QUAN NIỆM TRỊ QUỐC của các NHÀ TRIẾT học cổ đại

Tư tưởng trị quốc của các trường phái triết học cổ đại Trung Quốc...14 2... Đề tài này là một mảng bám sát vào nội dung chương trình học, việc nghiêncứu sẽ mở rộng kiến thức về cách nhìn

BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO TRƯỜNG ĐẠI HỌC KINH TẾ TP HỒ CHÍ MINH

TIỂU LUẬN TRIẾT HỌC

Tp Hồ Chí Minh, 2011

MỤC LỤC

MỤC LỤC 1

LỜI MỞ ĐẦU 2

CHƯƠNG I: TRIẾT HỌC TRUNG QUỐC CỔ ĐẠI 3

1 Triết học Nho Gia 3

2 Triết học Đạo gia 4

3 Triết học Mặc gia 6

4 Triết học Pháp gia 7

CHƯƠNG II: TRIẾT HỌC HY LẠP CỔ ĐẠI 9

1 Đêmôcrit 9

2 Platông 111

CHƯƠNG III: NHẬN XÉT CÁ NHÂN 14

1 Tư tưởng trị quốc của các trường phái triết học cổ đại Trung Quốc 14

2 Tư tưởng trị quốc của các triết gia Hy Lạp cổ đại 20

3 Tổng kết 2022

KẾT LUẬN 24

TÀI LIỆU THAM KHẢO 25

LỜI MỞ ĐẦU

Một quốc gia phồn thịnh hay suy vong đều phụ thuộc vào đường lối, chiếnlược trị quốc của giai cấp lãnh đạo Các quan điểm chính trị này thường bắtnguồn hoặc dựa trên các tư tưởng triết học Quan điểm của mỗi nhà triết học, mỗithời kỳ lại mỗi khác

Vào thời kỳ cổ đại, các tư tưởng triết học, các triết gia như trăm hoa đua nở

cả phương Đông và phương Tây đã tạo nên những thành tựu to lớn trong lịch sử

tư tưởng loài người Việc nghiên cứu các tư tưởng trị quốc ở thời đại này là cầnthiết để hiểu rõ hơn về các tư tưởng này cũng như tìm ra các giá trị thích hợp ứngdụng cho thời đại ngày nay

Đề tài này là một mảng bám sát vào nội dung chương trình học, việc nghiêncứu sẽ mở rộng kiến thức về cách nhìn nhận về việc trị quốc nói riêng và tưtưởng triết học nói chung của những nhà triết học cổ đại của cả phương Tây lẫnphương Đông Đây còn là cơ sở làm nền tảng cho các nghiên cứu về các tư tưởngtương tự nhưng ở các thời đại tiếp theo vì triết học có mang tính kế thừa, nhất làcác tư tưởng này lại là những thành tựu của thời đại Từ kết quả này có thể rút ranhững tư tưởng giá trị còn phù hợp để vận dụng vào công cuộc xây dựng, đổimới đất nước

Lần lượt chọn hai nền triết học tiêu biểu của phương Đông và phương Tây làTrung Quốc và Hy Lạp để tìm hiểu Ở mỗi nền triết học ta chọn ra các trườngphái, triết gia tiêu biều về quan điểm chính trị, cách trị quốc Đối với Trung Quốctiến hành nghiên cứu theo trường phái gồm Nho gia, Đạo gia, Mặc gia và Phápgia; Còn Hy Lạp chọn ra hai triết gia tiêu biểu là Đêmôcrit và Platông Mỗitrường phái và triết gia được giới thiệu cơ bản về nguồn gốc hình thành và pháttriển, khái quát lại các quan điểm và học thuyết Sau đó đi sâu vào phân tích quanđiểm chính trị, cách trị quốc của từng trường phái, triết gia Cuối cùng là tổng kết

so sánh và kết luận

CHƯƠNG I: TRIẾT HỌC TRUNG QUỐC CỔ ĐẠI

Lịch sử Trung Hoa cổ đại đầy biến động do chiến tranh diễn ra liên miên, xãhội loạn lạc kéo dài, đặc biệt là thời Xuân Thu – Chiến Quốc Thời Xuân Thukhoảng ba thế kỷ mà có gần 500 cuộc chiến tranh

Dù vậy, nhân dân Trung Hoa đã tạo nên một nền văn hóa rất rực rỡ với nhiều

hệ thống triết học nhằm đưa ra những phương cách giải quyết khác nhau chonhững vấn đề thực tiễn chính trị - đạo đức - xã hội mà thời đại đặt ra

Tư tưởng triết học có tính hệ thống được hình thành trong thời Xuân Thu –Chiến Quốc Đây là thời đại tư tưởng được giải phóng, tri thức được phổ cập,nhiều học giả đưa ra học thuyết của mình nhằm góp phần biến đổi xã hội, khắcphục tình trạng loạn lạc bấy lâu nay Có hàng trăm học giả với hàng trăm tác phẩm

ra đời, cho nên, thời này còn được gọi là thời Bách gia chư tử Trong đó có 6 họcphái lớn là Âm dương gia, Nho gia, Đạo gia, Mặc gia, Pháp gia, Danh gia

1 Triết học Nho Gia

a Giới thiệu sơ lược

Cơ sở của Nho gia được hình thành từ thời Tây Chu, đặc biệt với sự đónggóp của Chu Công Đán (hay Chu Công) Đến thế kỷ VI TCN, cuối thời XuânThu, Khổng Tử (551-479 TCN) là người sáng lập Nho gia Đến thời Chiến Quốc,Nho gia bị chia thành tám phái trong đó mạnh nhất là hai phái của Mạnh Tử vàTuân Tử, hai phái này hoàn thiện và phát triển Nho gia theo hai xu hướng khácnhau là duy tâm và duy vật trong đó dòng Nho gia Khổng - Mạnh có ảnh hưởngrộng và lâu dài nhất trong lịch sử Trung Hoa và một số nước lân cận Sang thờiTây Hán, Đổng Trọng Thư (179-104 TCN) dựa trên lợi ích giai cấp phong kiếnthống trị, khai thác lý luận Âm dương – Ngũ hành để hoàn chỉnh thêm Nho gia.Kinh điển của Nho gia là Tứ thư (Luận ngữ, Đại học, Trung dung, Mạnh Tử)

và Ngũ Kinh (Thư, Thi, Lễ, Dịch, Xuân Thu)

b Các quan điểm và học thuyết

* Học thuyết về Nhân – Lễ - Chính danh

Nhân: là yêu người, người có nhân là người biết yêu thương người khác, điều

gì mình không muốn thì đừng đem áp dụng cho kẻ khác

Lễ: Là trật tự kỷ cương của xã hội, xã hội nào có trật tự có kỷ cương thì có

lễ, là những quy phạm đạo đức, những quy tắc cư xử hàng ngày và những nghithức nhất định trong tế lễ (lễ nghi)

Chính danh: Trong cuộc sống mỗi người, mỗi một thời điểm có một cái danhnhất định, khi mang danh nào thì phải thực hiện cho bằng được những điều màdanh đó quy định

* Thiên mệnh

Vạn vật không ngừng biến hóa theo một trật tự không gì cưỡng lại được mànền tảng là thiên mệnh Sự hiểu biết được Thiên mệnh là điều kiện tiên quyết đểtrở thành con người hoàn thiện

* Đức trị

Khổng Tử quan niệm: một quốc gia muốn thịnh vượng thì người cầm quyềnphải thực hiện được 3 việc lớn (3 điều kiện làm cho xã hội ổn định): Thực túc,binh cường và dân tín

Phải biết dưỡng dân và giáo dân Người trị dân phải có đức và trị dân bằngđức Lấy đạo đức để răn dạy con người, ổn định xã hội, nâng cao đời sống vậtchất và tinh thần của nhân dân chứ không dùng đến cưỡng chế, trừng phạt

2 Triết học Đạo gia

a Giới thiệu sơ lược

Đạo gia được Lão Tử (thế kỷ VI TCN) sáng lập ra và sau đó được Trang Tử(369-286 TCN) phát triển thêm vào thời Chiến Quốc

Kinh điển của Đạo gia được tập trung lại trong bộ Đạo Đức kinh và bộ NamHoa kinh Đạo Đức kinh có khoảng 5000 từ do Lão Tử soạn gồm hai thiên nói vềĐạo và Đức Nam Hoa kinh gồm các bài do Trang Tử và một số người theo Đạogia viết Những tư tưởng triết học cơ bản của trường phái Đạo gia được thể hiệnchủ yếu trong lý luận về đạo và đức Lý luận này thể hiện quan niệm biện chứng

về thế giới và là cơ sở để Lão Tử xây dựng thuyết vô vi

b Các quan điểm và học thuyết

* Đạo và Đức

Đạo vừa để chỉ bản nguyên vô hình, phi cảm tính, phi ngôn từ, sâu kín,

huyền diệu của vạn vật, vừa để chỉ con đường, quy luật chung của mọi sự sinhthành, biến hóa xảy ra trong thế giới Đạo không chỉ là nguồn gốc, bản chất màcòn là quy luật của mọi cái đã, đang và sẽ tồn tại trong thế giới Đạo vừa mang tínhkhách quan vừa mang tính phổ biến.

Đức dùng để thể hiện sức mạnh tiềm ẩn của đạo, là hình thức nhờ đó vạn vậtđược định hình và phân biệt được với nhau, là cái lý sâu sắc để nhận biết vạn vật.Đạo sinh ra vạn vật, đức nuôi nấng, bảo tồn vạn vật Vạn vật nhờ đạo mà đượcsinh ra, nhờ đức mà thể hiện, và khi mất đi là lúc vạn vật quay trở về với đạo Đạosinh ra Một (khí thống nhất), Một sinh ra Hai (âm, dương đối lập), Hai sinh ra Ba(trời, đất, người), Ba sinh ra vạn vật

* Quan điểm biện chứng

Lão Tử cho rằng bất cứ sự vật nào cũng đều là thể thống nhất của hai mặt đốilập Chúng ràng buộc, bao hàm lẫn nhau và xung đột, đấu tranh, chuyển hóa lẫnnhau tạo ra sự thay đổi, biến hoá không ngừng của vạn vật trong vũ trụ Tuy nhiên,theo Lão Tử, sự đấu tranh, chuyển hóa của các mặt đối lập này không làm xuấthiện cái mới, mà là theo vòng tuần hoàn khép kín

Lão Tử khẳng định càng tách xa đạo, xã hội càng chứa nhiều mâu thuẫn Mâuthuẫn là tai họa của xã hội Vì vậy, để xoá bỏ tai họa cho xã hội, phải thủ tiêu mâuthuẫn trong xã hội bằng cách đẩy mạnh một trong hai mặt đối lập để tạo ra sựchuyển hóa theo quy luật phản phục, hay cắt bỏ một trong hai mặt đối lập để làmcho mặt đối lập kia tự mất đi theo quy luật quân bình

* Thuyết vô vi

Vô vi là sống và hành động theo lẽ tự nhiên, thuần phác, không giả tạo, không

gò ép trái với bản tính của mình và ngược với bản tính của tự nhiên; là từ bỏ tínhtham lam, vị kỷ, tư lợi để không làm mất đức

* Quan điểm trị quốc

Lão Tử cho rằng hành động hay nhất là đừng can thiệp đến việc đời; nhưng,nếu đời cần ta phải làm thì ta hãy làm cái không làm một cách kín đáo, khéo léo.Ông coi đây là giải pháp an bang tế thế Bậc thánh nhân trị vì thiên hạ phải bằng lẽ

tự nhiên của đạo vô vi Ông chủ trương xóa bỏ hết mọi ràng buộc về mặt đạo đức,

pháp luật đối với con người để trả lại cho con người bản tính tự nhiên vốn có Lão

Tử mơ ước đưa xã hội trở về thời đại nguyên thuỷ chất phác, cô lập cá nhân với

xã hội để hoà tan con người vào đạo (tự nhiên) Ông chủ trương xây dựng nướcnhỏ, dân ít, có thuyền xe nhưng không đi, có gươm giáo nhưng không dùng, bỏvăn tự, từ tư lợi, không học hành

3 Triết học Mặc gia

a Giới thiệu sơ lược

Mặc gia là một trường phái triết học do Mặc Tử (479-381 TCN) sáng lập,phát triển qua hai giai đoạn: Mặc Tử và giai đoạn Hậu Mặc, phản ánh nguyệnvọng của tầng lớp dân cư tự do, sản xuất nhỏ và tiểu chủ

b Các quan điểm và học thuyết

* Bản thể luận và triết lý về đạo đức

Xuất phát từ thế giới quan duy tâm, Mặc Tử không chỉ tin có Trời mà còn tin

có quỷ thần nhưng lại chống thuyết Thiên mệnh của Nho gia và đưa ra thuyếtThiên ý – minh quỷ Theo ông, ý trời luôn muốn mọi người cùng thương yêu nhau,làm lợi cho nhau nhưng sự giàu - nghèo, thọ - yểu, hạnh phúc - bất hạnh khôngphải do thiên mệnh mà là do nhân tạo Nếu con người luôn nỗ lực làm việc, biếtthực hành tiết kiệm tiền của thì nhất định sẽ giàu có

Ông đưa ra thuyết kiêm ái là là yêu hết thẩy mọi người như thể yêu mình vàloại bỏ sự chia rẽ, phân biệt, thù ghét; kiêm ái là làm lợi, trừ hại cho mọi người…Nếu Nho gia đối lập nghĩa với lợi, thì Mặc gia coi nghĩa là danh, lợi là thực; chúnghoàn toàn thống nhất với nhau Việc làm không có lợi là việc làm bất nghĩa

Ông phản đối đường lối lễ trị, và đòi hỏi thực hiện thượng đồng, thượng hiền,tiết dụng, tiết táng, phi nhạc, thiên ý – minh quỷ, kiêm ái, phi công Thượng đồng

có nghĩa là thống nhất tư tưởng và hành động của mọi người trong xã hội, tán đồng

từ dưới lên trên, trên dưới tình ý thông nhau Thượng hiền có nghĩa là tiến cử và sửdụng người tài giỏi trong việc công Ai tài thì được làm quan Quan dốt kém thì bịphế bỏ, mà không kể thuộc giai cấp nào…

* Quan niệm về nhận thức luận

Ông bác bỏ thuyết thiên mệnh và đưa ra thuyết Tam biểu Theo thuyết này,

muốn xác định một cái gì đó đúng hay sai, cần phải: một là, xem nó có cái gốc(căn cứ lịch sử) như thế nào; hai là, xem nó có cái nguồn (ý kiến của trăm họ) rasao; và ba là, xem nó có cái dụng (có lợi cho nhà nước, cho trăm họ) hay không

4 Triết học Pháp gia

a Giới thiệu sơ lược

Quản Trọng (?-645 TCN) là người khởi xướng Pháp gia, chủ trương khôngdùng nhân nghĩa mà dùng hình pháp để cai trị đất nước

Sang thời Chiến Quốc, tư tưởng pháp trị được phát triển bởi: Thận Đáo

(370-290 TCN) chủ trương dùng thế, Thân Bất Hại (401-337 TCN) chủ trương dùngthuật và Thương Ưởng chủ trương dùng pháp Cuối thời Chiến Quốc, Hàn Phi

Tử (280-233 TCN) tổng hợp ba quan điểm và pháp, thế, thuật thành một họcthuyết có tính hệ thống và trình bày trong sách Hàn Phi Tử

b Các quan điểm và học thuyết

Thừa nhận tính quy luật của những lực lượng khách quan gọi là lý Lý chiphối mọi sự vận động của tự nhiên và xã hội Ông yêu cầu con người phải nắm lấycái lý của vạn vật luôn luôn biến hóa mà hành động cho phù hợp

Thừa nhận sự biến đổi của đời sống xã hội nên không có khuôn mẫu chungcho mọi xã hội Người thống trị phải căn cứ vào nhu cầu khách quan của lịch sử,dựa vào đặc điểm của thời thế mà lập ra chế độ, đặt ra chính sách, vạch ra cách trịnước sao cho thích hợp Ông cho rằng, không có một thứ pháp luật nào luôn luônđúng với mọi thời đại

Do bản tính con người là ác và do trong xã hội người tốt cũng có nhưng ít, còn

kẻ xấu thì rất nhiều nên muốn xã hội yên bình, không nên trông chờ vào số ít,mong chờ họ làm việc thiện (nhân nghĩa trị), mà phải xuất phát từ số đông, ngănchận không cho họ làm điều ác (pháp trị)

Phép trị quốc của Hàn Phi Tử là một học thuyết có nội dung hoàn chỉnh đượctổng hợp từ pháp, thế và thuật; trong đó, pháp là nội dung của chính sách cai trị,thế và thuật là phương tiện để thực hiện chính sách đó Cả ba pháp, thế, thuật đều

là công cụ trị nước của bậc đế vương

Pháp được hiểu là qui định, luật lệ có tính chất khuôn mẫu mà mọi người trong

xã hội phải tuân theo; là tiêu chuẩn khách quan để định rõ danh phận, trách nhiệmcủa con người trong xã hội

Thế được hiểu là địa vị, thế lực, quyền uy của người cầm đầu chính thể Địa

vị, thế lực, quyền uy đó của người trị vì phải là độc tôn Theo Hàn Phi Tử, thếquan trọng đến mức có thể thay thế vai trò của bậc hiền nhân Muốn thi hành đượcpháp thì phải có thế Pháp và thế không tách rời nhau

Thuật là phương pháp, thủ thuật, cách thức, mưu lược khiển việc, khiến người

ta triệt để thực hiện mệnh lệnh mà không hiểu người sai dùng họ như thế nào.Thuật gồm ba mặt là bổ nhiệm, khảo hạch và thưởng phạt Hàn Phi Tử đòi hỏi vuaphải dùng pháp như trời, dùng thuật như quỷ Pháp được công bố rộng rãi trongdân, còn thuật là cơ trí ngầm, là thủ đoạn của vua được giấu kín Nhờ thuật mà vuachọn được người tài năng, trao đúng chức vụ quyền hạn, và loại được kẻ bất tài

CHƯƠNG II: TRIẾT HỌC HY LẠP CỔ ĐẠI

1 Giới thiệu

Hi Lạp cổ đại là một quốc gia rộng lớn và sớm chuyển sang chiếm hữu nô lệ

có một nền công thương nghiệp phát triển, một nền văn hóa tinh thần phong phú

đa dạng Lịch sử Hy Lạp cổ đại trải qua 4 thời kỳ: thời kỳ Cờrét – Myxen, thời

kỳ Hôme, thời kỳ thành bang và thời kỳ Maxêđôin Chính Chế độ chiếm hữu nô

lệ đã tạo cơ sở cho sự phân hóa lao động và đề cao lao động trí óc, coi thường laođộng chân tay Điều này thúc đẩy sự hình thành tầng lớp trí thức biết xây dựng và

sử dụng hiệu quả tư duy lý luận để nghiên cứu triết học và khoa học

Triết học Hy Lạp cổ đại được coi là đỉnh cao của nền văn minh cổ đại, là mộttrong những điểm xuất phát của lịch sử triết học thế giới và có những đặc điểmsau:

Một là, triết học Hy Lạp cổ đại thể hiện thế giới quan, ý thức hệ và phươngpháp luận của giai cấp chủ nô thống trị

Hai là, trong triết học Hy Lạp cổ đại có sự phân chia và đối lập rõ ràng giữacác trào lưu, trường phái duy vật - duy tâm, biện chứng - siêu hình, vô thần - hữuthần Trong đó, điển hình là cuộc đấu tranh giữa trào lưu duy vật của Đêmôcrít

và trào lưu duy tâm của Platông, giữa trường phái siêu hình của Pácmênít vàtrường phái biện chứng của Hêraclít …

Ba là, triết học Hy Lạp cổ đại gắn bó mật thiết với khoa học tự nhiên để tổnghợp mọi hiểu biết về các lĩnh vực khác nhau nhằm xây dựng bức tranh về thế giớinhư một hình ảnh chỉnh thể thống nhất mọi sự vật, hiện tượng xảy ra trong nó.Các nhà triết học đồng thời là các nhà khoa học tự nhiên, họ quan sát trực tiếpcác hiện tượng tự nhiên để rút ra những kết luận triết học

Bốn là, tuy chưa trình bày chúng thành một hệ thống lý luận chặt chẽ nhưngtriết học Hy Lạp cổ đại đã xây dựng nên phép biện chứng chất phác

Năm là, triết học Hy Lạp coi trọng vấn đề con người

5 Đêmôcrít

a Giới thiệu sơ lược

Sinh trưởng trong một gia đình chủ nô dân chủ ở thành Apđe, Đêmôcrít

(460-370 TCN) sớm tiếp xúc với nhiều nền văn hóa trong khu vực, am hiểu nhiều lĩnhvực khoa học và viết khoảng 70 tác phẩm Là bộ óc bách khoa đầu tiên của HiLạp, là đại biểu kiệt xuất nhất của chủ nghĩa duy vật và tầng lớp chủ nô dân chủthời cổ Hi Lạp, Đêmôcrít đã xây dựng trường phái nguyên tử luận, một hệ thống lýluận chặt chẽ và có sức thuyết phục.

b Các quan điểm và học thuyết

* Thuyết nguyên tử

Theo ông, vũ trụ được cấu thành bởi hai thực thể đầu tiên là nguyên tử và chânkhông Nguyên tử là những hạt vật chất cực nhỏ, không nhìn thấy, không phânchia được, không biến đổi, luôn vận động và tồn tại vĩnh viễn Nguyên tử giốngnhau về chất nhưng khác nhau về hình dạng, về kích thước, về tư thế Chân không(không gian trống rỗng) không có kích thước và hình dáng, nhưng vô tận và duynhất; nó là điều kiện cần thiết cho sự vận động của nguyên tử Trong chân không,nguyên tử vận động theo nhiều hướng, nhiều kiểu Các nguyên tử, khi cố kết tụ lạithì sự vật được tạo thành, và khi chúng tách rời nhau ra thì sự vật biến mất

Nguyên tử vận động trong chân không theo luật nhân quả mang tính tất nhiêntuyệt đối Trong thế giới, mọi sự vật, hiện tượng xảy ra đều theo lẽ tất nhiên; vìvậy, bản tính thế giới là tất nhiên Sự thiếu hiểu biết, sự bất lực trong nhận thứccủa con người mới sinh ra cái ngẫu nhiên; ngẫu nhiên mang tính chủ quan

* Quan niệm về nhận thức

Đêmôcrít cho rằng, mọi nhận thức của con người đều có nội dung chân thực,nhưng mức độ rõ ràng, đầy đủ của chúng khác nhau Ông chia nhận thức chân thựccủa con người ra làm hai dạng có liên hệ mật thiết với nhau là nhận thức mờ tối dogiác quan mang lại, tức nhận thức cảm tính, và nhận thức sáng suốt do suy đoánđem đến, tức nhận thức lý tính Nhận thức mờ tối chỉ cho ta biết được dáng vẻ bềngoài của sự vật Muốn khám phá ra bản chất của sự vật cần phải tiến hành nhậnthức lý tính

* Quan niệm về đạo đức - xã hội

Đêmôcrít cho rằng đạo đức học giúp làm rõ số phận, cuộc sống và hướng dẫnhành vi, thái độ của từng con người Sự hiểu biết là cơ sở của hành vi đạo đức

Sống đúng mực, ôn hòa, không gây hại cho mình và cho người là sống có đạo đức.Hạnh phúc của con người là trạng thái mà trong đó con người sống trong sự hưởnglạc vừa phải trong sự thanh thản của tâm hồn tự do Mặc dù Đêmôcrít coi hạnhphúc hay bất hạnh, tốt hay xấu… đều phải dựa trên nghề nghiệp, nhưng ông luônphản đối sự giàu có quá đáng, phản đối sự trục lợi bất lương, bởi vì chúng là cộinguồn dẫn tới sự bất hạnh cho con người Ông luôn đề cao những hành động vịnghĩa cao thượng của con người, bởi vì chỉ có những hành vi đầy nghĩa khí mớilàm cho con người trở thành vĩ đại.

Theo Đêmôcrít, con người lúc đầu sống theo bầy đàn nhưng do nhu cầu giaotiếp mà có tiếng nói; do nhu cầu ăn ở mà có nhà cửa, quần áo, biết chăn nuôi, sănbắn, trồng trọt ; nghĩa là, nhu cầu vật chất để tồn tại và phát triển của con người làđộng lực phát triển xã hội

Là đại biểu của tầng lớp chủ nô dân chủ, Đêmôcrít luôn xuất phát từ quanniệm duy vật để bảo vệ quyền lợi của tầng lớp mình, bảo vệ chế độ dân chủ chủ

nô Theo ông, chế độ dân chủ chủ nô phải gắn liền với nền thương mại và sản xuấtthủ công, nhưng nó cũng phải gắn liền với tình thân ái, với tính ôn hòa và lợi íchchung của công dân tự do, chứ không phải của nô lệ Nô lệ cần phải tuân theomệnh lệnh của ông chủ Nhà nước cộng hòa dân cử là nền tảng của chế độ dân chủchủ nô phải biết tự điều hành hoạt động của mình theo các chuẩn mực đạo đức vàpháp lý Quản lý nhà nước phải coi như một nghệ thuật mang lại cho con ngườihạnh phúc, vinh quang, tự do và dân chủ

6 Platông

a Giới thiệu sơ lược

Platông (427-347 TCN) sinh trưởng trong một gia đình chủ nô quý tộc ở thành

phố Aten Ông là nhà triết học duy tâm khách quan kiệt xuất nhất thời cổ Hi Lạp

và cũng là đại biểu trung thành của tầng lớp chủ nô quý tộc Platông chịu ảnhhưởng bởi tư tưởng của Pácmênít, Pytago, đặc biệt là của Xôcrát Platông là ngườixây dựng Viện hàn lâm Aten và viết nhiều tác phẩm như Biện hộ cho Xôcrát, Đốithoại, Bữa tiệc, Chế độ cộng hòa, Luật pháp Platông đã xây dựng chủ nghĩa duytâm khách quan với nội dung chính là thuyết ý niệm với giá trị bên trong là phép

biện chứng của khái niệm, và nhiều tư tưởng sâu sắc khác về đạo đức chính trị

là khuôn mẫu của sự vật Còn sự vật là cái được sản sinh, có sau, là cái bóng được

mô phỏng, sao chép lại từ ý niệm Bất cứ sự vật nào cũng xuất hiện từ ý niệm và

có quan hệ ràng buộc với ý niệm…

Theo ông, sự sinh thành thế giới sự vật xảy ra gắn liền với 4 yếu tố cơ bản là:tồn tại (ý niệm), không tồn tại (vật chất), con số (quan hệ tỷ lệ), sự vật cảm tính.Chính sự tồn tại của ý niệm thông qua quan hệ tỷ lệ của các con số tác động vào sựkhông tồn tại của vật chất sinh ra sự vật cảm tính Thần tạo hóa đã kiến tạo ra thếgiới sự vật hữu hình cảm tính bằng cách mô phỏng theo thế giới ý niệm Thần linh

là linh hồn vũ trụ; thần linh xuất hiện dưới dạng các tinh tú và chỉ được nhận thứcbằng chính linh hồn vũ trụ trong con người (lý trí) Thần linh mang lại sự sống chotất cả sinh vật và cả bản thân thần linh Đối với Platông, thần linh là thước đo củavạn vật Con người là sự kết hợp của thể xác khả tử với linh hồn bất tử Thể xácđược cấu thành từ đất, nước, lửa, không khí nên nó chỉ tồn tại thoáng qua và là nơitrú ngụ tạm thời của linh hồn

Linh hồn của con người , theo Platông, là sản phẩm của linh hồn vũ trụ được

Thượng đế tạo ra từ lâu; chúng ngự trị trên các vì sao trời, sau đó, dùng cánh bayxuống nhập vào thể xác của con người; khi nhập vào thể xác, nó quên hết quá khứ.Linh hồn của con người bao gồm 3 bộ phận: cảm giác, ý chí và lý trí Trong 3 bộphận của linh hồn chỉ có lý trí là bất tử Hoạt động cơ bản của linh hồn là nhậnthức

Nhận thức là sự hồi tưởng của lý trí về những gì nó đã từng chiêm ngưỡng

được trong thế giới ý niệm nhưng lãng quên Nhận thức chân lý thực chất là khám