Tin học là môn học về khoa học và công nghệ xử lí thông tin bằng máy tính. Giáo dục Tin học có vai trò quan trọng trong chuẩn bị cho học sinh khả năng tìm kiếm, tiếp nhận, sáng tạo tri thức trong thời đại cách mạng công nghiệp. Tin học có ảnh hưởng lớn đến cách sống, cách suy nghĩ và hành động của con người, là công cụ hiệu quả hỗ trợ biến việc học thành tự học suốt đời. Việc ứng dụng CNTT vào giảng dạy giúp cho giáo viên thực hiện thành công các hoạt động dạy học, đặc biệt là góp phần trực tiếp đổi mới phương pháp dạy học, hướng vào phát triển các hoạt động tích cực, sáng tạo, phát triển năng lực học sinh theo đúng mục tiêu Thông tư 322018TTBGDĐT. Trong năm học 2020 2021 tôi được giao giảng dạy bộ môn Tin học khối 3, 4, 5 của đơn vị trường Tiểu học thị trấn Na Sầm quá trình dạy học tôi phát hiện các em rất thông minh và có hứng thú trong việc học bộ môn này. Tuy nhiên, càng dần về sau các em chỉ hào hứng khi đến tiết thực hành được thao tác hoàn toàn với máy tính, còn khi học các tiết lí thuyết các em còn mất tập trung chưa phát huy tính tích cực cao, tính chủ động, sáng tạo. Chính vì thế còn khá nhiều em nắm không vững lí thuyết nên khi thực hành bị lúng túng chưa hoàn thành hết mục tiêu của bài, nhìn và làm theo bài của bạn ở máy khác mà không hề hiểu bản chất của vấn đề. Từ nhu cầu thực tế trên, với việc học hỏi kinh nghiệm từ đồng nghiệp, nghiên cứu tài liệu, tham khảo thông tin trên Internet và kinh nghiệm của bản thân tôi mạnh dạn đưa ra sáng kiến “Giải pháp giúp học sinh tiểu học yêu thích giờ học lí thuyết môn Tin học” nhằm giúp các bạn đồng nghiệp có thêm những giải pháp thiết thực, các em ngày càng yêu thích giờ học lí thuyết hơn, nắm vững kiến thức bài học, đồng thời góp phần giúp các em có những kĩ năng cơ bản về CNTT ngay từ khi còn học ở bậc Tiểu học cũng như vận dụng hiệu quả CNTT vào công tác giảng dạy của mình.
Trang 11 Lí do chọn sáng kiến
Tin học là môn học về khoa học và công nghệ xử lí thông tin bằng máy tính Giáo dục Tin học có vai trò quan trọng trong chuẩn bị cho học sinh khả năng tìm kiếm, tiếp nhận, sáng tạo tri thức trong thời đại cách mạng công nghiệp Tin học có ảnh hưởng lớn đến cách sống, cách suy nghĩ và hành động của con người, là công
cụ hiệu quả hỗ trợ biến việc học thành tự học suốt đời
Việc ứng dụng CNTT vào giảng dạy giúp cho giáo viên thực hiện thành công các hoạt động dạy học, đặc biệt là góp phần trực tiếp đổi mới phương pháp dạy học, hướng vào phát triển các hoạt động tích cực, sáng tạo, phát triển năng lực học sinh theo đúng mục tiêu Thông tư 32/2018/TT-BGDĐT
Trong năm học 2020 - 2021 tôi được giao giảng dạy bộ môn Tin học khối 3,
4, 5 của đơn vị trường Tiểu học thị trấn Na Sầm quá trình dạy học tôi phát hiện các
em rất thông minh và có hứng thú trong việc học bộ môn này Tuy nhiên, càng dần
về sau các em chỉ hào hứng khi đến tiết thực hành được thao tác hoàn toàn với máy tính, còn khi học các tiết lí thuyết các em còn mất tập trung chưa phát huy tính tích cực cao, tính chủ động, sáng tạo Chính vì thế còn khá nhiều em nắm không vững
lí thuyết nên khi thực hành bị lúng túng chưa hoàn thành hết mục tiêu của bài, nhìn
và làm theo bài của bạn ở máy khác mà không hề hiểu bản chất của vấn đề
Từ nhu cầu thực tế trên, với việc học hỏi kinh nghiệm từ đồng nghiệp, nghiên cứu tài liệu, tham khảo thông tin trên Internet và kinh nghiệm của bản
thân tôi mạnh dạn đưa ra sáng kiến “Giải pháp giúp học sinh tiểu học yêu thích giờ học lí thuyết môn Tin học” nhằm giúp các bạn đồng nghiệp có thêm những giải
pháp thiết thực, các em ngày càng yêu thích giờ học lí thuyết hơn, nắm vững kiến thức bài học, đồng thời góp phần giúp các em có những kĩ năng cơ bản về CNTT ngay từ khi còn học ở bậc Tiểu học cũng như vận dụng hiệu quả CNTT vào công tác giảng dạy của mình
2 Mục tiêu của sáng kiến
Giúp học sinh cảm thấy tiết học thật thoải mái và gần gũi, không nặng quá
về kiến thức, học sinh có cảm giác thích thú khi bắt đầu tiết học, cảm thấy muốn tìm hiểu sâu hơn về mỗi bài học
Học sinh có khả năng sử dụng được máy tính để phục vụ học tập và bước đầu vận dụng vào cuộc sống, đáp ứng được những thay đổi, những đòi hỏi mới của
xã hội
Qua đó góp phần nâng cao chất lượng giảng dạy của giáo viên, nâng cao
Trang 2kiến thức cho học sinh.
3 Phạm vi của sáng kiến (đối tượng, không gian, thời gian)
- Học sinh lớp 3, 4, 5 trường Tiểu học thị trấn Na Sầm
- Chương trình dạy và học môn Tin học 3, 4, 5
- Thời gian áp dụng lần đầu: Năm học 2020 - 2021
II CƠ SỞ LÍ LUẬN, CƠ SỞ THỰC TIỄN
1 Cơ sở lí luận (khoa học, chính trị, pháp lí)
Sự nghiệp giáo dục có một vị trí quan trọng trong chiến lược phát triển đất nước về trước mắt cũng như lâu dài Đại hội Đại biểu toàn quốc lần thứ XII của Đảng xác định: “Giáo dục là quốc sách hàng đầu Phát triển giáo dục đào tạo nhằm nâng cao dân trí, đào tạo nhân lực, bồi dưỡng nhân tài Chuyển mạnh quá trình giáo dục chủ yếu từ trang bị kiến thức sang phát triển năng lực và phẩm chất người học”
Luật Giáo dục năm 2019 có hiệu lực thi hành từ ngày 01 tháng 7 năm 2020 khẳng định: “Mục tiêu của giáo dục nhằm phát triển toàn diện con người Việt Nam
có đạo đức, tri thức, văn hóa, sức khỏe, thẩm mỹ và nghề nghiệp; có phẩm chất, năng lực và ý thức công dân; có lòng yêu nước, tinh thần dân tộc, trung thành với
lý tưởng độc lập dân tộc và chủ nghĩa xã hội; phát huy tiềm năng, khả năng sáng tạo của mỗi cá nhân; nâng cao dân trí, phát triển nguồn nhân lực, bồi dưỡng nhân tài, đáp ứng yêu cầu của sự nghiệp xây dựng, bảo vệ Tổ quốc và hội nhập quốc tế”
- Nghị quyết Hội nghị Trung ương 8 khóa XI về đổi mới căn bản, toàn diện giáo dục và đào tạo nêu rõ: “Tiếp tục đổi mới mạnh mẽ phương pháp dạy và học theo hướng hiện đại; phát huy tính tích cực, chủ động, sáng tạo và vận dụng kiến thức, kỹ năng của người học; khắc phục lối truyền thụ áp đặt một chiều, ghi nhớ máy móc Tập trung dạy cách học, cách nghĩ, khuyến khích tự học, tạo cơ sở để người học tự cập nhật và đổi mới tri thức, kỹ năng, phát triển năng lực Chuyển từ học chủ yếu trên lớp sang tổ chức hình thức học tập đa dạng, chú ý các hoạt động
xã hội, ngoại khóa, nghiên cứu khoa học Đẩy mạnh ứng dụng CNTT và truyền thông trong dạy và học”
- Công văn số 4003/BGDĐT-CNTT về việc hướng dẫn thực hiện nhiệm vụ CNTT năm học 2020 - 2021, ngày 07/10/2020 của BGDĐT đã nêu: “Giải pháp cơ bản là Đẩy mạnh công tác thông tin, tuyên truyền nâng nhằm cao nhận thức cho cán bộ quản lý và giáo viên về vai trò của ứng dụng CNTT trong các hoạt động Giáo dục Đào tạo và các kết quả ứng dụng CNTT đã đạt được”
- Công văn số 2248/SGDĐT-GDTH, ngày 17/9/2019 của Sở Giáo dục và
Trang 3Đào tạo về việc hướng dẫn tổ chức môn Tin học và tổ chức hoạt động giáo dục tin học cấp tiểu học từ năm học 2019 - 2020 có ghi rõ: “Tiếp tục đẩy mạnh tổ chức dạy học môn Tin học tự chọn ở các trường tiểu học tổ chức dạy học 2 buổi/ngày, tăng số lượng trường, lớp, học sinh lớp 3, lớp 4, lớp 5 được học môn Tin học Nội dung dạy học thực hiện theo Chương trình GDPT 2006, với thời lượng 70 tiết/lớp/năm học Thực hiện có hiệu quả việc xây dựng kế hoạch giáo dục môn học; đổi mới phương pháp, hình thức tổ chức dạy học theo “hướng dẫn thực hiện chương trình giáo dục phổ thông hiện hành theo định hướng phát triển năng lực và phẩm chất học sinh” tại Công văn số 4612/BGDĐT-GDTrH, ngày 03/10/2017 của
Bộ GDĐT Nội dung hoạt động giáo dục tin học được thiết kế theo các chuyên đề phù hợp với Chương trình giáo dục phổ thông cấp Tiểu học và năng lực, tâm sinh lí lứa tuổi học sinh tiểu học; tổ chức với hình thức các câu lạc bộ tạo điều kiện cho học sinh được vận dụng, rèn luyện kiến thức, kĩ năng tin học hỗ trợ cho học tập, cùng với các môn học khác thực hiện giáo dục STEM”
Qua những văn bản trên ta thấy rằng dạy học môn Tin học là trang bị cho học sinh kiến thức khoa học về Tin học, phát triển tư duy thuật toán, rèn luyện kĩ năng giải quyết vấn đề, mặt khác giúp học sinh thích ứng và hoà nhập được với xã hội hiện đại, hình thành và phát triển cho học sinh năng lực tin học để học tập, làm việc và nâng cao chất lượng cuộc sống, đóng góp vào sự nghiệp xây dựng và bảo
vệ Tổ quốc
2 Cơ sở thực tiễn
Trong quá trình hơn 10 năm trực tiếp giảng dạy bộ môn Tin học, thông qua học sinh, phụ huynh và qua trao đổi với các đồng nghiệp tôi nhận thấy: hầu như học sinh đều yêu thích và hứng thú với môn Tin học Tuy nhiên, kĩ năng, thái độ tích cực của một số học sinh khi học giờ lí thuyết chưa cao
Những thuận lợi, khó khăn khi giảng dạy giờ học lí thuyết:
Thuận lợi:
- Được sự ủng hộ, quan tâm của cá cấp ủy - UBND - các ban ngành, phụ huynh học sinh toàn trường
- Được Sở Giáo dục và Đào tạo Lạng Sơn trang bị máy tính hiện đại phục vụ dạy và học
- Nhà trường đã tạo điều kiện mua sắm thêm máy móc, trang thiết bị và kết nối mạng Internet phục vụ cho việc dạy và học môn Tin học
Trang 4Ảnh: Máy tính phòng Tin học.
- Giáo viên được đào tạo đúng chuẩn chuyên ngành về tin học đáp ứng yêu cầu cho việc dạy và học môn Tin học
- Đa phần các em học sinh có ý thức học tập và hứng thú, say mê vì đây là môn học trực quan sinh động, khám phá những lĩnh vực mới
Ảnh: Học sinh hứng thú khám phá kiến thức mới.
- Học sinh tự tin thao tác với máy tính tham gia thi Tiếng Anh trên Internet rất tích cực, đạt được nhiều thành tích cao đã góp phần thúc đẩy cho việc dạy và học
Ảnh: Học sinh thi Tiếng Anh qua Internet.
Trang 5Mặc dù đơn vị có điều kiện thuận lợi nhưng cũng còn những khó khăn nhất định như:
- Ở Tiểu học môn Tin học tài liệu tham khảo còn rất ít chỉ có bộ sách giáo khoa và sách bài tập nên chưa tạo được điều kiện cho học sinh tham khảo thêm
- Sự tìm tòi và khám phá máy tính với các em còn hạn chế, nên việc học tập của các em vẫn còn mang tính thụ động Do suy nghĩ Tin học là môn học tự chọn nên một số học sinh chưa học nghiêm túc và một số phụ huynh nhận thức chưa đầy
đủ về tầm quan trọng và ích lợi của bộ môn Tin học
III NỘI DUNG SÁNG KIẾN
1 Nội dung và những kết quả nghiên cứu của sáng kiến:
Để khắc phụ những hạn chế nêu trên, tôi đã lựa chọn giải pháp giúp học sinh tiểu học yêu thích giờ học lí thuyết môn Tin học như sau:
1.1 Giải pháp thứ nhất: Tuyên truyền đến phụ huynh về mục đích, ý nghĩa của môn Tin học và giáo dục ý thức học tập cho học sinh
Tuyên truyền tới phụ huynh về mục đích, ý nghĩa của môn Tin học nhằm phối hợp sự quan tâm, tạo điều kiện và nhắc nhở đến việc học tập của con em mình
Phụ huynh cùng giáo viên bộ môn rèn nền nếp - đạo đức học sinh như:
- Phụ huynh kiểm tra sách vở của con em sau mỗi ngày học môn Tin học
- Nhắc nhở con em học bài cũ, chuẩn bị bài mới và chuẩn bị sách vở, đồ dùng học tập đầy đủ theo thời khóa biểu khi có tiết môn Tin học
Ảnh: Tuyên truyền về mục đích, ý nghĩa của môn Tin học trong buổi họp phụ huynh.
Trang 6Giáo viên giáo dục ý thức học tập của học sinh, tạo cho học sinh sự hứng thú trong giờ học lí thuyết từ đó sẽ giúp cho học sinh có ý thức vươn lên Trong mỗi tiết dạy giáo viên liên hệ nhiều kiến thức vào thực tế để học sinh thấy được ứng dụng CNTT và tầm quan trọng của môn Tin học trong thực tiễn và tương lai sau này
1.2 Giải pháp thứ hai: Sử dụng bài giảng điện tử, câu hỏi tình huống
Nếu như trước đây hoạt động dạy và học chủ yếu là theo phương pháp truyền thống và kiến thức mà học sinh thu nhận được chủ yếu là từ giáo viên thông qua thuyết giảng từ sách giáo khoa thì giờ đây trong giờ học học sinh không nhàm chán chỉ riêng với cuốn sách giáo khoa mà còn rất nhiều phương tiện truyền tải thông tin hay và hấp dẫn trong đó có bài giảng điện tử của giáo viên Sử dụng bài giảng điện tử thông qua các hình ảnh thuyết minh, minh họa cho nội dung bài học,
mở rộng kiến thức giúp học sinh hiểu bài nhanh, nhớ lâu, hứng thú, tập trung hơn
Ảnh: Bài giảng trình chiếu PowerPoint.
Ảnh: Học sinh với tiết học trình chiếu PowerPoint.
Ngoài ra, giáo viên có thể đặt câu hỏi tình huống trong các hoạt động học kích thích học sinh sự nghiên cứu, tư duy, giải quyết vấn đề nhanh gọn
Ví dụ 1: Trong sách Hướng dẫn học Tin học lớp 4 bài 4 “Sao chép màu”
SGK trang 43, vẽ hình theo mẫu Giáo viên có thể đặt tình huống:
Trang 7Ảnh: Bài giảng PowerPoint về câu hỏi tình huống.
Thao tác thực hiện được hình thành từ phía học sinh như thế học sinh sẽ nhớ lâu, hiểu sâu và nắm rõ vấn đề, giúp các em hoàn thiện bài vẽ nhanh nhất để khai thác nội dung chính nhằm đạt mục tiêu của bài tốt nhất
Ví dụ 2: Khi dạy bài Thủ tục trong Logo (tiếp theo) (Trong sách Hướng dẫn
học Tin học lớp 5, trang 94) giáo viên có thể đặt tình huống:
Em đã thực hiện thủ tục vẽ tam giác ở tiết trước; tiết hôm nay các em mở Logo còn thấy kết quả đó không? Vậy, liệu có câu lệnh nào nào khác để lưu lại thủ tục mà em đã thực hiện để không mất thời gian thao tác lại hay không?
Đây là tình huống để học sinh tư duy khám phá, và là con đường để dẫn dắt đến lưu các thủ tục Save giúp học sinh ghi nhớ kiến thức
1.3 Giải pháp thứ ba: Tổ chức dạy học theo nhóm
Trong giờ dạy lí thuyết tôi đã tổ chức học sinh thảo luận theo các nhóm, mỗi nhóm từ 2 đến 4 học sinh Tạo không khí học tập sôi nổi, tích cực, nâng cao tinh thần đoàn kết Nhiệm vụ của các nhóm là: Cùng nhau bàn luận, trao đổi để tìm ra được đáp án của câu hỏi, bài tập hoặc một chủ đề nào đó do giáo viên đưa ra
Ảnh: Học sinh thảo luận nhóm.
Trang 8Sau thời gian thảo luận mỗi nhóm nhỏ cử một thành viên trình bày phương hướng giải quyết của cả nhóm cho cả lớp nghe (giáo viên yêu cầu các nhóm trình bày ý kiến của nhóm, nhóm sau không được lặp lại ý của nhóm trước)
Ảnh: Học sinh đại diện nhóm báo cáo.
Ví dụ: Khi hướng dẫn học sinh khai thác khu vực chính của bàn phím (Bài
4: “Bàn phím máy tính” sách Hướng dẫn học Tin học lớp 3, trang 20) thay vì cho học sinh học thuộc tên các phím trên hàng phím một cách lí thuyết, thì giáo viên làm phiếu bài tập:
Học sinh tự sắp xếp hoàn thành vì thế sẽ dễ dàng ghi nhớ vị trí các phím trên
từng hàng phím
Vai trò của giáo viên:
- Khi học sinh tiến hành thảo luận, giáo viên chuyển từ vị trí người hướng dẫn sang vị trí người giám sát
Trang 9Ảnh: Giáo viên quan sát, sửa sai cho học sinh.
Nhiệm vụ của giáo viên lúc này là nhận biết tiến trình hoạt động của các nhóm từ đó có thể có những can thiệp kịp thời để mang lại hiệu quả cao Muốn vậy, khi giám sát hoạt động nhóm giáo viên cần:
+ Chú ý đến hoạt động mà giáo viên yêu cầu lớp thực hiện, không được tranh thủ làm việc riêng khi học sinh đang thảo luận Giáo viên cần phải di chuyển, quan sát và giám sát mọi hoạt động của lớp
+ Chú ý lắng nghe quá trình trao đổi của học sinh trong nhóm Từ đó, giáo viên có thể có những phát hiện thú vị và khả năng đặc biệt của từng học sinh, hướng thảo luận của từng nhóm để điều chỉnh kịp thời
+ Quan sát để xem có học sinh nào “đứng bên lề” hoạt động không? Nếu có, giáo viên tìm cách đưa các em vào không khí chung của nhóm
- Trong tiết học, giáo viên phải chú ý nhận biết bầu không khí xem các nhóm hoạt động “thật” hay “giả”
- Giáo viên cần có sự điều chỉnh kịp thời để khi vấn đề giáo viên đặt ra lại là nguyên nhân gây nên sự thay đổi không khí hoạt động của nhóm Nếu vấn đề quá khó, học sinh không đủ khả năng giải quyết, hoặc ngược lại, nếu vấn đề quá dễ sẽ khiến học sinh không có gì phải làm Cả hai trường hợp này đều có thể làm giảm đi
độ “nóng” của bầu không khí trong lớp
- Giáo viên cần khen ngợi, khuyến khích và gợi ý cho học sinh trong quá trình thảo luận nếu thật sự cần thiết
- Giáo viên định rõ lượng thời gian hoạt động nhóm cụ thể, và nhắc thời gian
để các nhóm hoàn thành phần hoạt động của mình đúng thời gian quy định
1.4 Giải pháp thứ tư: Dạy lí thuyết lồng ghép với các thao tác thực
hành trên máy tính
Việc kết hợp giữa giờ lí thuyết và thực hành sao cho phù hợp tránh học sinh cảm thấy nhàm chán trong tiết học thì giáo viên sẽ hướng dẫn học sinh thực hành trên máy tính sau mỗi hoạt động cơ bản Từ đó giúp học sinh ghi nhớ nội dung, khắc sâu kiến thức bài tốt hơn
Ảnh: Giờ học lí thuyết lồng ghép với thực hành.
Trang 10Ví dụ: Đối với kiến thức về Logo (Lớp 4) nếu chỉ cho học sinh đọc thông tin
trong sách giáo khoa rồi điền lí thuyết thì học sinh sẽ khó hiểu Tôi đã hướng dẫn cho các em thao tác trên phần mềm rồi kiểm tra kết quả so sánh với sách giáo khoa, kết quả thể hiện ngay tức thời qua đó học sinh nắm bài và tiếp thu đạt hiệu rất cao Từ đó kiến thức về cách ra lệnh cho Rùa các em nhớ rất rõ và thao tác nhanh
1.5 Giải pháp thứ năm: Tổ chức với hình thức các Câu lạc bộ Tin học tạo điều kiện cho học sinh được vận dụng, rèn luyện kiến thức kỹ năng Tin học hỗ trợ cho học tập, cùng với các môn học khác thực hiện giáo dục STEM
Câu lạc bộ Tin học thành lập với rất nhiều mục đích: Là nơi giao lưu học hỏi của các em học sinh về những kiến thức về môn Tin học Học sinh được nói lên mong muốn của mình đối với bộ môn Tin học cũng như được học hỏi thêm nhiều kiến thức kỹ năng bổ ích Được truy cập để tìm tài liệu học tập trên mạng Internet cũng như được tạo điều kiện học tập trong Thư viện của nhà trường Được tham gia vào Câu lạc bộ Tin học để trao đổi học hỏi những kinh nghiệm học tập của các anh chị lớp lớn hơn và giáo viên phụ trách Câu lạc bộ Từ đó giúp cho Câu lạc bộ thêm sôi nổi và các em sẽ học tập tốt hơn Giúp các em học sinh học tập tốt hơn với bộ môn Tin học từ đó gây hứng thú và các em thêm yêu thích môn học Việc thành lập Câu lạc bộ Tin học đem lại nhiều lợi ích cho học sinh như vậy nên song song với việc giảng dạy ở trên lớp ngay từ đầu năm học khi đã ổn định được nền nếp lớp tôi đã tham mưu với Ban giám hiệu ban hành quyết định thành lập Câu lạc
bộ Tin học trong nhà trường Kế hoạch hoạt động cụ thể:
Tháng 9
- Giới thiệu thành phần chủ nhiệm Câu lạc bộ và các thành viên trong Câu lạc bộ làm quen, thống nhất thời gian sinh hoạt
Tháng 10
- Tìm hiểu các kiến thức cơ bản về Tin học như:
Các phần mềm liên quan môn học của khối lớp, các thiết bị lưu trữ,…
- Hướng dẫn tham gia luyện thi Violympic Toán trên Internet
Tháng 11, 12 Tập vẽ với phần mềm Paint
Tháng 1, 2 Soạn thảo văn bản Word
Tháng 3 Sử dụng phần mềm trình chiếu PowerPoint
Tháng 4 Luyện thi trên phần mềm Gmetrix
Tháng 5 Tham gia giao lưu Tin học học cấp tỉnh (Nếu