SỰ ẢNH HƯỞNG của TRIẾT học ĐỀCÁCTƠ đến nền văn MINH PHƯƠNG tây HIỆN đại

Đây làmột tác phẩm ngắn, cô đọng, nhưng lại đươc Đềcáctơ chia ra thành 6 phần, vớinhững vấn đề rành mạch, chẳng hạn, phần 1 – nhận thức khoa học, phần 2 – các quytắc cơ bản của phương ph

MỤC LỤC

I TÓM TẮC TIỂU SỬ RƠNÊ ĐỀCÁCTƠ (1596-1654) : 2

II CÁC TƯ TƯỞNG TRIẾT HỌC CỦA RƠNÊ ĐỀCÁCTƠ :……….……5

1 SIÊU HÌNH HỌC 5

a NGHI NGỜ PHỔ BIẾN: 5

b TÔI SUY NGHĨ VẬY TÔI TỒN TẠI : 6

c QUAN NIỆM VỀ THẾ GIỚI: Thượng đế, giới tự nhiên và con người: 7

d CÁC LÝ LUẬN: Lý luận về linh hồn, nhận thức và các nguyên tắc phương pháp luận nhận thức……….… … …9

2 VỀ KHOA HỌC: 11

a TRONG LĨNH VỰC VẬT LÝ HỌC: 11

b TRONG LĨNH VỰC SINH HỌC: 13

c TRONG LĨNH VỰC TOÁN HỌC: 14

3 ĐỀCÁCTƠ VỪA LÀ SIÊU HÌNH HỌC, VỪA LÀ KHOA HỌC :…… ….14

III SỰ ẢNH HƯỞNG CỦA TRIẾT HỌC ĐỀCÁCTƠ ĐẾN NỀN VĂN MINH PHƯƠNG TÂY HIỆN ĐẠI : 16

1 TRONG LĨNH VỰC VẬT LÝ HỌC: 16

2 VỀ TOÁN HỌC: 17

TÀI LIỆU THAM KHẢO: 20

I TÓM TẮC TIỂU SỬ RƠNÊ ĐỀCÁCTƠ (1596-1654)

Đềcáctơ

Đềcáctơ sinh ngày 31 tháng 3 năm 1596 tại một thị trấn nhỏ tỉnh Tourin.Năm 19 tuổi, sau khi kết thúc phổ thông trung học Đềcáctơ theo học ngành luật và ytại trường đại học của thành phố Puatie Ba năm sau Đềcáctơ chuyển sang Hà Lanhọc tiếp Cũng năm đó Đềcáctơ viết tác phẩm đầu tiên “Luận về âm nhạc” Trongkhoảng thời gian từ 1619 đến 1621 Đềcáctơ làm sĩ quan tình nguyện, nhờ đó màđược đi nhiều nơi như Đức, Áo, Hungari Từ 1622 đến 1628 ông sống chủ yếu tạiParis, song dành nhiều thời gian cho việc chu du, từ Thụy Sỹ đến Italia Đó là thời

kỳ để lại dấu ấn sâu đậm và tốt đẹp đến sáng tạo khoa học và triết học của Đềcáctơ

Từ mùa thu năm 1628 Đềcáctơ quyết định sinh sống tại Hà Lan, vì nhận thấy nơiđây có điều kiện nghiên cứu khoa học hơn ở Pháp Đềcáctơ sống tại Hà Lan hơn 20năm, trong đó có 3 lần trở về nước Suốt đời mình Đềcáctơ chuyên tâm nghiên cứukhoa học, quên cả lập gia đình Ông từng tuyên bố: "niềm vui cuộc sống lớn nhấtcủa tôi là niềm vui tư tưởng trong những tìm tòi chân lý" Trong hai năm ròng (1627

– 1629) Đềcáctơ viết tác phẩm lớn “Các quy tắc hướng dẫn lý trí” Năm 1629

Đềcáctơ ghi danh học triết Năm 1630 ông lại ghi danh học ngành toán, và ngay lậptức bị cuốn hút vào đó Thực ra những năm đại học ảnh hưởng không lớn đến tư

Đềcáctơ chuyển sang nghiên cứu vấn đề phương pháp và đầu tư cho khoa học.Ngay khi đến Hà Lan, Đềcáctơ bắt tay vào viết một công trình khoa học cụ thể, vớitên gọi “Thế giới” Công trình đang đến chỗ kết thúc thì Đềcáctơ nghe tin Galileio

bị toà án giáo hội kết án nặng nề và trừng phạt do đã xuất bản một tác phẩm mangtính thách thức đối với thần quyền vào năm 1632 – quyển “Đối thoại về hai hệthống cơ bản nhất của thế giới – hệ thống Ptolemei và hệ thống Copernic” Là mộttín đồ Thiên Chúa giáo, Đềcáctơ quyết định hoãn công bố tác phẩm của mình, khixét thấy ở đó có một số nội dung gần với tư tưởng Galileio, mặc dù Hà Lan khôngphải là nước chịu ảnh hưởng của Vatican Vào năm 1637 Descrtes viết bằng tiếngPháp tác phẩm “Luận về phương pháp”, là tài liệu có tính cương lĩnh, trong đó trìnhbày những vấn đề cơ bản của triết học và định hướng nghiên cứu khoa học Đây làmột tác phẩm ngắn, cô đọng, nhưng lại đươc Đềcáctơ chia ra thành 6 phần, vớinhững vấn đề rành mạch, chẳng hạn, phần 1 – nhận thức khoa học, phần 2 – các quytắc cơ bản của phương pháp, phần 3– các quy tắc đạo đức, được rút ra từ phươngpháp chung, phần 4 – các vấn đề của siêu hình học, trước hết là vấn đề tồn tại củaThượng đế và vấn đề linh hồn con người, phần 5 – các khoa học triết học khác nhưvật lý, sinh học, y học, phần 6 –vấn đề làm thế nào để thâm nhập sâu hơn vào cõi bí

hiểm của tự nhiên, giải thích đúng nó, từ đó nâng cao vị thế con người (R Đềcáctơ, Tác phẩm gồm 2 tập; t.1,Nxb Mysl, Moscou, 1989, tr 250).

Để làm sâu sắc hơn thế giới quan của mình, năm 1641 Đềcáctơ xuất bản tạiParis cuốn “Luận về triết học thứ nhất”, viết bằng tiếng Latinh Năm 1642 tác phẩmđược tái bản tại Amsterdam Đến năm 1647 bản tiếng Pháp ra mắt tại Paris với têngọi khác – "Những suy tư siêu hình học” Uy tín khoa học ngày càng tăng củaĐềcáctơ đã gây lo ngại cho nhà thờ Một chiến dịch bôi nhọ Đềcáctơ được dàndựng, quy tụ các nhà hoạt động tôn giáo, các giáo sư thần học, và cả một số nhàkhoa học Trong những năm tháng khó khăn ấy Đềcáctơ xuất bản tại Amsterdam tác

phẩm “Nguyên lý triết học” bằng tiếng La Tinh(1644), sau đó dịch sang tiếng Pháp(1647) Đây là tác phẩm có tính chất hệ thống hoá toàn bộ tư tưởng triết học củaông, trong đó nổi bật các vấn đề siêu hình học, phương pháp luận, vật lý học (họcthuuyết về vật thể, về thế giới, về Trái đất, cùng những vấn đề được đưa vào cái gọi

là “ triết học thứ hai” này)

Trong khoảng thời gian từ năm 1645 đến 1648 bên cạnh hoạt động khoa học

và tiếp tục nghiên cứu triết học, Đềcáctơ bắt đầu chuyển hướng quan tâm sang vấn

đề con người, vận dụng các nguyên lý cơ học và vật lý học vào việc giải thích cơthể người và động vật Tuy nhiên công trình “Mô tả cơ thể người Sự hình thànhđộng vật” không được ra mắt độc giả Tháng 12 năm 1649 Đềcáctơ công bố

“Những xung động của tâm hồn”, một tác phẩm mang tính chất nhân học Chínhtrong thời gian này ông có mặt tại thủ đô Thụy Điển theo lời mời của nữ hoàngChristina Nhờ sự giúp đỡ của Đềcáctơ, Viện hàn lâm khoa học Thụy Điển đã rađời Đây cũng là chuyến đi cuối cùng của Đềcáctơ; ông bị cảm lạnh và mất vàongày 11 tháng 2 năm 1650 Sau một thời gian di hài của Đềcáctơ được chuyển về tổquốc

Qua các tác phẩm của mình, Đêcáctơ đã khơi dậy chủ nghĩa duy lý thời cậnđại và ông cũng là người sáng lập ra khoa học lí thuyết Ông không chỉ là nhà triếthọc mà còn là nhà toán học, nhà khoa học tư nhiên kiệt xuất của nhân loại Có thểchia triết học của ông thành hai bộ phận là siêu hình học và khoa học (vật lý học).Trong siêu hình học thì ông ngã về duy tâm còn trong khoa học thì ông lại là nhàduy vật siêu hình máy móc nỗi tiếng => Lịch sử triết học và khoa học phương tâychịu ảnh hưởng sâu sắc bởi các tư tưởng của ông

II CÁC TƯ TƯỞNG TRIẾT HỌC CỦA RƠNÊ ĐỀCÁCTƠ

1 SIÊU HÌNH HỌC

a NGHI NGỜ PHỔ BIẾN:

Cũng như Ph.Bêcơn, Đềcáctơđặc biệt đề cao vai trò của triết học đối với đờisống của con người Theo ông, trình độ phát triển của tư duy triết học là tiêu chuẩnquan trọng nhất để đánh giá mức độ văn minh của con người và sự ưu việt của dântộc này so với dân tộc khác Bởi vì, "chỉ có triết học là phân biệt chúng ta khác vớibọn thổ dân và bọn mọi rợ, và dân tộc nào văn minh hơn, có học thức hơn thì dântộc đó có triết lí tốt hơn" "Triết học là sự thể hiện cơ bản nhất sự thông thái của conngười không chỉ trong lĩnh vực nhận thức mà cả trong các công việc khác."

Trong quan niệm của Đềcáctơ, triết học theo nghĩa rộng là tổng thể tri thứccủa con người về nhiều lĩnh vực; theo nghĩa hẹp là siêu hình học, được coi như nềntảng của hệ thống thế giới quan Đềcáctơ cho rằng có sự thống nhất hữu cơ giữa cáckhoa học vì đối tượng chung của chúng là Thượng đế, giới hiện thực và con ngườinhư một chỉnh thể thống nhất Mục đích chung của chúng là khám phá ra chân lý.Toàn bộ thế giới quan khoa học của con người "tương tự như một cái cây, mà bộ rễcủa nó là siêu hình học, thân cây là vật lý học, còn toàn bộ các khoa học khác có thểquy thành y học, cơ học và đạo đức học thì như những chiếc cành mọc ra từ thâncây đó"

Theo Đêcáctơ, triết học là phải bàn về khả năng và phương phá đạt được trithức đúng đắn, vì vậy, nhiệm vụ của nó trước hết là phải khắc phục chủ nghĩa hoàinghi, và sau đó xây dựng các nguyên tắc, phương pháp nền tảng để giúp cho cácngảnh khoa học khám phá ra các qui luật của giới tự nhiên, xây dựng các chân lýkhoa học nhằm chinh phục giới tự nhiên, phục vụ cho lợi ích con người

Nhiệm vụ của triết học là: thứ nhất, xây dựng nguyên lý, phương pháp luận

cơ bản làm cơ sở cho các khoa học khám phá chân lý, đồng thời hoàn thiện và pháttriển chúng; thứ hai, giúp con người thống trị và làm chủ được giới tự nhiên trên cơ

sở nhận thức các quy luật của nó Muốn vậy, "cần phải thay thế thứ triết học tư biệnbằng một thứ triết học thực tiễn, theo đó nhận biết được sức mạnh tất cả các sự vậtxung quanh chúng ta cũng rõ ràng như chúng ta biết các nghề thủ công khác nhaucủa những người thợ lành nghề Từ đó chúng ta có thể ngang tầm với họ, sử dụngnhững lực lượng đó trong tất cả mọi lĩnh vực, và như vậy trở thành chủ nhân vàchúa tể giới tự nhiên" Quan niệm trên là quan niệm mang tính cách mạng Nókhẳng định vai trò đặc biệt quan trọng của sự phát triển của khoa học đối với đờisống xã hội, đồng thời là bước tiếp cận ban đầu cho một quan niệm duy vật về bảnchất và nhiệm vụ của triết học

b TÔI SUY NGHĨ VẬY TÔI TỒN TẠI:

Để xây dựng một thứ triết học mới, ông bắt đầu từ việc phê phán mạnh mẽcác tư tưởng của giáo hội và kinh viện Gạt bỏ những đạo lý kinh viện của tôn giáo,Đềcáctơđưa lý trí lên hàng đầu trong lý luận nhận thức Đềcáctơcho rằng phải coi lýtính, trí tuệ con người là toà án thẩm định và đánh giá mọi tri thức, quan niệm mànhân loại đã đạt được, nghi ngờ mọi cái mà thường ngày vẫn cho là đúng Nghi ngờ

là điểm xuất phát của phương pháp khoa học; nghi ngờ là để tìm ra chân lý, đó chỉ

là tiền đề chứ không phải kết luận Sở dĩ Đềcáctơcoi nghi ngờ là điểm xuất phát là

vì, theo ông, không thể nghi ngờ được là chính bản thân chủ thể đang nghi ngờ.Ông viết: Tôi đang hoài nghi sự tồn tại của tất cả, nhưng tôi không thể hoài nghi sựtồn tại của chính mình, vì tôi đang nghi ngờ Nếu tôi không tồn tại thì làm sao tôi lại

có thể đang nghi ngờ được Nhưng mặt khác, chính vì tôi đang nghi ngờ thì tôi mớibiết rằng mình đang tồn tại Bởi vậy, tôi đang tồn tại là nhờ việc tôi đang nghi ngờ

Mà nghi ngờ thì cũng là suy nghĩ, là tư duy Do đó, ông đưa ra nguyên lí: "Tôi tưduy, vậy tôi tồn tại".

Ở đây, Đềcáctơ đã lầm khi chứng minh sự tồn tại của con người thông qua tưduy Đáng chú ý là từ tiền đề trên, Đềcáctơ đi đến xây dựng toàn bộ thế giới quancủa mình, chứng minh sự tồn tại của các sự vật thông qua ý niệm về chúng trong ýthức của con người Ví dụ, theo ông, lửa là vật có thật, nếu không có thật thì tại sao

ai cũng có một ý tưởng nhất định về nó Tuy nhiên, Đềcáctơ không coi toàn bộ thếgiới chỉ là sản phẩm của tư duy, không có ý định chứng minh tính ý niệm của toàn

bộ thế giới hiện thực; ngược lại, ông vẫn khẳng định sự tồn tại khách quan củachúng Điều đó cũng có nghĩa là Đềcáctơ không phải nhà duy tâm chủ quan nhưG.Béccơli

Bên cạnh những hạn chế nói trên, luận điểm "Cogito, ergo sum" củaĐềcáctơ, xét trong bối cảnh bấy giờ, có ý nghĩa tích cực: nó chống lại quan niệmgiáo điều, giáo lý nhà thờ, đồng thời nó đề cao vai trò đặc biệt của lý tính, của trítuệ con người, coi đó là chuẩn mực đánh giá suy nghĩ và hành động của con người;

nó có tác dụng cổ vũ mạnh mẽ sự phát triển của khoa học lý thuyết hồi đó

c QUAN NIỆM VỀ THẾ GIỚI: Thượng đế, giới tự nhiên và con người

- Thượng đế : Theo ông, Thượng đế thật sự tồn tại, bởi gì mọi con người, mọi dân

tộc đều nghĩ về thượng đế Hơn nữa sự tồn tại của Thượng đế là ca1ci đảm bảo chắcchắn cho sự tồn tại của giới tự nhiên cũng như của vạn vật isnh tồn trong đó, đảmbảo cho sư tồn tại của thể xác và năng lực nhận thức vô tận của con người…Vạn vậttrong giới tự nhiên chỉ có thể được tạo thành từ hai thực thể tồn tại độclập nhau Đó

là thực thể tinh thần phi vật chất với thuộc tính biết suy nghĩ, tạo mọi ý nghĩ, quanniệm, tư tưởng,…và thực thể vật chất phi tinh thần với quãng tính tạo thành các sự

vật có thể đo được theo các đặc tính không gian, thời gian Riêng con người là một

sự vật đặc biệt được tạo từ 2 thực thể trên, nó vừa có linh hồn bất tử vừa có cơ thểkhả tử Là một sinh vật chưa hoàn thiện nhưng nó có khả năng đi đến hoàn thiện, làbậc trung gian giữa Thượng đế và hư vô, nên con người vừa cao siêu không mắc sailầm vừa thấp hèn có thể mắc sai lầm Trong nghiên cứu về tự nhiên, Đềcáctơ là mộtngười duy vật Thừa nhận tính khách quan của thế giới vật chất, Đềcáctơcho rằngtất cả các sự vật trong thế giới, kể cả các hành tinh, đều được cấu trúc từ vật chất.Tiếp thu những phát kiến của G.Galilê về mặt trăng và một số hành tinh khác, ôngchứng minh mọi hành tinh đều được cấu tạo từ vật chất như trái đất

Ông chịu ảnh hưởng của các quan niệm cơ học, máy móc về về thế giới, coivận động không phải cái gì khác ngoài sự hoạt động, mà qua đó một vật đượcchuyển vị trí từ chỗ này sang chỗ khác Ông quy toàn bộ các dạng vận động thànhvận động cơ học đơn thuần; không coi vận động là thuộc tính cố hữu của vật chất

mà chỉ xem là biểu hiện cá biệt của các sự vật một cách bề ngoài Giữa vận động vàđứng yên chẳng có mối quan hệ gì với nhau Ông thừa nhận "cái hích đầu tiên củaThượng đế" Tuy nhiên ông là người đầu tiên đưa ra ý tưởng về sự bao hàm của vậnđộng, tạo tiền đề cho việc phát minh ra định luật bảo toàn và chuyển hoá nănglượng của các nhà khoa học sau này

- Giới tự nhiên : Đềcáctơ đã chứng minh tính vô cùng vô tận của thế giới vật chất.

Ông đồng nhất vật chất với quảng tính (sai lầm này dẫn đến lập trường nhị nguyên),chống lại quan niệm "không gian tuyệt đối" và "thời gian tuyệt đối" Đềcáctơ làngười đầu tiên khám phá ra tính chất sóng của ánh sáng, là tác giả của giả thuyết gióxoáy, một trong những giả thuyết đầu tiên về sự hình thành của vũ trụ và thế giới

- Quan niệm về con người : Ông khẳng định, con người được cấu thành từ linh

hồn và thể xác Theo quan điểm nhị nguyên luận, ông hoàn toàn tách biệt thể xác vàlinh hồn, coi chúng có nguồn gốc từ hai thực thể tư duy và quảng tính hoàn toàntách biệt Ông coi linh hồn con người là một thực thể mà bản chất của nó là tư duy,tồn tại không cần đến và không phụ thuộc vào bất kì một sự vật vật chất nào Linhhồn là bất diệt, nó không bị phân huỷ khi con người chết Con người có được là doThượng đế ghép linh hồn vào thể xác Cơ thể con người là chỗ trú chân tạm thời củalinh hồn khi anh ta sống

d CÁC LÝ LUẬN: Lý luận về linh hồn, nhận thức và các nguyên tắc phương pháp

luận nhận thức

- Lý luận vầ linh hồn: Linh hồn con người không chỉ bao gồm lý trí mà còn

cả ý chí nữa Lý trí mang lại khả năng nhận thức sáng suốt, đúng đắn Ý chímang lại khả năng chọn lựa, phán quyết (khẳn định hay phủ định), khả năng

tự do giải quyết Ý chí có thể dẫn đát linh hồn sa vào sai lầm, nhầm lẫn Hoạtđộng bản chất của linh hồn con người là nghi ngờ, tức suy nghĩ, tư duy Bảnthân việc nghi ngờ là dấu hiệu không hoàn thiện vươn tới sự hoàn thiện Dobắt nguồn từ thượng đế mà linh hồn con người cóp chứa sẵn một số tư tưởnghoàn thiện mang tính bẩm sinh luôn đúng đắn, được sản sinh ra cùng lúc sựsinh ra Tôi Ngoài ra linh hồn con người còn có một số tư tưởng khác khônghoàn thiện có thể sai lầm Đó là tư tưởng được linh hồn tự nghĩ ra, hay các tưtưởng được du nhập từ bên ngoài vào khi linh hồn tiếp xúc với thế giới xungquanh

- Lý luận về nhận thức: Khi xuất phát từ quan niệm cho rằng, hoạt động bản

chất của linh hồn là nhận thức, và mọi chân lý đều bắt nguồn từ linh hồn lý

trí (trí tuệ), Đềcáctơ cho rằng, nhận thức là quá trình linh hồn lý tính xâmnhập vào chính mình để khám phá ra tư tưởng bẩm sinh (các nguyên lý, quiluật của logic hay toán học,…) chứa đựng trong mình và sử dụng chúng đểtiếp cận thế giới Còn trực giác – năng lực linh cảm của linh hồn lý tínhmang lại những ý niệm rõ ràng, rành mạch, hiển nhiên là hình thức nhận thứctối cao khám phá ra các tư tưởng bẩm sinh đó Ông coi lý trí khúc chiếc chỉnhận thức được chân lý khi nó dựa vào trực giác như là điểm khởi đầu và làhình thức hoạt động trí tuệ cao nhất của mình để suy nghĩ một cách rõ ràng,rành mạch những tư tưởng trong nó và do nó tực sinh ra, hay nắm lấy tưtưởng về các sự vật có thể khẳng định hay phủ định Bản thân lý trí khúcchiếct tự nó không khẳng định hay phủ định điều gì cả, nên nó không bao giờmắc sai lầm.

- Các nguyên tắc phương pháp luận nhận thức: Đềcáctơcho rằng, bên cạnh

việc xây dựng bức tranh khái quát về thế giới, siêu hình học tức triết học còn

có nhiệm vụ đề ra những nguyên lý cơ bản của phương pháp luận, một vấn

đề vô cùng cần thiết đối với nhận thức Ông mong muốn xây dựng một lôgichọc "dạy cách vận dụng lý tính một cách tốt nhất, nhằm nhận thức nhữngchân lý mà ta chưa biết" Ông đặc biệt đề cao vai trò của lý tính, hướng tớihoàn thiện và phát triển khả năng trí tuệ của con người Ông đưa ra một sốquy tắc cơ bản của phương pháp luận như sau:

o Quy tắc thứ nhất: Chỉ coi là chân lý đúng đắn những gì được cảm

nhận rất rõ ràng và rành mạch, không gợi lên một chút nghi ngờ gì cả,tức những điều hiển nhiên

o Quy tắc thứ hai: Chia các sự vật phức tạp, trong chừng mực có thể

làm được, thành các bộ phận cấu thành nó để tiện lợi nhất trong việc