Bài giảng triết học CHƯƠNG 2: CHỦ NGHĨA DUY VẬT BIỆN CHỨNG

Bản thể của vạn vật được quy 5 tố chất căn bản, tồn tại trong mối quan hệSINH – KHẮC – THỪA - VŨTHUYẾT NGŨ HÀNH MỘT SỐ QUAN NIỆM TRƯỚC MÁC VỀ VẬT CHẤT... Mọi tồn tại trong thế giới đều đ

Triết học

Ấn ĐộTrung Quốc

Hy Lạp

để dẫn dắt con người đến với lẽ

phải

Triết học là gì?

Triết học là hệ thống tri thức

lý luận chung nhất của con người về thế giới; về vị trí, vai trò của con người trong

thế giới ấy

Nguồn gốc ra đời của triết học

Nguồn gốc nhận

thức

Con người phải có một vốn hiểu biết nhất định và đạt đến khả năng rút ra được cái chung trong muôn vàn những sự kiện, hiện tượng

học ra đời

Vấn đề cơ bản của triết học

Giữa ý thức với vật chất, cái nào có trước, cái nào

có sau, cái nào quyết

định cái nào?

Giữa ý thức với vật chất, cái nào có trước, cái nào

có sau, cái nào quyết

Chủ nghĩa duy tâm

Khả tri luận

Bất khả tri luận

Chủ nghĩa duy tâm

Sự xem xét phiến diện, tuyệt đối hóa, thần thánh hóa một mặt, một đặc tính nào đó của quá trình nhận thức và

thường gắn với lợi ích của các giai cấp, tầng lớp áp bức, bóc lột nhân dân lao động, CNDT có mối quan hệ mật thiết với tôn giáo để cùng tồn tại và phát triển

Chủ nghĩa duy tâm khách quan

Tinh thần, ý thức có trước, tồn tại một cách khách quan, không phụ thuộc vào bản thân con người, những thực thể tinh thần ấy là “ý niệm tuyệt đối”,

“tinh thần tuyệt đối”, “lý tính thế giới”…

Chủ nghĩa duy tâm chủ quan

Mọi sự vật, hiện tượng là sự

“phức hợp những cảm giác” của

cá nhân, nó phủ nhận sự tồn tại

khách quan của hiện thực

là kết quả nhận thức của các nhà triết học duy vật cổ đại, đưa

ra những kết luận mang nặng tính trực quan nên ngây thơ,

lập và tĩnh tại

Do Mác và Awngghen xây dựng vào những năm 40 của thế kỷ XIX, được Lê nin tiếp tục phát triển, là đỉnh cao của chủ nghĩa

duy vật

Bản thể của vạn vật được quy 5 tố chất căn bản, tồn tại trong mối quan hệ

SINH – KHẮC – THỪA - VŨTHUYẾT NGŨ HÀNH

MỘT SỐ QUAN NIỆM TRƯỚC MÁC VỀ VẬT CHẤT

MỘT SỐ QUAN NIỆM TRƯỚC MÁC VỀ VẬT CHẤT

Talet (624 – 547 Tr.CN)

Nước là bản chất chung của mọi vật, mọi hiện tượng trong thế giới Mọi cái trên thế gian đều khởi nguồn từ nước và khi bị phân hủy lại biến thành

nước

MỘT SỐ QUAN NIỆM TRƯỚC MÁC VỀ VẬT CHẤT

Anaximen (585 – 524 Tr.Cn)

Không khí là bản nguyên của mọi sự vật hiện tồn

“Thế giới vật chất đã, đang và sẽ vĩnh viễn là ngọn lửa bất diệt,

bùng cháy lên và lụi tàn theo Logos của nó”

Mọi tồn tại trong thế giới đều được tạo nên từ các nguyên tử

- phần tử cuối cùng không thể phân chia – giữ vai trò là bản

nguyên của thế giới

Mô hình nguyên tử của Đemocrrit

và mô hình nguyên tử của Vật lý học hiện đại

Bản nguyên của thế giới không phải là nguyên tử ???

W Rơnghen đã phát hiện ra tia X

vào năm 1895

“Vật chất là phạm trù

triết học dùng để chỉ

thực tại khách quan,

được đem lại cho con

người trong cảm giác,

được cảm giác chép lại,

Định nghĩa vật chất của Lênin

dạng cụ thể của vật chất

Định nghĩa vật chất của Lênin

ta thường quy khái niệm ấy về một khái niệm khác rộng lớn hơn, rồi từ đó chỉ ra những dấu hiệu, những đặc điểm cơ bản của khái niệm cần định nghĩa; VD: Hình bình hành là một tứ giác có các cặp cạnh đối song song; con người là động vật có

ý thức), Lênin đặt đối lập vật chất với ý thức – một phạm trù rộng tương đương

với nó.

Định nghĩa của Lênin về vật chất

và không lệ thuộc vào cảm giác, ý thức

của con người

• Vật chất tồn tại thông qua các dạng cụ

thể của vật chất

• Trong mối quan hệ với ý thức, vật chất

là cái có trước, ý thức là cái có sau, vật

chất quyết định ý thức.

Định nghĩa vật chất của Lênin

cụ thể ấy

• Tồn tại vật chất là tồn tại dưới dạng các sự vật cảm tính, tức dưới các dạng cụ thể mà giác quan của con người có thể nhận thức một cách trực

tiếp hoặc gián tiếp

Từ các hình thức vật chất tự nhiên chưa có đặc tính của

sự sống với những cấu trúc từ vĩ mô đến vi mô

đến vật chất tự nhiên có đặc tính của sự sống hết sức đa dạng trong giới tự nhiên

và sự xuất hiện của con người với những hình thức tổ chức xã hội hết

sức đa dạng trong lịch sử tiến hóa hàng vạn năm qua đến nay.

Ý nghĩa của định nghĩa vật chất của Lênin

Chống lại quan điểm duy tâm và

trường phái bất khả tri

Khắc phục triệt để tính chất trực

quan, siêu hình, máy móc trong

quan niệm về vật chất trước Mác

Khắc phục được cuộc khủng hoảng trong vật lý học cuối thế kỷ

XIX, đầu thế kỷ XX.

Xây dựng quan điểm duy vật biện

chứng trong lĩnh vực xã hội

Vận động

Trong cuộc sống: Vận động là sự di chuyển vị trí của sự vật trong không

• “Là thuộc tính cố hữu, là phương thức tồn tại của vật chất”

Ăngghen

Vận động

CNDV biện chứng: Vận động của vật chất là tự thân vận động, mỗi sự vật, hiện tượng bao gồm các yếu tố, các mặt, các quá trình trong sự tác động, liên hệ với nhau Nhờ sự tác động qua lại giữa các mặt, các quá trình đó dẫn tới sự biến đổi nói chung.

Vận động vật lý

Là sự di chuyển vị trí của các vật thể

Là sự vận động của các phân tử, các hạt

cơ bản, các quá trình nhiệt, điện từ…

Là sự vận động của các nguyên tử, các quá trình phân giải và hóa hợp của các chất

Thể hiện ở hoạt động sống của cơ thể, sự trao đổi giữa cơ thể sống và môi trường

Là quá trình biến đổi và thay thế của các hình thái kinh tế - xã hội

Chuyển dịch vị trí của vật thể trong không gian

F = G.m1m2/r2

E = mc2

88Ra226 ======> 86Rn222 + 2He4

NaOH + HCl = NaCl + H2O

Fe + H2SO4 = FeSO4 + H2

Từ phương thức sinh tồn sơ khai của loài người đến phương thức hiện đại

Thời bao cấp

Đổi mới và hội nhập

KHÔNG GIAN, THỜI GIAN

- Không gian là những hình thức tồn tại của vật chất biểu hiện những thuộc tính như: cùng tồn tại và tách biệt, có kết cấu và quảng tính

- Thời gian là hình thức tồn tại của vật chất bao gồm những thuộc tính: độ sâu của sự biến đổi, trình tự xuất hiện và mất đi của các sự vật, các trạng thái khác nhau trong thế giới vật chất

TÍNH THỐNG NHẤT VẬT CHẤT CỦA THẾ GIỚI

Chỉ có một thế giới duy nhất và thống nhất là thế giới vật chất Thế giới vật chất tồn tại khách quan, có trước và độc

lập với ý thức con người

Mọi bộ phận của thế giới vật chất đều có mối liên hệ thống

nhất với nhau

Thế giới vật chất tồn tại vĩnh viễn, vô hạn, vô tận.

NGUỒN GỐC CỦA Ý THỨC

Bộ óc con người là sản phẩm của quá trình tiến hóa lâu dài về mặt sinh học, xã hội Bộ óc con người có thuộc tính phản ánh , thuộc tính cơ bản của mọi dạng vật chất.

P/a Vật lý Mặt nước có khả năng phản ánh vật:

P/a ý thức: NC khoa học (NC bản chất AS)

P/a ý thức: sự hình thành kinh nghiệm LĐ:

săn bắn, dùng lửa, …

tính cảm ứng: phản xạ của co đồng tử mắt khi nhìn ánh sáng

mặt trời

Trong chính quá trình lao động và giao tiếp đã làm hình thành và phát triển ngôn ngữ

Từ ngôn ngữ thông thường đến ngôn ngữ khoa học

Từ nghiên cứu khám phá bản chất di truyền, biến dịcủa sự sống, các nhà khoa học công nghệ Sinh học

có thế sáng tạo ra các giống mới

Ngày nay, tác dụng năng động sáng tạo của ý thức được thể hiện tiêu biểu ở vai trò của tri thức khoa học – công nghệ cao đối với thực tiễn phát triển KT-XH.

Đó là sự ra đời của các khu công nghệ cao ở các quốc gia, bắt đầu từ nước Mỹ

BẢN CHẤT CỦA Ý THỨC

Tiếp cận theo chiều

sâu của thế giới nội

tâm con người

Tự ý thức: con người tự nhận thức bản thân mình như một thực thể hoạt đọng có cảm

giác, tư duy, đọa đức, ví trí…

Tiềm thức:những hoạt động tâm lý tự động diễn ra bên ngoài sự kiểm soát của chủ thể, liên quan trực tiếp đến hoạt động tâm lý của

MỐI QUAN HỆ GIỮA VẬT CHẤT VÀ Ý THỨC

VAI TRÒ CỦA VẬT CHẤT ĐỐI VỚI Ý THỨC

- Trong mối quan hệ với ý thức, vật chất là cái có trước, ý thức là cái có sau, vật chất là nguồn gốc của ý thức, quyết định ý thức

- Ý thức là sản phẩm của một dạng vật chất có tổ chức cao là bộ óc con người nên chỉ khi có con người mới có ý thức Bản thân con người lại là sản phẩm của quá trình phát triển lâu dài của thế giới vật chất => vật chất có trước, ý thức có sau

- Nguồn gốc của ý thức( nguồn gốc tự nhiên và xã hội) là vật chất hoặc là

những dạng tồn tại của vật chất=> vật chất là nguồn gốc của ý thức

- Ý thức là sự phản ánh thế giới vật chất, là hình ảnh chủ quan của thế giới vật chất nên nội dung của ý thức được quyết định bởi vật chất

MỐI QUAN HỆ GIỮA VẬT CHẤT VÀ Ý THỨC

VAI TRÒ CỦA Ý THỨC ĐỐI VỚI VẬT CHẤT

- Trong mối quan hệ với vật chất, ý thức có thể tác động lại vật chất thông qua hoạt động thực tiễn của con người

- Thông qua những hoạt động vật chất của con người, ý thức làm thay đổi thế giới vật chất ( ý thức trang bị cho con người tri thức về thực tại khách quan, trên cơ sở ấy con người xác định mục tiêu, đề ra phương hướng, xây dựng kế hoạch, lựa chọn phương pháp, công cụ, biện pháp… để thực hiện mục tiêu)

- Khi con người nhận thức đúng, có tri thức khoa học, có tình cảm cách mạng,

có nghị lực, có ý chí => ý thức tác động tích cực đối với vật chất, thế giới được cải tạo, con người có năng lực vượt qua được những thử thách

- Khi ý thức của con người phản ánh không đúng hiện thực khách quan, bản chất, quy luật khách quan=> ý thức có tác động tiêu cực đối với vật chất

- Ý thức định hướng cho hoạt động của con người, ý thức có thể quyết định hành động của con người đúng hay sai, hiệu quả hay không hiệu quả, thành công hay thất bại

Trong nhận thức và thực tiễn cần phải luôn luôn xuất phát từ thực tế khách quan, nhận thức và hành động theo quy luật;

chống chủ quan duy ý chí

Đồng thời phải phát huy tính năng động sáng tạo chủ quan trong phạm vi điều kiện khách quan

Bệnh chủ quan duy ý chí trong việc thực hiện kế hoạch phát triển kinh tế (1976 – 1980)

1 9 7 7 1 9 7 8 1 9 7 9 1 9 8 0 B Q

Tốc độ Tăng trưởng hàng năm GDP giai đoạn 1977 - 1980

Cửa hàng thịt

Cửa hàng lương thực

Tem phiếu

THỰC HIỆN CHẾ

ĐỘ BAO CẤP TRÀN LAN

ĐẠI HỘI ĐẠI BIỂU TOÀN QUỐC LẦN VI CỦA ĐẢNG 12 – 1986

“Đại hội của quyết tâm đổi mới và đoàn kết tiến lên”

BỐN BÀI HỌC LỚN ĐƯỢC TỔNG KẾT TRONG ĐẠI HỘI VI