Khuyết điểm: Nội dung môn Ngữ văn THPT 10 có nhiều kiến thức khó, trừu tượng nên đòi hỏi giáo viên phải có hình thức tổ chức, sử dụng phiếu học tập linh hoạt, phù hợp.. như sau: - Giải
Trang 1BÁO CÁO BIỆN PHÁP GIÁO DỤC HIỆU QUẢ THI GIÁO VIÊN GIỎI MÔN NGỮ VĂN LỚP 10 Tên sáng kiến: Một số biện pháp sử dụng hiệu quả phiếu học tập trong môn Ngữ văn 10 tại trường THPT
Họ tên tác giả:
Mã số: ………
1 Tình trạng giải pháp đã biết:
a/ Mô tả ngắn gọn giải pháp đã biết:
Thực hiện văn bản số 1566/SGD&ĐT- GDTrH ngày 21/9/2020 của Sở Giáo dục và Đào tạo Lào Cai về việc hướng dẫn nhiệm vụ cấp THPT năm học 2020-2021 Văn bản số 1951/SGD&ĐT- GDTrH ngày 09/11/2020 của Sở Giáo dục và Đào tạo Lào Cai về việc chỉ đạo thực hiện một số yêu cầu về tổ chức sinh hoạt chuyên môn, nâng cao năng lực tự học của học sinh Kế hoạch 06/ KHPTDTNT.BX ngày 15/10/2020 về việc thực hiện đổi mới phương pháp dạy học bộ môn
Môn Ngữ văn là môn học công cụ, khối lượng kiến thức nhiều, đòi hỏi học sinh có khả năng tư duy, biết suy luận và vận dụng kiến thức Trong khi đó, việc học môn Ngữ văn của học sinh hiện nay có xu hướng giảm do nhiều yếu tố
xã hội Mặt khác, chất lượng môn Ngữ văn 10 của trường THPT trong hai năm gần đây chưa đạt được kết quả như mong muốn Tỉ lệ điểm từ trung bình trở lên còn thấp, số lượng điểm khá giỏi ít, điểm trung bình môn học chưa cao
Một số biện pháp sử dụng hiệu quả phiếu học tập trong môn Ngữ văn
10 tại trường THPT đã phát huy được tính tích cực của học sinh
và có thể áp dụng nhanh trong quá trình dạy học Ngữ văn 10 THPT
b/ Ưu khuyết điểm của biện pháp:
Ưu điểm:
Những biện pháp này đã phát huy được tính chủ động của giáo viên và tính tích cực của học sinh trong công tác giảng dạy và học tập môn Ngữ văn 10
Trang 2Biện pháp góp phần tạo hứng thú cho người học Học sinh yêu thích môn học hơn, đồng thời kích thích khả năng tư duy sáng tạo của các em
Khuyết điểm:
Nội dung môn Ngữ văn THPT 10 có nhiều kiến thức khó, trừu tượng nên đòi hỏi giáo viên phải có hình thức tổ chức, sử dụng phiếu học tập linh hoạt, phù hợp Ở nhiều học sinh, khả năng vận dụng liên hệ các đơn vị kiến thức trong phiếu học tập còn hạn chế
2 Nội dung giải pháp đề nghị công nhận sáng kiến:
a/ Mục đích của giải pháp:
Làm tài liệu tham khảo cho giáo viên và học sinh sử dụng để giảng dạy và học tập môn Ngữ văn lớp 10 THPT Từ đó nâng cao chất lượng dạy của giáo viên và chất lượng học của học sinh đối với môn Ngữ văn
Hướng dẫn học sinh hình thành kĩ năng, phương pháp học tập hiệu quả, nhất là trong việc tổ chức hoạt động nhóm cho học sinh
Học sinh dễ tư duy, biết vận dụng để tìm hiểu các mạch kiến thức khó trong từng nội dung bài học
Tạo niềm yêu thích, kích thích khả năng tư duy sáng tạo của học sinh đối với môn học
b/ Mô tả chi tiết nội dung của biện pháp:
Hiện nay, đổi mới phương pháp dạy học cùng với sự hỗ trợ đắc lực của
các phương tiện kĩ thuật đã và đang phần nào đạt được những yêu cầu đặt ra, đặc biệt là việc sử dụng các kỹ thuật dạy học hiện đại, giáo án điện tử và ứng dụng các công nghệ thông tin vào giảng dạy Tuy nhiên, so với các bộ môn khác, khi ứng dụng các phương pháp, kỹ thuật dạy học tích cực, môn Ngữ văn đòi hỏi học sinh có khả năng tư duy, biết suy luận, biết vận dụng linh hoạt kiến thức Trong quá trình dạy học môn Ngữ văn 10 THPT, tôi gặp một số khó khăn như:
Nội dung kiến thức nhiều, khó, thời lượng dạy học ít, vì vậy nếu giáo viên không thiết kế bài dạy đa dạng, phong phú thì dễ gây nhàm chán trong học sinh Các em dễ chán nản ảnh hưởng đến việc nắm bắt và vận dụng kiến thức trong toàn bộ quá trình học tập
Trang 3Học sinh trường PTDT Nội trú với đặc thù là con em đồng bào dân tộc miền núi, nhận thức về các vấn đề xã hội còn hạn chế, còn tình trạng học sinh còn chưa biết cách học, cách ghi kiến thức vào bộ não mà chỉ học thuộc lòng, thuộc một cách máy móc Nhiều em khó khăn trong việc khắc sâu kiến thức trọng tâm, không nắm được “sự kiện nổi bật” trong bài học, trong tài liệu tham khảo, hoặc không biết liên tưởng, liên kết các kiến thức với nhau
Trên cơ sở đó, trong quá trình dạy học tôi đã áp dụng sáng kiến Một số biện pháp sử dụng hiệu quả phiếu học tập trong môn Ngữ văn 10 tại trường THPT như sau:
- Giải pháp 1: Xác định vai trò của phiếu học tập trong môn Ngữ văn 10:
Phiếu học tập là tờ giấy ghi sẵn những công việc độc lập hoặc theo nhóm, được giáo viên phát cho học sinh để hoàn thành trong một thời gian ngắn của tiết học
+ Xác đinh vai trò của phiếu học tập đối với giáo viên:
Phiếu học tập giúp người dạy tổ chức hoạt động trên lớp, kiểm tra đánh giá với nhiều hình thức mới lạ, hấp dẫn, đạt hiệu quả giảng dạy cao
Giáo viên truyền đạt được nhiều nội dung kiến thức, hình thành kỹ năng Đồng thời tiết kiệm được thời gian đọc câu hỏi và bài tập cho học sinh
Qua phiếu học tập, giáo viên chuyển từ hình thức thuyết trình sang định hướng một cách linh hoạt Đồng thời phiếu học tập giúp giáo viên thực sự trở
thành những “chuyên gia sáng tạo” trong dạy học Ngữ văn.
+ Xác định vai trò của phiếu học tập đối với học sinh:
Phiếu học tập phát huy được năng lực tư duy của từng học sinh trong mỗi bài học Thông tin phiếu học tập được truyền nhanh bằng thị giác sẽ lưu trong trí nhớ học sinh lâu hơn
Phiếu học tập được thiết kế theo hướng tích cực hóa hoạt động của học sinh, khơi gợi hứng thú đọc văn bản, kích hoạt sự sáng tạo, tư duy phản biện và khả năng tự học của học sinh
Sử dụng phiếu học tập, học sinh được trực tiếp làm việc với văn bản, trực tiếp khám phá và chiếm lĩnh văn bản trong môn Ngữ văn 10 Các em sẽ hiểu bài
và nắm vững kiến thức hơn
Trang 4Phiếu học tập hỗ trợ học sinh trong việc soạn bài, học bài mới, ôn tập, làm việc cá nhân, làm việc nhóm
- Giải pháp 2: Xác định yêu cầu của phiếu học tập:
Về nội dung: Phiếu học tập phải đảm bảo nội dung chính xác, ngắn gọn,
mức độ kiến thức được nâng dần từ dễ đến khó Phiếu học tập sử dụng trên lớp phải có quy định thời gian thực hiện
Về hình thức: Phiếu học tập được thiết kế khoa học, có tính thẩm mỹ nhằm tạo hứng thú, kích thích thị giác và khả năng tư duy của học sinh
- Gải pháp 3: Các bước sử dụng hiệu quả phiếu học tập trong môn Ngữ văn 10:
Phiếu học tập được giáo viên tổ chức thực hiện linh hoạt trong các hoạt động học tập theo từng bước Ở đây, tôi thiết kế quy trình thực hiện dạy học qua phiếu học tập theo 5 bước:
Bước thực
hiện
Bước 1 Giao phiếu học tập cho học
sinh
Nhận nhiệm vụ qua phiếu học tập
Bước 2 Đưa các chỉ dẫn, gợi ý cho
hoạt động của học sinh
Lắng nghe, hiểu nhiệm vụ
Bước 3 Giám sát, trợ giúp, nhắc nhở
học sinh thực hiện nhiệm vụ
Học sinh thực hiện nhiệm vụ, làm việc cá nhân hoặc theo nhóm, hoàn thành phiếu học tập
Hoàn thành sản phẩm ( chỉnh sửa, bổ sung và ghi bài)
Bước 4 Lắng nghe, khen ngợi Học sinh báo cáo kết quả hoàn
thành phiếu học tập Thảo luận nhóm hoặc cả lớp, đặt câu hỏi tương tác
Bước 5 Đánh giá: Đánh giá ý thức Lĩnh hội, tiếp thu, khắc sâu
Trang 5thực hiện phiếu học tập của học sinh, nhóm lớp; Đánh giá sản phẩm, kỹ năng trình bày (có thể cho điểm để khuyến khích học sinh)
Đưa ra đáp án và chốt kiến thức
kiến thức
- Giải pháp 4: Cách sử dụng hiệu quả phiếu học tập trong các hoạt động dạy học Ngữ văn 10:
Theo mô hình trường học mới, tiến trình hoạt động dạy học bộ môn được thực hiện theo 5 bước: Khởi động-Hình thành kiến thức-Luyện tập-Vận dụng-Tìm tòi, mở rộng Năm bước hoạt động nêu trên không cứng nhắc mà có thể được thiết kế và thực hiện linh hoạt, mềm dẻo Vì thế phiếu học tập áp dụng cho từng hoạt động dạy học Ngữ văn 10 cũng được thực hiện linh hoạt, phù hợp
*Sử dụng phiếu học tập trong hoạt động khởi động:
Khởi động là hoạt động đầu tiên nhằm giúp học sinh huy động những kiến thức, kĩ năng, kinh nghiệm của bản thân về các nội dung có liên quan đến bài học mới Từ đó sẽ tạo sự hứng thú, lôi cuốn học sinh Hoạt động khởi động bằng phiếu học tập thường được tổ chức thông qua hoạt động cá nhân hoặc hoạt động nhóm sẽ kích thích sự sáng tạo, giúp học sinh hình thành năng lực hợp tác, tinh thần học hỏi, giúp đỡ nhau khi thực hiện nhiệm vụ
Khi sử dụng phiếu học tập trong môn Ngữ văn 10, giáo viên vận dụng linh hoạt một số loại phiếu:
- Sử dụng phiếu học tập ô chữ văn học:
Dạy bài Tỏ lòng ( Nguyễn Trãi), giáo viên thiết kế phiếu học tập Ô chữ văn học với mục tiêu vừa kiểm tra bài cũ (Khái quát VHVN từ TK X đến hết TK XIX) vừa tạo tâm thế vui vẻ, hứng khởi cho học sinh tiếp cận bài mới
Ô chữ gồm 5 hàng ngang, giáo viên sử dụng máy chiếu để trình phiếu học tập, học sinh trả lời theo hàng ngang
Câu 1: Điền từ còn thiếu trong câu sau: VHVN từ TK X đến hết TK XIX còn được gọi là văn học ?
Trang 6Câu 2: Văn học VN thời trung đại ngoài thành phần văn học chữ Hán còn
có thành phần văn học ?
Câu 3: VH VN thế kỉ X – thế kỉ XIV mang nội dung yêu nước với âm hưởng nào?
Câu 4: VHVN thế kỉ XV – thế kỉ XVII mang nội dung yêu nước với âm hưởng nào?
Câu 5: Tác phẩm nào được mệnh danh là “bản Tuyên ngôn độc lập” đầu tiên của nước ta?
I R U N G Đ Ạ I
C H Ữ N Ô M
H À O H Ù N G
N A M Q U Ô C S Ơ N H À
GV giới thiệu bài mới thông qua từ khóa ĐÔNG A, em biết gì về tên gọi này? Em hiểu gì về “Hào khí Đông A”?
- Sử dụng phiếu học tập khai thác kênh hình:
Dạy bài Tỏ lòng ( Nguyễn Trãi), giáo viên thiết kế phiếu học tập bằng tranh minh họa để tạo tâm thế vui vẻ, hứng khởi cho học sinh tiếp cận bài mới
HS quan sát một số bức tranh sau và trả lời câu hỏi: Những hình ảnh này gợi em nhớ đến nhân vật nào trong lịch sử? Từ đó giáo viên dẫn dắt vào bài mới
Trang 7
Lế hội đền Phù Ủng, huyện Ân Thi, tỉnh Hưng Yên Dạy bài Phú sông Bạch Đằng, giáo viên sử dụng phiếu học tập như sau:
Hãy tưởng tượng bạn đang ở đây - Khu di tích lịch sử Bạch Đằng giang Những cảm nhận, xúc cảm và câu hỏi nào đang gợi lên trong bạn ? Hãy cùng chia sẻ!
……… ………
……… ………
……… ………
* Sử dụng phiếu học tập trong hoạt động hình thành kiến thức:
Sử dụng phiếu học tập trong hoạt động hình thành kiến thức được áp dụng chủ yếu bằng hình thức bảng biểu, sơ đồ, trả lời ngắn gọn theo câu hỏi có sẵn, điền thông tin vào nhánh sơ đồ tư duy Các hình thức này nhằm phát huy năng lực đọc hiểu văn bản của học sinh trong các hoạt động học tập Ở hoạt động này, giáo viên nên sử dụng chủ yếu phiếu học tập khai thác tối đa kênh chữ trong văn bản
- Thiết kế, sử dụng phiếu học tập bằng sơ đồ, bảng biểu
DI TÍCH BẠCH ĐẰNG GIANG
Trang 8Dạy học bài Khái quát văn học Việt Nam từ thế kỉ X đến hết thế kỉ XIX, mục tìm hiểu về các thành phần của văn học từ thế kỉ X đến hết thế kỉ XIX, giáo viên yêu cầu học sinh hoạt động theo phiếu học tập sau:
VD1:
VHVN từ
TKX-XIX
Văn học chữ Hán Văn học chữ Nôm
Thời gian hình thành
Thể loại chủ yếu
Tác giả, tác phẩm
tiêu biểu
VD2: Tìm hiểu về các giai đoạn phát triển của văn học từ thế kỉ X đến hết thế kỉ XIX theo bảng sau:
X-XIV XV-XVII XVII-đầu XIX Cuối XIX
Hoàn cảnh lịch sử-
xã hội
Các bộ phận văn học
Nội dung
Nghệ thuật
VD3: Em hãy nối những biểu hiện của chủ nghĩa yêu nước trong Văn học trung đại Việt Nam ở cột 1với các dẫn chứng tương ứng ở cột số 2:
1 Ý thức độc lập, tự chủ, tự cường, tự
hào dân tộc
a Ngẫm thù lớn há đội trời chung Căm giặc nước thề không cùng sống
2 Lòng căm thù giặc sâu sắc, tinh thần
quyết chiến, quyết thắng với kẻ thù
b Như nước Đại Việt ta từ trước Vốn xưng nền văn hiến đã lâu
3 Biết ơn, ca ngợi những người hi sinh c Chương Dương cướp giáo giặc
Trang 9vì đất nước Hàm Tử bắt quân thù
4 Lòng tự hào trước chiến công thời
đại
d Ao thu lạnh lẽo nước trong veo Một chiếc thuyền câu bé tẻo teo
5 Tình yêu thiên nhiên, đất nước e Thác đánh giặc, chết cũng đánh
giặc, linh hồn theo giúp cơ binh, muôn kiếp nguyện được trả thù kia…
- Thiết kế, sử dụng phiếu học tập bằng cách trả lời ngắn gọn:
VD Phiếu học tập cá nhân khi dạy bài Truyện An Dương Vương và Mị Châu, Trọng Thủy
Đọc thầm văn bản và tóm tắt từng phần cốt truyện theo sợi dẫn sau:
1a/ Từ đầu đến “ rước vào trong
thành”.
1b/ Đoạn “Vua sai Cao Lỗ xin
hòa”
1c/ Đoạn “Trọng Thủy mang
lẫy phương Nam”
- Thiết kế phiếu học tập bằng cách điền vào chỗ trống
Sử dụng loại phiếu điền vào chỗ trống nhằm giúp học sinh tái hiện được kiến thức trong bài học một cách thuận lợi Học sinh dựa vào văn cảnh cụ thể sẽ
dễ dàng tìm ra đáp án
VD: Dạy phần Đọc văn bản ở đoạn trích Tình cảnh lẻ loi của người chinh phụ, ta có thể thiết kế phiếu như sau:
Dựa vào kết quả đọc, em hãy nhập vai nhân vật trữ tình để hoàn thành văn bản sau :
Chàng đi chinh chiến theo lệnh vua Nhớ chàng, thiếp đã (1), thiếp lại ngồi trước cửa (2) Nhưng nhìn ra ngoài kia chẳng thấy (3) Buông rèm xuống, thiếp chỉ có (4) làm bạn Song đèn có biết cũng như (5) Thiếp (6) chẳng nói nên lời, nhìn hoa đèn lại càng thấy bi thiết Trong đêm, thiếp nghe (7) suốt năm canh Ngày dài, thiếp nhìn cây hòe trước sân nhà phất phơ rủ bóng Thiếp
Trang 10gượng (8) nhưng (9) Nhớ chàng, thiếp mong muốn nhờ ngọn gió đông ấm áp của mùa xuân (10).
* Sử dụng phiếu học tập trong hoạt động luyện tập:
Ở hoạt động này, việc sử dụng phiếu học tập nhằm kiểm tra, củng cố nội dung kiến thức, kỹ năng qua bài học Học sinh áp dụng trực tiếp kiến thức, kỹ năng đã biết để giải quyết các tình huống trong học tập
VD: Thực hiện phần Luyện tập trong bài học Chuyện chức phán sự đền
Tản Viên (Nguyễn Dữ) để củng cố kiến thức cho học sinh Phiếu học tập dùng cho nhóm 5 thành viên
Tưởng tượng cuộc giao tiếp văn học giữa bốn nhân vật trong phiếu học tập sau về chủ đề : Cần hành động thế nào trước cái xấu, cái ác? Hãy chia sẻ.
1/ Thổ công
- Chi tiết trong văn bản:
- Câu trả lời:
2/ Ngô Tử Văn
- Chi tiết trong văn bản:
- Câu trả lời:
3/ Các vị thần ở đền miếu xung quanh
- Chi tiết trong văn bản:
- Câu trả lời:
4/ Người kể chuyện:
- Chi tiết trong văn bản:
- Câu trả lời:
Câu trả lời của bạn sau khi lắng nghe cuộc trò chuyện
*Sử dụng phiếu học tập trong hoạt động vận dụng:
Hoạt động vận dụng hướng đến việc học sinh vận dụng các kiến thức, kỹ năng để giải quyết các tình huống tương tự hoặc mới trong học tập và cuộc sống Phần này thường chiếm ít thời gian trong tổng số 45 phút, vì thế sử dụng phiếu học tập sẽ giúp tiết kiệm tối đa thời gian cho giáo viên và học sinh
VD Trong bài học Ca dao than thân, yêu thương, tình nghĩa, để hướng dẫn học sinh vận dụng kiến thức, giáo viên sử dụng phiếu học tập trả lời câu hỏi:
1/ Cái cò sung chát đào chua
Câu ca mẹ hát gió đưa về trời
Trang 11Ta đi trọn kiếp con người
Cũng không đi hết mấy lời mẹ ru
…Mẹ ru cái lẽ ở đời
Sữa nuôi phần xác hát nuôi phần hồn
Bà ru mẹ mẹ ru con
Liệu mai sau các con còn nhớ chăng?
(Trích Ngồi buồn nhớ mẹ ta xưa – Nguyễn Duy)
a/ Em hiểu thế nào về câu thơ:
Sữa nuôi phần xác, hát nuôi phần hồn
b/ Tác giả gửi gắm điều gì qua hai câu thơ:
Bà ru mẹ…mẹ ru con
Liệu mai sau các con còn nhớ chăng?
2/ Dành cho học sinh khá, giỏi ( BTVN)
Nhà nghiên cứu văn học Đỗ Bình Trị cho rằng: “ Các nhà văn học được văn trong truyện cổ tích và học được thơ trong ca dao”.
Bằng sự trải nghiệm văn học của mình, em hãy bình luận ý kiến trên
*Sử dụng phiếu học tập trong hoạt động tìm tòi, mở rộng:
Từ kiến thức, kỹ năng trong bài học, học sinh tiếp tục tìm tòi và mở rộng kiến thức ngoài lớp học theo chiều sâu và chiều rộng Đồng thời sử dụng phiếu học tập trong hoạt động này sẽ giúp học sinh tự đặt ra các tình huống có vấn đề nảy sinh từ nội dung bài học, từ thực tiễn cuộc sống và giải quyết bằng nhiều cách khác nhau
VD:Trong bài học Ca dao than thân, yêu thương, tình nghĩa, để hướng dẫn học sinh tìm tòi, mở rộng kiến thức, giáo viên sử dụng phiếu học tập trả lời câu hỏi để hướng dẫn học sinh về nhà làm.
Sưu tầm hai câu ca dao có liên quan đến một trong số các hình ảnh biểu tượng: chiếc khăn, chiếc áo, ngọn đèn