tổng hợp; ph-ơng pháp lôgíc và lịch sử; ph-ơng pháp quy nạp và diễn dịch

* Nhóm các ph-ơng pháp nghiên cứu thực nghiệm

Ph-ơng pháp điều tra, khảo sát, thăm dò, phỏng vấn; ph-ơng pháp thực nghiệm s- phạm; ph-ơng pháp thống kê toán học

7 Đóng góp của luận văn

- Góp phần làm sáng tỏ thêm một số vấn đề lý luận và thực tiễn của việc kết hợp PPDH truyền thống với PPDH tích cực và vận dụng nó vào giảng dạy "Phần thứ nhất" môn học Những nguyên lý cơ bản của chủ nghĩa Mác – Lênin hiện nay

- Làm tài liệu tham khảo cho giảng viên, giáo viên, học viên, sinh viên trong quá trình nghiên cứu về đổi mới ph-ơng pháp giảng dạy "Phần thứ nhất" môn học Những nguyên lý cơ bản của chủ nghĩa Mác – Lênin

8 Cấu trúc luận văn

Ngoài phần mở đầu, kết luận, danh mục tài liệu tham khảo và phụ lục, luận văn gồm có ba ch-ơng bảy tiết

B nội dung Ch-ơng 1 Cơ sở lý luận và thực tiễn của việc kết hợp ph-ơng pháp dạy học truyền thống với ph-ơng pháp dạy học tích cực 1.1 Các ph-ơng pháp dạy học truyền thống và các ph-ơng pháp dạy học tích cực

để điều chỉnh nhận thức và hoạt động thực tiễn nhằm đạt đ-ợc mục tiêu đề ra

Theo V.I Lênin: "Trong nhận thức đang tìm tòi, ph-ơng pháp cũng là công

cụ, là một thủ đoạn đứng về phía chủ quan, qua thủ đoạn đó nó có quan hệ vói khách thể"[25; tr.237]

Theo PGS.TS Đoàn Minh Duệ phân tích theo nghĩa triết học thì, "ph-ơng pháp là cách thức, con đ-ờng, ph-ơng tiện, là tổ hợp các b-ớc mà trí tuệ phải đi theo

để tìm ra và chứng minh chân lý (trong triết học và các khoa học)."[11; tr.39]

Với quan niệm trên đây theo chúng tôi, ph-ơng pháp là con đ-ờng, cách thức (hay là một thủ thuật, nghệ thuật) để đạt tới mục tiêu trong hoạt động nhận thức và hoạt động thực tiễn

- Khái niệm ph-ơng pháp dạy học, ph-ơng pháp giảng dạy

Dạy học hay giảng dạy là hoạt động của thầy và trò nhằm truyền thụ và lĩnh hội những kiến thức, kỷ năng để hình thành những năng lực, phẩm chất ở ng-ời học Dạy học hay giảng dạy là hoạt động của thầy giáo; nó bao gồm các khâu: thu thập

tài liệu, soạn đề c-ơng bài giảng, soạn giáo án, lên lớp truyền thụ kiến thức và kiểm tra đánh giá kết quả học tập của học sinh, sinh viên

Theo các nhà giáo dục học Kazansky và Nazarova cho rằng: "Ph-ơng pháp dạy học là cách thức làm việc của giáo viên với học sinh để cho học sinh lĩnh hội tri thức, kỷ năng và kỹ xảo"[6; tr.7]

Theo Nguyễn Sinh Huy: "Ph-ơng pháp dạy học là tổ hợp những thao tác tự giác liên tiếp đ-ợc sắp xếp theo một trình tự hợp lý, hợp quy luật khách quan mà chủ thể tác động lên đối t-ợng, nhằm tìm hiểu và cải biến nó"[6; tr.7]

Nh- vậy, ph-ơng pháp dạy học trong tr-ờng hợp này là cách thức tiến hành trong giảng dạy nhằm truyền thụ kiến thức cho đối t-ợng

Theo GS.TS Nguyễn Hữu Vui: "Ph-ơng pháp giảng dạy, theo nghĩa rộng bao hàm trong đó có cách thức hoạt động tác động của ng-ời dạy (chủ thể dạy – ng-ời thầy) trực tiếp hoặc gián tiếp (qua các ph-ơng tiện nh- sách, nghe nhìn, ) với ng-ời học (vừa là đối t-ợng của sự dạy, vừa là chủ thể học, tự học) cùng nhằm thực hiện mục tiêu, nhiệm vụ, nội dung dạy học"[8; tr.11]

Nh- vậy, để nhấn mạnh hoạt động của chủ thể dạy ở bậc đại học, ng-ời ta sử dụng thuật ngữ ph-ơng pháp giảng dạy

- Khái niệm ph-ơng pháp dạy học truyền thống

Theo Frire – nhà xã hội học, nhà giáo dục học nổi tiếng ng-ời Braxin đã gọi ph-ơng pháp dạy học truyền thống là "Hệ thống ban phát kiến thức", là quá trình chuyển tải thông tin từ đầu thầy sang đầu trò một cách thụ động

Ph-ơng pháp dạy học truyền thống là những cách thức dạy học quen thuộc đã

có từ lâu đời và đ-ợc bảo tồn, duy trì qua nhiều thế hệ Về cơ bản, ph-ơng pháp này lấy hoạt động của ng-ời thầy là trung tâm Thực hiện cách dạy học này, ng-ời dạy là ng-ời thuyết trình, diễn giảng, ng-ời học là ng-ời nghe, nhớ, ghi chép và suy nghĩ theo Với PPDH truyền thống, ng-ời dạy là chủ thể, là tâm điểm, ng-ời học là khách thể, là quỹ đạo Giáo án dạy theo ph-ơng pháp này đ-ợc thiết kế kiểu đ-ờng thẳng theo h-ớng từ trên xuống Nội dung bài dạy theo ph-ơng pháp truyền thống có tính

hệ thống, tính logic cao Song do quá đề cao ng-ời dạy nên nh-ợc điểm của ph-ơng

pháp dạy học truyền thống là ng-ời học thụ động tiếp thu kiến thức, giờ dạy dễ đơn

điệu, buồn tẻ, kiến thức thiên về lý luận, do đó kỹ năng thực hành vận dụng vào đời sống thực tế của ng-ời học bị hạn chế

Theo chúng tôi, PPDH truyền thống là PPDH lấy hoạt động của thầy là trung tâm, là chủ thể, là tâm điểm, ng-ời học là khách thể, là quỹ đạo ở đây, chủ yếu là các ph-ơng pháp thuyết trình diễn giảng, truyền thụ kiến thức một chiều, chứ không phải là các ph-ơng pháp tìm tòi, điều tra, giải quyết vấn đề, dạy học t-ơng tác,

- Những -u điểm của ph-ơng pháp dạy học truyền thống

Trong giới hạn của đề tài luận văn, chúng tôi không có ý định trình bày tất cả các PPDH truyền thống nh-: Ph-ơng pháp thuyết trình, PP kể chuyện, PP trực quan,

PP thông báo, PP giảng giải, PP so sánh, PP phân tích và tổng hợp, PP quy nạp và diễn dịch, mà chỉ khai thác những mặt tích cực và -u điểm của các ph-ơng pháp này, thể hiện rõ nét trong các hình thức thuyết trình có tính tích cực Trong các PPDH truyền thống, ph-ơng pháp thuyết trình vẫn là chủ đạo và nó có mặt ở tất cả các loại bài giảng

Ph-ơng pháp thuyết trình là gì? Theo TS V-ơng Tất Đạt, "Ph-ơng pháp thuyết trình là ph-ơng pháp dạy học trong đó giáo viên dùng lời nói sinh động gợi cảm, thuyết phục để truyền thụ hệ thống tri thức môn học cho học sinh theo chủ đích nhất

định Nhờ vậy, học sinh tiếp thu bài một cách có ý thức"[15; tr.108]

Theo tác giả Phùng Văn Bộ "Thuyết trình là dùng lời nói của giảng viên để trình bày, thuyết minh, khai thác, phân tích một nội dung lý luận nào đó Thuyết trình nhằm mục đích: truyền đạt kiến thức, thông báo hoặc thuyết lý một nội dung khoa học"[6; tr.71]

Để làm rõ việc kết hợp ph-ơng pháp truyền thống với ph-ơng pháp tích cực trong giảng dạy "Phần thứ nhất" môn học Những nguyên lý cơ bản của chủ nghĩa Mác – Lênin hiện nay, chúng tôi khai thác những hình thức có tính tích cực của ph-ơng pháp thuyết trình bao gồm:

+ Thuyết trình kiểu nêu vấn đề: Trong quá trình trình bày nội dung bài giảng

giảng viên có thể diễn đạt vấn đề d-ới dạng nghi vấn, gợi mở để gây tình huống lôi cuốn sự chú ý của sinh viên

+ Thuyết trình kiểu thuật chuyện: Giảng viên có thể thông qua những sự kiện

kinh tế - xã hội, những câu chuyện hoặc tác phẩm văn học, phim ảnh,… làm t- liệu

để phân tích, minh họa, khái quát và rút ra nhận xét, kết luận nhằm xây dựng biểu t-ợng, khắc sâu nội dung kiến thức của bài học

+ Thuyết trình kiểu mô tả, phân tích

Với PPDH này, GV có thể dùng công thức, sơ đồ, biểu mẫu,… để mô tả phân tích nhằm chỉ ra những đặc điểm, khía cạnh của từng nội dung Trên cơ sở đó đ-a ra những chứng cứ logic, lập luận chặt chẽ để làm rõ bản chất của vấn đề nghiên cứu

+ Thuyết trình kiểu nêu vấn đề có tính giả thuyết

Giảng viên đ-a vào bài học một số giả thuyết hoặc quan điểm có tính chất mâu thuẫn với vấn đề đang nghiên cứu, nhằm xây dựng tình huống có vấn đề thuộc loại giả thuyết Kiểu nêu vấn đề này đòi hỏi sinh viên phải lựa chọn quan điểm đúng, sai và có lập luận vững chắc về sự lựa chọn của mình Đồng thời, sinh viên phải biết cách phê phán, bác bỏ một cách chính xác, khách quan những quan điểm không đúng đắn, chỉ ra tính không khoa học và nguyên nhân của nó

+ Thuyết trình kiểu so sánh, tổng hợp

Nếu nội dung của vấn đề trình bày chứa đựng những mặt t-ơng phản, thì giảng viên cần xác định những tiêu chí để so sánh từng mặt, từng thuộc tính hoặc quan hệ giữa hai đối t-ợng đối lập nhau, nhằm rút ra kết luận cho từng tiêu chí so sánh Mặt khác, giảng viên có thể sử dụng số liệu thống kê để phân tích, so sánh rút ra kết luận nhằm góp phần làm tăng tính chính xác và tính thuyết phục của vấn đề

+ Thuyết trình kết hợp với sử dụng các ph-ơng tiện công nghệ thông tin

Hiện nay, bài giảng hiện đại đang có khuynh h-ớng sử dụng ngày càng nhiều các ph-ơng tiện công nghệ thông tin, làm tăng sức hấp dẫn và hiệu quả Tr-ớc đây,

để minh họa nội dung bài giảng, giảng viên chỉ có thể sử dụng lời nói giàu hình t-ợng và gợi cảm kèm theo những cử chỉ, điệu bộ diễn tả nội tâm hoặc có thêm bộ

tranh giáo khoa hỗ trợ Ngày nay, có cả một loạt ph-ơng tiện để giảng viên lựa chọn

sử dụng nh-: máy chiếu, băng ghi âm, băng ghi hình, đĩa CD, phần mềm máy vi tính, Tiến tới mọi giảng viên phải có khả năng soạn bài giảng trên máy vi tính

đ-ợc nối mạng, biết sử dụng đầu máy đa năng để thực hiện bài giảng của mình một cách sinh động, hiệu quả, phát huy cao nhất tính tích cực học tập của sinh viên

1.1.1.2 Khai thác yếu tố tích cực trong ph-ơng pháp dạy học truyền thống

Đổi mới PPDH theo h-ớng tích cực hóa hoạt động học tập của sinh viên không

có nghĩa là gạt bỏ, loại trừ, thay thế hoàn toàn các PPDH truyền thống, hay phải

"nhập nội" một số ph-ơng pháp xa lạ vào quá trình dạy học Vấn đề là ở chỗ cần kế thừa, phát triển những mặt tích cực của PPDH hiện có, đồng thời phải học hỏi, vận dụng một số PPDH mới một cách linh hoạt nhằm phát huy tính tích cực, chủ động sáng tạo của SV trong học tập, phù hợp với hoàn cảnh điều kiện dạy và học cụ thể

Ph-ơng pháp thuyết trình là một trong những PPDH truyền thống đ-ợc thực hiện trong các hệ thống nhà tr-ờng đã từ lâu Đặc điểm nổi bật của ph-ơng pháp thuyết trình là thông báo - tái hiện Vì vậy, ph-ơng pháp thuyết trình còn có tên gọi

là ph-ơng pháp thuyết trình thông báo - tái hiện Ph-ơng pháp này chỉ rõ tính chất thông báo bằng lời của thầy và tính chất tái hiện khi lĩnh hội của trò Giảng viên nghiên cứu tài liệu, sách giáo khoa, chuẩn bị bài giảng và trực tiếp thông báo tri thức

đó đến sinh viên Ng-ời học tiếp nhận những thông tin đó bằng việc nghe, nhìn, cùng t- duy theo lời giảng của thầy, hiểu, ghi chép và ghi nhớ

Nh- vậy, những kiến thức đến với sinh viên theo ph-ơng pháp này gần nh- đã

đ-ợc thầy "chuẩn bị sẵn" để trò thu nhận, sự hoạt động của sinh viên t-ơng đối thụ

động Ph-ơng pháp thuyết trình chỉ cho phép ng-ời học đạt đến trình độ tái hiện của sự lĩnh hội tri thức mà thôi Do đó, theo h-ớng hoạt động hóa ng-ời học, cần phải hạn chế bớt ph-ơng pháp thuyết trình thông báo- tái hiện, tăng c-ờng ph-ơng pháp thuyết trình giải quyết vấn đề Đây là kiểu dạy học bằng cách đặt sinh viên tr-ớc những bài toán nhận thức, kích thích sinh viên hứng thú giải bài toán nhận thức, tạo ra sự chuyển hóa từ quá trình nhận thức có tính nghiên cứu khoa học vào

tổ chức quá trình nhận thức của sinh viên trong học tập Giảng viên đ-a sinh viên

vào tình huống có vấn đề, rồi sinh viên tự mình giải quyết vấn đề đặt ra Theo hình mẫu đặt và giải quyết vấn đề mà giảng viên trình bày, sinh viên học đ-ợc thói quen suy nghĩ logic, biết cách phát hiện vấn đề, đề xuất giả thuyết, thảo luận, làm thí nghiệm, liên hệ thực tế để kiểm tra các giả thuyết nêu ra

Thuyết trình kiểu đặt và giải quyết vấn đề thuần túy do giảng viên trình bày cũng đã có hiệu quả phát triển t- duy của sinh viên Nếu đ-ợc xen kẽ vấn đáp, thảo luận một cách hợp lý thì hiệu quả sẽ tăng thêm Muốn vậy, lớp thảo luận không nên quá đông, có điều kiện thuận lợi cho đối thoại, đồng thời sinh viên phải có thói quen mạnh dạn bộc lộ ý kiến của mình tr-ớc vấn đề nêu ra Nh- vậy, để kích thích t- duy tích cực của sinh viên cần tăng c-ờng mối liên hệ ng-ợc giữa sinh viên và giảng viên, giữa ng-ời nghe và ng-ời thuyết trình Giảng viên có thể đặt một số câu hỏi "có vấn đề" để sinh viên trả lời ngay tại lớp, hoặc có thể trao đổi ngắn trong nhóm từ 2

đến 4 ng-ời ngồi cạnh nhau tr-ớc khi giảng viên đ-a ra câu trả lời

Để thu hút sự chú ý của ng-ời học và tích cực hóa ph-ơng pháp thuyết trình ngay khi mở đầu bài học, giảng viên có thể thông báo vấn đề d-ới hình thức những câu hỏi có tính chất định h-ớng, hoặc có tính chất "xuyên suốt nội dung trung tâm của bài học" Trong quá trình thuyết trình bài giảng, giảng viên có thể thực hiện một

số hình thức thuyết trình thu hút sự chú ý của sinh viên

1.1.2 Ph-ơng pháp dạy học tích cực

1.1.2.1 Khái niệm và đặc tr-ng ph-ơng pháp dạy học tích cực

- Khái niệm ph-ơng pháp dạy học tích cực

Ph-ơng pháp dạy học tích cực, hiện đại xuất hiện ở các n-ớc ph-ơng tây (ở

Mỹ, ở Pháp ) từ đầu thế kỷ XX và đ-ợc phát triển mạnh từ nửa sau thế kỷ này, có

ảnh h-ởng sâu rộng đến các n-ớc trên thế giới, trong đó có Việt Nam Đó là cách thức dạy học theo lối phát huy tính tích cực chủ động của ng-ời học Vì thế, ng-ời ta th-ờng gọi ph-ơng pháp này là PPDH tích cực "Ph-ơng pháp tích cực để chỉ những ph-ơng pháp dạy học phát huy tính tích cực, chủ động sáng tạo của ng-ời học Ph-ơng pháp tích cực h-ớng tới việc hoạt động hóa, tích cực hóa hoạt động nhận

thức của ng-ời học nghĩa là tập trung vào phát huy tính tích cực của ng-ời học chứ không là tập trung vào ng-ời dạy"[19; tr.1]

Theo tác giả Lê Thị Nhung Tuyết: "Ph-ơng pháp dạy học tích cực là sự kết hợp

những yếu tố tích cực của các ph-ơng pháp dạy học cụ thể, nhằm phát huy tính tích cực, chủ động, sáng tạo của ng-ời học trong quá trình học tập và chiếm lĩnh tri thức d-ới sự h-ớng dẫn, chỉ đạo của giáo viên"[24; tr.12]

Nh- vậy, ph-ơng pháp dạy học tích cực là ph-ơng pháp h-ớng tới việc hoạt

động hóa, tích cực hóa hoạt động nhận thức của ng-ời học, nghĩa là tập trung vào phát huy tính tích cực của ng-ời học, chứ không phải là tập trung vào phát huy tính tích cực của ng-ời dạy, tuy nhiên để dạy học theo ph-ơng pháp tích cực thì giảng viên phải nỗ lực nhiều hơn so với dạy theo ph-ơng pháp thụ động

Theo chúng tôi, "Ph-ơng pháp dạy học tích cực là những ph-ơng pháp dạy học theo h-ớng phát huy tính tích cực, chủ động sáng tạo, h-ớng tới việc hoạt động hóa, tích cực hóa nhận thức của ng-ời học; nhằm bồi d-ỡng, phát huy năng lực tự học sáng tạo của ng-ời học; kết hợp quá trình dạy học với quá trình tự học, nghiên cứu khoa học và hoạt động thực tiễn"

- Đặc tr-ng của ph-ơng pháp dạy học tích cực

+ Ph-ơng pháp dạy học tích cực là ph-ơng pháp lấy ng-ời học làm trung tâm

Ph-ơng pháp dạy học lấy ng-ời học làm trung tâm là dạy học h-ớng vào ng-ời học, căn cứ vào ng-ời học, tập trung vào ng-ời học; tức là nhấn mạnh vai trò của ng-ời học trong quá trình dạy học, khác với cách tiếp cận truyền thống lâu nay là nhấn mạnh vai trò của ng-ời dạy Vì vậy, nếu ng-ời học không tự giác chủ động, không có ph-ơng pháp học tốt thì hiệu quả của việc dạy sẽ rất hạn chế Khi đã coi trọng vai trò của ng-ời học, thì phải phát huy tính tích cực, chủ động của ng-ời học

+ Ph-ơng pháp dạy học tích cực dựa trên việc tổ chức các hoạt động học tập của ng-ời học

Trong PPDH tích cực, ng-ời học phải đ-ợc cuốn hút vào các hoạt động học tập

do giảng viên tổ chức và chỉ đạo, qua đó ng-ời học tự lực khám phá, trực tiếp quan sát, thảo luận, làm thí nghiệm, giải quyết vấn đề đặt ra theo cách suy nghĩ của mình,

từ đó nắm đ-ợc kiến thức, kỹ năng mới, vừa nắm đ-ợc ph-ơng pháp "tìm ra" kiến thức, kỹ năng đó Dạy học theo cách này thì giảng viên không chỉ giản đơn truyền thụ tri thức, mà còn h-ớng dẫn cách học cho sinh viên

+ Ph-ơng pháp dạy học tích cực chú trọng rèn luyện ph-ơng pháp tự học

Đối với PPDH tích cực, việc rèn luyện ph-ơng pháp học tập cho SV không chỉ

là một biện pháp nâng cao hiệu quả dạy học, mà còn là một mục tiêu dạy học

Trong các ph-ơng pháp học thì cốt lõi là ph-ơng pháp tự học Nếu rèn luyện cho ng-ời học có đ-ợc ph-ơng pháp, kỹ năng, thói quen, ý chí tự học thì sẽ tạo cho

họ lòng ham học, khơi dậy nội lực vốn có trong mỗi con ng-ời, kết quả học tập sẽ

đ-ợc nhân lên gấp bội Vì vậy, ngày nay ng-ời ta nhấn mạnh mặt hoạt động học trong quá trình dạy học, nỗ lực tạo ra sự chuyển biến từ học tập thụ động sang tự học chủ động, đặt vấn đề phát triển tự học ngay từ trong tr-ờng phổ thông, không chỉ tự học ở nhà sau bài lên lớp, mà tự học cả trong tiết học có sự h-ớng dẫn của GV

+ Ph-ơng pháp dạy học tích cực nhằm tăng c-ờng học tập cá thể, phối hợp với học tập hợp tác

Trong một lớp học mà trình độ kiến thức, t- duy của sinh viên không thể đồng

đều, khi áp dụng ph-ơng pháp dạy học tích cực buộc phải chấp nhận sự phân hóa về c-ờng độ, tiến độ hoàn thành nhiệm vụ học tập, vì vậy, cần cá thể hóa hoạt động học tập theo nhu cầu và khả năng của mỗi sinh viên

Tuy nhiên, trong học tập không phải mọi tri thức, kỹ năng, thái độ đều đ-ợc hình thành bằng những hoạt động độc lập cá nhân Lớp học là môi tr-ờng giao tiếp thầy - trò, trò - trò, tạo nên mối quan hệ hợp tác giữa các cá nhân trên con đ-ờng chiếm lĩnh tri thức trong quá trình học tập Thông qua thảo luận, tranh luận trong tập thể, qua đó ng-ời học nâng mình lên một trình độ mới cao hơn

+ Ph-ơng pháp dạy học tích cực có sự kết hợp đánh giá của ng-ời dạy với tự

đánh giá, tự điều chỉnh của ng-ời học

Trong dạy học, việc đánh giá học sinh, sinh viên không chỉ nhằm mục đích nhận định thực trạng và điều chỉnh hoạt động học của trò, mà còn đồng thời tạo điều kiện nhận định thực trạng và điều chỉnh hoạt động dạy của thầy

Tr-ớc đây, ng-ời dạy giữ độc quyền đánh giá ng-ời học Trong PPDH tích cực, ng-ời dạy phải h-ớng dẫn ng-ời học phát triển kỹ năng tự đánh giá để tự điều chỉnh cách học Liên quan đến điều này, giảng viên cần tạo điều kiện thuận lợi để sinh viên đ-ợc tham gia đánh giá lẫn nhau Tự đánh giá đúng và điều chỉnh hoạt động kịp thời là năng lực rất cần thiết cho sự thành đạt trong cuộc sống mà nhà tr-ờng phải trang bị cho sinh viên

1.1.2.2 Một số ph-ơng pháp dạy học tích cực

Căn cứ vào nội dung, đặc điểm, tính chất và mục đích của môn học "Những nguyên lý cơ bản của chủ nghĩa Mác - Lênin" nói chung và "Phần thứ nhất" của môn học này nói riêng, chúng tôi vận dụng một số PPDH tích cực sau đây nhằm làm rõ việc kết hợp PPDH truyền thống với PPDH tích cực trong giảng dạy "Phần thứ nhất" Những nguyên lý cơ bản của chủ nghĩa Mác – Lênin trong tình hình hiện nay

Đối với môn học Những nguyên lý cơ bản của chủ nghĩa Mác – Lênin, ph-ơng pháp đàm thoại sẽ giúp cho sinh viên tiếp cận, hiểu và từng b-ớc nắm vững kiến thức mang tính phổ biến, khái quát và trừu t-ợng cao, nh-ng lại rất thiết thực và gắn bó với cuộc sống hiện tại và t-ơng lai của sinh viên Đồng thời d-ới sự h-ớng dẫn của giảng viên, sinh viên sẽ hình thành, phát triển năng lực t- duy lôgíc, độc lập, sáng tạo Thông qua đàm thoại, giảng viên có thể kiểm tra đánh giá kết quả giảng dạy của bản thân, kết quả thu nhận tri thức của sinh viên và bổ sung những khiếm khuyết của bản thân giảng viên, của sinh viên trong quá trình dạy học

Căn cứ khả năng nhận thức của SV đối với môn học Những nguyên lý cơ bản của chủ nghĩa Mác – Lênin, chúng ta có thể vận dụng các hình thức đàm thoại sau:

+ Đàm thoại tái hiện: Giảng viên đặt câu hỏi chỉ yêu cầu sinh viên nhớ lại

kiến thức đã biết và trả lời dựa vào trí nhớ, không cần suy luận Vấn đáp tái hiện không đ-ợc xem là ph-ơng pháp có giá trị s- phạm Đó là biện pháp đ-ợc dùng khi cần đặt mối liên hệ giữa các kiến thức vừa mới học để tìm ra kiến thức mới cần nắm

+ Đàm thoại giải thích - minh họa: Nhằm mục đích làm sáng tỏ một đề tài

nào đó, giảng viên lần l-ợt nêu ra câu hỏi kèm theo những ví dụ minh họa để sinh viên dễ hiểu, dễ nhớ Ph-ơng pháp này đặc biệt có hiệu quả khi có sự hỗ trợ của ph-ơng tiện nghe – nhìn

+ Đàm thoại tìm tòi (đàm thoại Ơxrixtic): Giảng viên dùng một hệ thống câu

hỏi đ-ợc sắp xếp hợp lý để h-ớng sinh viên từng b-ớc phát hiện ra bản chất của sự vật, hiện t-ợng đang tìm hiểu, kích thích sự ham muốn hiểu biết Giảng viên tổ chức

sự trao đổi ý kiến, kể cả tranh luận giữa thầy với cả lớp, giữa trò với trò, nhằm giải quyết một vấn đề xác định Trong đàm thoại tìm tòi, giảng viên giống nh- ng-ời tổ chức sự tìm tòi, còn sinh viên giống nh- ng-ời tự lực phát hiện kiến thức mới Vì vậy, khi kết thúc cuộc đàm thoại, sinh viên có đ-ợc niềm vui của sự khám phá tr-ởng thành thêm về trình độ t- duy

- Ph-ơng pháp dạy học nêu vấn đề

Trong một xã hội đang phát triển nhanh theo cơ chế thị tr-ờng, cạnh tranh gay gắt thì việc phát hiện sớm và giải quyết hợp lý những vấn đề nảy sinh trong thực tiễn,

là một năng lực đảm bảo sự thành công trong cuộc sống, đặc biệt trong kinh doanh Vì vậy, tập d-ợt cho sinh viên biết phát hiện, đặt ra và giải quyết những vấn đề gặp phải trong học tập, trong cuộc sống của cá nhân, gia đình và cộng đồng không chỉ có

ý nghĩa ở tầm PPDH mà phải đ-ợc đặt ra nh- một mục tiêu của giáo dục - đào tạo

Ph-ơng pháp dạy học nêu vấn đề "đó là ph-ơng pháp giảng viên dùng lời nói, h-ớng học viên đi vào tình huống có vấn đề, nêu vấn đề và tạo ra những điều kiện cần thiết để giải quyết vấn đề; cuối cùng kiểm tra lại vấn đề đã giải quyết để đi tới kết luận"[6; tr.91]

Cấu trúc một bài học (hoặc một phần bài học) theo ph-ơng pháp đặt và giải quyết vấn đề th-ờng diễn ra nh- sau:

+ Đặt vấn đề, xây dựng bài toán nhận thức: Tạo tình huống có vấn đề; phát hiện, nhận dạng vấn đề nảy sinh; phát hiện vấn đề cần giải quyết

+ Giải quyết vấn đề đặt ra: Đề xuất cách giải quyết; lập kế hoạch giải quyết; thực hiện kế hoạch giải quyết vấn đề

+ Kết luận: Thảo luận kết quả và đánh giá; khẳng định hay bác bỏ giả thuyết nêu ra; phát biểu kết luận; đề xuất vấn đề mới

Trong dạy học theo ph-ơng pháp đặt và giải quyết vấn đề, sinh viên vừa nắm

đ-ợc tri thức mới, vừa nắm đ-ợc ph-ơng pháp lĩnh hội tri thức đó, phát triển t- duy tích cực, sáng tạo, giúp cho sinh viên có đ-ợc một năng lực thích ứng với đời sống xã hội, phát hiện kịp thời và giải quyết hợp lý các vấn đề nảy sinh

Mặc dù, ph-ơng pháp nêu vấn đề có tác dụng to lớn trong việc truyền thụ và lĩnh hội tri thức, song cũng không thể coi đó là ph-ơng pháp vạn năng áp dụng cho mọi bài giảng Nghệ thuật s- phạm chính là ở chỗ biết kết hợp hài hòa PPDH truyền thống với PPDH tích cực nhằm đạt hiệu quả cao nhất trong dạy học

- Ph-ơng pháp xêmina (thảo luận) nhóm

Xêmina là hình thức học tập, trong đó một nhóm ng-ời học đ-ợc giao chuẩn

bị tr-ớc vấn đề nhất định Sau đó trình bày tr-ớc lớp (nhóm) và thảo luận vấn đề đã

đ-ợc chuẩn bị Thảo luận nhóm là một trong các PPDH có thể phát huy đ-ợc tính tích cực, chủ động và sáng tạo của sinh viên trong quá trình học tập Ph-ơng pháp này chẳng những giúp ng-ời học tự giác, tích cực, chủ động và sáng tạo tiếp thu kiến thức, mà còn tạo nên một môi tr-ờng thuận lợi để ng-ời học tham gia vào quá trình giao tiếp, hòa nhập với cộng đồng xã hội Đây là mục đích để sinh viên có điều kiện phát huy tính tích cực, chủ động, sáng tạo, rèn luyện cho mình một thói quen tự học, khả năng hợp tác tập thể, trình bày ý kiến của mình tr-ớc đám đông, đặc biệt là rèn luyện cho các em kỷ năng biết vận dụng kiến thức thế giới quan và ph-ơng pháp luận triết học của chủ nghĩa Mác - Lênin vào thực tiễn cuộc sống, qua đó đem lại niềm tin, hứng thú, sự yêu thích môn học qua từng tiết giảng

Lớp thảo luận (khoảng 20 đến 30 sinh viên) đ-ợc chia thành từng nhóm nhỏ từ

7 đến 10 sinh viên Mỗi nhóm nên bầu nhóm tr-ởng Trong nhóm có thể phân công

mỗi ng-ời một phần việc, mỗi thành viên đều phải làm việc tích cực, không thể ỷ lại vào một vài ng-ời hiểu biết và năng động hơn Các thành viên trong nhóm giúp đỡ nhau, tìm hiểu vấn đề nêu ra trong không khí thi đua với các nhóm khác Kết quả làm việc của mỗi nhóm sẽ đóng góp vào kết quả học tập chung của cả lớp

Ph-ơng pháp hoạt động nhóm có thể tiến hành qua 3 b-ớc, với các nhiệm vụ:

+ Làm việc chung cả lớp thảo luận: Nêu vấn đề, xác định nhiệm vụ nhận thức;

tổ chức các nhóm, giao nhiệm vụ; h-ớng dẫn cách làm việc trong nhóm

+ Làm việc theo nhóm: Phân công trong nhóm ; cá nhân làm việc độc lập, rồi

trao đổi hoặc tổ chức thảo luận trong nhóm; cử đại diện hoặc phân công trình bày kết

quả làm việc theo nhóm

+ Tổng kết tr-ớc lớp: Các nhóm lần l-ợt báo cáo kết quả thảo luận của nhóm

mình; thảo luận chung cả lớp; giảng viên tổng kết, đặt vấn đề cho bài tiếp theo, hoặc vấn đề tiếp theo trong bài

Ph-ơng pháp hoạt động nhóm giúp các thành viên trong nhóm chia sẻ các băn khoăn, kinh nghiệm của bản thân, cùng nhau xây dựng nhận thức mới Bài học trở thành quá trình học hỏi lẫn nhau, chứ không phải là sự tiếp nhận thụ động của SV

Tuy nhiên, ph-ơng pháp này bị hạn chế bởi không gian chật hẹp của lớp học, bởi thời gian hạn định của tiết học, cho nên giảng viên phải biết tổ chức hợp lý và SV

đã khá quen với ph-ơng pháp này thì mới có kết quả Vì vậy, cần kết hợp ph-ơng pháp này với các ph-ơng pháp khác sao cho phù hợp trong từng nội dung bài giảng

1.1.3 So sánh ph-ơng pháp dạy học truyền thống và ph-ơng pháp dạy

học tích cực

Quan

niệm

Học là quá trình tiếp thu và lĩnh

hội, qua đó hình thành kiến thức,

kĩ năng, t- t-ởng, tình cảm

Học là quá trình kiến tạo; sinh viên tìm tòi, khám phá, phát hiện, luyện tập, khai thác và xử lý thông tin,… tự hình thành hiểu biết, năng lực và phẩm chất

Bản

Truyền thụ tri thức và chứng

minh chân lý của giảng viên

Tổ chức hoạt động nhận thức cho sinh viên Dạy sinh viên cách tìm ra chân lý

chất Chú trọng cung cấp tri thức, kỹ

năng, kỹ xảo Học để đối phó với

thi cử Sau khi thi xong những

điều đã học th-ờng bị bỏ quên

hoặc ít dùng đến

Chú trọng hình thành các năng lực (sáng tạo, hợp tác,…) dạy ph-ơng pháp và kỹ năng lao động khoa học, dạy cách học Học để đáp ứng những yêu cầu của cuộc sống hiện tại và t-ơng lai

Nội

dung

Từ giáo trình và giảng viên Từ nhiều nguồn khác nhau: Giáo trình,

giảng viên, tài liệu tham khảo, tình huống thực tế và môi tr-ờng xã hội, địa ph-ơng; những vấn đề sinh viên quan tâm

Hình

thức tổ

chức

Cố định: Giới hạn trong bốn

bức t-ờng của lớp học, giảng

viên đối diện một chiều với cả

lớp

Cơ động, linh hoạt: Học ở lớp, phòng thí nghiệm, ở hiện tr-ờng, trong thực tế…, học cá nhân, học đôi bạn, học theo nhóm, cả lớp đối diện với giảng viên

-u

điểm

- Có khả năng cung cấp cho sinh

viên một khối l-ợng tri thức,

thông tin có hệ thống, chính xác

trong một thời gian ngắn Nó đặc

biệt có giá trị khi nghiên cứu

hỏi phải có nhiều ph-ơng tiện,

thiết bị dạy học, giảng viên đỡ

tốn sức lực, SV học ít vất vả, ít

mắc phải sai lầm Nó chỉ phù

hợp với những sinh viên học yếu

và sinh viên dân tộc, vùng cao;

- Nhằm phát huy tính tích cực, chủ động, sáng tạo của ng-ời học; h-ớng tới việc hoạt động hóa, tích cực hóa hoạt động nhận thức của ng-ời học, giúp SV hứng thú học tập; chứ không phải là tập trung vào phát huy tính tích cực của ng-ời dạy

- Rất chú trọng kỷ năng thực hành, vận dụng tri thức giải quyết các vấn đề thực tiễn; coi trọng rèn luyện t- duy và tự học

- Đảm bảo cho SV nắm đ-ợc tri thức một cách vững chắc, sáng tạo, linh hoạt; đồng thời nắm đ-ợc cả ph-ơng pháp tự học, tự nghiên cứu; phát triển t- duy biện chứng

và t- duy sáng tạo của SV Nó góp phần thực hiện tốt cả ba nhiệm vụ dạy học ở đại học, cao đẳng là dạy nghề, dạy ph-ơng

học viên các lớp tại chức pháp và dạy lý t-ởng đạo đức nghề nghiệp

Hạn

chế

- SV chủ yếu chỉ dùng trí nhớ để

nắm lấy nội dung bài học ghi

đ-ợc ở trên lớp, ít khi nghiên cứu

giáo trình và tài liệu tham khảo

- Ng-ời học thụ động; ch-a phát

huy đ-ợc tính tích cực, độc lập,

t- duy sáng tạo, chủ động của

ng-ời học

- Đòi hỏi phải có nhiều thời gian, nhiều

điều kiện, phải có các ph-ơng tiện dạy học, cần đầu t- nghiên cứu nhiều công sức của GV và SV mới có thể thực hiện đ-ợc

- Không phải lúc nào, ch-ơng nào, phần nào, đối t-ợng nào cũng áp dụng đ-ợc, mà phải lựa chọn nội dung, đối t-ợng để thực hiện ph-ơng pháp này

Nh- vậy, mỗi ph-ơng pháp dạy học dù là ph-ơng pháp truyền thống hay ph-ơng pháp tích cực cũng đều có những đặc điểm, hình thức tổ chức, -u điểm, hạn chế và khó khăn nhất định trong quá trình dạy học Không có ph-ơng pháp nào là vạn năng, là duy nhất cho nên cần lựa chọn và kết hợp khéo léo nhuần nhuyễn các ph-ơng pháp dạy học Việc nghiên cứu kỹ từng bài, đặc điểm của từng bộ môn và

đối t-ợng ng-òi học để có sự phối kết hợp đa dạng các ph-ơng pháp là việc làm cần thiết của mỗi giảng viên để nâng cao chất l-ợng dạy học, đáp ứng với yêu cầu phát triển của giáo dục - đào tạo n-ớc nhà trong giai đoạn mới

1.2 Sự cần thiết phải kết hợp ph-ơng pháp truyền thống với ph-ơng pháp tích cực trong giảng dạy "Phần thứ nhất" môn học Những nguyên lý cơ bản của chủ nghĩa Mác – Lênin ở Tr-ờng Cao đẳng S- phạm Nghệ An

1.2.1 Đặc điểm môn học, đối t-ợng, phạm vi nghiên cứu và kết cấu

"Phần thứ nhất" môn học Những nguyên lý cơ bản của chủ nghĩa Mác– Lênin

Toàn bộ "Phần thứ nhất", về cơ bản, là phần triết học Mác – Lênin đã đ-ợc phổ biến từ tr-ớc đến nay (chính xác là từ thời V.I.Lênin đến nay) Để làm rõ kiến thức cơ bản và tính toàn diện của tri thức triết học đòi hỏi phải đổi mới đồng bộ từ nội dung ch-ơng trình, giáo trình và ph-ơng pháp giảng dạy, học tập môn học này

Đổi mới giảng dạy "Phần thứ nhất" môn học Những nguyên lý cơ bản của chủ nghĩa Mác – Lênin hiện nay là một nhu cầu bức thiết, một nhiệm vụ rất quan trọng Nó

phản ánh tính tất yếu khách quan của sự nghiệp đổi mới giáo dục - đào tạo trong sự phát triển của khoa học công nghệ, cũng nh- yêu cầu phát triển của đất n-ớc trong

xu thế hội nhập

Đổi mới ph-ơng pháp giảng dạy "Phần thứ nhất" môn học Những nguyên lý cơ bản của chủ nghĩa Mác – Lênin cần phải đ-ợc tiến hành từ nhiều góc độ khác nhau, bằng nhiều con đ-ờng, cách thức khác nhau Với suy nghĩ đó, tác giả xin đề cập đến việc kết hợp ph-ơng pháp truyền thống với ph-ơng pháp tích cực trong giảng dạy "Phần thứ nhất" môn học Những nguyên lý cơ bản của chủ nghĩa Mác– Lênin Cơ sở, căn cứ của việc kết hợp các ph-ơng pháp dạy học đó là gì?

- Tr-ớc hết, Phải căn cứ vào đặc điểm môn học, đối t-ợng, phạm vi nghiên cứu, kết cấu nội dung ch-ơng trình, giáo trình Những nguyên lý cơ bản của chủ nghĩa Mác – Lênin (Phần thứ nhất)

Nội dung môn học Những nguyên lý cơ bản của chủ nghĩa Mác – Lênin (Ban hành theo Quyết định số 52/2008/QĐ-BGDĐT ngày 18 tháng 9 năm 2008 của Bộ tr-ởng Bộ Giáo dục và Đào tạo) quy định:

1 Tên Phần thứ nhất: Thế giới quan và ph-ơng pháp luận triết học của chủ nghĩa Mác – Lênin

2 Thời l-ợng Phần thứ nhất: 2 tín chỉ (nghe giảng: 70%, thảo luận: 30%)

3 Trình độ: Dùng cho sinh viên khối không chuyên ngành Mác - Lênin, t- t-ởng Hồ Chí Minh trình độ đại học, cao đẳng

4 Mục tiêu của Phần thứ nhất nhằm giúp cho sinh viên:

+ Xác lập cơ sở lý luận cơ bản nhất về thế giới quan và ph-ơng pháp luận triết học của chủ nghĩa Mác-Lênin để từ đó sinh viên có thể tiếp cận đ-ợc nội dung Phần thứ hai và Phần thứ ba của môn học này, tiếp cận môn học T- t-ởng Hồ Chí Minh và

Đ-ờng lối cách mạng của Đảng Cộng sản Việt Nam, hiểu biết nền tảng t- t-ởng của

Đảng;

+ Xây dựng niềm tin, lý t-ởng cách mạng cho sinh viên;

+ Từng b-ớc xác lập thế giới quan, nhân sinh quan và ph-ơng pháp luận chung nhất để tiếp cận các khoa học chuyên ngành đ-ợc đào tạo

5 Điều kiện tiên quyết: Bố trí học năm thứ nhất trình độ đào tạo đại học, cao

đẳng khối không chuyên ngành Mác-Lênin, t- t-ởng Hồ Chí Minh; là "Phần thứ nhất" môn học đầu tiên của ch-ơng trình các môn Lý luận chính trị trong tr-ờng đại học, cao đẳng

6 Mô tả vắn tắt nội dung: Căn cứ vào mục tiêu "Phần thứ nhất" của môn học, nội dung "Phần thứ nhất" đ-ợc cấu trúc thành 3 ch-ơng bao quát những nội dung cơ bản về thế giới quan và ph-ơng pháp luận của chủ nghĩa Mác - Lênin

7 Nhiệm vụ của sinh viên:

"Phải nghiên cứu tr-ớc giáo trình, chuẩn bị các ý kiến hỏi, đề xuất khi nghe giảng; S-u tầm, nghiên cứu các các tài liệu có liên quan đến nội dung của từng phần, từng ch-ơng, mục hay chuyên đề theo sự h-ớng dẫn của giảng viên; Tham dự đầy đủ các giờ giảng của giảng viên và các buổi tổ chức thảo luận d-ới sự h-ớng dẫn và

điều khiển của giảng viên theo quy chế"[7; tr.1]

8 Tài liệu học tập:

+ Ch-ơng trình môn học Những nguyên lý cơ bản của chủ nghĩa Mác - Lênin

do Bộ Giáo dục và Đào tạo ban hành

+ Giáo trình Những nguyên lý cơ bản của chủ nghĩa Mác - Lênin do Bộ Giáo dục và Đào tạo chỉ đạo biên soạn, Nhà xuất bản Chính trị quốc gia xuất bản

+ Tài liệu tham khảo: Giáo trình môn học Triết học Mác - Lênin do Bộ Giáo dục và Đào tạo tổ chức biên soạn, Nhà xuất bản Chính trị quốc gia, Hà Nội, năm 2007; các tài liệu phục vụ dạy và học Ch-ơng trình Lý luận chính trị do Bộ Giáo dục

và Đào tạo trực tiếp chỉ đạo, tổ chức biên soạn

9 Tiêu chuẩn đánh giá sinh viên: Theo quy chế đào tạo đại học, cao đẳng

10 Nội dung khái quát ch-ơng trình "Phần thứ nhất": Thế giới quan và ph-ơng pháp luận triết học của chủ nghĩa Mác - Lênin

Ch-ơng I: Chủ nghĩa duy vật biện chứng

I Chủ nghĩa duy vật và chủ nghĩa duy vật biện chứng

1 Vấn đề cơ bản của triết học và sự đối lập giữa chủ nghĩa duy vật và chủ nghĩa duy tâm trong việc giải quyết vấn đề cơ bản của Triết học

2 Các hình thức phát triển của chủ nghĩa duy vật trong lịch sử

II Quan điểm duy vật biện chứng về vật chất, ý thức và mối quan hệ giữa vật chất và ý thức

1 Vật chất

2 ý thức

3 Mối quan hệ giữa vật chất và ý thức

Ch-ơng II: Phép biện chứng duy vật

I Phép biện chứng và phép biện chứng duy vật

1 Phép biện chứng và các hình thức cơ bản của phép biện chứng

2 Phép biện chứng duy vật

II Các nguyên lý cơ bản của phép biện chứng duy vật

1 Nguyên lý về mối liên hệ phổ biến

2 Nguyên lý về sự phát triển

III Các cặp phạm trù cơ bản của phép biện chứng duy vật

1 Cái chung và cái riêng

IV Các quy luật cơ bản của phép biện chứng duy vật

1 Quy luật chuyển hóa từ những sự thay đổi về l-ợng thành những sự thay đổi

về chất và ng-ợc lại (Quy luật l-ợng - chất)

2 Quy luật thống nhất và đấu tranh giữa các mặt đối lập (Quy luật mâu thuẫn)

3 Quy luật phủ định của phủ định

V Lý luận nhận thức duy vật biện chứng

1 Thực tiễn, nhận thức và vai trò của thực tiễn đối với nhận thức

2 Con đ-ờng biện chứng của sự nhận thức chân lý

Ch-ơng III: Chủ nghĩa duy vật lịch sử

I Vai trò của sản xuất vật chất và quy luật quan hệ sản xuất phù hợp với trình

độ phát triển của lực l-ợng sản xuất

1 Sản xuất vật chất và vai trò của nó

2 Quy luật quan hệ sản xuất phù hợp với trình độ phát triển của lực l-ợng sản xuất

II Biện chứng của cơ sở hạ tầng và kiến trúc th-ợng tầng

1 Khái niệm cơ sở hạ tầng và kiến trúc th-ợng tầng

2 Quan hệ biện chứng giữa cơ sở hạ tầng và kiến trúc th-ợng tầng của xã hộiIII Tồn tại xã hội quyết định ý thức xã hội và tính độc lập t-ơng đối của ý thức xã hội

1 Tồn tại xã hội quyết định ý thức xã hội

2 Tính độc lập t-ơng đối của ý thức xã hội

IV Hình thái kinh tế - xã hội và quá trình lịch sử - tự nhiên của sự phát triển các hình thái kinh tế - xã hội

1 Khái niệm, kết cấu hình thái kinh tế - xã hội

2 Quá trình lịch sử - tự nhiên của sự phát triển các hình thái kinh tế - xã hội

3 Giá trị khoa học của học thuyết hình thái kinh tế - xã hội

V Vai trò của đấu tranh giai cấp và cách mạng xã hội đối với sự vận động, phát triển của xã hội có đối kháng giai cấp

1 Giai cấp và vai trò của đấu tranh giai cấp đối với sự phát triển của xã hội có

đối kháng giai cấp

2 Cách mạng xã hội và vai trò của nó đối với sự phát triển xã hội có đối kháng giai cấp

VI Quan điểm của chủ nghĩa duy vật lịch sử về con ng-ời và vai trò sáng tạo lịch sử của quần chúng nhân dân

1 Con ng-ời và bản chất của con ng-ời

2 Khái niệm quần chúng nhân dân và vai trò sáng tạo lịch sử của quần chúng nhân dân

Qua nghiên cứu nội dung Phần thứ nhất (Thế giới quan và ph-ơng pháp luận triết học của chủ nghĩa Mác - Lênin) cho thấy: Triết học Mác– Lênin là bộ phận lý luận nghiên cứu những quy luật vận động, phát triển chung nhất của tự nhiên, xã hội

và t- duy; xây dựng thế giới quan và ph-ơng pháp luận chung nhất của nhận thức khoa học và thực tiễn cách mạng

Thế giới quan và ph-ơng pháp luận triết học là bộ phận lý luận nền tảng của chủ nghĩa Mác - Lênin; là sự kế thừa và phát triển những thành quả vĩ đại nhất của t- t-ởng triết học trong lịch sử nhân loại, đặc biệt là triết học cổ điển Đức C.Mác khẳng định: "Các triết gia không mọc lên nh- nấm từ trái đất, họ là sản phẩm của thời đại mình, mà dòng sữa tinh tế nhất, quý giá nhất và vô hình đ-ợc tập trung lại trong những t- t-ởng triết học"[10; tr.156] C.Mác, Ph.Ăngghen và VI.Lênin đã phát triển chủ nghĩa duy vật và phép biện chứng đến trình độ sâu sắc nhất và hoàn bị nhất, đó là: chủ nghĩa duy vật biện chứng với t- cách là hạt nhân lý luận của thế giới quan khoa học; là phép biện chứng duy vật với t- cách “ học thuyết về sự phát triển, d-ới hình thức hoàn bị nhất, sâu sắc nhất và không phiến diện"[26; tr.53], học thuyết

về tính t-ơng đối của nhận thức của con ng-ời và do đó, nó cũng chính là phép biện chứng của nhận thức hay là “ cái mà ngày nay ng-ời ta gọi là lý luận nhận thức” [27; tr.65); đó còn là chủ nghĩa duy vật lịch sử với t- cách là hệ thống các quan điểm duy vật biện chứng về xã hội, làm sáng tỏ nguồn gốc, động lực và những quy luật chung của sự vận động, phát triển của xã hội loài ng-ời

"Việc nắm vững những nội dung cơ bản của thế giới quan và ph-ơng pháp luận triết học của chủ nghĩa Mác - Lênin chẳng những là điều kiện tiên quyết để nghiên cứu toàn bộ hệ thống lý luận của chủ nghĩa Mác - Lênin mà còn là để vận dụng nó một cách sáng tạo trong hoạt động nhận thức khoa học, giải quyết những vấn đề cấp bách của thực tiễn đất n-ớc và thời đại"[9; tr.36]

Nội dung "Phần thứ nhất" môn học Những nguyên lý cơ bản của chủ nghĩa Mác– Lênin" đó là những tri thức triết học mang tính hàn lâm, có tính khái quát, trừu t-ợng hóa rất cao trong sự phản ánh hiện thực khách quan và đ-ợc biểu đạt bằng một hệ thống các khái niệm, phạm trù, nguyên lý, quy luật Vì vậy, để làm cho sinh

viên hiểu đ-ợc những tri thức triết học mang tính trừu t-ợng cao đòi hỏi giảng viên phải h-ớng dẫn ng-ời học đi từ những cái cụ thể đến cái trừu t-ợng, từ đó khái quát

để rút ra tri thức cần nghiên cứu, rồi liên hệ với thực tiễn, thông qua thực tiễn để chứng minh lý luận triết học, chứ không thể sơ đồ hóa bài giảng một cách máy móc, hoặc thuyết trình bài giảng theo kiểu thông báo - tái hiện (thầy giảng trò nghe, thầy

đọc trò chép) Với mỗi chuyên đề, mỗi bài giảng của "Phần thứ nhất" môn học Những nguyên lý cơ bản của chủ nghĩa Mác – Lênin đòi hỏi giảng viên khi trình bày những tri thức triết học phải có những lý giải sâu sắc về kiến thức cơ bản; đồng thời phải liên hệ với thực tiễn nhằm mục đích giúp sinh viên xác lập đ-ợc thế giới quan duy vật biện chứng, ph-ơng pháp luận khoa học cả trong nhận thức và hoạt

động thực tiễn Vì thế, trong quá trình giảng dạy những tri thức triết học, ng-ời dạy cần phải vận dụng, phối hợp linh hoạt các PPDH truyền thống với các PPDH tích cực Việc kết hợp các PPDH nh- thế nào là phải căn cứ vào nội dung từng phần, từng ch-ơng, từng mục của "Phần thứ nhất" môn học này để phát huy tính tích cực, chủ

động, sáng tạo của ng-ời học

Đặc biệt, nội dung dạy học "Phần thứ nhất" môn học Những nguyên lý cơ bản của chủ nghĩa Mác – Lênin hiện nay (Dành cho sinh viên đại học, cao đẳng khối không chuyên ngành Mác – Lênin, t- t-ởng Hồ Chí Minh) dạy và học theo hệ thống tín chỉ với nhiều nội dung trừu t-ợng và có tính khái quát rất cao, thời l-ợng rất hạn chế chỉ còn một nửa thời gian so với tr-ớc đây (thời l-ợng ch-ơng trình triết học áp dụng cho hệ cao đẳng tr-ớc đây là 60 tiết nay chỉ còn 30 tiết), trong khi nội dung ch-ơng trình chỉ là sự cô đọng lại, giảng viên không thể chuyển tải hết nội dung môn học trên lớp, nên cần tăng c-ờng thời gian tự học của sinh viên Vì vậy,

đổi mới PPDH theo h-ớng kết hợp ph-ơng pháp truyền thống với ph-ơng pháp tích cực là một yêu cầu khách quan của việc đổi mới ph-ơng pháp giảng dạy "Phần thứ nhất" môn học Những nguyên lý cơ bản của chủ nghĩa Mác – Lênin

- Thứ hai, Việc kết hợp các ph-ơng pháp dạy học trong giảng dạy "Phần thứ nhất" môn học Những nguyên lý cơ bản của chủ nghĩa Mác – Lênin phải tính đến đối t-ợng tiếp thu môn học này

Đối t-ợng tiếp thu môn học này ở Tr-ờng CĐSP Nghệ An chủ yếu là sinh viên, phần lớn họ đang còn trẻ, ham hiểu biết, tích cực hoạt động trong học tập và nghiên cứu khoa học Đây chính là điều kiện thuận lợi cho việc tiếp thu tri thức triết học Tuy nhiên, năng lực tiếp thu môn học của sinh viên cao đẳng so với SV đại học

có phần hạn chế hơn, vốn sống thực tiễn cũng nh- kinh nghiệm cuộc sống và kiến thức về triết học của họ tích lũy đ-ợc từ các bậc học phổ thông còn rất ít ỏi Vì thế, khi b-ớc vào bậc học đại học, cao đẳng đối với sinh viên tri thức triết học Mác–Lênin vẫn là một nội dung học mới mẻ Mặt khác, do tính hàn lâm, trừu t-ợng của triết học nên việc học tập kiến thức "Phần này" đối với sinh viên vẫn rất khó khăn

Để tạo ra sự hấp dẫn, sức thuyết phục và cuốn hút sinh viên khi học tập, nghiên cứu tri thức triết học Mác - Lênin đòi hỏi ng-ời dạy phải chú ý đến đối t-ợng tiếp thu môn học mà lựa chọn và kết hợp các PPDH cho phù hợp, tránh sử dụng những khái niệm trừu t-ợng để giải thích những tri thức trừu t-ợng, mà phải sử dụng những tri thức, khái niệm cụ thể, dễ hiểu có đ-ợc từ trong thực tiễn để phân tích, chứng minh những tri thức trừu t-ợng, làm cho ng-ời học phát huy đ-ợc tính tích cực chủ động, sáng tạo vừa sức với sinh viên cao đẳng trong học tập, nghiên cứu triết học Khi bàn về giáo dục, Chủ tịch Hồ Chí Minh đã nói: "Học phải đi đôi với hành,

lý luận phải liên hệ với thực tiễn" Giáo dục phải th-ờng xuyên đổi mới, nh-ng phải

có những b-ớc đi vững chắc phù hợp với hoàn cảnh lịch sử, phù hợp với điều kiện kinh tế – xã hội và khả năng nhận thức của từng đối t-ợng học sinh, sinh viên Hồ Chí Minh nói: "Kháng chiến phải mấy năm Vội không đ-ợc Giáo dục cũng phải theo hoàn cảnh, điều kiện Phải ra sức làm nh-ng làm vội không đ-ợc Từ đây ra cửa thứ nhất là b-ớc thứ nhất, thứ hai mới đến b-ớc thứ hai, rồi thứ ba mới đến b-ớc thứ

ba Vội thì ngã Làm phải có kế hoạch, có từng b-ớc"[18; tr.184]

Vấn đề đặt ra là phải căn cứ vào từng đối t-ợng học tập, nghiên cứu triết học

và nội dung tri thức triết học trong từng ch-ơng, từng bài, từng mục mà lựa chọn PPDH cũng nh- kết hợp linh hoạt, sáng tạo các PPDH nhằm mang lại hiệu quả dạy học thiết thực nhất Đây là điều không dễ, đòi hỏi giảng viên phải có kiến thức vững vàng, sâu sắc không chỉ về lý luận triết học mà cả về kiến thức thực tiễn Giảng dạy

triết học không chỉ là một khoa học mà còn là một nghệ thuật, nên phải biết phát huy tài nghệ của ng-ời giảng viên trong việc vận dụng và kết hợp nhuần nhuyễn các PPDH truyền thống với PPDH tích cực

Mặt khác, việc kết hợp các PPDH trong giảng dạy "Phần thứ nhất" môn học Những nguyên lý cơ bản của chủ nghĩa Mác – Lênin còn phải căn cứ vào thực trạng dạy và học "Phần thứ nhất" môn học này ở Tr-ờng CĐSP Nghệ An hiện nay

1.2.2 Thực trạng dạy học "Phần thứ nhất" môn học Những nguyên lý cơ bản của chủ nghĩa Mác – Lênin

Hoạt động đổi mới PPDH ở Tr-ờng Cao đẳng S- phạm Nghệ An trong thời gian qua cho thấy, cùng với việc đổi mới nội dung, ch-ơng trình, đa dạng hóa các loại hình đào tạo, mở các chuyên ngành đào tạo mới, đổi mới PPDH đã đ-ợc đa số giảng viên h-ởng ứng tích cực Nhiều hội thảo khoa học đã đ-ợc tổ chức ở cấp khoa, tr-ờng và liên tr-ờng, nh-: "Hội thảo khoa học về chống tiêu cực trong thi cử và bệnh thành tích trong giáo dục" do phòng Thanh tra, kiểm tra, kiểm định chất l-ợng chủ trì năm 2007; "Một số vấn đề về PPDH tích cực các môn khoa học tự nhiên ở tr-ờng trung học cơ sở sau một số năm thay sách", do khoa Tự nhiên chủ trì năm 2009; Hội thảo "ứng dụng công nghệ thông tin để nâng cao chất l-ợng đào tạo ở tr-ờng cao đẳng" - năm 2009, do khoa Công nghệ Thông tin chủ trì; v.v

- Thực trạng giảng dạy của giảng viên

Việc đổi mới PPGD của giảng viên đ-ợc thực hiện theo xu h-ớng chuyển dần

từ giáo án truyền thống sang giáo án điện tử, một số giảng viên không chỉ sử dụng thành thạo phần mềm powerpoint, mà còn có khả năng sử dụng phối kết hợp thành thạo nhiều phần mềm, kết hợp với khai thác thông tin từ mạng internet làm cho bài giảng trở nên hấp dẫn, sinh động, chất l-ợng bài giảng đ-ợc nâng cao

Tuy nhiên, việc đổi mới và vận dụng PPDH của giảng viên trong những năm qua vẫn còn không ít hạn chế: Một số giảng viên ch-a tích cực trong đổi mới PPGD, giảng viên trẻ thì năng lực và kinh nghiệm còn hạn chế, giảng viên lớn tuổi còn có nhiều hạn chế trong việc sử dụng công nghệ thông tin và các ph-ơng tiện kỹ thuật

hiện đại vào dạy học Việc vận dụng các PPDH tích cực và sử dụng công nghệ thông tin vào dạy học còn nhiều hạn chế, mang tính hình thức, hiệu quả ch-a cao, nhiều giảng viên còn sử dụng PPDH cổ truyền, lạc hậu; một số giảng viên thay việc “ đọc chép” bằng việc "chiếu chép" hoặc nêu câu hỏi quá nhiều mà phần nhiều các câu hỏi

ấy lại không tạo đ-ợc “ tình huống có vấn đề” Vì vậy, khi đổi mới PPDH cần tránh

xu h-ớng giản đơn hay cực đoan Có thể, họ đã nghĩ sử dụng PPDH mới là thay việc

"đọc chép" bằng việc "trình chiếu", "hỏi đáp"; trình chiếu và hỏi đáp càng nhiều thì càng đổi mới Vấn đề đặt ra là trình chiếu, hỏi đáp nh- thế nào để phát huy đ-ợc tính tích cực chủ động, sáng tạo của ng-ời học phù hợp đặc điểm môn học và đối t-ợng tiếp thu tri thức môn học

Vai trò chỉ đạo, kiểm tra đánh giá hoạt động đổi mới của lãnh đạo tr-ờng, các khoa, tổ chuyên môn, phòng đào tạo ch-a đều, ch-a liên tục Các điều kiện về cơ sở vật chất, phòng học, ph-ơng tiện ch-a đáp ứng yêu cầu hoạt động đổi mới

Năm học 2008 - 2009 môn học Những nguyên lý cơ bản của chủ nghĩa Lênin đ-ợc triển khai giảng dạy trong 20 tr-ờng đại học, cao đẳng và bắt đầu từ năm học 2009 - 2010 môn học này đ-ợc đ-a vào giảng dạy theo tín chỉ cho tất cả các tr-ờng đại học, cao đẳng đối với sinh viên khối không chuyên ngành Mác-Lênin, t- t-ởng Hồ Chí Minh trong cả n-ớc Để tiếp nhận ch-ơng trình mới vào giảng dạy cho sinh viên, các giảng viên khoa Lý luận Chính trị Tr-ờng CĐSP Nghệ An đã thực hiện phong trào đổi mới PPDH, cải tiến soạn giáo án, tổ chức dự giờ thăm lớp, thực hiện nhiều tiết dạy mẫu, đổi mới ra đề thi và kiểm tra đánh giá sinh viên; đặc biệt vận dụng các PPDH tích cực vào giảng dạy theo ch-ơng trình, giáo trình mới

Mác-Trong thực tế giảng dạy các môn Lý luận Chính trị nói chung và "Phần thứ nhất" môn học Những nguyên lý cơ bản của chủ nghĩa Mác - Lênin cho thấy, việc truyền thụ thế giới quan và ph-ơng pháp luận triết học Mác - Lênin thật không dễ dàng, đơn giản Vì kiến thức này mang tính lý luận khái quát và trừu t-ợng hóa rất cao, để truyền thụ đến ng-ời học giảng viên không thể trao ngay cho sinh viên điều mình muốn dạy, mà phải lồng ghép những tri thức đó vào những tình huống tích cực

để sinh viên tự mình chiếm lĩnh tri thức thông qua hoạt động tự giác, tích cực, chủ

động và sáng tạo của sinh viên Nh- vậy, để đ-a những tri thức đó vào những tình huống tích cực thì giảng viên cần vận dụng các PPDH tích cực, tích cực hóa PPDH truyền thống, kết hợp PPDH truyền thống với PPDH tích cực để phát huy hiệu quả cao nhất trong quá trình dạy học

Qua khảo sát thực tế (xem Bảng 1.1: Tổng hợp ý kiến của giảng viên về thực trạng kết hợp các ph-ơng pháp giảng dạy ) cho thấy, phong trào đổi mới PPDH b-ớc đầu đã đạt đ-ợc nhiều kết quả khả quan, tuy nhiên vẫn còn không ít những khó khăn, v-ớng mắc trong quá trình thực hiện, một số giảng viên ch-a chịu khó đổi mới PPDH, vẫn còn giảng viên làm việc quá nhiều, giữ vai trò chủ động; sinh viên ch-a

đ-ợc tạo điều kiện để làm việc nhiều hơn, ng-ời học vẫn rơi vào thế bị động trong việc lĩnh hội tri thức

Thực tế trong quá trình giảng dạy, hầu hết giảng viên sử dụng PP thuyết trình- thông báo tái hiện là chủ yếu (65%); thỉnh thoảng giảng viên có vận dụng PPDH tích cực: PP nêu vấn đề chiếm 20%, PP đàm thoại chiếm 25%, PP trực quan 10%, PP thảo luận xêmina 30% Nhìn chung, tình trạng giảng dạy của các giảng viên còn dừng lại ở việc sử dụng các PPDH độc lập; sự kết hợp các PPDH truyền thống với PPDH tích cực còn nhiều hạn chế Kết quả khảo sát cho thấy: Giảng viên sử dụng PP thuyết trình nêu vấn đề (15%); PP thuyết trình đàm thoại (20%); PP nêu vấn đề kết hợp với đàm thoại, diễn giảng (25%); PP vận dụng tri thức liên môn (10%); Dạy học bằng "bài giảng điện tử" (20%); H-ớng dẫn sinh viên tự học, tự nghiên cứu (25%)

Vì vậy, yêu cầu đặt ra là phải tiến hành nghiên cứu các PPDH, vận dụng ph-ơng pháp tích cực, tích cực hóa ph-ơng pháp truyền thống, kết hợp ph-ơng pháp truyền thống với ph-ơng pháp tích cực vào giảng dạy "Phần thứ nhất" môn học Những nguyên lý cơ bản của chủ nghĩa Mác - Lênin cho sinh viên Tr-ờng Cao đẳng S- phạm Nghệ An hiện nay là rất cần thiết

Bảng 1.1: Tổng hợp ý kiến của giảng viên về thực trạng kết hợp các ph-ơng pháp giảng dạy môn học Những nguyên lý cơ bản của chủ nghĩa Mác – Lênin

Qua thăm dò, khảo sát 20 giảng viên trong khoa Lý luận Chính trị của Tr-ờng

Cao đẳng S- phạm Nghệ An, số phiếu khảo sát 20 phiếu; kết quả tổng hợp nh- sau:

TT Nội dung thăm dò Tổng hợp Tỷ lệ %

I ý kiến của thầy (cô) về những vấn đề sau:

1 Ph-ơng pháp sử dụng chủ yếu trong giảng dạy

Thuyết trình đàm thoại, đối thoại 4/ 20 20% Nêu vấn đề kết hợp với đàm thoại, diễn giảng 5/ 20 25% Ph-ơng pháp vận dụng tri thức liên môn 2/ 20 10% Dạy học bằng "bài giảng điện tử" 4/ 20 20% H-ớng dẫn sinh viên tự học, tự nghiên cứu 5/ 20 25%

2 Thái độ học tập của sinh viên

Học tập bình th-ờng, thầy gọi mới chịu phát biểu 17/ 20 85% Chú ý học tập, hăng say phát biểu 2/ 20 10% Chủ động, tích cực, sáng tạo trong học tập 1/ 20 5%

3 Năng lực tự học và sử dụng PP học của sinh viên

Năng lực tự học và sử dụng PP học tốt 1/ 20 5% Năng lực tự học và sử dụng PP học còn yếu 9/ 20 45% Năng lực tự học và sử dụng PP học "bình th-ờng" 10/ 20 50%

4 Hình thức thi, kiểm tra chủ yếu đã sử dụng

5 Dạng đề thi chủ yếu đã sử dụng

Đề thi mở nhằm giải quyết những vấn đề thực tiễn 0 0%

Đề thi đóng nhằm kiểm tra kiến thức cơ bản 20/ 20 100%

II Kiến nghị, đề xuất của giảng viên

1 Về nội dung, thời l-ợng môn học

Tăng thời l-ợng kiến thức môn học 18/ 20 90%

Chỉnh sửa kết cấu, nội dung giáo trình phù hợp hơn 17/ 20 85% Thêm phần liên hệ thực tiễn và ví dụ minh họa 19/ 20 95% Giáo trình cần viết rõ ràng, lôgíc, dễ hiểu hơn 16/ 20 80%

- Thực trạng học tập của sinh viên

Về phía sinh viên, họ ch-a có một quan niệm đúng đắn và khoa học về môn học này, họ cho rằng môn học "Những nguyên lý cơ bản của chủ nghĩa Mác–Lênin" nói chung và "Phần thứ nhất" môn học này chỉ là môn chung (thậm chí là môn phụ) mang tính trừu t-ợng rất cao (82%) SV, không có SV nào cho rằng kiến thức môn học này là dễ; và học nó cũng không giúp ích gì cho chuyên ngành của mình Có (51%) sinh viên đ-ợc thăm dò, khảo sát cho rằng học "Phần thứ nhất" môn học này chẳng thiết thực gì cả, chỉ có (16%) SV cho rằng học "Phần này" là thiết thực

ở tr-ờng chúng tôi, có nhiều môn học thầy cô muốn các bạn học tập theo hình thức thảo luận, phát biểu ý kiến, tham gia xử lý những tình huống nh-ng một số sinh viên lại cho rằng "học nh- thế thì có gì đâu là học", "đến lớp để nghe thầy (cô) giảng, hóa ra lại bắt mình nói", v.v; hoặc sinh viên không chuẩn bị bài theo yêu cầu của giảng viên; hoặc trong khi các bạn đang phát biểu thì có sinh viên lại làm việc riêng, Khả năng học tập theo nhóm nhỏ rất hạn chế do sợ phải làm việc cùng ng-ời yếu kém, ảnh h-ởng đến điểm số của mình, sợ mất thời gian Nhiều giảng viên đã phải lắc đầu tr-ớc cách học quá thụ động của sinh viên

Qua thăm dò khảo sát thực trạng cho thấy, tình trạng sinh viên học tập "bình th-ờng", ch-a mạnh dạn trình bày quan điểm của mình, thầy gọi mới chịu phát biểu (85%) Số sinh viên thực sự chủ động, tích cực, sáng tạo trong học tập để làm chủ tri thức chiếm tỷ lệ rất ít (5%) Số SV có năng lực tự học và có ph-ơng pháp học tốt chiếm tỷ lệ rất ít (5%) Tình trạng sinh viên đọc giáo trình tr-ớc khi lên lớp và tham

khảo các tài liệu khác rất ít (9%), thông th-ờng sinh viên chỉ học trên lớp và vở ghi (50%), thậm chí một số sinh viên tìm cách trốn học (nếu quản lý không tốt) và không khi nào đọc đến sách, vở tr-ớc và sau bài học Số sinh viên học có tính chất nghiên cứu rất ít (10%); việc trao đổi tranh luận với bạn bè tr-ớc và sau bài học, cũng nh- việc vận dụng kiến thức đã học vào thực tiễn cuộc sống hầu nh- không có (0%) Việc xác định động cơ, thái độ, mục đích học tập của sinh viên ch-a đúng, đa

số sinh viên không có ý thức học th-ờng xuyên, chờ đến kỳ thi mới học (78%) Sinh viên học với mục đích tr-ớc mắt "cốt sao đủ điểm v-ợt qua đ-ợc kỳ thi", nh- sinh viên th-ờng nói "ch-a thi lại ch-a phải là sinh viên"

Bảng 1.2: Tổng hợp ý kiến của sinh viên về thực trạng dạy và học "Phần thứ nhất" môn học Những nguyên lý cơ bản của chủ nghĩa Mác – Lênin

Qua thăm dò khảo sát 7 khoa, 7 lớp (trên tổng số 23 lớp), số phiếu khảo sát

250 phiếu; kết quả tổng hợp nh- sau:

Học tủ, học thuộc 150/ 250 60% Chỉ học ở trên lớp và vở ghi 125/ 250 50% Học có tính chất nghiên cứu 25/ 250 10%

Đọc giáo trình tr-ớc khi lên lớp 22/ 250 9% Tham khảo nhiều tài liệu khác 20/ 250 8% Trao đổi, tranh luận với bạn bè tr-ớc và sau bài học 0 0% Vận dụng kiến thức đã học vào thực tiễn cuộc sống 0 0%

5 Mục đích học tập của sinh viên

Cốt sao đủ điểm v-ợt qua đ-ợc kỳ thi 200/ 250 80% Nắm vững kiến thức để đạt điểm cao trong học tập 50/ 250 20% Nắm vững kiến thức để làm việc và tự học suốt đời 0/ 250 0%

6 ý thức tự học của sinh viên

7 Mức độ hiểu và nắm kiến thức của SV

Không hiểu gì cả 10/ 250 4%

Có phần hiểu, có phần ch-a hiểu 80/ 250 32%

II Những kiến nghị, đề xuất của sinh viên

1 Về nội dung giáo trình

Cần viết rõ ràng, dễ hiểu hơn 245/ 250 98% Tăng thêm ví dụ, liên hệ thực tế 235/ 250 94%

2 Số l-ợng giáo trình, tài liệu tham khảo

Giáo trình cần đầy đủ hơn 105/ 250 42% Cung cấp thêm tài liệu tham khảo 185/ 250 74%

3 Thời l-ợng môn học

4 Về thi, kiểm tra đánh giá nên sử dụng

Thi viết (tự luận) theo những phần trọng tâm 223/ 250 89% Thi viết (tự luận) theo hệ thống ngân hàng câu hỏi 68/ 250 27%

Thi vấn đáp theo những phần trọng tâm 75/ 250 30% Thi vấn đáp theo hệ thống ngân hàng câu hỏi 18/ 250 7% Thi trắc nghiệm khách quan 230/ 250 92%

5 Giới hạn nội dung ôn thi

80% nội dung kiến thức môn học 27/ 250 11% 60% nội dung kiến thức môn học 63/ 250 25% 40% nội dung kiến thức môn học 112/ 250 45% 20% nội dung kiến thức môn học 48/ 250 19% Kết quả thi kết thúc học phần Nguyên lý I ("Phần thứ nhất" môn học Những nguyên lý cơ bản của chủ nghĩa Mác – Lênin) đã cho thấy rõ thêm thực trạng dạy

và học môn học này

Theo nhận xét của tổ chấm thi cho biết: "Nguyên lý I" học vào học kỳ II năm thứ nhất, theo quy định của Tr-ờng Cao đẳng S- phạm Nghệ An, thời l-ợng và tính chất lên lớp học theo hình thức tín chỉ, nh-ng cho điểm đánh giá theo niên chế học phần (vì hầu hết các môn học khác ch-a học theo hình thức tín chỉ)

Nội dung giới hạn để ôn thi: khoảng 60% nội dung ch-ơng trình, giáo trình Hình thức: Thi viết (nhằm kiểm tra kiến thức cơ bản, không sử dụng tài liệu) Chấm thi nghiêm túc theo quy định chung, đề thi và đáp án rõ ràng, đảm bảo tính khoa học, vừa sức Kết quả thi cụ thể nh- sau:

Bảng 1.2: tổng hợp điểm thi nguyên lý I các lớp năm thứ nhất hệ cao đẳng chính quy năm học 2009 – 2010

Xếp loại Số bài Tỷ lệ %

Giỏi (9, 10) 0 0%

Khá (7, 8) 54 6,9%

Điều đó, có thể lý giải là do sinh viên vẫn ch-a thoát khỏi đuợc ph-ơng pháp học cổ truyền từ hồi học phổ thông nên thiếu khả năng độc lập, t- duy sáng tạo và kỹ năng, kỹ xảo tiếp nhận tri thức Do vậy, việc đổi mới PPGD ở bậc đại học cần phải

có sự hợp tác từ nhiều phía, trong đó quan trọng hơn cả chính là sự tích cực, chủ

động đổi mới của giảng viên và SV, đây là điều không phải không thực hiện đ-ợc

Để khắc phục thực trạng nói trên, cần đổi mới cả nội dung ch-ơng trình, giáo trình; cách thức thi, kiểm tra đánh giá và ph-ơng pháp giảng dạy các môn lý luận chính trị nói chung và "Phần thứ nhất" môn học Những nguyên lý cơ bản của chủ nghĩa Mác – Lênin nói riêng theo h-ớng "vận dụng ph-ơng pháp dạy học tích cực, tích cực hóa ph-ơng pháp truyền thống, kết hợp ph-ơng pháp truyền thống với ph-ơng pháp tích cực" trong giảng dạy nhằm phát huy tính tích cực, chủ động, sáng tạo của ng-ời học

1.2.3 Kết hợp ph-ơng pháp truyền thống với ph-ơng pháp tích cực là yêu cầu cấp thiết trong giảng dạy "Phần thứ nhất" môn học Những nguyên lý cơ bản của chủ nghĩa Mác – Lênin

Từ đặc điểm môn học, đối t-ợng, phạm vi nghiên cứu, kết cấu nội dung ch-ơng trình, giáo trình và tính đặc thù của tri thức triết học cùng với thực trạng dạy học "Phần thứ nhất" môn học Những nguyên lý cơ bản của chủ nghĩa Mác – Lênin hiện nay đã đặt ra yêu cầu cấp thiết phải đổi mới ph-ơng pháp giảng dạy "Phần thứ nhất" môn học này theo h-ớng kết hợp PPDH truyền thống với PPDH tích cực

Qua nghiên cứu lý luận và thực tiễn vận dụng các PPDH cho thấy, mỗi PPDH truyền thống hay PPDH tích cực cũng đều có những đặc điểm, -u thế và nh-ợc điểm riêng Không có ph-ơng pháp nào là vạn năng Việc nghiên cứu kỹ từng bài dạy, từng phần, từng đặc điểm bộ môn và đối t-ợng ng-ời học để có sự phối kết hợp đa dạng các ph-ơng pháp là việc làm cần thiết của mỗi giảng viên để nâng cao chất l-ợng dạy học, đáp ứng yêu cầu của sự nghiệp CNH, HĐH đất n-ớc Trong quá trình phát triển giáo dục - đào tạo nói chung và đổi mới PPDH nói riêng chúng ta phải xuất phát từ quan điểm của Đảng "Giáo dục phải vừa gắn chặt với yêu cầu phát triển

đất n-ớc vừa phù hợp với xu thế tiến bộ của thời đại"[1; tr.73]

Đổi mới PPDH không phải là tạo ra một ph-ơng pháp khác đối lập với PPDH truyền thống, để loại trừ ph-ơng pháp truyền thống đã có Sự phát triển hay một cuộc cách mạng trong khoa học giáo dục thực chất là phải tạo đ-ợc một tiền đề để cho những nhân tố tích cực của ph-ơng pháp truyền thống vẫn có cơ hội phát triển mạnh

mẽ hơn Đồng thời, tạo ra và khuyến khích ph-ơng pháp mới tiến bộ hơn, tốt hơn PPDH đã có Mở rộng và đẩy mạnh giao l-u giáo dục - đào tạo là cái tất yếu, nhằm tiếp thu nội dung và ph-ơng pháp giáo dục tiên tiến, hiện đại của các n-ớc nh-ng nó cũng đặt ra những mâu thuẫn không thể phủ nhận "làm thế nào để thích ứng mà không tự đánh mất mình; làm thế nào để đạt đ-ợc tính tự chủ trong sự tôn trọng quyền tự do và tiến hóa của ng-ời khác và làm thế nào để làm chủ đ-ợc tiến bộ khoa học, chính trong tinh thần này mà những thách thức do những công nghệ mới về thông tin đang đặt ra phải đ-ợc v-ợt qua"[21; tr.17]

Nếu PPDH truyền thống có một -u điểm lớn là phát huy trí nhớ, tập cho ng-ời học làm theo một điều gì đó, thì ph-ơng pháp mới vẫn cần những -u điểm trên Song cái khác căn bản ở đây là ph-ơng pháp cũ đã phần nhiều “ bỏ quên ng-ời học” Nên ng-ời học bị động trong tiếp nhận tri thức Do đó, cần tích cực hóa PPDH truyền thống, kết hợp ph-ơng pháp truyền thống với ph-ơng pháp tích cực nhằm phát huy tính tích cực, chủ động, sáng tạo của ng-ời học

Phát huy tính tích cực của sinh viên thông qua hàng loạt tác động của giảng viên là bản chất của PPDH mới Khi nói đến tính tích cực, tức là lòng mong muốn hành động đ-ợc nảy sinh từ phía sinh viên, đ-ợc biểu hiện ra bên ngoài hay bên trong của sự hoạt động Nhờ phát huy đ-ợc tính tích cực mà ng-ời học không còn bị

động Sinh viên trở thành các cá nhân trong một tập thể mang khát vọng đ-ợc khám phá, hiểu biết Muốn vậy, điều khó khăn nhất với ng-ời giảng viên là: Trong một giờ lên lớp, phải làm sao cho những sinh viên nhận thức tốt nhất cũng đ-ợc thoả mãn nhu cầu tri thức, thấy tri thức là một chân trời mới Còn những sinh viên học yếu nhất cũng không thấy bị bỏ rơi, họ cũng đ-ợc tham gia vào quá trình khám phá cái mới Điều này là đặc biệt cần thiết, vì sinh viên sẽ hào hứng để đi tìm tri thức chứ