Vận dụng phương pháp thảo luận nhóm trong giảng dạy môn những nguyên lý cơ bản chủa nghĩa mác lênin (phần ii) nhằm phát huy tính tích cực của sinh viên trường cao đẳng sư phạm kỹ thuật vĩnh long

BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO TRƯỜNG ĐẠI HỌC VINH ------ LÊ THỊ TÂM VẬN DỤNG PHƯƠNG PHÁP THẢO LUẬN NHÓM TRONG GIẢNG DẠY MÔN NHỮNG NGUYÊN LÝ CƠ BẢN CỦA CHỦ NGHĨA MÁC – LÊNIN PHẦN II NHẰM PHÁ

BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO TRƯỜNG ĐẠI HỌC VINH

- -

LÊ THỊ TÂM

VẬN DỤNG PHƯƠNG PHÁP THẢO LUẬN NHÓM TRONG GIẢNG DẠY MÔN NHỮNG NGUYÊN LÝ CƠ BẢN CỦA CHỦ NGHĨA MÁC – LÊNIN (PHẦN II) NHẰM PHÁT HUY TÍNH TÍCH CỰC CỦA SINH VIÊN TRƯỜNG CAO ĐẲNG SƯ PHẠM

KỸ THUẬT VĨNH LONG

Chuyên ngành : LÝ LUẬN VÀ PHƯƠNG PHÁP GIẢNG DẠY

CHÍNH TRỊ

Mã số: 60.14.10 Người hướng dẫn khoa học: TS Trần Viết Quang

LUẬN VĂN THẠC SĨ GIÁO DỤC

Đồng Tháp – 2010

Luận văn này là công trình do chính tôi thực hiện, chưa được công bố dưới bất cứ hình hức nào, những tài liệu tham khảo và trích dẫn trong luận văn là hoàn toàn chính xác Nếu những lời cam đoan trên không đúng sự thật,

tôi xin chịu hoàn toàn trách nhiệm

Đồng Tháp, ngày … tháng … năm 2010

Tác giả

Để hồn thành luận văn này, ngồi sự nỗ lực của bản thân, tơi xin bày tỏ lịng kính trọng và biết ơn sâu sắc đến T.S Trần Viết Quang, khoa Giáo dục

- Chính trị trường đại học Vinh luơn tận tình hướng dẫn, động viên và giúp

đỡ tơi hồn thành luận văn này

Qua đây, tơi cũng gửi lời cảm ơn tới các thầy, cơ khoa Giáo dục - Chính trị trường đại học Vinh đã đĩng gĩp ý kiến, tạo điều kiện thuận lợi để luận văn được hồn thành

Tơi cũng biết ơn các nhà nghiên cứu, các học giả đã xuất bản những ấn phẩm cĩ liên quan đến đề tài, làm cơ sở cho tác giả thực hiện luận văn

Xin cảm ơn sự hỗ trợ nhiều mặt của trường Cao đẳng Sư phạm Kỹ thuật Vĩnh Long, Bộ mơn Mác- Lênin, cơ Vũ Thị Bích Thủy giáo viên khoa Giáo dục Đại cương , các em sinh viên khĩa 34, 35 và sinh viên hai lớp ĐCN 09, CKĐL 09, khĩa 34, trường Cao đẳng Sư phạm Kỹ thuật Vĩnh Long để tơi thực hiện luận văn này

Cuối cùng, tơi xin gửi lời biết ơn sâu sắc nhất tới những người thân trong gia đình, bạn bè, những người thân yêu luơn bên tơi, động viên, giúp đỡ về nhiều mặt trong suốt quá trình tơi hồn thành khĩa học

Đồng Tháp, ngày … tháng … năm 2010

Tác giả

DANH MỤC CHÖ GIẢI CÁC CHỮ VIẾT TẮT

MỤC LỤC

MỞ ĐẦU 1

1 Tính cấp thiết của đề tài 1

2 Tình hình nghiên cứu liên quan đến đề tài 2

3 Mục đích và nhiệm vụ của luận văn 6

3.1 Mục đích: 6

3.2 Nhiệm vụ: 6

4 Phạm vi nghiên cứu 7

5 Cơ sở lý luận và phương pháp nghiên cứu 7

6 Ý nghĩa của luận văn 7

7 Kết cấu của luận văn 7

NỘI DUNG 8

Chương 1 8

CƠ SỞ LÝ LUẬN VÀ THỰC TIỄN CỦA VIỆC VẬN DỤNG PHƯƠNG PHÁP THẢO LUẬN NHÓM TRONG GIẢNG DẠY MÔN NHỮNG NGUYÊN LÝ CƠ BẢN CỦA CHỦ NGHĨA MÁC – LÊNIN (PHẦN II) NHẰM PHÁT HUY TÍNH TÍCH CỰC CỦA SINH VIÊN TRƯỜNG CAO ĐẲNG SƯ PHẠM KỸ THUẬT VĨNH LONG 8

1.1 Thảo luận nhóm - một trong những phương pháp dạy học tích cực trong nhà trường 8

1.2 Phương pháp thảo luận nhóm trong giảng dạy môn Những nguyên lý cơ bản của chủ nghĩa Mác – Lênin (phần II) 20

1.3 Thực trạng vận dụng phương pháp thảo luận nhóm trong giảng dạy môn Những nguyên lý cơ bản của chủ nghĩa Mác – Lênin (phầnII) ở trường Cao đẳng Sư phạm Kỹ thuật Vĩnh Long 25

1.4 Những vấn đề đặt ra trong quá trình vận dụng phương pháp thảo luận nhóm trong trong giảng dạy môn Những nguyên lý cơ bản của chủ nghĩa Mác - Lênin (phần II) ở trường Cao đẳng Sư phạm Kỹ thuật Vĩnh Long 35

Chương 2 38

THỰC NGHIỆM VẬN DỤNG PHƯƠNG PHÁP THẢO LUẬN NHÓM TRONG GIẢNG DẠY MÔN NHỮNG NGUYÊN LÝ CƠ BẢN CỦA CHỦ NGHĨA MÁC – LÊNIN (PHẦN II) NHẰM PHÁT HUY TÍNH TÍCH CỰC CỦA SINH VIÊN 38

2.1 Giới thiệu về trường Cao đẳng Sư phạm Kỹ thuật Vĩnh Long 38

2.2 Chuẩn bị thực nghiệm 39

2.3 Nội dung thực nghiệm 42

Chương 3 69

QUY TRÌNH VÀ NHỮNG GIẢI PHÁP CHỦ YẾU VẬN DỤNG PHƯƠNG PHÁP THẢO LUẬN NHÓM TRONG GIẢNG DẠY MÔN NHỮNG NGUYÊN LÝ CƠ BẢN CỦA CHỦ NGHĨA MÁC – LÊNIN (PHẦN II) NHẰM PHÁT HUY TÍNH TÍCH CỰC CỦA SINH VIÊN TRƯỜNG CAO ĐẲNG SƯ PHẠM KỸ THUẬT VĨNH LONG 69

3.1 Quy trình vận dụng phương pháp thảo luận nhóm trong giảng dạy môn Những nguyên lý cơ bản của chủ nghĩa Mác - Lênin (phần II) 69

3.2 Giải pháp vận dụng phương pháp thảo luận nhóm trong giảng dạy môn Những nguyên lý cơ bản của chủ nghĩa Mác – Lênin (phần II) 85

KẾT LUẬN 91

DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO 95

PHỤ LỤC 98

MỞ ĐẦU

1 Tính cấp thiết của đề tài

Trong thời đại cách mạng khoa học và công nghệ hiện nay, nhằm thực hiện “Chiến lược phát triển giáo dục 2001-2010”, giáo dục đại học Việt Nam

có những chuyển biến rõ rệt về quy mô, đa dạng hóa về loại hình và các hình thức đào tạo Tuy nhiên, những thành tựu nói trên của giáo dục chưa cơ bản, vững chắc, chưa mang tính hệ thống, do đó, chưa đáp ứng tốt những yêu cầu của sự nghiệp công nghiệp hóa, hiện đại hóa đất nước

Nhằm phát triển giáo dục đại học, chúng ta không những phải đổi mới nội dung mà còn phải cải tiến phương pháp giảng dạy Nghị quyết Hội nghị BCHTW 2 khoá VIII Đảng đã khẳng định: “Đổi mới mạnh mẽ phương pháp giáo dục- đào tạo, khắc phục lối truyền thụ một chiều, rèn luyện nếp tư duy sáng tạo của người học Từng bước áp dụng các phương pháp tiên tiến và phương tiện hiện đại vào quá trình dạy - học, đảm bảo điều kiện và thời gian

tự học, tự nghiên cứu cho sinh viên, nhất là sinh viên đại học” [tr 41] Luật Giáo dục 2005 (điều 5 khoản 2) ghi rõ: “Phương pháp dạy học phải phát huy tính tích cực, tự giác, chủ động tư duy sáng tạo của người học, khả năng thực hành, lòng say mê học tập và ý chí vươn lên” [tr 9]

Riêng đối với các môn Lý luận chính trị, Bộ Giáo dục và Đào tạo đã có những định hướng cụ thể về đổi mới phương pháp giảng dạy như: “Thực hiện đổi mới phương pháp giảng dạy theo hướng chuyển quá trình dạy ở bậc đại học thành quá trình tự học của sinh viên có tổ chức và hỗ trợ tối ưu của giáo viên, ứng dụng mạnh mẽ các phương tiện hỗ trợ và công nghệ thông tin, chấm dứt tình trạng “đọc-chép” trên giảng đường đại học” Và từ năm học 2006-

2007, “thực hiện 50% thời gian môn học dành cho lên lớp và 50% thời gian hội thảo có giáo viên hướng dẫn và sinh viên tự nghiên cứu” (Công văn số 11381/BGDĐT- ĐH & SĐH ngày 10/10/2006)

Trong giảng dạy các môn Lý luận chính trị nói chung và môn Những nguyên lý cơ bản của chủ nghĩa Mác – Lênin nói riêng, có rất nhiều phương pháp mà giáo viên phải nắm vững và sử dụng thuần thục như: phương pháp thuyết trình, phương pháp vấn đáp, phương pháp trực quan, phương pháp thí nghiệm tìm tòi – nghiên cứu, phương pháp thảo luận nhóm, phương pháp đóng vai, v.v… Trong đó, phương pháp thảo luận nhóm có vai trò rất quan trọng, nó mang nhiều yếu tố cơ bản để phát huy tính tích cực của sinh viên Những năm qua, trường Cao đẳng Sư phạm Kỹ thuật Vĩnh Long rất chú trọng việc đổi mới phương pháp giảng dạy Cũng như giáo viên của các khoa, giáo viên Bộ môn Mác – Lênin đã tham gia những khóa bồi dưỡng về chuyên môn nghiệp vụ do Tổng cục dạy nghề tổ chức, các lớp học về nghiệp vụ sư phạm và phương pháp giảng dạy, hội thi giáo viên giỏi, v.v Tuy nhiên, phần đông các giáo viên vẫn chủ yếu giảng dạy theo phương pháp thuyết trình truyền thống, mà chưa thường xuyên vận dụng các phương pháp dạy học tích cực, đặc biệt là phương pháp thảo luận nhóm, do đó, chưa phát huy được tính tích cực của sinh viên trong quá trình chiếm lĩnh tri thức

Xuất phát từ thực tế nói trên và từ yêu cầu của việc đổi mới phương pháp

giảng dạy, tác giả chọn vấn đề: “Vận dụng phương pháp thảo luận nhóm trong giảng dạy môn Những nguyên lý cơ bản của chủ nghĩa Mác – Lênin (phần II) nhằm phát huy tính tích cực của sinh viên Trường Cao đẳng Sư phạm Kỹ thuật Vĩnh Long” làm đề tài luận văn Thạc sĩ

2 Tình hình nghiên cứu liên quan đến đề tài

Vấn đề dạy học và đổi mới phương pháp dạy học nhằm nâng cao chất lượng dạy học, đáp ứng những đòi hỏi của thực tiễn xã hội được các nhà tư tưởng, các nhà giáo dục quan tâm nghiên cứu từ rất sớm trong lịch sử Từ thời

cổ đại, nhiều nhà tư tưởng phương Đông cũng như phương Tây đã bàn đến các phương pháp dạy học nhằm phát huy tính tích cực, sáng tạo của người học chiếm lĩnh và vận dụng tri thức Chúng ta từng biết đến Xôcrát (469-399 TCN) với lời khuyên con người hãy: “tự nhận thức, nhận thức chính mình”,

Khổng Tử (551- 497 TCN) với quan niệm: “Không tức giận vì không muốn biết thì không gợi mở cho, không bực tức vì không rõ được thì không bày vẽ cho, vật có 4 góc bảo cho biết một góc mà không suy ra ba góc kia thì không dạy nữa…”

Bước sang thế kỷ XXI với sự phát triển nhanh chóng của khoa học và công nghệ, yêu cầu sự tìm tòi, nghiên cứu, sáng tạo của con người lại càng đặt ra cấp thiết hơn Chính điều đó đã khiến các nhà giáo dục trên thế giới rất chú trọng vấn đề tìm kiếm những cách thức, phương pháp nhằm tích cực hóa hoạt động dạy học

Việt Nam luôn coi trọng vai trò của giáo dục và nhận thức sâu sắc vị trí, vai trò hết sức quan trọng của giáo dục trong quá trình phát triển đất nước, nhất là trong xu thế toàn cầu hóa và phát triển kinh tế tri thức hiện nay Bởi vậy, vấn đề đổi mới giáo dục, nhất là đổi mới phương pháp dạy học trở thành đối tượng quan tâm tìm hiểu, nghiên cứu của các nhà khoa học, các nhà giáo dục tâm huyết với nghề

Những năm gần đây, xuất hiện nhiều bài viết, nhiều công trình nghiên cứu

về đổi mới giáo dục dưới những góc độ khác nhau, song đều chú trọng vấn đề làm thế nào để phát huy được tính tích cực, sáng tạo của người học Đáng chú

ý nhất là những nghiên cứu về đổi mới giáo dục của Giáo sư Lê Khánh Bằng với công trình “Tổ chức phương pháp tự học cho sinh viên”, đề cập đến những vấn đề về nâng cao hiệu quả giáo dục trong nhà trường Có hàng loạt các công trình nghiên cứu khác như: Vũ Quang Việt, Vụ trưởng Vụ Tài khoản

Quốc gia, Cục Thống kê Liên Hợp Quốc: “So sánh chương trình giáo dục đại học ở Mỹ và Việt Nam”; GS Nguyễn Thiện Nhân, Phó thủ tướng Chính phủ, nguyên Bộ trưởng Bộ Giáo dục và Đào tạo: “Con đường đổi mới giáo dục đại học”; T.S Nguyễn Quý Thanh, T.S Nguyễn Công Khanh, Trung tâm bảo

Đảm chất lượng đào tạo và Nghiên cứu Phát triển giáo dục, Đại học Quốc gia

Hà Nội:“Phương pháp thảo luận nhóm”; PGS TS Nguyễn Ngọc Bảo: “Phát triển tính tích cực, tính tự lực của sinh viên trong quá trình dạy học”

Ngoài ra, có nhiều sinh viên cao học đã nghiên cứu đề tài về đổi mới nội dung và phương pháp dạy học các môn học khác nhau như:

Nguyễn Thế Chung: “Một số biện pháp phát huy tính tích cực hoạt động nhận thức của sinh viên trung học phổ thông miền núi khi dạy học bài tập vật lý phần “quang hình học ” vật lý lớp 11 - nâng cao”; Vũ Thị Bích Thủy “Nâng cao chất lượng giảng dạy môn tiếng Anh theo hướng tích cức hóa ngưới học, tại trường Cao đẳng sư phạm kỹ thuật Vĩnh Long” Nguyễn Thị Liễu: “ Biện pháp nâng cao hiệu quả sử dụng phương tiện dạy học ở trường Đại học sư phạm kỹ thuật Hưng Yên” Nguyễn Mạnh Hùng: “Một số phương pháp tổ chức tiến hành thảo luận nhóm ở trường trung học cơ sở Sông Đốc 2”

GS,TS Trần Bá Hoành: “Lý luận cơ bản về dạy và học tích cực” Hội

thảo về đổi mới PPDH trong các trường Đại học, Cao đẳng đào tạo giáo viên

Trung học cơ sở, Hà Nội, 2003; “Dạy học lấy người học làm trung tâm- nguồn gốc, bản chất, đặc điểm”, Tạp chí Khoa học Giáo dục, số 96/2003;

“Những đặc trưng của phương pháp dạy học tích cực”, Tạp chí Khoa học giáo dục số 3/2002; “Bàn tiếp về dạy học lấy sinh viên làm trung tâm”, Tạp chí Nghiên cứu Giáo dục, số 5/2005; “Phương pháp tích cực”, Tạp chí

Nghiên cứu Giáo dục, số 3/20066

GS,TSKH Thái Duy Tuyên: “Bồi dưỡng năng lực tự học cho sinh viên;

Về nội dung đổi mới phương pháp dạy học; “Tích cực hoá hoạt động nhận thức qua điều khiển hoạt động trí tuệ của người học”, Viện chiến lược và

chương trình giáo dục, Hà Nội, 2002

Liên quan tới nội dung đổi mới phương pháp dạy học tích cực nói chung

và phương pháp thảo luận nhóm nói riêng có các công trình nghiên cứu như:

Nguyễn Nghĩa Dân: “Đổi mới phương pháp dạy học môn đạo đức và GDCD”, Nxb Giáo dục, 1998; Nguyễn Ngọc Bảo: “Phát huy tính tích cực, tính tự lực của sinh viên trong quá trình dạy học”, Bộ giáo dục và đào tạo, Vụ giáo viên, 1995; Trần Bá Hoành: “Bàn tiếp về dạy học lấy sinh viên làm trung

tâm”, Tạp chí Nghiên cứu giáo dục, số 5/1995; “Phương pháp dạy học tích cực”, Tạp chí Nghiên cứu giáo dục, số 3/1996 Đậu Thị Hòa, Vận dụng một

số phương pháp dạy học tích cực trong giảng dạy học phần “lí luận dạy học địa lý” nhằm phát huy năng lực tự học, tự nghiên cứu cho sinh viên sư phạm

địa lí Tạp chí Khoa học và công nghệ, đại học Đà Nẵng, số 2(25) - ( 2008)

TS Lê Văn Hảo Sổ tay Phương pháp giảng dạy và đánh giá, Trường đại học Nha Trang, 2006 Th.S.Nguyễn Trung Hiếu, Nâng cao hiệu quả phương pháp thảo luận nhóm trong giảng dạy môn Những nguyên lý cơ bản của chủ nghĩa Mác- Lênin, Khoa Lý luận chính trị, Trường Đại học giao thông vận tải

Các công trình nêu trên đều khẳng định vai trò của phương pháp thảo luận nhóm đối với việc phát huy được tính tích cực, sáng tạo của người học và tìm kiếm các giải pháp nhằm nâng cao hiệu quả vận dụng phương pháp này trong dạy học

Liên quan đến việc đổi mới phương pháp giảng dạy các môn Lý luận chính trị trong các trường đại học và cao đẳng có các bài viết, các công trình nghiên cứu như:

Phùng Văn Bộ, Một số vấn đề về phương pháp giảng dạy và nghiên cứu triết học, Nxb Giáo dục, 2001; Lê Hữu Ái: “Giải pháp nâng cao chất lượng giảng dạy các môn Mác- lênin ở các trường Đại học”, Tạp chí Nghiên

cứu lý luận, số 1/2000

PGS.TS Đoàn Minh Duệ: “Hướng tới việc dạy học môn triết học có hiệu quả hơn, Kỷ yếu hội thảo khoa học về đổi mới phương pháp giảng dạy học tập môn triết học Mác- Lênin trong các trường Đại học toàn quốc”, Hà

Nội, tháng 12/2002

TS.Trần Viết Quang: “Bồi dưỡng thế giới quan và phương pháp luận khoa học cho sinh viên thông qua việc giảng dạy triết học Mác-Lênin”, Đề tài KHCN cấp Bộ/2000; “Hướng tới việc dạy, học môn triết học có hiệu quả hơn” Kỷ yếu hội thảo khoa học về đổi mới phương pháp giảng dạy học tập

môn triết học Mác- Lênin trong các trường Đại học toàn quốc, Hà nội, 12/

nhưng vấn đề phương pháp thảo luận nhóm trong giảng dạy môn Những

nguyên lý cơ bản của chủ nghĩa Mác – Lênin (phần II) nhằm phát huy tính tích cực của sinh viên thì chưa có công trình nào nghiên cứu một cách có hệ thống

3 Mục đích và nhiệm vụ của luận văn

3.1 Mục đích:

Làm rõ vai trò của PPTLN đối với việc phát huy tính tích cực của sinh viên và từ thực trạng cũng như thực nghiệm, đối chứng vận dụng PPTLN ở Trường Cao đẳng Sư phạm Kỹ thuật Vĩnh Long, luận văn đề xuất quy trình và giải pháp thực hiện PPTLN trong giảng dạy môn học Những nguyên lý cơ bản của chủ nghĩa Mác - Lênin (phần II) nhằm phát huy tính tích cực của sinh viên

3.2 Nhiệm vụ:

Thứ nhât: Làm rõ thực chất của PPTLN và vai trò của PPTLN trong việc

phát huy tính tích cực của sinh viên

Thứ hai: Khảo sát, đánh giá thực trạng thực hiện PPTLN trong giảng dạy

môn Những nguyên lý cơ bản của chủ nghĩa Mác - Lênin (phần II) trường Cao đẳng Sư phạm Kỹ thuật Vĩnh Long

Thứ ba: Thực hiện thực nghiệm, đối chứng vận dụng PPTLN trong giảng

dạy môn Những nguyên lý cơ bản của chủ nghĩa Mác - Lênin (phần II) trường Cao đẳng Sư phạm Kỹ thuật Vĩnh Long

Thứ tư: Đề xuất quy trình và giải pháp vận dụng PPTLN trong giảng dạy môn Những nguyên lý cơ bản của chủ nghĩa Mác - Lênin (phần II) nhằm phát huy tính tích cực của sinh viên

5 Cơ sở lý luận và phương pháp nghiên cứu

- Luận văn được thực hiện trên cơ sở lý luận và phương pháp luận của chủ nghĩa Mác – Lênin, tư tưởng Hồ Chí Minh, các quan điểm của Đảng ta về giáo dục

- Luận văn chủ yếu sử dụng các phương pháp kết hợp: phân tích - tổng hợp, hệ thống - cấu trúc, so sánh - đối chiếu, lôgíc - lịch sử, thống kê toán học v.v

6 Ý nghĩa của luận văn

- Luận văn góp phần làm sảng tỏ thêm vấn đề đổi mới phương pháp dạy học nói chung và phương pháp thảo luận nhóm nói riêng trong giảng dạy môn Những nguyên lý cơ bản của chủ nghĩa Mác - Lênin

- Kết quả nghiên cứu của luận văn có thể làm tài liệu tham khảo trong nghiên cứu và giảng dạy các môn Lý luận chính trị ở các trường đại học và cao đẳng

7 Kết cấu của luận văn

Ngoài phần mở đầu, kết luận và tài liệu tham khảo, luận văn gồm 3 chương với 9 tiết

NỘI DUNG

Chương 1

CƠ SỞ LÝ LUẬN VÀ THỰC TIỄN CỦA VIỆC VẬN DỤNG PHƯƠNG PHÁP THẢO LUẬN NHÓM TRONG GIẢNG DẠY MÔN NHỮNG NGUYÊN LÝ CƠ BẢN CỦA CHỦ NGHĨA MÁC – LÊNIN (PHẦN II) NHẰM PHÁT HUY TÍNH TÍCH CỰC CỦA SINH VIÊN TRƯỜNG CAO ĐẲNG SƯ PHẠM KỸ THUẬT VĨNH LONG 1.1 Thảo luận nhóm - một trong những phương pháp dạy học tích cực trong nhà trường

1.1.1 Một số vấn đề chung về phương pháp dạy học tích cực

1.1.1.1 Quan niệm về phương pháp dạy học tích cực

Theo PGS.TS.Vũ Hồng Tiến Phương pháp dạy học tích cực (PPDHTC) là một thuật ngữ rút gọn, được dùng ở nhiều nước để chỉ những phương pháp giáo dục, dạy học theo hướng phát huy tính tích cực, chủ động, sáng tạo của người học PPDH tích cực hướng tới việc hoạt động hóa, tích cực hóa hoạt động nhận thức của người học, nghĩa là tập trung vào phát huy tính tích cực của người học chứ không phải là tập trung vào phát huy tính tích cực của người dạy Tuy nhiên để dạy học theo phương pháp tích cực thì giáo viên phải nỗ lực nhiều so với dạy theo phương pháp thụ động

Tư tưởng nhấn mạnh vai trò tích cực, chủ động của người học, xem người học là chủ thể của quá trình nhận thức đã có từ lâu Ở thế kỷ XVII, A.Komenxki đã viết: Giáo dục có mục đích đánh thức năng lực nhạy cảm, phán đoán đúng đắn, phát triển nhân cách… hãy tìm ra phương pháp cho phép giáo viên dạy ít hơn, sinh viên học nhiều hơn” Tư tưởng này bắt đầu rõ nét từ thế kỷ XVIII – XIX và đã trở nên rất đa dạng trong thế kỷ XX Đặc biệt, trào lưu giáo dục hướng vào người học xuất hiện đầu tiên ở Mỹ, sau đó lan sang Tây Âu và sang châu Á mà chủ yếu là ở Nhật, thể hiện ở các thuật ngữ “Dạy học hướng vào người học”,“Dạy học lấy sinh viên làm trung tâm”

Theo từ điển Tiếng Việt [Viện ngôn ngữ học, 1999], tích cực nghĩa là có ý nghĩa, có tác dụng khẳng định, thúc đẩy sự phát triển Người tích cực là người

tỏ ra chủ động, có những hoạt động nhằm tạo ra sự biến đổi theo hướng phát triển Ví dụ: đấu tranh tích cực, phương pháp phòng bệnh tích cực Theo một nghĩa khác, Tích cực là đem hết khả năng và tâm trí vào việc làm Ví dụ: Công tác rất tích cực

- Các phương pháp dạy học tích cực chủ yếu :

* Phương pháp vấn đáp

Vấn đáp ( đàm thoại ) là phương pháp trong đó giáo viên đặt ra câu

hỏi để sinh viên trả lời, hoặc sinh viên có thể tranh luận với nhau và với cả giáo viên; qua đó sinh viên lĩnh hội được nội dung bài học Căn cứ vào tính chất hoạt động nhận thức, người ta phân biệt các loại phương pháp vấn đáp:

Vấn đáp tái hiện: giáo viên đặt câu hỏi chỉ yêu cầu sinh viên nhớ lại kiến thức đã biết và trả lời dựa vào trí nhớ, không cần suy luận Vấn đáp tái hiện không được xem là phương pháp có giá trị sư phạm Đó là biện pháp được dùng khi cần đặt mối liên hệ giữa các kiến thức vừa mới học

Vấn đáp giải thích – minh hoạ : Nhằm mục đích làm sáng tỏ một đề tài nào đó, giáo viên lần lượt nêu ra những câu hỏi kèm theo những ví dụ minh hoạ để sinh viên dễ hiểu, dễ nhớ Phương pháp này đặc biệt có hiệu quả khi có sự hỗ trợ của các phương tiện nghe – nhìn

Vấn đáp tìm tòi (đàm thoại Ơxrixtic): giáo viên dùng một hệ thống câu hỏi được sắp xếp hợp lý để hướng sinh viên từng bước phát hiện ra bản chất của sự vật, tính quy luật của hiện tượng đang tìm hiểu, kích thích sự ham muốn hiểu biết Giáo viên tổ chức sự trao đổi ý kiến – kể cả tranh luận – giữa

thầy với cả lớp, có khi giữa trò với trò, nhằm giải quyết một vấn đề xác định

*Phương pháp nêu vấn đề:

Phương pháp nêu vấn đề được xem như một cách xây dựng tổng thể một đề cương giảng dạy hoặc là một trong những cách được người dạy áp dụng để xây dựng đề cương giảng dạy cho một môn học Phương pháp này

xuất hiện vào năm 1970 tại trường Đại học Hamilton - Canada, sau đó được phát triển nhanh chóng tại Trường Đại học Maastricht - Hà Lan

Cấu trúc một bài học (hoặc một phần bài học) theo phương pháp đặt

và giải quyết vấn đề thường như sau:

- Đặt vấn đề, xây dựng bài toán nhận thức

+ Tạo tình huống có vấn đề

+ Phát hiện, nhận dạng vấn đề nảy sinh

+ Phát hiện vấn đề cần giải quyết

- Giải quyết vấn đề đặt ra

+ Đề xuất cách giải quyết

+ Lập kế hoạch giải quyết

+ Thực hiện kế hoạch giải quyết

- Kết luận

+ Thảo luận kết quả và đánh giá

+ Khẳng định hay bác bỏ giả thuyết nêu ra

+ Phát biểu kết luận

+ Đề xuất vấn đề mới

* Phương pháp thảo luận nhóm:

Lớp học được chia thành từng nhóm nhỏ từ 4 đến 6 người Tuỳ mục đích, yêu cầu của vấn đề học tập, các nhóm được phân chia ngẫu nhiên hay có chủ định, được duy trì ổn định hay thay đổi trong từng phần của tiết học, được giao cùng một nhiệm vụ hay những nhiệm vụ khác nhau

Nhóm tự bầu nhóm trưởng nếu thấy cần Trong nhóm có thể phân công mỗi người một phần việc Trong nhóm nhỏ, mỗi thành viên đều phải làm việc tích cực, không thể ỷ lại vào một vài người hiểu bết và năng động hơn Các thành viên trong nhóm giúp đỡ nhau tìm hiêu vấn đề nêu ra trong không khí thi đua với các nhóm khác Kết quả làm việc của mỗi nhóm sẽ đóng góp vào kết quả học tập chung của cả lớp Để trình bày kết quả làm việc

của nhóm trước toàn lớp, nhóm có thể cử ra một đại diện hoặc phân công mỗi thành viên trình bày một phần nếu nhiệm vụ giao cho nhóm là khá phức tạp

Phương pháp hoạt động nhóm có thể tiến hành :

độ hiểu biết của mình về chủ đề nêu ra, thấy mình cần học hỏi thêm những gì Bài học trở thành quá trình học hỏi lẫn nhau chứ không phải là sự tiếp nhận thụ động từ giáo viên

*Phương pháp đóng vai

Đóng vai là phương pháp tổ chức cho sinh viên thực hành một số cách ứng xử nào đó trong một tình huống giả định

Phương pháp đóng vai có những ưu điểm sau :

- Sinh viên được rèn luyện thực hành những kỹ năng ứng xử và bày

tỏ thái độ trong môi trường an toàn trước khi thực hành trong thực tiễn

- Gây hứng thú và chú ý cho sinh viên

- Tạo điều kiện làm nảy sinh óc sáng tạo của sinh viên

- Khích lệ sự thay đổi thái độ, hành vi của sinh viên theo chuẩn mực hành vi đạo đức và chính trị – xã hội

- Có thể thấy ngay tác động và hiệu quả của lời nói hoặc việc làm của các vai diễn

+ Phân loại ý kiến

Làm sáng tỏ những ý kiến chưa rõ ràng và thảo luận sâu từng ý

* Phương pháp tự học, tự nghiên cứu

Tự học là hoạt động học tập sinh viên không chỉ tự đọc sách, đọc tài liệu khi không có thầy giáo và các bạn mà còn phải có tinh thần, thái độ, ý chí, phương pháp làm việc tích cực, hiệu quả trong giờ học để nắm vững và vận dụng tri thức khoa học vào đời sống

1.1.1.2 Những đặc trưng chủ yếu của phương pháp dạy học tích cực

Phương pháp dạy học tích cực là những phương pháp dạy học theo hướng phát huy tính chủ động, độc lập và sáng tạo, hướng tới việc hoạt động hóa, tích cực hóa hoạt động nhận thức của người học Phương pháp dạy học tích cực có những đặc trưng cơ bản là:

- Người học tập trung cao độ trong học tập, chủ động tìm tòi khám phá nội dung học tập, chủ động giải quyết các vấn đề phù hợp với khả năng hiểu biết của mình, đề xuất các ý tưởng sáng tạo và tự nguyện trình bày, diễn đạt các ý kiến của mình

- Người dạy: linh hoạt, mềm dẻo, luôn tạo cơ hội để người học tham gia

và làm chủ hoạt động nhận thức Người dạy xây dựng được những môi trường

có khả năng thúc đẩy người học tự điều khiển hoạt động học tập, cung cấp những nhiệm vụ học tập có mức độ phù hợp với từng sinh viên, tạo điều kiện cho từng sinh viên được phép lựa chọn, tự lập kế hoạch, tự đưa ra mục đích hoạt động, tự mình hoặc hợp tác để thực hiện nhiệm vụ học tập, cuối cùng tự

nhận xét đánh giá kết quả học tập của bản thân Người dạy chỉ là người tổ chức và hướng dẫn quá trình nhận thức

- Nội dung bài dạy không đi sâu vào từng chi tiết cụ thể mà sắp xếp thành các vấn đề liên kết hoặc sắp xếp theo nguyên lí cơ chế để kích thích tư duy và tính chủ động sáng tạo trong cách giải quyết các vấn đề của người học

1.1.2 Quan niệm về nhóm và phương pháp thảo luận nhóm trong dạy học

1.1.2.1 Khái niệm nhóm và các hình thức chia nhóm

- Khái niệm nhóm

Dạy học nhóm là một hình thức xã hội của dạy học, trong đó sinh viên của một lớp học được chia thành các nhóm nhỏ trong khoảng thời gian giới hạn, mỗi nhóm tự lực hoàn thành các nhiệm vụ học tập trên cơ sở phân công

và hợp tác làm việc Kết quả làm việc của nhóm sau đó được trình bày và đánh giá trước toàn lớp

Dạy học nhóm còn được gọi bằng những tên gọi khác nhau như dạy học hợp tác, dạy học theo nhóm nhỏ Dạy học nhóm không phải một phương pháp dạy học cụ thể mà là một hình thức xã hội, hay là hình thức hợp tác của dạy học Cũng có tài liệu gọi đây là một hình thức tổ chức dạy học Tuỳ theo nhiệm vụ cần giải quyết trong nhóm mà có những phương pháp làm việc khác nhau được sử dụng Khi không phân biệt giữa hình thức và phương pháp dạy học (PPDH) cụ thể thì dạy học nhóm trong nhiều tài liệu cũng được gọi là PPDH nhóm

Số lượng sinh viên trong một nhóm thường khoảng 4 - 6 sinh viên Nhiệm vụ của các nhóm có thể giống nhau hoặc mỗi nhóm nhận một nhiệm

vụ khác nhau, là các phần trong một chủ đề chung

Dạy học nhóm thường được áp dụng để đi sâu, vận dụng, luyện tập, củng cố một chủ đề đã học, nhưng cũng có thể để tìm hiểu một chủ đề mới Trong các môn khoa học tự nhiên, công việc nhóm có thể được sử dụng để tiến hành các thí nghiệm và tìm các giải pháp cho những vấn đề được đặt ra

Trong các môn nghệ thuật, âm nhạc, các môn khoa học xã hội, các đề tài chuyên môn có thể được xử lý độc lập trong các nhóm, các sản phẩm học tập

sẽ được sẽ tạo ra Trong môn ngoại ngữ có thể chuẩn bị các trò chơi đóng kịch,…

- Các hình thức chia nhóm

Có rất nhiều cách để thành lập nhóm Bảng sau đây trình bày 07 cách thành lập nhóm:

J: ưu điểm L: nhược điểm

Tiêu chí Cách thực hiện – Ưu, nhược điểm

L

Nguy cơ có trục trặc sẽ tăng cao Sinh viên phải sớm làm quen với việc đó để thấy rằng cách lập nhóm như vậy là bình thường

3 Nhóm

ghép hình

Xé nhỏ một bức tranh hoặc các tờ tài liệu cần xử lý Sinh viên được phát các mẩu xé nhỏ, những sinh viênghép thành bức tranh hoặc tờ tài liệu đó sẽ tạo thành nhóm

J Cách tạo lập nhóm kiểu vui chơi, không gây ra sự đối địch

L Cần một ít chi phí để chuẩn bị và cần nhiều thời gian hơn

thời gian dài

Các nhóm được duy trì trong một số tuần hoặc một số tháng Các nhóm này thậm chí có thể được đặt tên riêng

J Cách làm này đã được chứng tỏ tốt trong những nhóm học tập có nhiều vấn đề

L Sau khi đã quen nhau một thời gian dài thì việc lập các nhóm mới sẽ khó khăn

J Tất cả đều được lợi Những sinh viên giỏi đảm nhận trách nhiệm, những sinh viên yếu được giúp đỡ

L Ngoài việc mất nhiều thời gian thì chỉ có ít nhược điểm, trừ phi những sinh viên giỏi hướng dẫn sai

J

sinh viên có thể tự xác định mục đích của mình Ví dụ ai

bị điểm kém trong môn toán thì có thể tập trung vào một

số ít bài tập

1.1.2.2 Quan niệm về phương pháp thảo luận nhóm và các hình thức thảo luận nhóm

- Quan niệm về phương pháp thảo luận nhóm:

Để giúp người học tham gia vào đời sống xã hội một cách tích cực, tránh tính thụ động, ỷ lại thì phương pháp dạy học trong nhà trường có một vai trò rất to lớn Dạy học theo nhóm đang là một trong những phương pháp tích cực nhằm hướng tới mục tiêu trên Với phương pháp này, người học được làm việc cùng nhau theo các nhóm nhỏ và mỗi một thành viên trong nhóm đều có cơ hội tham gia vào nhiệm vụ đã được phân công sẵn Hơn nữa với phương pháp này người học thực thi nhiệm vụ mà không cần sự giám sát trực tiếp, tức thời của giáo viên

Phương pháp thảo luận là phương pháp trong đó giáo viên tổ chức đối thoại giữa sinh viên và giáo viên, hoặc giữa sinh viên và sinh viên nhằm huy động trí tuệ của tập thể để giải quyết một vấn đề do môn học đặt ra hoặc một vấn

đề do thực tế cuộc sống đòi hỏi nhằm tìm hiểu hoặc đưa ra những giải pháp,

những kiến nghị, những quan niệm mới …

* Nhược điểm:

+ Không khí tranh luận bị hạn chế

+ Tạo tâm lý ít thoả mái với một số người

* Đề nghị: Chỉ nên dùng lúc đầu, khi mọi

người cần tự giới thiệu về mình; hoặc khi cần có ý

kiến riêng của mỗi người; khi không khí thảo luận quá

trầm lắng

Mỗi người được phát biểu trong một khoảng thời gian nhất định

MÔ HÌNH 2: HIỆP Ý TAY ĐÔI

* Ưu điểm:

+ Hoàn thiện suy nghĩ cá nhân trước khi phát biểu

+ Tạo ra không khí thảo luận dễ chịu

* Nhược điểm: Một số người có thể không có cơ hội phát biểu

* Đề nghị: Nên dùng trong giai đoạn đầu của thảo luận

MÔ HÌNH 3: HOÀN THIỆN TỪNG BƯỚC

* Ưu điểm:

+ Hoàn thiện từng bước suy nghĩ cá nhân

+ Tạo ra không khí thảo luận dễ chịu

Hiệp ý theo từng đôi, sau

đó đại diện từng đôi phát

biểu

Cá nhân chuẩn bị  hiệp ý tay đôi  Hai cặp rà soát  Cả nhóm hoàn thiện

Tái cấu trúc để cĩ các nhĩm mới: những người cĩ cùng ký hiệu

có cu#ng ký hie#u tha#nh la#p nhóm riêng

Trong quá trình tham gia TLN, sinh viên sẽ học được tính hòa nhập, chia

sẻ để giải quyết vấn đề một cách nhanh chóng, chủ động Sinh viên biết chia

sẻ công việc một cách bình đẳng, biết cách giao việc cho nhau và có trách nhiệm đối với công việc của mình cũng như cả nhóm Đồng thời, thông qua hoạt động TLN sẽ tập cho các em kĩ năng làm việc theo nhóm, giúp các em tự tin hơn, có kinh nghiệm trong quản lý tổ chức làm việc nhóm, đặc biệt là tính năng động Nếu giáo viên có phương pháp thảo luận tích cực, hấp dẫn thì sẽ lôi cuốn được các em tham gia một cách tự giác

Thứ hai: kỹ năng giao tiếp

Kỹ năng giao tiếp là thuộc tính hết sức cần thiết đối với sinh viên, nó quyết định thành công trong học tập và thành đạt trong sự nghiệp, đặc biệt với những sinh viên ngành sư phạm Kỹ năng này liên quan tới nhiều hoạt động,

từ kỹ năng viết đến kỹ năng nói, kết hợp với tư thế, cử chỉ, động tác để diễn tả quan điểm và mục đích của vấn đề muốn đề cập Người ta thấy rằng, phần đông thời gian của các giáo viên dùng cho giao tiếp bằng lời nói Vì vậy, nếu sinh viên thành thạo trong giao tiếp sẽ giúp các em tự tin hơn trước đám đông, làm chủ tri thức để truyền đạt kiến thức một cách có hiệu quả sau khi các em

ra trường

Thứ ba: kỹ năng sống

Học để cùng luận giải vấn đề là một trong những vấn đề then chốt hiện nay của giáo dục Khi nội dung thảo luận có nhiều mâu thuẫn đòi hỏi phải có những cách giải quyết hợp lý, TLN tự nó trở nên có vai trò rất quan trọng trong việc giúp sinh viên có thái độ ôn hoà, tôn trọng lẫn nhau, tôn trọng những ý kiến trái ngược Học cách tranh luận và đối thoại với người khác trên tinh thần hiểu biết lẫn nhau, hợp tác cùng nhau vì các mục đích chung

Thứ tư: kỹ năng hợp tác

Nếu như trong các phương pháp dạy học truyền thống, đa phần sinh viên làm việc độc lập, các em ít chia sẻ, bày tỏ quan điểm của mình trước đám đông, mối quan hệ giữa sinh viên với sinh viên và sinh viên với giáo viên diễn

ra rất ít Thì trong phương pháp TLN các em được làm việc cùng nhau và mỗi một thành viên trong nhóm đều có cơ hội tham gia vào nhiệm vụ đã được phân công sẵn Để thực hiện tốt câu hỏi mà giáo viên đưa ra bắt buộc các em phải cùng nhau trao đổi, bàn bạc, thảo luận, thống nhất ý kiến.Từ đó sẽ giúp các em hình thành kỹ năng hợp tác, biết lắng nghe và tiếp thu ý kiến từ người khác Hình thức hợp tác không những giúp các em biết lắng nghe, biết chấp nhận sự khác biệt về quan điểm, lập trường mà còn giúp các em hình thành kỹ năng lao động sau khi các em ra trường

1.2 Phương pháp thảo luận nhóm trong giảng dạy môn Những nguyên lý

cơ bản của chủ nghĩa Mác – Lênin (phần II)

1.2.1 Vai trò của PPTLN trong giảng dạy môn Những nguyên lý cơ bản của chủ nghĩa Mác – Lênin (phần II)

Trong xu thế dạy học hiện đại, hầu hết các trường đại học, cao đẳng trong

và ngoài nước đặc biệt chú trọng hình thức thảo luận Hoạt động thảo luận có tác dụng phát huy cao độ tính tích cực, chủ động, sáng tạo của người học trong quá trình lĩnh hội tri thức; tạo nên môi trường hợp tác, tương trợ giúp đỡ giữa các thành viên với nhau, hình thành tinh thần trách nhiệm của cá nhân đối với tập thể, tạo lập thói quen chủ động, tự giác học tập, làm việc; hình

thành thói quen, kỹ năng tổ chức, giao tiếp, tự đánh giá kết quả hoạt động của

cá nhân và của tập thể Thông qua hoạt động thảo luận, tranh luận trong tập thể, vốn hiểu biết, kinh nghiệm, năng lực, trình độ của mỗi cá nhân sẽ bộc lộ, đồng thời quá trình nhận thức cá nhân sẽ được điều chỉnh, phát triển nâng lên trình độ cao hơn; nguồn tri thức của các cá nhân sẽ được tối đa hóa do nhờ kết hợp được trí tuệ, sức sáng tạo cá nhân với tập thể nhóm và lớp Hình thức thảo luận đòi hỏi phải có sự phân công và hợp tác chặt chẽ giữa các thành viên, các nhóm tổ; nhờ đó sẽ làm cho sinh viên thích ứng dần với sự phân công và hợp tác trong đời sống lao động xã hội

Để việc thảo luận, học nhóm có kết quả, sinh viên cần phải chủ động bàn bạc thành lập nhóm, xây dựng kế hoạch học tập, phân công giao nhận nhiệm

vụ thảo luận, tổ chức phối hợp hoạt động trong nhóm; tự giác chuẩn bị tốt từ trước nội dung những vấn đề thảo luận, sưu tầm, nghiên cứu tài liệu, suy nghĩ chuẩn bị trước các ý kiến cá nhân; chủ động, tích cực trao đổi thông tin, nỗ lực cao độ trong quá trình phối hợp hoạt động thảo luận nhóm và tranh luận trước tập thể lớp, nhận xét đánh giá kết quả

Thảo luận nhóm là phương pháp rất thích hợp với đối tượng sinh viên và đem lại hiệu quả cao trong học tập Trong thảo luận nhóm, sinh viên vừa thể hiện được vai trò của cả nhóm, vừa thể hiện được vai trò của tập thể, đồng thời tạo được mối quan hệ hai chiều: giữa sinh viên - sinh viên và giữa sinh viên – giáo viên

Phương pháp thảo luận là sự gặp gỡ trực diện của giáo viên và sinh viên, hoặc giữa sinh viên với sinh viên, dưới sự chỉ đạo của giáo viên nhằm để trao đổi tự do những ý tưởng về một thông tin chuyên biệt Thảo luận là một trong những phương pháp có hiệu quả cao trong việc kích thích tính tích cực của sinh viên, cung cấp những kiến thức, những kinh nghiệm, những thông tin và

từ đó rút ra những kết luận phù hợp

Trong môn học Những nguyên lý cơ bản của chủ nghĩa Mác – Lênin (phần II) có nhiều nội dung, nhiều vấn đề phức tạp, nhiều mâu thuẫn giữa yêu cầu

và hiện tại của dạy học hiện nay, các vấn đề này có thể gây ra nhiều ý kiến, nảy sinh nhiều vấn đề khác nhau, rất cần phải có sự hợp tác, chia sẻ nên phương pháp thảo luận nhóm là rất thích hợp

1.2.2 Quan hệ giữa PPTLN với các phương pháp dạy học tích cực khác

Quá trình dạy học là quá trình giáo viên và sinh viên các phương pháp, phương tiện và hình thức tổ chức dạy học Để quá trình dạy học đạt hiệu quả cần thiết lựa chọn, sử dụng phối hợp các phương pháp, phương tiện và hình thức dạy học với nhau Sỡ dĩ cần có sự lựa chọn và phối hợp này là do mỗi phương pháp, phương tiện và hình thức tổ chức dạy học đều có những ưu điểm, nhược điểm khác nhau ( có thể ưu điểm của phương pháp, phương tiện

và hình thức dạy học này lại là nhược điểm của phương pháp dạy học kia) Không có phương pháp, phương tiện và hình thức dạy học nào là vạn năng Cho nên khi sử dụng phối hợp các phương pháp, phương tiện và hình thức tổ chức dạy học sẽ bổ sung, hỗ trợ cho nhược điểm của phương pháp, phương tiện và hình thức tổ chức dạy học cho phương pháp kia Từ đó tạo nên sức mạnh tổng hợp về chúng

Các phương pháp dạy học tích cực đều lấy người học làm trung tâm; khơi dậy lòng tích cực, chủ động sáng tạo của người học Sử dụng phương pháp dạy học tích cực sẽ tạo được mối quan hệ thầy trò gần gũi, gợi mở; tạo được không khí lớp học vui vẻ hơn; người dạy rất dễ nắm bắt đánh giá, phân loại được sinh viên một cách nhanh chóng và đầy đủ Tuy nhiên mỗi phương pháp

có những giá trị riêng, có những ưu điểm và nhược điểm riêng và có thể ưu điểm của phương pháp này nhưng lại là nhược điểm của phương pháp kia vì thế các phương pháp dạy học tích cực có sự tác động qua lại lẫn nhau Và sau đây chúng ta xét đặc điểm của phương pháp TLN với các phương pháp dạy học tích cực khác để làm rõ hơn về mối quan hệ giữa phương pháp TLN với các phương pháp dạy học tích cực khác

+ Phương pháp thảo luận nhóm :

* Ưu điểm:

Phương pháp dạy học theo nhóm có những tác động tích cực về mặt nhận thức sau:

- Sinh viên ý thức được khả năng của mình

- Nâng cao niềm tin của sinh viên vào việc học tập

- Nâng cao khả năng ứng dụng khái niệm, nguyên lý, thông tin

về sự việc vào giải quyết các tình huống khác nhau

Ngoài những tác động về mặt nhận thức, một số tác giả còn cho rằng phương pháp này còn có tác động cả về quan điểm xã hội như:

- Cải thiện mối quan hệ xã hội giữa các cá nhân

- Dễ dàng trong làm việc theo nhóm

- Tôn trọng các giá trị dân chủ

- Chấp nhận được sự khác nhau về cá nhân và văn hoá

- Có tác dụng làm giảm lo âu và sợ thất bại

- Tăng cường sự tôn trọng chính bản thân mình

Vấn đáp ( đàm thoại ) là phương pháp trong đó giáo viên đặt ra câu

hỏi để học sinh trả lời, hoặc học sinh có thể tranh luận với nhau và với cả giáo viên; qua đó học sinh lĩnh hội được nội dung bài học

+ Phương pháp nêu vấn đề :

* Ưu điểm:

- Phát huy tính tích cực, chủ động trong học tập

Vì phương pháp dạy học nêu vấn đề dựa trên cơ sở tâm lý kích thích hoạt động nhận thức bởi sự tò mò và ham hiểu biết cho nên thái độ học tập của sinh viên mang nhiều yếu tố tích cực Năng lực tư duy của sinh viên một khi được khơi dậy sẽ giúp họ cảm thấy thích thú và trở nên tự giác hơn trên con đường tìm kiếm tri thức

- Sinh viên được rèn luyện các kỹ năng cần thiết

Thông qua hoạt động tìm kiếm thông tin và lý giải vấn đề của cá nhân và tập thể, sinh viên được rèn luyện thói quen/kỹ năng đọc tài liệu, phương pháp tư duy khoa học, tranh luận khoa học, làm việc tập thể… Đây là những kỹ năng rất quan trọng cho sinh viên đối với công việc sau này của họ

- Sinh viên được sớm tiếp cận những vấn đề thực tiễn

Giáo dục đại học thường bị phê phán là xa rời thực tiễn Phương pháp này có thể giúp sinh viên tiếp cận sớm với những vấn đề đang diễn ra trong thực tế có liên quan chặt chẽ với chuyên ngành đang học; đồng thời họ cũng được trang bị những kiến thức, kỹ năng để giải quyết những vấn đề đó

* Nhược điểm:

- Khó vận dụng ở những môn học có tính trừu tượng cao

Phương pháp này không cho kết quả như nhau đối với tất cả các môn học, mặc dù nó có thể được áp dụng một cách rộng rãi Thực tế cho thấy những môn học gắn bó càng nhiều với thực tiễn thì càng dễ xây dựng vấn đề,

và vì vậy khả năng ứng dụng của phương pháp càng cao

- Khó vận dụng cho lớp đông

Lớp càng đông thì càng có nhiều nhóm nhỏ vì vậy việc tổ chức, quản lý sẽ càng phức tạp Một Giáo viên rất khó theo dõi và hướng dẫn thảo luận cho cả chục nhóm sinh viên Trong trường hợp này, vai trò trợ giảng sẽ rất cần thiết

+ Phương pháp đóng vai :

Đóng vai là phương pháp tổ chức cho học sinh thực hành một số cách ứng xử nào đó trong một tình huống giả định

* Ưu điểm :

- Học sinh được rèn luyện thực hành những kỹ năng ứng xử và bày

tỏ thái độ trong môi trường an toàn trước khi thực hành trong thực tiễn

- Gây hứng thú và chú ý cho học sinh

- Tạo điều kiện làm nảy sinh óc sáng tạo của học sinh

- Khích lệ sự thay đổi thái độ, hành vi của học sinh theo chuẩn mực hành vi đạo đức và chính trị – xã hội

- Có thể thấy ngay tác động và hiệu quả của lời nói hoặc việc làm của các vai diễn

+ Phương pháp tự học, tự nghiên cứu

Tự học là hoạt động học tập sinh viên không chỉ tự đọc sách, đọc tài liệu khi không có thầy giáo và các bạn mà còn phải có tinh thần, thái độ, ý chí, phương pháp làm việc tích cực, hiệu quả trong giờ học để nắm vững và vận dụng tri thức khoa học vào đời sống

1.3 Thực trạng vận dụng phương pháp thảo luận nhóm trong giảng dạy môn Những nguyên lý cơ bản của chủ nghĩa Mác – Lênin (phầnII) ở trường Cao đẳng Sư phạm Kỹ thuật Vĩnh Long

1.3.1 Những kết quả đạt được trong quá trình vận dụng phương pháp thảo luận nhóm trong giảng dạy môn Những nguyên lý cơ bản của chủ nghĩa Mác - Lênin (phần II) ở trường Cao đẳng Sư phạm Kỹ thuật Vĩnh Long

Trên thực tế, việc dạy học các môn khoa học Mác – Lênin, tư tưởng Hồ Chí Minh bằng phương pháp thảo luận đã được áp dụng từ lâu Đây là một phương pháp dạy học được các giáo viên đặc biệt quan tâm Tuy nhiên, trên thực tế các giờ thảo luận vẫn chưa đạt kết quả cao Phần đông giáo viên vẫn còn lúng túng, sinh viên vẫn chưa tham gia một cách nhiệt tình, các em vẫn thụ động dẫn đến giờ thảo luận buồn tẻ, một số em không đi vào trọng tâm đưa ra những câu hỏi chung chung làm mất thời gian của buổi thảo luận

Để có được sự đánh giá khách quan khoa học về việc vận dụng phương pháp thảo luận nhóm trong giảng dạy môn học Những nguyên lý cơ bản của chủ nghĩa Mác-Lênin (phần II), chúng tôi đặt ra hệ thống phiếu điều tra, thăm

dò nhằm mục tiêu:

Thứ nhất, Tìm hiểu mức độ vận dụng phương dạy học khác của giáo

viên trong quá trình giảng dạy môn học Những nguyên lý cơ bản của chủ

nghĩa Mác-Lênin (phần II)

Thứ hai, đánh giá của sinh viên về tầm quan trọng của phương pháp

thảo luận nhóm trong học tập môn học Những nguyên lý cơ bản của chủ nghĩa Mác-Lênin (phần II)

Thứ ba, phiếu thăm dò ý kiến sinh viên về phương pháp TLN môn

Những nguyên lý cơ bản của chủ nghĩa Mác-Lênin (phần II)

Thứ tư, tìm hiểu mức độ nhận thức của giáo viên và sinh viên về tầm quan trọng của phương pháp thảo luận nhóm

Thứ năm, đánh giá của giáo viên về những khó khăn khi vận dụng

phương pháp thảo luận nhóm trong giảng dạy môn học Những nguyên lý cơ bản của chủ nghĩa Mác-Lênin (phần II)

Thứ sáu, phiếu điều tra giáo viên dạy môn Lí luận chính trị

Thứ bảy, phiếu đánh giá bài giảng lý thuyết

Để thuận lợi cho việc đánh giá những kết quả đạt được trong quá trình vận dụng vận dụng phương pháp thảo luận nhóm trong giảng dạy môn Những nguyên lý cơ bản của chủ nghĩa Mác - Lênin (phần II) ở trường Cao đẳng Sư

phạm Kỹ thuật Vĩnh Long Chúng tôi đã tiến hành điều tra, thăm dò ý kiến đối với 200 sv năm thứ nhất và năm hai, khối Cao đẳng sư phạm và cao đẳng

kỹ thuật Sở dĩ chúng tôi chọn sv năm thứ nhất và năm hai vì các em đang học môn Những nguyên lý cơ bản của chủ nghĩa Mác – Lênin Đối với giáo viên chúng tôi tiến hành điều tra 4 giáo viên bộ môn Mác- Lênin thuộc trường Cao đẳng Sư phạm Kỹ thuật Vĩnh Long

1.3.1.1 Khảo sát sinh viên

Chúng tôi tiến hành phát 400 lượt phiếu điều tra cho 200 sinh viên năm thứ nhất và năm hai, khối Cao đẳng sư phạm và cao đẳng kỹ thuật, số phiếu phát ra là 400, số phiếu thu về là 400, số phiếu hợp lệ là 400, số phiếu không hợp lệ 0 Kết quả thu lại như sau:

Bảng 1.3.1 Tìm hiểu mức độ vận dụng phương dạy học khác của giáo viên trong quá trình giảng dạy môn học Những nguyên lý cơ bản của chủ

nghĩa Mác-Lênin (phần II)

TT Các phương pháp

dạy học

Mức độ vận dụng (%)

Thường xuyên

Thỉnh thoảng Ít khi

nghiên cứu chiếm (2%), và cuối cùng là các phương pháp khác chiếm (30%) Các kết quả này cho thấy, hầu hết giáo viên vẫn có thói quen lựa chọn, sử dụng các phương pháp dạy học truyền thống là chính, mà chưa có được những cải tiến mạnh mẽ để đổi mới phương pháp dạy học tích cực Chúng ta

có thể khẳng định thêm điều đó khi bảng kết quả cho thấy mức độ thỉnh thoảng và không bao giờ được vận dụng ở các phương pháp vấn đáp, nêu vấn

đề, thảo luận nhóm, thảo luận lớp, tự học, tự nghiên cứu và các phương pháp khác cũng chiếm tỷ lệ rất cao Cụ thể, qua điều tra cho thấy số ý kiến của sinh viên cho rằng giáo viên thỉnh thoảng sử dụng phương pháp phương pháp nêu vấn đề trong giảng dạy môn học Những nguyên lý cơ bản của chủ nghĩa Mác-Lênin (phần II) cho sinh viên chiếm tới (70% ), phương pháp vấn đáp chiếm (70%), còn phương pháp tự học, tự nghiên cứu ( 40% ), đối với phương pháp thảo luận nhóm ( 60% ), phương pháp thảo luận lớp (35%) cuối cùng là các phương pháp chiếm ( 35%) Đặc biệt, rất đông số sinh viên được hỏi cho rằng giáo viên không bao giờ sử dụng các phương pháp giảng dạy khác ngoài phương pháp thuyết trình.Tỷ lệ này như sau: phương pháp tự học, tự nghiên cứu chiếm tới (58%), giáo viên sử dụng các phương pháp khác là (35%); phương pháp thảo luận lớp chiếm (30%); phương pháp nêu vấn đề (20%); còn đối với phương pháp thảo luận nhóm (12.5%), và cuối cùng là phương pháp vấn đáp mức độ không bao giờ là (5%)

Như vậy, nhìn chung thông qua kết quả điều tra cho thấy, dù giáo viên đã

có xu hướng tích cực trong việc tìm tòi, đổi mới phương pháp dạy học nhằm tạo ra hiệu quả cao nhất trong giảng dạy môn học Những nguyên lý cơ bản của chủ nghĩa Mác-Lênin (phần II), nhưng việc vận dụng các phương pháp dạy học tích cực vào giảng dạy môn học vẫn chưa đáng kể Bởi đa số giáo viên, đa số các giờ lên lớp vẫn sử dụng phương pháp thuyết trình là chính, dẫn đến môn học đạt kết quả chưa cao Sinh viên còn thờ ơ và chưa đề cao môn học

Vì thế, phương pháp thảo luận nhóm được coi là một phương pháp giúp sinh viên hiểu sâu vấn đề, tích lũy thêm kiến thức, tăng khả năng tư duy Giúp các em nhận thức đúng tầm quan trọng của môn học Mặt khác, TLN cũng giúp sinh viên tự tin trước đám đông, phát biểu được ý kiến cá nhân, gây hứng

thú trong quá trình học tập và đặc biệt đạt kết quả cao hơn trong giáo dục

Bảng 1.3.2 Đánh giá của sinh viên về tầm quan trọng của phương pháp thảo luận nhóm trong học tập môn học Những nguyên lý cơ bản của chủ

nghĩa Mác-Lênin (phần II)

STT Đánh giá về tầm quan trọng của phương pháp

thảo luận nhóm

Số ý kiến

Tỷ lệ%

Bảng 1.3.3 PHIẾU THĂM DÕ Ý KIẾN SINH VIÊN

(xem phụ lục 2 )

Chúng tôi tiến hành phát phiếu thăm dò cho 200 sinh viên năm thứ nhất và

năm hai, khối Cao đẳng sư phạm và cao đẳng kỹ thuật, (xem phụ lục 2) số

phiếu phát ra là 200, số phiếu thu về là 200, số phiếu hợp lệ là 200, số phiếu không hợp lệ 0 Kết quả thu lại như sau:

Câu 1: 190 phiếu thích giáo viên sử dụng hình thức thảo luận nhóm,

10 phiếu không thích

- Sinh viên thích lí do: giúp sinh viên hiểu sâu vấn đề, tích lũy thêm kiến thức, tăng khả năng tư duy Giúp sinh viên tự tin trước đám đông, phát biểu được ý kiến cá nhân, gây hứng thú cho người học Nhớ bài lâu hơn

- Sinh viên không thích lí do : tốn nhiều thời gian, khó tập trung được các thành viên trong nhóm

Câu 2: 40 phiếu sinh viên chọn làm việc theo cặp; 160 phiếu sinh viên chọn nhóm 4 – 5 sinh viên; 20 phiếu sinh viên chọn làm việc trà trộn

Câu 3: 180 phiếu chọn bài tập tiểu luận TLN; 20 phiếu không chọn

Sinh viên chọn: Tăng khả năng nghiên cứu khoa học; tạo sự đoàn kết trong học tập, tăng vốn kiến thức cho bản thân Giúp sinh viên hiểu vấn đề sâu hơn

Sinh viên không chọn: tốn nhiều thời gian, tốn kinh phí, sinh viên còn phải học môn khác, đòi hỏi khả năng tư duy cao

Câu 4: 50 phiếu chọn giấy Ao ; 80 phiếu chọn trình bày bảng và thuyết trình; 30 phiếu chọn máy chiếu và thuyết trình khi TLN; 40 phiếu chọn cả

3 câu trên

Câu 5: 190 phiếu chọn thưởng điểm cộng; 10 phiếu chọn cộng một cột điểm

Câu 6: Trong quá trình TLN, các em gặp:

+ Thuận lợi: tạo được niềm say mê khi làm việc, bạn bè đoàn kết hoàn thành nhiệm vụ, đông người dễ dàng giải quyết một vấn đề khó khăn

+ Khó khăn: hạn chế về kiến thức, một số sinh viên làm việc nhiệt tình, còn một số sinh viên thờ ơ coi đó là việc chung nên không chịu tham gia

Dễ gây tranh cãi, tốn nhiều thời gian

Câu 7: 10 phiếu chọn 1 lần, 8 phiếu chọn 2 lần, 02 phiếu chọn 3 lần

180 phiếu chọn tùy thuộc bài học

Câu 8: 190 phiếu chọn có, 10 phiếu chọn không

+ Sinh viên chọn: sinh viên năng động hơn trong học tập, tích cực đƣa

ra ý kiến, nhớ vấn đề lâu hơn, hiểu ngay tại lớp, tiếp thu bài học dễ dàng hơn

Câu 9: 90 phiếu chọn TLN trên lớp; 40 phiếu chọn bài tập về nhà tiết sau trình bày; 70 phiếu chọn cả hai câu trên

1.3.1.2 Khảo sát giáo viên

Bảng 1.3.4 Đánh giá của giáo viên về những khó khăn khi vận dụng phương pháp thảo luận nhóm trong giảng dạy môn học Những nguyên lý

cơ bản của chủ nghĩa Mác-Lênin (phần II)

STT Những khó khăn khi vận dụng PP thảo luận

nhóm

Số ý kiến Tỷ lệ %

1 Do chƣa nắm bắt đƣợc các kỹ năng thảo luận

2 Số lƣợng sinh viên quá đông 1/4 25%

3 Sinh viên chƣa tích cực tham gia thảo luận

có tới (50%) số giáo viên đƣợc hỏi cho rằng khó khăn lớn nhất khi gặp phải

Còn khó khăn do chưa nắm bắt được các kỹ năng thảo luận nhóm là (25%); khó khăn do số lượng sinh viên quá đông là (25%) và các khó khăn khác là không chủ yếu Từ thực tế khảo sát trên cho thấy, để áp dụng hiệu quả phương pháp TLN thì chúng ta cần thay đổi thói quen với phương pháp dạy học truyền thống của sinh viên, không chỉ từ tất cả các môn học trong giảng đướng mà còn phải thay đổi từ khi các em học ở các cấp học khác Nếu các

em được rèn luyện phương pháp TLN từ các bậc học phổ thông, sẽ giúp các

em hình thành thói quen trong học tập với khả năng tư duy, óc phán đoán, suy luận, sự tự tin trước đám đông… Từ đó giúp các em hình thành kỹ năng lao động, kỹ năng sống sau khi các em ra trường và hòa nhập cộng đồng

Bảng 1.3.5 Đánh giá của giáo viên về tầm quan trọng của phương pháp thảo luận nhóm trong học tập môn học Những nguyên lý cơ bản của

chủ nghĩa Mác-Lênin (phần II)

STT Đánh giá về tầm quan trọng của phương pháp

thảo luận nhóm

Số ý kiến

Tỷ lệ%

Nhìn vào bảng đánh giá của giáo viên bộ môn Mác – Lênin trường Cao

đẳng Sư phạm Kỹ thuật Vĩnh Long, về tầm quan trọng của phương pháp thảo luận nhóm trong học tập môn học Những nguyên lý cơ bản của chủ nghĩa Mác-Lênin (phần hai) ta dễ dàng nhận thấy : có tới ba trên tổng số bốn giáo viên được hỏi cho rằng phương pháp TLN là rất cần thiết chiếm tới (75%); và một giáo viên cho rằng phương pháp TLN là cần thiết chiếm (25%)

Như vậy, thông qua phương pháp điều tra cho thấy, số giáo viên quan tâm

và đề cao phương pháp TLN là rất lớn, bởi phần đông đều hiểu được những

hiệu quả mà phương pháp này mang lại cho giáo dục nói chung và các môn lí luận chính trị nói riêng Bởi thông qua phương pháp TLN mối quan hệ giữa thầy và trò trở nên gần gũi hơn, sinh viên được phát biểu ý kiến của mình, được lắng nghe ý kiến của mọi người và cũng được mọi người lắng nghe ý kiến của mình, hơn nữa phương pháp này còn tạo ra bầu không khí sôi động trong buổi học, tránh đi sự buồn tẻ ở các buổi học môn lí luận chính trị Tuy nhiên, không một phương pháp giảng dạy nào là phương pháp độc tôn, giáo viên có thể áp dụng nhiều phương pháp nhằm thu hút sự lắng nghe của sinh viên và tạo ra hiệu quả cao nhất trong giáo dục

Bảng 1.3.6 Phiếu điều tra giáo viên dạy môn Lí luận chính trị ( xem phụ

lục 3) Câu 1: 04 phiếu chọn có, 0 phiếu chọn không

Câu 2: 03 phiếu chọn một lần, 01 phiếu không sử dụng

Câu 3: 04 phiếu chọn có, 0 phiếu chọn không

Lý do: Vì chính từ nội dung bài học giáo viên mới đưa ra câu hỏi TLN cho sinh viên, từ đó giúp các em nắm chắc nội dung bài học và làm cho buổi thảo luận đi vào trọng tâm hơn

Câu 4: 02 phiếu chọn nội dung bài học, 01 phiếu chọn cả bốn nội dung trên; 01 phiếu chọn phụ thuộc sinh viên

Câu 5: 03 phiếu chọn câu hỏi có tính vấn đề, 01 phiếu chọn cả hai câu trên

Câu 6: 02 phiếu chọn làm việc 4 - 5 sinh viên, 02 phiếu chọn loại ghép nhóm

Câu 7: 03 phiếu chọn bài tập TLN về nhà, tiết sau thuyết trình, 01 phiếu chọn bài tập TLN trên lớp

Câu 8: 02 phiếu chọn có, 02 phiếu chọn không

Câu 9: 04 phiếu chọn cả ba câu trên

Câu 10: 01 phiếu chọn có, 03 phiếu chọn không

Câu 11: 02 phiếu chọn cho điểm cộng ( 1 điểm) , 01 phiếu chọn cả hai câu ab, 01 phiếu chọn khen trước lớp

Câu 12: Khi thực hiện dạy học theo hình thức TLN, cô (thầy) đã rút ra những bài học gì cho bản thân?

- Biết được trình độ, khả năng của sinh viên để thay đổi phương pháp dạy cho phù hợp nhằm mang lại hiệu quả cao nhất

- Quy định thời gian TLN, thời gian trình bày cho phù hợp với từng nội dung câu hỏi

- Đưa ra hình thức khen thưởng phù hợp hơn

- Tìm ra phương pháp giảng dạy tối ưu cho môn học

1.3.2 Nhận xét của giáo viên

Tổ chức dự giờ giảng thực nghiệm với sự tham gia của giáo viên bộ môn Mác – Lênin và giáo viên khoa Sư phạm Dựa vào thang điểm đánh giá trong hội giảng giáo viên toàn quốc qui định:

Từ 14 điểm đến 16 điểm đạt yêu cầu

Từ 16 điểm đến 18 điểm đạt loại khá

Từ 18 điểm trở lên đạt loại giỏi

Qua quá trình thực nghiệm và dự giờ các tiết giảng, kết quả được các giáo viên tham dự đánh giá như sau:

Bảng 1.3.7 Phiếu đánh giá bài giảng lý thuyết

TT Họ và tên giáo viên

Điểm đánh giá bài giảng của lớp đối chứng

Điểm đánh giá bài giảng của lớp thực nghiệm

Với kết quả điểm trung bình ở lớp đối chứng là 16.1 Bài giảng chỉ đạt yêu cầu, nghĩa là chất lượng của lớp giảng dạy chưa cao

Ở lớp thực nghiệm, nhờ sử dụng phương pháp TLN, sự tham gia tích cực của sinh viên làm cho tiết họctrở nên cuốn hút, sôi động đạt được điểm trung bình 18.4, khẳng định sự tác động của PPTLN đến tính tích cực học tập của người học

1.4 Những vấn đề đặt ra trong quá trình vận dụng phương pháp thảo luận nhóm trong trong giảng dạy môn Những nguyên lý cơ bản của chủ nghĩa Mác - Lênin (phần II) ở trường Cao đẳng Sư phạm Kỹ thuật Vĩnh Long

Trong quá trình vận dụng phương pháp thảo luận nhóm trong trong giảng dạy môn Những nguyên lý cơ bản của chủ nghĩa Mác - Lênin (phần II) ở trường Cao đẳng Sư phạm Kỹ thuật Vĩnh Long chúng tôi nhận thấy phương pháp thảo luận nhóm đã mang lại những mặt tích cực sau đây:

Phần đông các em rất hứng thú khi tham gia học tập, tất cả các thành viên trong nhóm đều có cơ hội tham gia chia sẻ ý kiến và kinh nghiệm của mình với cả nhóm Trong quá trình quan sát các nhóm làm việc giáo viên có thể thay đổi cấu trúc của nhóm để tạo cơ hội cho các thành viên có dịp trao đổi nhiều người với nhau Xây dựng ý thức làm việc theo nhóm, phương pháp này còn giúp sinh viên có cơ hội trình bày ý kiến và suy nghĩ của mình và biết lắng nghe ý kiến của các bạn trong lớp

Tạo điều kiện để phát triển các kỹ năng nói, giao tiếp và tranh luận Sinh viên có dịp sử dụng những kỹ năng tư duy như phân tích, tổng hợp, đánh giá phát triển ý kiến, thái độ và các ý kiến của mình Nâng cao khả năng ứng dụng khái niệm, nguyên lý, thông tin về sự việc vào giải quyết các tình huống khác nhau Hơn nữa phương pháp TLN còn giúp các em hình thành kỹ năng giao tiếp, sự tự tin trước đám đông đây là một trong những kỹ năng quan trọng của một sinh viên ngành sư phạm