Hiểu biết về vị trí và đối tượng nghiên cứu của môn Thủ công – Kĩ thuật ở tiểu học Phân tích được chương trình môn Thủ công – Kĩ thuật ở tiểu học: mục tiêu, nội dung các chủ đề, mức độ cần đạt (chuẩn kiến thức, kĩ năng), phương pháp – phương tiện dạy học, hình thức tổ chức dạy học, đánh giá (chương trình hiện hành và chương trình 2018) Thực hành thiết kế được các chủ đề Thủ công – Kĩ thuật, Thực hành thiết kế được một số kế hoạch bài học môn Thủ công – Kĩ thuật theo hướng tiếp cận phẩm chất, năng lực.
Trang 1PHƯƠNG PHÁP DẠY HỌC MÔN THỦ CÔNG – KĨ THUẬT
PHẦN 1: CÂU HỎI NGHIÊN CỨU
Câu 1: Hãy trình bày đối tượng, nhiệm vụ dạy học môn Thủ công-Kĩ thuật ở Tiểu
học?
Trả lời:
a.Đối tượng dạy học môn Thủ công – Kĩ thuật ở tiểu học
- Phương pháp dạy học (PPDH) Thủ công-Kĩ thuật là một bộ phận của khoa họcgiáo dục nghiên cứu quá trình dạy học thủ công, kĩ thuật ở tiểu học nhằm đạt mụcđích dạy học
- Đối tượng của PPDH Thủ công-Kĩ thuật thực chất là quá trình giáo dục thôngqua các hoạt đông dạy học môn Thủ công-Kĩ thuật, được xác định về mục đích,nội dung, phương pháp dạy học và các điều kiện dạy học, góp phần đạt được mụctiêu đào tạo của nhà trường tiểu học
Như chúng ta đã biết, quá trình học tập gồm các thành phần quan trọng quan hệhữu cơ Đó là:
+ Môn học: Bao gồm tất cả những gì cần dạy cho học sinh (kiến thức lí thuyết vàthực hành, kĩ năng, kĩ xảo, năng lực nhận thức, năng lực hành động, thế giới quan
và nhân sinh quan) Đó là những kiến thức cơ bản và nền tảng của quá trình họctập kĩ thuật tiếp tục sau này đối với học sinh Tiểu học Nội dung cùa môn họcđược quy định bởi chương trình và sách giáo khoa
+Việc dạy: Là hoạt động của thầy, đó là những phương pháp, hình thức tổ chứcdạy học và những nhiệm vụ sư phạm tương ứng cần thiết
+Việc học: Đó là hoạt động nhận thức của học sinh dưới sự chỉ đạo của giáo viênnhằm nắm vững kiến thức, kĩ năng, kĩ xảo, hình thành nhân cách (đây là mụcđích của qúa trình dạy học)
+ Những điều kiện đảm bảo cho quá trình dạy học Thủ công-Kĩ thuật đạt hiệuquả: Gồm cơ sở vật chất, tài liệu học tập
Vậy đối tượng của PPDH Thủ công-Kĩ thuật thực chất là quá trình giáo dục thôngqua các hoạt động dạy học môn Thủ công-Kĩ thuật, được xác định về mục đích,nội dung, phương pháp dạy và học và các điều kiện dạy học, góp phần đạt đượcmục tiêu đào tạo cùa nhà trường Tiểu học.Nó lí giải cụ thể các vần để:
- Dạy và học Thủ công-Kĩ thuật ở tiểu học để làm gì? (mục đích - nhiệm vụ mônThủ công-Kĩ thuật ở tiểu học)
- Dạy và học cái gì? (nội dung môn Thủ công-Kĩ thuật ở tiểu học)
- Dạy và học như thế nào? (nguyên tắc, quy luật, phương pháp, hình thức tổ chứcdạy và học trong mối quan hệ qua lại)
b Nhiệm vụ dạy học môn Thủ công – Kĩ thuật ở tiểu học:
* Nhiệm vụ chung:
- Nghiên cứu quá trình dạy học Thủ công-Kĩ thuật ở trường Tiểu học để lảm rõbản chất và tìm ra những quy luật của nó
Trang 2- Phát hiện các đặc điểm cơ bản của quá trình dạy học Thủ công-Kĩ thuật làm cơ
sở để thiết kế bài học, lựa chọn PPDH và xây dựng cơ sở ỉí luận đề nâng cao chấtlượng của quá trình này
Cụ thể là:
+ Môn học: Xác định mục đích dạy học Thủ công-Kĩ thuật ờ Tiểu học (cần chỉ rõđược yêu cầu nhiệm vụ môn Thủ công-Kĩ thuật ờ Tiểu học), các yêu cầu đối vớitừng lớp và cả bậc học về các mặt: kiến thức, các kĩ năng cơ bản, hình thành vàphát triển nhân cách cho học sinh Xác định nội đung môn Thủ công-Kĩ thuật ởTiểu học (chỉ rõ được cơ sở khoa học của chương trình, sách giáo khoa và các nộidurig cụ thể của từng mạch kiến thức theo từng lớp)
+ Về mặt giảng dạy: Bằng nghiên cứu lí luận và thực tiễn để tìm ra những phươngpháp và hình thức đạy học tổí ưu nhất, đảm bảo phát triển tư đuy, năng
lực nhận thức và hành động cũng như ý thức tự lực, tích cực của học sinh
+ Về mặt học tập: Nghiên cứu và giải quyết những con đường tiếp cận tri thứcnhanh nhất dựa trên đặc điểm quá trình dạy học Thủ công-Kĩ thuật
+ Môn PPDH Thủ công-Kĩ thuật có nhiệm vụ : nghiên cứu, thiết kế, chế tạonhững đồ dùng dạy học, đồng thời nghiên cứu sử dụng các phương tiện kĩ thuậthiện đại trong dạy học Thủ công-Kĩ thuật như băng hình, bản trong, phần mềmdạy học trên máy tính điện tử
Vậy: Phát hiện ra những mối liên hệ biện chứng tất yếu và có tính quy luật giữaviệc dạy, việc học và nội dung môn Thủ công-Kĩ thuật ờ Tiểu học là nhiệm vụchủ yếu của PPDH Thủ công-Kĩ thuật Xu thế chung của phương pháp dạy họchiện nay là nghiên cứu để thực hiện việc dạy học có tính chất phát triển và giáodục
* Nhiệm vụ cụ thể:
- Trang bị cho SV một hệ thống hiểu biết về lý luận dạy học Thủ công – Kĩ thuật
- Phân tích những tài liệu dạy học Thủ công, Kĩ thuật như chương trình, sách giáoviên, sách giáo khoa môn Thủ công - Kĩ thuật
- Xác định được mục tiêu về tri thức, kĩ năng, thái độ của học sinh qua từng bàihọc Thủ công - Kĩ thuật
- Lựa chọn và vận dụng phối hợp các phương pháp, phương tiện nhằm giúp họcsinh chiếm lĩnh được nội đung bài học Thủ công - Kĩ thuật từ đó đạt được mụctiêu bài học
-Phối hợp các hình thức tổ chức dạy học bài Thủ công - Kĩ thuật để đạt hiệu quảcao nhất
- Tổ chức đánh giá HS sao cho khách quan, công bằng và có tác dụng giáo đục
- Bồi dưỡng tình cảm nghề nghiệp, phẩm chất đạo đức của người GV môn Thủcông – Kĩ thuật
- Làm cho SV thấy rõ vị trí môn Thủ công -Kĩ thuật ở Tiểu học, cái hay, cái khó
và tính sáng tạo của vỉệc dạy Thủ công - Kĩ thuật Từ đó nâng cao trách nhiệm vàtình cảm nghề nghiệp
Trang 3Tóm lại, nhiệm vụ của môn PPDH Thủ công - Kĩ thuật trong nhà trường Sưphạm là chuẩn bị mọi điều kiện thỉết yếu để sinh viên có thể nhanh chóng đápứng được những yêu cầu về chuyên môn sau khi ra trường,
Câu 2: Phân tích chương trình môn TC-KT hiện hành, môn TC-KT có mục tiêu,
kế hoạch, ND, thời lượng như thế nào? Các mạch nội dung chính của từng lớp
- Các kiến thức, kĩ năng của môn học có nhiều ứng dụng trong đời sống và cầnthiết cho mỗi con người trong thời đại hiện nay
Về kiến thức:
- Biết sử dụng một số dụng cụ lao động đơn giản để: cắt một số hình đơn giảnbằng giấy, bìa, cắt, khâu, thêu trên vải, nấu ăn, chăm sóc rau hoa, vật nuôi, lắpghép mô hình kĩ thuật
- Biết mục đích, cách tiến hành một số công việc lao động đơn giản trong giađình: cắt, khâu, thêu, nấu ăn, chăm sóc rau hoa và vật nuôi
Về kĩ năng:
- Xé, gấp, cắt, đan, dán được một số hình, chữ cái và đồ chơi đơn giản từ giấy bìa
- Làm được một số công việc lao động đơn giản trong gia đình và lắp ghép đượcmột số mô hình kĩ thuật
Về thái độ:
- Yêu lao động và quý trọng sản phẩm lao động Rèn luyện tính cẩn thận, kiên trì
và thói quen làm việc theo quy trình
- Có ý thức tự phục vụ, hợp tác với bạn bè và giữ gìn môi trường sạch đẹp
Trang 4- Kĩ thuật tạo hình bằng giấy bìa ( xé dán giấy, gấp hình, cắt dán giấy, làm đồchơi, cắt dán chữ, đan nan)
- Kĩ thuật phục vụ ( cắt khâu, thêu, nấu ăn)
- Kĩ thuật trồng rau, hoa
LỚP 3
THỦ CÔNG
Thời lượng:
1tiết/tuần x35
Thời lượng:1tiết/tuần x 35
1 Làm đồ chơi
- Gấp tàuthuỷ 2 ốngkhói
- Gấp conếch
- Gấp, cắt,dán ngôi sao
5 cánh và lá
cờ đỏ saovàng
- Gấp, cắt,dán bônghoa,
- Làm lọ hoagắn tường,
- Làm đồng
hồ để bàn
- Làm quạtgiấy tròn
1 Kĩ thuật phục vụ
1.1 Cắt khâu
Dụng cụkhâu, cắt vải
Tập cắt vảitheo đườngthẳng, cong
thường, khâuđột
- Khâu ghéphai đườngmép vảibằng mũikhâu thường
- Ghép mépvải và khâuviền mép vảibằng mũikhâu đột
1.2 Thêu
- Thêu mócxích
- Ứng dụng
1 Kĩ thuật phục vụ:
1.1 Cắt, khâu,thêu
- Đính khuy 2lỗ
- Thêu dấu X.1.2 Nấu ăn
- Giới thiệucông dụng,cách sử dụngmột số loại bếpthông thường
và dụng cụ nấu
ăn gia đình
- Chuẩn bị nấu
ăn ( chuẩn bịdụng cụ nấuăn; nhặt, rửarau, vo gạo, )
- Thổi cơm,luộc rau
- Hướng dẫnchế biến một sốmón ăn đơngiản; rán thịt,
Trang 5thêu các mẫuthêu đơngiản.
- Cắt, khâu,thêu sảnphẩm tựchọn,
trứng, các,đậu, )
- Hướng dẫncách trình bàybàn ăn, thu dọnbàn ăn, rửa bátđĩa, dụng cụ
- Gẩp, cắt, dán
- Gấp, cắt, dánbiển báo giaothông chỉ lối đithuận chiều vàbiển báo cấm
xe đi ngượcchiều
- Gấp, cắt, dánbiển báo giaothông cấm đỗxe
- Cắt, dán trangtrí thiếp chúcmừng
- Gấp, cắt, dánlàm phong bì
- Làm đồng hồ
- Làm vòng đeotay,
- Làm conbướm
2 Cắt, dán chữ cái đơn giản
- Cắt, dánchữ I, T
- Cắt, dánchữ H, U
2 Kĩ thuật trồng rau, hoa
- Lợi ích củaviệc trồngrau, hoa,
- V ậ t liệu
và dụng cụtrồng rau,hoa
- Điều kiệnngoại cảnhcủa cây rau,hoa
- Trồng câyrau, hoa
- Chăm sócrau, hoa
2 Kĩ thuật nuôi gà:
- Lợi ích củaviệc nuôi gà
- Một số giống
gà được nuôinhiều ở nướcta
- Thức ăn nuôigà
- Chăm sóc gà
- Vệ sinhphòng bệnhcho gà
- Đan nongđôi
3 Lắp ghép
mô hình kĩ thuật
- Làm quenvới các chi
3 Lắp ghép
mô hình kĩ thuật.
- Lắp cần cẩu.
- Lắp xe ben
Trang 6- Lắp đu.
- Lắp xe nôi
- Lắp máy baytrực thăng
- Lắp rôbốt
- Lắp ghép môhình tự chọn
Câu 3: Các biện pháp phát triển tư duy kĩ thuật và hình thành năng lực kĩ thuật cho học sinh trong dạy học TCKT ở Tiểu học?
Trả lời:
Khi đưa ra các biện pháp phát triển tư duy kĩ thuật và hình thành năng lực kĩthuật cho học sinh trong dạy học TCKT ở Tiểu học, trước hết ta cần nắm đượckhái niệm cũng như đặc điểm, cấu trúc của tư duy kĩ thuật và năng lực kĩ thuật
Tư duy kĩ thuật:
a)Khái niệm: Tư duy kĩ thuật là sự phản ánh khái quát các nguyên lí kĩ thuật, cácquá trình kĩ thuật, các thiết bị kĩ thuật dưới dạng sơ đồ, kết cấu mô hình và cả kếtcấu kĩ thuật nhằm giải quyết các nhiệm vụ đặt ra trong thực tế
b)Cấu trúc: Gồm 3 phần theo sơ đồ sau:
-Để phát triển tư duy kĩ thuật cho học sinh cần phải tác động vào cả ba thànhphần
+ Tư duy kĩ thuật mà việc giải quyết vấn đề dựa trên các kháiniệm kĩ thuật, các mối quan hệ lôgic và gắn bó với ngôn ngữ, còn
Khái niệm
Thực hành (Thao tác) Hình ảnh
(Trực quan)
Trang 7+ Tư duy kĩ thuật mà việc giải quyết vấn đề dựa trên hình ảnhtrực quan (kể cả biểu tượng), còn được gọi là tư duy trực quan.+ Tư đuy kĩ thuật mà việc giải quyết vấn đề bằng thao tác vậtchất hướng vào giải quyết các tình huống cụ thể, còn được gọi ià
tư duy thao tác (thực hành)
c.)Đặc điểm của tư duy kĩ thuật:
Tư duy kĩ thuật mang đầy đủ nhũng đặc điểm chung của tư duy,
+ Tính linh hoạt của tư duy kĩ thuật (thể hiện ờ tính thực tiễn,
+ Thống nhất chặt chẽ giữa lí thuyết và thực hành.+ Tác động qua lại giữa khái niệm và hình ảnh.+ Tư duy kĩ thuật mang tính chất nghề nghiệp
Năng lực kĩ thuật:
a)Khái niệm:
Năng lực kĩ thuật là sự tương xứng giữa một bên là tổ hợp nhữngthuộc tính tâm lí của con người và bên kia là những yêu cầu củadạng hoạt động kĩ thuật cụ thể đang đặt ra cho người sản xuất.-Năng lực kĩ thuật phải được thể hiện trong kết quả hoạt động.Khi mục đích kĩ thuật được đặt ra, người nào đi tới mục đích bằngchính hoạt động lao động của mình thỉ được coi là có năng lực kĩthuật
+ Năng lực nhận thức kĩ thuật.
+ Năng lực thiết kế kĩ thuật + Năng lực vận dụng kĩ thuật - trong mối tương quan giữachúng
b)Cấu trúc: Năng lực kĩ thuật gồm 3 yếu tố tạo thành: Yếu tố chủ đạo, yếu
tố bổ trợ và yếu tố có tính chất điểm tựa
Nhận thức kĩ thuật
Vận dụng kĩ thuật Thiết kế kĩ thuật
Trang 8- Yếu tố chủ đạo gồm tư duy kĩ thuật và tưởng tượng kĩ thuật.
- Yếu tố bỗ trợ gồm quan sát kĩ thuật và trí nhớ kĩ thuật
- Còn yếu tố điểm tựa phải tính đến hứng thú kĩ thuật và sự khéotay
Những biện pháp cơ bản nhằm phát triển tư duy kĩ thuật
và hình thành năng lực kĩ thuật cho học trong dạy học TCKT ở Tiểu học.
- Trên cơ sở thừa nhận những đặc điểm, cấu trúc của tư duy kĩ
thuật như đã nêu trên, có thể tiến hành các biện pháp sau đây
nhằm phát triền tư duy kĩ thuật cho học sinh
+ Để học sinh phát triển tư duy và tưởng tượng kĩ thuật, cần phảicung cấp phương tiện cho học sinh, đó là sự cung cấp ngôn ngữ
kĩ thuật (bản vẽ kĩ thuật, tranh quy trình )- Chẳng hạn dạy học sinh nắm vững môn vẽ Kĩ thuật (ở Tiểu học: học sinh nắm vững các kí hiệu, quy ước, tập đọc các sơ đồ, bản vẽ và tập vẽ các bản
vẽ đơn giản )
+ Sử dụng hợp lí có mục đích với yêu cầu cao các phương tiện
trực quan nhằm tạo ra các hình ảnh, biểu tượng ban đầu, làm tư liệu cho tư duy
+ Phát huy tính tích cực, chủ động, tự giác học tập của học sinh bằng cách áp đụng các phương pháp dạy học hiện đại: Dạy học nêu vấn đề dạy học lấy học sinh làm trung tâm Với sự hỗ trợ của các thiết bị kĩ thuật
+ Tổ chức cho tốt quá trình thực hành Thủ công, Kĩ thuật để học sinh có điều kiện vận dụng và hoàn thiện kiến thức lí thuyết
+ Cấu trúc của bài dạy phù hợp với lôgic nội dung kĩ thuật và
lôgic của quá trình nhận thức, tuân thủ mối quan hệ có quy luật giữa mục đích - nội dung và phương pháp không chỉ trong toàn
bài mà ngay ở từng khâu, từng buổi lên lớp.
+ Thường xuyên chú ý rèn luyện cho học sinh các thao tác tư
duy trong quá trình dạy học: Phân tích - tổng hợp, quy nạp - diễndịch, so sánh
- Dựa vào các đặc điểm và cấu trúc của năng lực kĩ thuật, muốn hình thành và bồi dưỡng năng lực kĩ thuật thì phải tác động đồngthời vào cả ba loại năng lực: Nhận thức, thiết kế và vận dụng kĩ thuật Trong đó hình thành và phát triển tư duy kĩ thuật là yếu tố
có tính chất chủ đạo
Trang 9+Nãng lực kĩ thuật mang tính cá nhân, gắn với một đạng hoạt động kĩ thuật cụ thể
+ Năng lực kĩ thuật là một dạng năng lực đặc biệt, nó được hình thành dần dần qua hệ thống các hoạt động kĩ thuật trong một lĩnh vực giới hạn
Ví dụ: Mô phỏng về năng lực kĩ thuật trong phạm vi gấp thuyền
phẳng đáy không mui (đối với học sinh lớp 2) Năng lực này đượctạo từ ba khâu:
- Lĩnh hội kĩ thuật: Gồm việc nắm vững quy trình gấp thuyền phẳng đáy không mui Cách chọn giấy cho phù hợp, gấp nếp cách đều, gấp tạo thân, tạo mui
- Thiết kế kĩ thuật: Đọc được bàn vẽ, hiểu các kí hiệu, chọn được giấy phù hợp, gấp được theo quy trình ,
- Vận dụng kĩ thuật: Biết gấp thuyền phẳng đáy không mui sang gấp thuyền phẳng đáy có mui
Câu 4: Có những PPDH chủ yếu nào? Nêu khái niệm, đặc trưng, các bước tiến
hành, ưu điểm và hạn chế, lưu ý sư phạm của từng phương pháp Việc lựa chọnPPDH phụ thuộc vào những yếu tố nào?
Trả lời:
Các phương pháp thường được sử dụng trong dạy học môn Thủ công – Kĩ thuật ở tiểu học là :
- Phương pháp dạy học dùng ngôn ngữ
- Phương pháp trình bày trực quan
- Phương pháp dạy học thực hành Thủ công, Kĩ thuật
- Phương pháp dạy học theo nhóm
*Phương pháp dạy học dùng ngôn ngữ
- Khái niệm
Phương pháp dạy học dùng ngôn ngữ được giáo viên sử dụng rộng rãi trong cácgiờ lên lớp lý thuyết, cả trong giờ thực hành, thậm chí cả khi hướng dẫn họcsinhquan sát các mô hình, tranh vẽ, các phương tiện trực quan khác Sự hình
thành các khái niệm kĩ thuật, các biểu tượng và quá trình kĩ thuật được miêu tảbằng lời nói đôi khi kết hợp với các mô hình vẽ Bước chuyển từ cảm giác đến tưduy, từ cụ thể đến trừu tượng chỉ có thê thực hiện được dưới hình thức lời giảng.Không có tư duy trừu tượng thì không thể nhận thức sâu sắc thực tiễn
Đặc trưng
- Phương pháp dùng ngôn ngữ là PPDH trong đó GV sử dụng ngôn ngữ để giúp
HS tiếp thu kiến thức và hình thành thái độ theo mục tiêu đã xác định
- Nhóm phương pháp dùng ngôn ngữ bao gồm các phương pháp như giảng giải,giải thích, đàm thoại, trình bày nêu vấn đề, thuyết trình,
Trang 10Ưu, nhược điểm
- Ưu điểm: trong một thời gian hạn chế giáo viên có thể cung cấp cho học sinh
một lượng thông tin lớn theo một lôgic chặt chẽ Sự giảng bài không chỉ là sựtruyền đạt kiến thức đơn thuần mà là một quá trình phân tích, tổng hợp, khái quáthoá các hiện tượng, nêu rõ mối quan hệ giữa cái cụ thể và cái trừu tượng, giữa cái
bộ phận và cái toàn thể, giữa cái riêng và cái chung Trong quá trình này, học sinhkhông chì tiếp thu kiến thức mới mà còn được hiểu thêm phương pháp, phân tích,lập luận lôgic của giáo viên Sử dụng phương pháp này, giáo viên có nhiều khảnăng tác động đến tư tưởng, tình cảm của học sinh bằng những lời nói sinh động,hấp dẫn đầy hình tượng và cảm xúc của mình
- Nhược điểm: với phương pháp này học sinh hoàn toàn tiếp thu thụ động và dễmệt mòi chán nản nếu bài giảng rời rạc, buồn tẻ Để khắc phục giáo viên cần tuânthủ những yêu cầu của phương pháp này và biết kết hợp khéo léo với các phươngpháp dạy học khác Học sinh có thể tiếp thu kiến thức khi nghe giáo viên giảngbài, bạn bè phát biểu hoặc đo đọc sách Do đó, trong quá trình giảng dạy giáoviên có thể sử dụng phương pháp này dưới các dạng: Diễn giảng, trần thuật, đàmthoại; làm việc với sách giáo khoa
Các bước tiến hành và lưu ý sư phạm
Phương pháp dạy học bằng ngôn ngữ được thể hiện qua các hình thức sau:
a.2 Các bước tiến hành
* Bước chuẩn bị
+ Lựa chọn nội dung giảng giải phù hợp với mục tiêu của hoạt động, khả năngtiếp thu của học sinh, gây được hứng thú đối với các em, có tác dụng định hướng.+ Tập dượt giảng giải sao cho lưu loát, tự tin không phụ thuộc vào tài liệu, giáoán
+ Chuẩn bị vật mẫu, tranh quy trình…
* Bước giảng giải
+ Giáo viên có thể giới thiệu khái quát vật mẫu, giới thiệu thao tác mẫu rồi sau đó
đi vào chi tiết cụ thể
+ Nội dung cần được trình bày chính xác, lôgic chặt chẽ sẽ giúp cho học sinhhình dung ra các em sẽ phải làm gì? Và làm như thế nào?
Trang 11* Bước tổng kết: Sau khi giảng giải xong cấu tạo của vật phẩm hay các thao tác
cần làm, giáo viên hoặc học sinh (tốt nhất là học sinh) tổng kết ngắn gọn về nộidung của kiến thức vừa hình thành thông qua phần giảng giải của giáo viên
a.3 Các yêu cầu sư phạm
- Để giảng dạy tốt cần thực hiện các yêu cầu sau:
+ Ngôn ngữ diễn giảng, trần thuật phải được chọn lọc chính xác, phong phú, dễ
hiểu
+ Khi diễn tả phải thể hiện tình cảm: Giọng nói bình tĩnh, êm diu, nhưng nhiệttình sôi nổi đúng lúc, nét mặt, điệu bộ và giọng nói của giáo viên phải tăng sứctruyền cảm
+ Nhịp điệu giảng vừa phải, chỗ khó giảng chậm hơn
+ Các khái niệm kĩ thuật, các động tác kĩ thuật cần giải thích rõ ràng
b Đàm thoại
b 1 Khái niệm.
Đàm thoại là một hình thức trình bày tài liệu, trong đó giáo viên dựa vào nhữngtri thức và kinh nghiệm thực tế đã có của học sinh, thông qua hệ thống các câuhỏi để hướng dẫn học sinh suy nghĩ và lần lượt từng câu hỏi, từng bước tiến dầnđến kết luận cần thiết, giúp học sinh tự mình tìm ra kiến thức mới
b.2 Các bước tiến hành.
* Bước chuẩn bị
Trong khỉ chuẩn bị, giáo viên cần:
- Xây dựng hệ thống các câu hỏi Căn cứ vào mục tiêu cùa các hoạt động quan sát
và nhận xét mẫu, hoạt động thao tác mẫu, căn cứ vào khả năng, kinh nghiệm củahọc sinh để xây dựng hệ thống câu hỏi phù hợp
* Bước đàm thoại
+ Giáo viên có thể giới thiệu khái quát vật mẫu, giới thiệu thao tác mẫu rồi sau đó
đi vào chi tiết cụ thể bằng các câu hỏi
+ Nội dung các câu hỏi cần được nêu chính xác, lôgic chặt chẽ sẽ giúp cho họcsinh hình đung ra các em sẽ phải làm gì? Và làm như thế nào?
* Bước tổng kết: Sau khi đàm thoại xong về các đặc điểm, cấu tạo của vật phẩm
hay các thao tác cần làm, giáo viên hoặc học sinh (tốt nhất là học sinh) tổng kếtngắn gọn về nội dung của cuộc đàm thoại
a.3 Các yêu cầu sư phạm
+ Khi sử dụng phương pháp đàm thoại phải lấy sự hiểu biết mà học sinh đã cólàm xuất phát điểm của đàm thoại
+ Học sinh phải thức được mục đích của đàm thoại
+ Yêu tố quyết định thành công của việc sử dụng đàm thoại là nội dung và tínhchất của các câu hỏi đưa ra Việc dự kiến câu trả lời của học sinh cũng như nghệthuật gợi ý khi học sinh gặp khó khăn Các câu hỏi phải lôgic, trong sáng, rõ ràng
và dễ hiểu, số lượng và tính phức tạp của câu hỏi phụ thuộc vào: Kiến thức cầnthiết để tri giác tài liệu mới, tính phức tạp của vấn đề nghiên cứu, trình độ học
Trang 12sinh Sau khi giải quyết mỗi câu hỏi, giáo viên cần tổng kết lại và nhấn mạnh kiếnthức mới cần lĩnh hội.
+ Phải kịp thời uốn nắn những câu trả lời sai, không chính xác Phải kết hợp dạyhọc sinh những câu trả lời, phát triển kĩ năng điên đạt của học sinh
4.2.2 Hình thửc dùng chữ viết: Làm việc vớ sách giáo khoa
Yêu cầu và chức năng của sách giáo khoa trong dạy học Thủ công, Kĩ thuật
Trong sách giáo khoa, tri thức phải được sắp xếp một cách hệ thống phù hợp vớinhững quan điểm lôgic, tâm lí học và lí luận đạy học Khi sử đụng sách giáo khoa
kĩ thuật để xây đựng bài đạy giáo viên cần nắm vững chức năng của sách giáokhoa
- Chức năng thông tin: Sách giáo khoa là phương tiện quan trọng dùng trong nhàtrường, trong đó trình bày: Những tri thức về tự nhiên, xã hội, kĩ thuật và conngười, những kinh nghiệm thực hiện các phuơng thức hoạt động kĩ năng, kĩ xảo,những kinh nghiệm đánh giá thế giới quan, cải tạo thực tiễn Các thông tin ở đâyđược thể hiện bằng chữ, hình vè, sơ đồ, đồ thị, biểu bảng
- Chức năng nghiên cứu: Được phản ánh trong sách về phương pháp và conđường lĩnh hội trí thức với các yếu tố của quá trình nhận thức kĩ thuật Những trithức đó phải là cơ sở cho việc học tập sau này của học sinh
- Chức năng thực hành luyện tập: Từ lôgic của quá trình nhận thức mà sách giáokhoa thường được cấu trúc đồng tâm có mở rộng, củng cố và vận dụng tri thức ởcác mức độ khác nhau từng lớp và cấp học,
Song chức năng của sách giáo khoa phát huy đến đâu còn phụ thuộc vào sựhướng dẫn của giáo viên
b Các bước tiến hành
b 1 Chuẩn bị
- Xác định nội dung của bài cần giao cho học sinh (cá nhân hay nhóm)
- Khi giao cho các em đọc sách, cần chỉ rõ: Đọc cái gì? Với mục đích gì? Cần trảlời những câu hỏi gì?
- Những yêu cầu khi đọc sách nên lập thành phiếu giao việc (hay phiếu học tập)
b.2 Tiến hành
- Giáo viên giao việc cho học sinh, hướng dẫn cách thực hiện; phát phiếu học tập(phiếu giao việc) nếu có
Trang 13- Học sinh đọc tài liệu (sách giáo khoa) theo yêu cầu, viết trả lời vào phiếu họctập (thảo luận nhóm, viết kết luận nếu giáo viên giao việc cho nhóm), giáo viêntiếp cận với học sinh để nắm bắt việc thực hiện của học sinh (ví dụ, những em cókết quả đúng, những em có kết quả sai ).
b.3 Tổng kết
- Theo từng nội dung, một học sinh (đại diện nhóm) trình bày kết quả đọc sáchtrước lớp, các em khác có thể có ý kiến bổ sung, nhận xét, tranh luận với nhau
- Giáo viên kết luận theo từng nội dung, ý kiến nào đúng, ý kiến nào sai, vì sao
c Các yêu cầu sư phạm
Sách giáo khoa Thủ công, Kĩ thuật có thể sử dụng ở trên lớp, ngay trong giờ học
và ở nhà với các yêu cầu sau:
- Nội dung giao cho học sinh phải phù hợp với bài học Thủ công, Kĩ thuật; vừasức với các em
- Không nên cho học sinh sử dụng sách giáo khoa trong suốt giờ học mà phải kếthợp chặt chẽ với quá trình giảng bài của giáo viên và các phương tiện dạy họckhác
- Khi học sinh trình bày kết quả, cần tạo điều kiện cho các em bảo vệ ý kiến củamình, tranh luận với bạn, bổ sung ý kiến cho nhau
4.2.3 Hình thức sử dụng ngôn ngữ kĩ thuật (tranh quy trình, bản vẽ, sơ đồ, biểu bảng)
- Ngôn ngữ kĩ thuật là bản vẽ, nên ngay từ lớp 1, 2 cần cho trẻ làm quen với các
kí hiệu, quy ước, dần dần dạy các em tập học đọc vả làm việc với bản vẽ Từ lớp
3 trở đi nên cho trẻ dần dần thực hành các thao tác kĩ thuật theo các bản vẽ
- Giáo viên cần đặt ra hệ thống các câu hỏi và yêu cầu học sinh trả lời khi đọcxong từng phần, hình vẽ thao tác
- Yêu cầu học sinh tìm những ứng đụng ừong sản xuất và đời sống, minh hoạ ýnghĩa thực tiễn của tài liệu
Các bước tiến hành khi sử dụng tranh quy trình, bản vẽ cũng giống như khi họcsinh làm việc với sách giáo khoa
- Dự kiến các câu hỏi dẫn dắt học sinh nhớ các kí hiệu, các quy ước trong cácbước của quy trình
- Tập cho học sinh đọc các kí hiệu, các quy ước
- Dần dần tập cho học sinh thông qua các kí hiệu, quy ước tự thao tác theo cácbước của tranh quy trình
- Dự kiến bước nào cần hướng dẫn, bước nào để cho học sinh tự thực hiện
* Phương pháp trình bày trực quan
Khái niệm
- Phương pháp trình bày trực quan là phương pháp dạy học trong đó sử dụngphương tiện ừực quan, nhằm giúp cho học sinh trực tiếp cảm giác, tri giác tài ỉiệumới Trên cơ sở đó nắm vững được bản chất của đối tượng kĩ thuật
Đặc trưng
Trang 14- Phương pháp dạy học trực quan là PPDH trong đó GV sử dụng các phương tiệntrực quan như tranh ảnh, mô hình, mẫu vật, bảng biểu nhằm giúp HS có biểutượng đúng về sự vật và tiếp thu kiến thức, rèn kỹ năng theo mục tiêu bài học mộtcách thuận lợi, dễ dàng.
- Nhóm phương pháp dạy học trực quan gồm phương pháp trình bày trực quan,phương pháp quan sát
Ưu, nhược điểm
- Ưu điểm: thường được sử dụng nhiều nhất trong hoạt động hướng dẫn quan sátnhận xét mẫu và hướng dẫn thực hiện thao tác, tổ chức cho HS thực hành tạo sảnphẩm Ngoài ra còn sử dụng trong tổ chức trưng bày sản phẩm của học sinh, sửdụng để giới thiệu bài gây hứng thú cho học sinh chú ý vào giờ học, ham thích tạosản phẩm
+ Phương tiện trực quan phải phản ánh đúng bản chất kỹ thuật, quy trình thựchiện, đảm bảo tính thẩm mỹ, điển hình và dễ sử dụng
- Nhược điểm: Phương tiện trực quan phải phù hợp với mục tiêu và điều kiện dạyhọc
+ Kích thước, hình dạng của phương tiện trực quan phải đủ độ lớn, rõ ràng,đảm bảo cho HS cả lớp quan sát được
+ Phải tìm vị trí thích hợp để HS dễ quan sát và quan sát rõ khi giới thiệu vậtmẫu hoặc treo tranh Trình bày tranh ảnh, vật mẫu hợp lý và đúng theo trình tựnội dung
Các bước tiến hành và lưu ý sư phạm
a Bước chuẩn bị
- Xác định phần nào của bài học cần trình bày trực quan
- Chuẩn bị các phương tiện kĩ thuật (sách giáo khoa, tài liệu hướng dẫn, tranh quytranh, mô hình, vật thật )
- Chuẩn bị các câu hỏi dẫn dắt khi trình bày trực quan
b Bước tiến hành trình bày trực quan
- Giới thiệu khái quát về vật thể trực quan (nêu tên gọi, công dụng, ý nghĩa ).
- Giải thích mục đích quan sát và hướng dẫn trọng tâm quan sát, nhận xét và liệt
kê các dấu hiệu quan sát được
- Hướng dẫn thực hiện các thao tác phân tích, tổng hợp, so sánh và khái quát hoá
để rút ra những dấu hiệu chung, bản chất
c Bước tổng kết
- Tổng kết sự phân tích để rút ra kết luận: về khái niệm kĩ thuật; mô tả từng bộ
phận (tên gọi, hình dáng, kích thước, màu sắc, vật liệu cần thiết cho bộ phậnđó ), sự lắp ghép, liên kết giữa các bộ phận
- Tổng kết các bước thực hiện từng thao tác, quy trình thực hiện các thao tác làm
ra sản phẩm
Phương pháp dạy học thực hành Thủ công, Kĩ thuật
Khái niệm
Trang 15Thực hành Thủ công, Kĩ thuật là hoạt động đặc trưng của các giờ học Thủcông, Kĩ thuật nhằm hình thành và rèn luyện các kĩ năng lao động cần thiết chohọc sinh Vì vậy, phương pháp dạy học thực hành Thủ công, Kĩ thuật là phươngpháp đạy học chủ yếu, đặc trưng của môn Thủ công, Kĩ thuật ở Tiểu học.
Đặc trưng
Trong dạy học Thủ công, Kĩ thuật, thực hành được hiểu là những hoạt động vậtchất của học sinh nhằm ứng dụng những hiểu biết thủ công, kĩ thuật Dạy họcthực hành Thủ công, Kĩ thuật là một quá trình sư phạm do giáo viên tổ chức nhằmcủng cố hiểu biết, tạo ra những cơ sở hình thành kĩ năng, kĩ xảo kĩ thuật cho họcsinh và thực hiện những chức năng giáo dục khác
Ưu, nhược điểm
- Ưu điểm của phương pháp này là có tính trực quan cao và đảm bảo mối liên hệgiữa lí thuyết với thực hành
-Nhược điểm:
+ Phương pháp này là phương pháp dạy học trong đó giáo viên biểu diễn cácthao tác kĩ thuật kết hợp với giải thích nhằm giúp học sinh hiểu rõ trình tự và cáchthức thực hiện từng thao tác kĩ thuật trong quy trình kĩ thuật để làm ra sản phẩm + Phương pháp này thường được sử đụng khi giáo viên tổ chức hoạt độnghướng đẫn thao tác kĩ thuật Phương pháp này thường được sử đụng kết hợp vớiphương pháp giải thích - minh hoạ, phương pháp trình bày trực quan, phươngpháp vấn đáp
Các bước tiến hành và lưu ý sư phạm
-Phương pháp thực hành Thủ công, Kĩ thuật gồm phưcmg pháp làm mẫu vàphương pháp huấn luyện - luyện tập
Phương pháp làm mẫu
a Khái niệm: Phương pháp làm mẫu là phương pháp dạy học trong đó giáo viên
biểu diễn các thao tác kĩ thuật kết hợp với giải thích nhằm giúp học sinh hiểu rõtrình tự và cách thức thực hiện từng thao tác kĩ thuật trong quy trình kĩ thuật đểlàm ra sản phẩm
b Các bước tiến hành làm mẫu
b 1 Chuần bị làm mẫu
- Phân tích công việc cần làm mẫu để xác định xem công việc đó gồm những thaotác, động tác nào, phải sắp xếp chứng theo trình tự nào, đự đoán những sai sót khiluyện tập
- Dự kiến thao tác nào cần hướng dẫn, thao tác nào cần tổ chức cho học sinh tựthực hiện
- Chuẩn bị sẵn sàng các công cụ, nguyên liệu, kích thước của chi tiết làm mẫu đủlớn để học sinh cả lớp quan sát được
- Làm mẫu thử để xác định trạng thái của vật phẩm, công cụ và thời gian dànhcho việc làm mẫu, chọn lọc những giải thích cần thiết khi làm mẫu
b.2 Tiến trình làm mẫu
Trang 16- Định hướng hoạt động của học sinh bằng cách nêu rõ mục đích làm mẫu, têncông việc, vật liệu, dụng cụ, trình tự công việc, yêu cầu quan sát
- Làm mẫu với tốc độ chậm, chia công việc ra các bước, nêu các bước tiếp theo.Cần coi trọng việc giảng giảỉ Làm mẫu chậm nhằm giúp cho học sinh nắm chínhxác từng thao tác và ghi nhớ trình tự của chúng Nếu cần, có thể hướng dẫn hailần
- Làm mẫu tóm tắt toàn bộ công việc với tốc độ bình thường để ghi lại ấn tượng
về tiến trình công việc,
b,3 Bước tổng kết
Đánh giá kết quả làm mẫu nhằm xác định mức độ nắm vững trình tự công việccủa học sinh Để làm được việc này, có thể yêu cầu một học sinh làm mẫu, nhữnghọc sinh khác quan sát, nhận xét Tuỳ thuộc vào kết quả làm thử mà chuyên sangluyện tập
c Các yêu cầu sư phạm
- Giáo viên trước khi iên lớp phải íhuộc thành thạo các thao tác kĩ thuật của nộidung bài học
- Chọn vị trí làm mẫu thích hợp để tiến hành hướng dẫn thao tác kĩ thuật, đảm bảocho học sinh quan sát rõ các thao tác do giáo viên hướng dẫn
- Chỉ hướng đẫn những thao tác mới, khó (hoặc những thao tác chuyển tiếp phứctạp) kết hợp với giảng giải chặt chẽ Còn những thao tác học sinh đã được họchoặc đã biết, giáo viên tổ chức cho học sinh tham gia tư thực hiện thao tác kĩthuật
Phương pháp luyện tập và huấn luyện
- Giáo viên nêu mục tiêu, yêu cầu, nhiệm vụ của bài thực hành
- Nêu khái quát quy trình làm ra sản phẩm
- Kiểm tra, phục hồi kiến thức, kĩ năng có liên quan tới nội dung thực hành
- Chỉ rõ những quy định sử đụng dụng cụ, nguyên vật liệu, vệ sinh và đảm bảo antoàn lao động tuyệt đối
* Bước tiến hành huấn luyện - luyện tập
- Bố trí hợp lí chỗ làm việc cho học sinh, đảm bảo đủ nguyên vật liệu, dụng cụ
- Làm mẫu
- Học sinh thực hiện công việc theo nội dung bài học
- Giáo viên phát hiện và khắc phục các sai sót, loại bỏ các động tác thừa
- Giáo viên giám sát việc giữ đúng về kỉ luật và an toàn lao động
Trang 17* Bước tồng kết
- Kết thúc hoạt động thực hành (gồm củng cổ hiểu biết, kĩ năng, đánh giá hoạtđộng rèn luyện kĩ năng)
- Kết thúc buổi học (gồm làm vệ sinh, dặn đò chuẩn bị cho tiết học sau )
c Các yêu cầu sư phạm
- Thực hiện đúng tiến trình công việc (như đã làm mẫu)
- Sừ dụng hợp lí sức ìực, thời gian, phương tiện kĩ thuật đế đảm bảo chất
lượng, năng suất và hiệu quả lao động
-Trong khi kiểm tra, chú ý phát hiện các sai sót, tìm nguyên nhân và tìm ra biệnpháp khắc phục, cần xem xét do chọn sai vật liệu, công cụ, đo- lấy dấu sai kíchthước, đứng ngồi không đúng tư thế, làm sai động tác cử động
Phương pháp đạy học theo nhóm
1 Khái niệm
- Dạy học theo nhóm vừa là phương pháp dạy học vừa là hình thức tổ chức dạyhọc Dạy học theo nhóm là phương pháp đạy học trong đó học sinh được tổ chứcthành các nhóm nhỏ để trao đổi kiến thức và hợp tác với nhau dưới sự hướng dẫncủa giáo viên,
2 Đặc trưng
- Dạy học theo nhóm là phương pháp dạy học tích cực và được áp dụng rộng rãivới hầu hết các môn học ở Tiểu học Trong dạy học Thủ công, Kĩ thuật, phươngpháp dạy học theo nhóm thường được áp dụng khi giáo viên tổ chức cho học sinhthảo luận một vấn đề nào đó trong nội dung bài học lí thuyết và tổ chức hoạt độngthực bành trong bài học hình thành kĩ nãng kĩ thuật
3 Ưu,nhược điểm
- Ưu điểm: là phương pháp dạy học tích cực và được áp dụng rộng rãi với hầu hếtcác môn học ở Tiểu học Trong dạy học Thủ công, Kĩ thuật, phương pháp dạy họctheo nhóm thường được áp dụng khi giáo viên tổ chức cho học sinh thảo luận mộtvấn đề nào đó trong nội dung bài học lí thuyết và tổ chức hoạt động thực bànhtrong bài học hình thành kĩ nãng kĩ thuật
- Nhược điểm: Dạy học theo nhóm vừa là phương pháp dạy học vừa là hình thức
tổ chức dạy học Dạy học theo nhóm là phương pháp đạy học trong đó học sinhđược tổ chức thành các nhóm nhỏ để trao đổi kiến thức và hợp tác với nhau dưới
sự hướng dẫn của giáo viên,
4 Các bước tiến hành, lưu ý sư phạm
a Bước chuẩn bị
- Xác định nội dung thảo luận Nội dung thảo luận nhóm rất đa dạng
b Bước tiến hành làm việc theo nhóm
- Giáo viên chia lớp thành các nhóm, giao nhiệm vụ và có thể giới hạn thời
gian dành cho các nhóm, phát phiếu thảo luận nếu có
- Giáo viên nêu vấn đề, hướng dẫn học sinh cách làm việc trong nhóm
- Các nhóm độc lập làm việc theo hướng dẫn của giáo viên
Trang 18c Bước trình bày kểt quả và tổng kểt
- Học sinh trình bày kết quả: Theo từng nội dung, đại điện các nhóm trình
bày kết quả làm vỉệc của nhóm mình, các nhóm khác tranh ỉuận trao đổi
- Giáo viên tổng kết ngắn gọn và kết luận từng nội dung Ngoài ra, giáo
viên có thể khen ngợi hay nhắc nhở tinh thần, thái độ làm việc, cách ứng xử củacác nhóm trong quá trình ỉàm việc theo nhóm
d Các yêu cầu sư phạm
- Vấn đề đưa ra thảo luận trong nhóm phải thiết thực, gần gũi và được học
sinh quan tâm, câu hỏi thảo luận phải vừa sức với học sinh tiểu học (nếu câu hỏikhó thì chia nhỏ thành những câu hỏi có tính chất gợi ý)
- Tổ chức nhóm phù hợp, tránh tổ chức nhóm với số lượng học sinh lớn,
không nên chỉ cử những học sinh khá làm nhóm trưởng, chú ý tới tính đồng đềucủa các nhóm
- Cần nghiên cứu và đưa vào sử dụng các kĩ thuật hoạt động nhóm, tránh tổ
chức nhóm mang tính hình thức
- Tạo ra không khí thân thiện, thoải mái và tin cậy nhưng nghiêm túc trong
nhóm, có như vậy học sinh mới thảo luận một cách tự nhiên và tự tin; tránh hiệntượng căng thẳng và hay đùa cợt trong khi thảo luận
- Cần tạo điều kiện để học sinh tự do bày tỏ ý kiến của mỉnh, tranh luận với
nhau Cần động viên kịp thời bằng iời khen và tạo không khí thi đua giữa cácnhóm
Việc lựa chọn PPDH phụ thuộc vào những yếu tố
Trong thức tiễn lập kế hoạch và tiến hành dạy học, người thầy giáo thường xuyênđối diện với câu hỏi: Làm thế nào để lựa chọn PPDH phù hợp và có hiệu quả?Các nhà lí luận dạy học, nhà giáo học pháp bộ môn thường đưa ra lời khuyên:Mội PPDH có một giá trị riêng, không có PPDH nào là vạn năng, giữ vị trí độctôn trong dạy học, cần phối hợp sử dụng các PPDH,… Lời khuyên này không sainhưng gần như không có tác dụng thao tác hóa; giá trị giúp đỡ với giáo viên quá
ít nếu như không chỉ ra được các yếu tố ảnh hưởng đến việc lựa chọn phươngpháp dạy học: Việc lựa chọn PPDH được tiến hành một cách tùy tiện, bất kì hay
bị ràng buộc bởi những tiên chuẩn khoa học sao?
Câu trả lời cần được tìm kiếm ở các mối quan hệ của phương pháp dạy học vớicác yếu tố liên quan, đó là: Với mục tiêu dạy học, với nội dung dạy học, với nhucầu, hứng thú, thói quen học tập của học sinh, năng lực, sở trường, kinh nghiệm
sư phạm của giáo viên với điều kiện giảng dạy và học tập Dưới đây là các cơ sởcăn bản cần quan tâm khi lựa chọn PPDH:
1 Chọn những PPDH có khả năng cao nhất đối với việc thực hiện mục tiêudạy học
Mỗi mô hình lí luận dạy học, PPDH đều có những điểm mạnh, điểm hạn chế nhấtđịnh Nhưng khi xem xét việc thực hiện một mục tiên dạy học nhất định thì có
Trang 19một số PPDH có khả năng cao hơn các PPDH khác Chẳng hạn nếu đặt mục tiêunhanh chóng truyền thụ cho xong nội dung dạy học thì PPDH thuyết trình có vịtrí quan trọng Nhưng nếu đặt mục tiêu phát triển năng lực kĩ thuật của học sinhthì phải chọn PPDH trực quan kĩ thuật và PPDH dạy học thực hành Thủ công, Kĩthuật.
2 Lựa chọc các PPDH phù hợp với nội dung học tập
Giữa nội dung và PPDH có mỗi quan hệ tác động lẫn nhau, trong nhiều trườnghợp quy định lẫn nhau Ở bình diện kĩ thuật dạy học, PPDH cần phù hợp với nộidung dạy học Mỗi nội dung dạy học đều liên hệ mật thiết với những hoạt độngnhất định
Ví dụ: Trong bài học hình thành kĩ năng kĩ thuật thì khi nội dung dạy học là hoạtđộng quan sát và nhận xét mẫu có thể dùng PPDH giảng giải, đàm thoại hay trựcquan kĩ thuật nhưng khi nội dung dạy học là hoạt động thao tác mẫu thì PPDHtrực quan Kĩ thuật thích hợp hơn cả
3 Lựa chọn PPDH cần chú ý đến hứng thú, thói quen của học sinh, kinh nghiệm
sư phạm của giáo viên
a) Cần chuẩn đoán nhu cầu, hứng thú của học sinh khi lựa chọn các PPDHb) Chú ý thay đổi phương pháp dạy học và hình thức tổ chức dạy học tránhnhàm chán, gây hứng thú cho học sinh Cần thay đổi phương pháp dạy học sau15.20 phút
c) Ưu tiên lựa chọn các PPDH dạy học mà học sinh, giáo viên đã thành thạo
V ới các PPDH có ưu điểm tương đồng, cần ưu tiên lựa chọn PPDH mà giáoviên và học sinh đã thành thạo, bởi thực hiện dễ dàng hơn
Không vì tiêu chí này mà quay trở lại với phương phá truyền thụ một chiều Hiệnnay, rất cần thiết cho giáo viên và học sinh trở nên quen thuộc với các kĩ thuậtdạy học mới có hiệu quả cao trong việc thực hiện các mục tiêu giáo dục Để nângcao tay nghề cần:
Nghiên cứu các vấn đề đổi mới phương pháp dạy học qua sách vở, giáotrình, tạp chí chuyên môn, các lớp tập huấn…
Rút kinh nghiệm các giờ dạy của bản thân kết hợp với tiến hành dự giờ,trao đổi chuyên môn với đồng nghiệp…
d) Lựa chọn PPDH phù hợp với điều kiện dạy học
a) Ở đây đề cập đến phương pháp dạy học diễn ra trong mối quan hệ với cácđiều kiện vật chất, đặc biệt là thiết bị dạy học Đương nhiên là cần phải lựa chọnphương pháp dạy học phù hợp với điều kiện của nhà trường, của phòng thínghiệm, của tình trạng đang có
b) Trong khuôn khổ điều kiện cho phép, cần chọn thứ tự ưu tiên khả năng tốtnhất
c) Các thiết bị dạy học hiện đại không luôn đồng nghĩa với các thiết bị dạyhọc đắt tiền Tính hiện đại của thiết bị dạy học thể hiện ở việc sử dụng các thiết bị
Trang 20sao cho đạt yêu cầu cao nhất trong việc thực hiện các mục tiêu dạy học, thể hiện
rõ tư tưởng sư phạm hiện đại
Tóm lại, trên đây là 4 cơ sở quan trọng nhất, là căn cứ xuất phát khi tiến hành lựachọn, lập kế hoạch các PPDH Điều quan trọng nhất là cần xác định lựa chọnphương pháp và hình thức tổ chức dạy học có thể giúp học sinh:
- Lĩnh hội tri thức trong các hoạt động học tập tích cực, chủ động, sáng tạo,theo phương pháp khoa học
- Học trong tương tác, trong việc hình thành các quan hệ hợp tác, thân thiện,cùng nhau giải quyết các nhiệm vụ học tập
- Học tập với niềm say mê, hứng thú, khao khát tìm tòi, khám phá
Câu 5: Nêu các hoạt động dạy học chủ yếu của một bài thực hành Thủ công – Kĩ thuật ở tiểu học, xác định mục tiêu và cách thức tiến hành của từng hoạt động ?
+ Kiểm tra vật liệu, dụng cụ
+ Khôi phục tri thức thực hành Thủ công - Kĩ thuật được trang bị ở tiết 1
Hoạt động 2: Học sinh thực hành.
+ Dự kiến tổ chức cho học sinh thực hành làm ra sàn phẩm theo cá nhân, theonhóm
+ Bố trí hợp lí chỗ làm việc cá nhân, nhóm; đảm bào đủ nguyên vật liệu
+ Giáo viên theo đối, nhắc nhở an toàn lao động, khi nào? cần chú ý tới vấn đềgì? -
Hoạt động 3: Trưng bày và đánh giá sản phẩm
+ Nên tổ chức trưng bày sản phẩm theo hình thức nào? (hình thức trưng bày sảnphẩm sẽ liên quan mật thiết với việc kiểm tra đánh giá sản phẩm)
+ Đánh giá sản phẩm theo tiêu chí nào? Làm thế nào học sình theo dối được cáctiêu chí đó
+ Việc đánh giá sản phẩm nên kết hợp đánh giá của học sinh và đánh giá của giáoviên Kết quả của đánh giá phải là những thông tin phản hồi (tương đối) kết quảbài học mà học sinh đạt được theo mục tiêu của bài Có nghĩa là các kết quả đóđược đánh giá đến từng học sinh và lượng hoá được Nếu chỉ gọi một vài học sinhlên nhận xét và đánh giá sản phẩm (đạt hay không đạt theo tiêu chí) thì đó chỉ làhình thức
Mục tiêu và cách thức tiến hành của từng hoạt động
Hoạt động 1.
- Tên hoạt động: Kiểm tra sự chuẩn bị phương tiện và trang bị tri thức kĩ thuậtcho học sinh
Trang 21- Mục tiêu của hoạt động: Kiểm tra học sinh chuẩn bị về phương tiện, kiến thức
có liên quan đến bài học tiết 2
- Cách tiến hành:
+ Về phương tiện, dụng cụ: có thể kiểm tra theo bàn, nhóm, tổ
+ Về hiểu biết về cách làm: có thể kiểm tra bằng trả lời câu hỏi, gọi học sinh thaotác lại
-Kết luận của hoạt động: Giáo viên tự nhận xét đa số học sinh cả lớp đã sẵn sàngbước vào thực hành thì tiến hành cho thực hành
Hoạt động 2:
- Tên hoạt động: Học sinh thực hành
- Mục đích thực hiện: Rèn luyện kĩ năng thực hành và học sinh làm được sảnphẩm theo mục tiêu của bài học Rèn thói quen lao động theo quy trình, an toàn,
vệ sinh và ý thức hợp tác trong lao động
- Cách tiến hành:
+ Trong hoạt động thực hành ở tiết 2 (hay tiết 3) học sinh tái hiện lại những gìquan sát được và lặp đi lặp lại những thao tác làm mẫu của giáo viên để làm rasản phẩm Đó chính là giai đoạn 3: giai đoạn hình thành kĩ năng kĩ thuật
+ Yêu cầu: Học sinh vận dụng được kiến thức đã học để làm ra sản phẩm ngaytại lớp học Qua thực hành củng cố được kiến thức, rèn luyện được kĩ năng, đôitay khéo léo và giáo dục thái độ lao động cho học sinh
Phương pháp dạy học chủ đạo: pp huấn luyện – luyện tập
Để thực hiện tốt mục tiêu yêu cầu và pp dạy học chủ đạo của bước này, GV cầnchú ý thực hiện những việc sau đây:
+ Đảm bảo học sinh có đầy đủ nguyên liệu, dụng cụ để thực hành, vì không cónguyên liệu, dụng cụ thì Hs không thể thực hành được Do đó trước khi cho họcsinh làm thực hành, GV cần kiểm tra sự chuẩn bị của HS Trước khi tổ chức chohọc sinh thực hành, Gv cần yêu cầu HS nhắc lại các bước làm ra sản phẩm đã học
ở tiết 1 Có thể gọi 1-2 HS lên bảng thực hiện các thao tác trong quy trình
+ Sau đó, Gv dùng tranh quy trình kĩ thuật để hệ thống lại các bước thực hành Cóthể thực hiện hay lưu ý một số các thao tác nhỏ Quy trình này nên treo trên bảngtrong mối quá trình học sinh thực hành
+ Nhắc nhở an toàn lao động cho học sinh khi thực hành nhất là các giờ học có sửdụng kéo, dao, kim khâu,…
+ Khi tổ chức cho học sinh thực hành, tùy nội dung bài học và điều kiện tổ chứcdạy học Gv có thể cho học sinh thực hành các nhân hay thực hành theo cặp,nhóm Việc tổ chức thực hành theo cặp, theo nhóm phải tuân thủ các yêu cầu củacác hình thức này
+Trong quá trình học sinh thực hành, Gv cần quan sát, tìm hiểu xem học sinh cókhó khăn gì không? Cần uốn nắn theo thao tác nào? Tiến độ công việc và kĩ năng
Trang 22thực hành của học sinh? Từ đó, có sự giúp đỡ, chỉ báo kịp thời để học sinh hoànthành sản phẩm.
+ Trước khi kết thúc bước này Gv nên gợi ý để học sinh trang trí, trình bày sảnphẩm theo khả năng sáng tạo của từng em, từng nhóm
-Kết luận hoạt động: Gv tự nhận xét đa số học sinh cả lớp đạt mục tiêu của hoạtđộng, ý thức lao động tập thể và vệ sinh, an toàn lao động
Hoạt động 3:
- Tên hoạt động: Trưng bày và đánh giá sản phẩm
- Mục tiêu của hoạt động: Đánh giá sản phẩm của học sinh có đạt mục tiêu bàihọc theo chuẩn kiến thức không
- Cách tiến hành:
+ Giáo viên chỉ định những học sinh, nhóm được trình bày sản phẩm theo các vịtrí dự kiến trước Có thể trình bày sản phẩm theo nhóm hoặc cá nhân
+ Giáo viên gợi ý hoặc đưa ra những tiêu chí đánh giá sản phẩm
+ Học sinh nhận xét, đánh giá những sản phẩm được trưng bày theo những tiêuchí đánh giá
+ Giáo viên nhận xét, đánh giá từng sản phẩm theo các mức: Hoàn thành tốt(A+),Hoàn thành(A), Chưa hoàn thành(B)
-Kết luận của hoạt động: Giáo viên dựa vào đánh giá của học sinh kết hợp đánhgiá của bản thân, nhận xét mục tiêu bài học đạt được ở mức độ nào, cần lưu ý gì,rút kinh nghiệm gì cho bài học sau
Câu 6:
Thiết kế một mẫu phiếu tự đánh giá sản phẩm bài “Lắp xe nôi” – Lớp 4 của học
sinh, trong đó thể hiện rõ các tiêu chí đánh giá và mức độ đánh giá
Sản phẩmlắp đúngquy trình( tối đa 4*)
Xe nôichắcchắn,chuyểnđộngđược
Chưa HT(dưới 5*)
HT( 5-8*)
HTT( 9 -10*)
Trang 23( tối đa4*)
Câu 7: Phân tích một số điểm cần lưu ý trong thông tư về đánh giá học sinh tiểu
học (TT 27/2020), từ đó nêu kết luận sư phạm cần thiết khi đánh giá phần công
nghệ trong môn Tin học và Công nghệ (CT 2018) ?
Trả lời:
1 Một số điểm cần lưu ý trong thông tư về đánh giá học sinh tiểu học (TT 27/2020)
- Quy định đánh giá học sinh tiểu học được thực hiện theo lộ trình như sau:
1 Từ năm học 2020-2021 đối với lớp 1
2 Từ năm học 2021-2022 đối với lớp 2
3 Từ năm học 2022-2023 đối với lớp 3
4 Từ năm học 2023-2024 đối với lớp 4
5 Từ năm học 2024-2025 đối với lớp 5
- Đề kiểm tra định kỳ chỉ còn 3 mức:
+ Mức 1: Nhận biết, nhắc lại hoặc mô tả được nội dung đã học và áp dụng trựctiếp để giải quyết một số tình huống, vấn đề quen thuộc trong học tập
+ Mức 2: Kết nối, , sắp xếp được một số nội dung đã học để giải quyết vấn đề
có nội dung tương tự
+ Mức 3: Vận dụng các nội dung đã học để giải quyết một số vấn đề mới hoặcđưa ra những phản hồi hợp lý trong học tập và cuộc sống
- Đánh giá học sinh ở trường, lớp dành cho người khuyết tật
+ Học sinh khuyết tật học theo phương thức giáo dục hoà nhập tùy theo dạngkhuyết tật và mức độ khuyết tật, được đánh giá như đối với học sinh khôngkhuyết tật, có điều chỉnh yêu cầu cho phù hợp với dạng khuyết tật và mức độkhuyết tật hoặc theo yêu cầu của kế hoạch giáo dục cá nhân
Trang 24+ Học sinh khuyết tật học theo phương thức giáo dục chuyên biệt được đánh giátheo quy định dành cho giáo dục chuyên biệt hoặc theo yêu cầu của kế hoạch giáodục cá nhân.
+ Đối với học sinh học ở các lớp dành cho người khuyết tật: giáo viên đánh giáhọc sinh căn cứ vào nhận xét, đánh giá thường xuyên qua các buổi học tại lớpdành cho người khuyết tật và kết quả đánh giá định kỳ môn Toán, môn TiếngViệt được thực hiện theo quy định tại Điều 7 của Quy định này
- Giáo viên vận dụng linh hoạt, phù hợp các phương pháp đánh giá, theo đó trongđánh giá thường xuyên:
+ Về nội dung học tập các môn học, hoạt động giáo dục: Giáo viên vận dụng linhhoạt, phù hợp các phương pháp đánh giá, nhưng chủ yếu thông qua lời nói chỉ racho học sinh biết được chỗ đúng, chưa đúng và cách sửa chữa, viết nhận xét vào
vở hoặc sản phẩm học tập của học sinh khi cần thiết, có biện pháp cụ thể giúp đỡkịp thời
* Học sinh tự nhận xét và tham gia nhận xét sản phẩm học tập của bạn, nhómbạn trong quá trình thực hiện các nhiệm vụ học tập để học và làm tốt hơn
* Cha mẹ học sinh trao đổi với giáo viên về các nhận xét, đánh giá học sinh bằngcác hình thức phù hợp và phối hợp với giáo viên động viên, giúp đỡ học sinh họctập, rèn luyện
+ Về sự hình thành và phát triển phẩm chất, năng lực:
* Giáo viên vận dụng linh hoạt, phù hợp các phương pháp đánh giá, căn cứ vàonhững biểu hiện nhận thức, hành vi, thái độ của học sinh, đối chiếu với yêu cầucần đạt của từng phẩm chất chủ yếu, năng lực cốt lõi theo Chương trình giáo dụcphổ thông cấp tiểu học để nhận xét và có biện pháp giúp đỡ kịp thời
* Học sinh được tự nhận xét và được tham gia nhận xét bạn, nhóm bạn về nhữngbiểu hiện của từng phẩm chất chủ yếu, năng lực cốt lõi để hoàn thiện bản thân
* Cha mẹ học sinh trao đổi, phối hợp với giáo viên động viên, giúp đỡ học sinhrèn luyện và phát triển từng phẩm chất chủ yếu, năng lực cốt lõi
- Giáo viên tiểu học không chấm điểm 0 bài kiểm tra
+ Cụ thể, trong đánh giá định kỳ, bài kiểm tra của học sinh được giáo viên sửalỗi, nhận xét, cho điểm theo thang điểm 10, không cho điểm thập phân và đượctrả lại cho học sinh Điểm của bài kiểm tra định kỳ không dùng để so sánh họcsinh này với học sinh khác Nếu kết quả bài kiểm tra cuối học kỳ I và cuối nămhọc bất thường so với đánh giá thường xuyên, giáo viên đề xuất với nhà trường
có thể cho học sinh làm bài kiểm tra khác để đánh giá đúng kết quả học tập củahọc sinh
- Đánh giá định kỳ kết quả giáo dục học sinh cuối năm theo 4 mức:
+ Hoàn thành xuất sắc
+ Hoàn thành tốt
+ Hoàn thành
+ Chưa hoàn thành
Trang 25- Đánh giá định kỳ về nội dung học tập các môn học, hoạt động giáo dục
+ Vào giữa học kỳ I, cuối học kỳ I, giữa học kỳ II và cuối năm học, giáo viên dạymôn học căn cứ vào quá trình đánh giá thường xuyên và yêu cầu cần đạt, biểuhiện cụ thể về các thành phần năng lực của từng môn học, hoạt động giáo dục đểđánh giá học sinh đối với từng môn học, hoạt động giáo dục theo các mức sau:
* Hoàn thành tốt: thực hiện tốt các yêu cầu học tập và thường xuyên có biểu hiện
cụ thể về các thành phần năng lực của môn học hoặc hoạt động giáo dục;
* Hoàn thành: thực hiện được các yêu cầu học tập và có biểu hiện cụ thể về cácthành phần năng lực của môn học hoặc hoạt động giáo dục;
* Chưa hoàn thành: chưa thực hiện được một số yêu cầu học tập hoặc chưa cóbiểu hiện cụ thể về các thành phần năng lực của môn học hoặc hoạt động giáodục
+ Vào cuối học kỳ I và cuối năm học, đối với các môn học bắt buộc: Tiếng Việt,Toán, Ngoại ngữ 1, Lịch sử và Địa lí, Khoa học, Tin học và Công nghệ có bàikiểm tra định kỳ;
Đối với lớp 4, lớp 5, có thêm bài kiểm tra định kỳ môn Tiếng Việt, môn Toán vàogiữa học kỳ I và giữa học kỳ II
+ Đề kiểm tra định kỳ phù hợp với yêu cầu cần đạt và các biểu hiện cụ thể về cácthành phần năng lực của môn học, gồm các câu hỏi, bài tập được thiết kế theo cácmức như sau:
* Mức 1: Nhận biết, nhắc lại hoặc mô tả được nội dung đã học và áp dụng trựctiếp để giải quyết một số tình huống, vấn đề quen thuộc trong học tập;
* Mức 2: Kết nối, sắp xếp được một số nội dung đã học để giải quyết vấn đề cónội dung tương tự;
* Mức 3: Vận dụng các nội dung đã học để giải quyết một số vấn đề mới hoặcđưa ra những phản hồi hợp lý trong học tập và cuộc sống
- Đánh giá định kỳ về sự hình thành và phát triển phẩm chất, năng lực
Vào giữa học kỳ I, cuối học kỳ I, giữa học kỳ II và cuối năm học, giáo viên chủnhiệm phối hợp với các giáo viên dạy cùng lớp, thông qua các nhận xét, các biểuhiện trong quá trình đánh giá thường xuyên về sự hình thành và phát triển từngphẩm chất chủ yếu, năng lực cốt lõi của mỗi học sinh, đánh giá theo các mức sau:+ Tốt: Đáp ứng tốt yêu cầu giáo dục, biểu hiện rõ và thường xuyên
+ Đạt: Đáp ứng được yêu cầu giáo dục, biểu hiện nhưng chưa thường xuyên.+ Cần cố gắng: Chưa đáp ứng được đầy đủ yêu cầu giáo dục, biểu hiện chưa rõ
- Khen thưởng cuối năm:
+ Danh hiệu Học sinh Xuất sắc (cho những học sinh được đánh giá kết quả giáodục )
+ Danh hiệu Học sinh Tiêu biểu hoàn thành tốt trong học tập và rèn luyện (chonhững học sinh được đánh giá kết quả giáo dục đạt mức Hoàn thành tốt, đồngthời có thành tích xuất sắc về ít nhất một môn học hoặc có tiến bộ rõ rệt ít nhấtmột phẩm chất, năng lực; được tập thể lớp công nhận)
Trang 26- Quy định về "tổng hợp đánh giá kết quả giáo dục", "hồ sơ đánh giá", cũng lànhững điểm mới của Thông tư số 27/2020/TT-BGDĐT Điều này nhằm tườngminh hoá quá trình đánh giá, đồng thời đảm bảo kết cấu chặt chẽ, hợp logic vềmặt hình thức, tạo thành quy trình hoàn chỉnh trong đánh giá gồm đủ các hìnhthức: đánh giá thường xuyên; đánh giá định kỳ; tổng hợp đánh giá kết quả giáodục; sử dụng kết quả đánh giá Trong đó, lưu tâm đến quy định hồ sơ, học bạ điện
tử được sử dụng tại mỗi cơ sở giáo dục phổ thông
- Xét hoàn thành chương trình lớp học, hoàn thành chương trình tiểu học
+ Xét hoàn thành chương trình lớp học:
* Học sinh được xác nhận hoàn thành chương trình lớp học là những học sinhđược đánh giá kết quả giáo dục ở một trong ba mức: Hoàn thành xuất sắc, Hoànthành tốt, Hoàn thành
* Đối với học sinh chưa được xác nhận hoàn thành chương trình lớp học, giáoviên lập kế hoạch, hướng dẫn, giúp đỡ; đánh giá bổ sung để xét hoàn thànhchương trình lớp học
* Đối với học sinh đã được hướng dẫn, giúp đỡ mà vẫn chưa đủ điều kiện hoànthành chương trình lớp học, tùy theo mức độ chưa hoàn thành ở các môn học,hoạt động giáo dục, mức độ hình thành và phát triển một số phẩm chất, năng lực,giáo viên lập danh sách báo cáo hiệu trưởng để tổ chức kiểm tra, đánh giá và xemxét, quyết định việc được lên lớp hoặc chưa được lên lớp
- Xét hoàn thành chương trình tiểu học:
+ Học sinh hoàn thành chương trình lớp 5 được xác nhận và ghi vào Học bạ:Hoàn thành chương trình tiểu học
2 Kết luận sư phạm cần thiết khi đánh giá phần công nghệ trong môn Tin học và Công nghệ (Chương Trình 2018)
Chương trình môn Công nghệ mới có 4 mạch nội dung chính gồm: Công nghệ vàđời sống; Lĩnh vực sản xuất chủ yếu; Thiết kế và đổi mới công nghệ; Công nghệ
và hướng nghiệp Trong đó, các mạch 1, 3 và 4 được chú trọng, hoàn thiện hơn sovới chương trình hiện hành
Môn Công nghệ ở cấp tiểu học giới thiệu về thế giới kỹ thuật, công nghệ gần gũithông qua các chủ đề đơn giản về công nghệ và đời sống, một số sản phẩm côngnghệ trong gia đình mà học sinh tiếp xúc hằng ngày, an toàn với công nghệ trongnhà; thiết kế kỹ thuật, công nghệ thông qua các hoạt động thủ công kỹ thuật, lắpráp các mô hình kỹ thuật đơn giản, trồng và chăm sóc hoa, cây xanh trong môitrường gia đình, nhà trường
Trong dạy học Tin học công nghệ, có những nội dung cơ bản, cốt lõi, phổ thôngtất cả học sinh từ lớp 3 trở lên đều phải học Bên cạnh đó, có những nội dung cótính đặc thù, chuyên biệt nhằm đáp ứng nguyện vọng, sở thích của học sinh, phùhợp với yêu cầu của từng địa phương, vùng miền Nội dung môn Công nghệtrong giai đoạn giáo dục định hướng nghề nghiệp chú trọng tới những kiến thứctổng quan, đại cương và định hướng nghề về công nghệ thông qua các nội dung
Trang 27về bản chất của công nghệ, vai trò, ảnh hưởng của công nghệ với đời sống xã hội,mối quan hệ giữa công nghệ với các lĩnh vực khoa học khác; các tri thức, nănglực nền tảng phù hợp và kết nối được với các lĩnh vực kỹ thuật, công nghệ thuộcmột trong hai định hướng công nghiệp và nông nghiệp mà học sinh lựa chọn saukhi tốt nghiệp Môn Công nghệ trong Chương trình giáo dục phổ thông mới kếthừa nhiều ưu điểm đã được kiểm nghiệm qua thực tiễn của chương trình mônCông nghệ hiện hành, từ quan điểm xây dựng và phát triển chương trình môn họcđến nội dung môn học và phương pháp, hình thức tổ chức dạy học Bên cạnh đó,Chương trình môn Công nghệ, có một số thay đổi phù hợp với định hướng đổimới được nêu ra trong Chương trình GDPT tổng thể, với đặc điểm, vai trò và xuthế quốc tế của GD công nghệ Đó là:
Chương trình phát triển năng lực: Chương trình môn Công nghệ có đầy đủ đặcđiểm của chương trình giáo dục định hướng phát triển năng lực, phẩm chất chohọc sinh Đây là thay đổi bao trùm, có tính chất chi phối tổng thể tới mục tiêu, nộidung, phương pháp, hình thức tổ chức dạy học, kiểm tra đánh giá của môn học.Chương trình môn học hướng tới hình thành, phát triển năng lực công nghệ; gópphần hình thành, phát triển các phẩm chất chủ yếu, năng lực chung được xác địnhtrong Chương trình tổng thể
Thúc đẩy giáo dục STEM: Trong chương trình giáo dục phổ thông mới, mônCông nghệ phản ánh hai thành phần là T (technology) và E (engineering) trongbốn thành phần của STEM Đây là cơ sở để xác định môn Công nghệ có vai tròquan trọng thể hiện tư tưởng giáo dục STEM trong chương trình giáo dục phổthông 2018 Chương trình môn Công nghệ gắn với thực tiễn, hướng tới thực hiệnmục tiêu “học công nghệ để học tập, làm việc hiệu quả trong môi trường côngnghệ tại gia đình, nhà trường, cộng đồng”; thúc đẩy đổi mới sáng tạo thông quaviệc bố trí nội dung thiết kế kỹ thuật ở cả tiểu học, trung học; định hướng GD
STEM – lĩnh vực rất được quan tâm trong Chương trình GDPT mới.
Hiện nay ở các nhà trường đã có riêng giáo viên Tin học công nghệ để dạy phânmôn Tin học công nghệ nhưng đã là một giáo viên đứng lớp, ai cũng cần nắmđược sự đổi mới của từng môn học trong chương trình (CT2018) Đặc biệt là đổimới về đánh giá học sinh theo thông tư 27/2020
Câu 8: Phân tích những điểm cần lưu ý khi dạy học các mạch kiến thức: kĩ thuật
tạo hình bằng giấy bìa, lắp ghép mô hình kĩ thuật, kĩ thuật trồng trọt, kĩ thuật chănnuôi?
Trả lời:
* Kĩ thuật tạo hình bằng giấy bìa
Một yêu cầu cơ bản của việc đổi mớí gỉáo dục là đổi mới phương pháp dạy học
theo hướng phát huy tính tích cực chủ động, sáng tạo của học sinh Vì vậy khi
dạy các bài học về kĩ năng tạo hình bằng giấy bìa, giáo viên phải tích cực hoáhoạt động của học sinh, khắc phục lối dạy thụ động theo kiểu thầy dạy, trò nghe
Trang 28Theo cách dạy này, giáo viên luôn giữ vai trò là người hướng đẫn, tổ chức cáchoạt động, học sinh giữ vai trò chủ động, tích cực trong việc tiếp thu tri thức, rèn
kĩ năng thực hành thủ công và hình thành thói quen, thái độ lao động
Để đảm bảo thực hiện được yêu cầu trên, khi dạy học phần kĩ thuật tạo hìnhbằng giấy bìa cho học sinh, giáo viên cần lưu ý nắm vững và thực hiện một sốyêu cầu như sau:
+ Nắm vững mục tiêu, nội dung chương trình và chuẩn kiến thức, kĩ năng; mụctiêu quy định các nhiệm vụ về cung cấp kiến thức, rèn luyện kĩ năng và giáo dụcthái độ lao động; xác định mức độ cần đạt được về kiến thức, kĩ năng của từngchủ đề, từng nội dung trong chương trình
+ Lựa chọn các dụng cụ học tập, vật liệu và cách tiến hành bài học phù hợp vớitrình độ hiểu biết của học sinh, điều kiện của địa phương, tạo điều kiện thuận lợi
để các em hoàn thành ngay trên lớp học
+ Giáo viên cần chuẩn bị đầy đủ các hình mẫu trực quan có kích thước đủ lớn,màu sắc hài hoà, đúng yêu cầu kĩ thuật nhằm định hướng sự chú ý của học sinhvào bài học và khuyến khích các em tham gia xây dựng bài
+ Chuẩn bị đầy đủ các dụng cụ như: kéo, bút chì, thước kẻ, keo, hồ dán, giáythủ công màu không kẻ ô (dùng gấp hình), giấy thủ công màu có kẻ ô (dùng xégiấy, cắt chữ, cắt số, cắt hình), giấy trắng để làm nền, giấy nháp để làm thử sảnphẩm và túi nhựa để lưu giữ sản phẩm
+ Đặc trưng cơ bản của các giờ học tạo hình bằng giấy bìa ờ Tiểu học là hoạt
động thực hành giữ vị trí trung tâm của giờ học.Vì vậy, trước khi thực hành,
bằng phương pháp trực quan kết hợp với đàm thoại, giáo viên cần làm cho họcsinh hiểu rõ mục đích công việc, cách thực hiện các thao tác trong quy trình kĩthuật Trong khi học sinh thực hành cần chú trọng rèn luyện cho học sinh thóiquen làm việc theo quy trình, có kế hoạch, sáng tạo Mặt khác, đòi hỏi học sinhphải làm ra sản phẩm ngay tại lớp
+ Xây dựng cho học sinh phong cách lao động như: làm việc ngăn nắp, trật tự, có
ý thức tiết kiệm vật liệu, thời gian, giữ vệ sinh, an toàn lao động và tự đánh giáđược kết quả lao động của bản thân
*Kĩ thuật lắp ghép mô hình kĩ thuật
Các bài học trong phần lắp ghép mô hình kĩ thuật thuộc dạng bài thực hành Dovậy, mỗi bài học trong phần này cũng có 4 hoạt động dạy học chủ yếu, trong đóhoạt động thực hành giữ vị trí trung tâm vả chiếm tới 90% thời gian học Phươngpháp dạy học chủ yếu khi tiến hành dạy học các bài học về lắp ghép mô hình kĩthuật là phương pháp thực hành Thủ công, Kĩ thuật kết hợp với phương pháp trựcquan (bằng mô hình, mẫu vật) và phương pháp đàm thoại
Để phát huy hiệu quả của các phương pháp dạy học trong quá trình tổ chức dạyhọc các nội dung về lắp ghép mô hình kĩ thuật, giáo viên cần lưu ý một số điểmsau:
Trang 29- Đồ dùng dạy học đóng vai trò quan trọng trong quá trình hình thành kiến thứcmới và rèn luyện kĩ năng thực hành, phát triển tư duy kĩ thuật, rèn luyện tính cẩnthận, kiên nhẫn cho học sinh.Để góp phần đổi mới phương pháp dạy học, giáoviên cần phải chuẩn bị đầy đủ đồ dùng dạy học và vận dụng nhiều phương pháp,hình thức dạy học để nâng cao hiệu quả sử dụng của đồ dùng dạy học.
- Hầu hết các bài lắp ghép mô hình cơ khí đều được thực hiện trong 3 tiết, trong
đó tiết 1 dành để học sinh quan sát, nhận xét mô hình mẫu nói chung, các bộ phậncủa mô hình mẫu nói riêng và giáo viên hướng dẫn thao tác kĩ thuật Thời giancòn lại của tiết 1 dành để học sinh lựa chọn các chi tiết và lắp ghép một bộ phậnnào đó của mô hình.Tiết 2 + 3 dành để học sinh lắp hoàn chỉnh mô hình và trưngbày, đánh giá sản phẩm Do vậy, giáo viên cần chú ý hướng dẫn học sinh cáchbảo quản,cất giữ những bộ phận đã lắp ghép được ở tiết 1,2 để lắp hoàn chỉnh ởtiết 3
- Khi tổ chức hoạt động hướng dẫn thao tác kĩ thuật, giáo viên cần thực hiện theotrình tự: kiểm tra các chi tiết để lắp ghép mô hình kĩ thuật Tiếp đến là hướng dẫnlắp ghép từng bộ phận của mẫu và hướng dẫn lắp ghép các bộ phận với nhauthành sản phẩm.Cuối cùng là hướng dẫn cách tháo rời các chi tiết sau khi đã hoànthành sản phẩm.Trong quá trình hướng dẫn, giáo viên cần hướng dẫn chậm và kĩnhững thao tác mới, khó
- Chú ý hướng dẫn học sinh quan sát kĩ các hình trong sách giáo khoa, trước khilắp ghép từng bộ phận và ráp thành mô hình để tránh lắp sai, mất thời gian tháo ralắp lại Trong quá trình dạy học, không dạy lại những kiến thức học sinh đã biết
mà tập trung dạy những kiến thức mới, khó trong bài
* Kĩ thuật trồng trọt
- Trồng trọt mang lại lợi ích rất lớn trong cuộc sống của con người Vì vậy, việcdạy học kĩ thuật trồng trọt cho học sinh hình thành hiểu biết ban đầu là thực sựcần thiết Ngoài ra, khi dạy học kĩ năng về trồng trọt cho học sinh phải giúp họcsinh có hứng thú với môn học; giúp học sinh hiểu được mục đích, nội dung vàcách tiến hành một số công việc trước khi thực hiện
- Vậy để đảm bảo những yêu cầu trên, khi dạy học các nội dung về kĩ thuật trồngtrọt, giáo viên cần lưu ý một số yêu cầu sau:
- Các bài học về kĩ năng trồng trọt gồm: dạng bài lí thuyết và bài tập thực hành
Do vậy khi dạy các bài trong chương này giáo viên cần kết hợp nhiều phươngpháp như: đàm thoại, trực quan, quan sát, dạy học theo nhóm, thực hành kĩthuật….Trong đó, sử dụng tăng cường các phương pháp dạy học tích cực nhằmkhai thác hiểu biết và phát huy tính tích cực, chủ động của học sinh
- Quá trình trồng trọt cây trồng được gắn chặt chẽ với quá trình sản xuất câytrồng Quá trình này kéo dài nhiều tuần, nhiều tháng trong năm, bởi vậy giáo viêncần dựa vào tình hình cụ thể để sắp xếp các bài học cho phù hợp, không cứngnhắc theo phân phối chương trình giúp học sinh có hình ảnh khách quan nhất vềquá trình sinh trưởng và phát triển của cây trồng
Trang 30- Với các tiết thực hành cần chuẩn bị đầy đủ đồ dùng học tập như: cây giống,cuốc, dụng cụ tưới cây, xới đất… Hướng dẫn quy trình thực hiện đơn giản, ngắngọn, dễ hiểu để học sinh có thể vận dụng tại gia đình.
- Để dạy học kĩ thuật trồng trọt cho học sinh đạt hiệu quả tốt nhất, giáo viên cầnlưu ý những yêu cầu trên qua đó phần nào giúp học sinh có thể tự trồng được sảnphẩm Từ đó học sinh hình thành được tình cảm yêu quý sản phẩm lao động,hưởng ứng việc trồng cây và biết bảo vệ môi trường
* Kĩ thuật chăn nuôi
- Các bài học về kĩ năng chăn nuôi (cụ thể trong sách là chăn nuôi gà) chủ yếuthuộc dạng học lí thuyết chỉ có duy nhất một bài tập thực hành Do vậy khi dạycác bài trong chương này giáo viên cần kết hợp nhiều phương pháp như: vấn đáp,tìm tòi, trực quan, quan sát, dạy học theo nhóm….trog đó sử dụng tăng cườngphương pháp thảo luận nhóm nhằm khai thác hiểu biết và phát huy tính tích cực,chủ động của học sinh
Muốn vậy khi dạy học phần kĩ thuật chăn nuôi cho học sinh giáo viên cần lưu ýthực hiện một số điểm như sau:
+ Chuẩn bị đầy đủ các đồ dùng dạy học như tranh ảnh, vật thật(thức ăn, đồ dùngchăm sóc vật nuôi… ) theo nội dung của mỗi bài trong chương
+ Đối với những nội dung mới, giáo viên cần giải thích rõ ràng và tạo điều kiệncho học sinh tìm tòi kiến thức mới qua quan sát các hình minh họa trong sáchgiáo khoa và tranh ảnh do giáo viên chuẩn bị Giáo viên nên lập phiếu học tập
và hướng dẫn học sinh thảo luận để hoàn thành phiếu học tập là tốt nhất.Lưu ýkhi lập phiếu học tập giáo viên nên tập trung vào giải quyết nội dung học tập cótrong bài
+ Nội dung của các bài học trong chương trình gắn liền với thực tế sản xuất Vìvậy, giáo viên cần lưu ý liên hệ những kiến thức được trình bày trong bài họcvới bên ngoài thực tiễn để học sinh có thể thực hiện tại gia đình
+ Chú ý hướng dẫn học sinh cách thực hành một số công việc đơn giản trong kĩthuật chăn nuôi (nuôi gà) để học sinh có thể thực hiện tại gia đình
Câu 9: Phân tích vị trí, vai trò, nội dung giáo dục Công nghệ ở bậc Tiểu học? So
sánh chương trình môn Thủ công - kĩ thuật (2006) với chương trình môn Công
nghệ (2018)?
Trả lời:
Môn Công nghệ ở tiểu học có vị trí quan trọng vì :
- Các kiến thức, kỹ năng của môn Công nghệ ở tiểu học có nhiều ứng dụng trongđời sống và cần thiết cho mỗi con người trong thời đại hiện nay
Trang 31- Môn Công nghệ giúp HS tập áp dụng những kiến thức đã học từ các môn họckhác như toán, tự nhiên xã hội, vào quá trình làm ra sản phẩm, qua đó củng cố
và vận dụng kiến thức đã học góp phần nâng cao chất lượng học tập các mônkhác
- Môn Công nghệ góp phần rất quan trọng trong việc rèn luyện phương pháp suynghĩ, giải quyết vấn đề, góp phần phát triển tư duy kỹ thuật, cách suy nghĩ độclập, linh hoạt sáng tạo
- Đóng góp vào việc hình thành các phẩm chất cần thiết của người lao động mới
Môn Công nghệ trong chương trình GDPT mới có vai trò đặc biệt quan trọng
thúc đẩy giáo dục STEM khi môn học này thể hiện hai trong bốn lĩnh vực giáodục thuộc STEM đó là công nghệ và kỹ thuật
Trang bị cho HS nền tảng và các năng lực cốt lõi cần có để theo học, lựa chọnngành nghề thuộc lĩnh vực kỹ thuật, công nghệ
Góp phần hình thành và phát triển các năng lực tự chủ và tự học, giao tiếp và hợptác, giải quyết vấn đề và sáng tạo; các phẩm chất được nêu trong chương trìnhgiáo dục phổ thông tổng thể
Nội dung giáo dục Công nghệ ở bậc Tiểu học:
a,Quan điểm xây dựng chương trình
-Dựa vào xu thế giáo dục Tiểu học trong khu vực và trên thế giới
-Đáp ứng những yêu cầu của công nghiệp hóa, hiện đại hóa đất nước
-Chương trình xây dưng ,quán triệt nguyên tắc, kĩ thuật tổng hợp theo tinh thầnphát triển khoa học phù hợp với tâm sinh lý lứa tuổi,thực tiễn giáo dục Việt Nam b.Cấu trúc nội dung chương trình :chia làm 2 giai đoạn
*,Giai đoạn 1(từ lớp 1-3).Mục tiêu chung là cung cấp cho học sinh những tri thức
kĩ năng cần thiết và tối thiểu về thủ công, bước đầu cho học sinh làm quen vớilĩnh vực lao động thủ công Từ lớp 1-3 chương trình (thủ công) không có sáchgiáo khoa, nội dung tinh giản nhẹ hơn, đòi hỏi giáo viên phải sử dụng nhiều kênhhình khi dạy học thủ công, hoc sinh hoàn thành sản phẩm tại lớp
Chương trình bao gồm :
+,Kỹ thuật xé dán giấy
+Kỹ thuật gấp hình
+Kỹ thuật cắt ,dán giấy
+Đan nát bằng giấy bìa
Từ lớp 1-3 chương trình dạy 35 tiết/35 tuần Thủ công ghép chung với Mĩ thuật,
Âm nhạc gọi chung là môn nghệ thuật
*Giai đoạn 2:(từ lớp 4-5).Mục tiêu chung là cung cấp cho học sinh những tri thức
và kĩ năng cần thiết và tối thiểu công việc gia đình, vườn trường, lắp ghép mô
Trang 32hình kĩ thuật, bước đầu cho học sinh làm quen với các hoạt động dịch vụ nôngnghiệp, công nghiệp Từ lớp 4-5 có sách giáo khoa, nội dung chỉ có 1nội dung,công việc gia đình là bắt buộc, các nội dung còn lại là tự chọn
* Điểm khác nhau của chương trình thủ công kĩ thuật (theo chương trình hiện
hành) và chương trình Công nghệ (theo chương trình mới)
Tiêu chí Chương trình hiện hành Chương trình 2018
Chương trình Thủ công, kỹ thuật
ở Tiểu học được xây dựng trên
các quan điểm sau:
- Quan điểm kỹ thuật tổng hợp và
hướng nghiệp
- Quan điểm cơ bản và thiết thực
- Quan điểm coi trọng thực hành
Chương trình Công nghệ ở Tiểuhọc được xây dựng trên các quanđiểm sau:
Mục tiêu Mục tiệu được xây dựng nhằm
phát triển cho học sinh kiến thức,
kĩ năng, thái độ
- Về kiến thức:
+ Biết cách sử dụng một số dụng
cụ lao động đơn giản để: Cắt một
số hình đơn giản bằng giấy, bìa;
cắt khâu thêu trên vải; nấu ăn;
chăm sóc rau, hoa, vật nuôi; lắp
ghép mô hình kĩ thuật
+ Biết mục đích, cách tiến hành
một số công việc lao động đơn
giản: cắt, khâu, thêu, nấu ăn,
Chương trình 2018 tập trung hình
thành và phát triển các phẩm chất,
năng lực chung và các năng lực đặc thù.
- Bước đầu hình thành và phát triển
ở học sinh năng lực công nghệ trên
cơ sở các mạch nội dung về côngnghệ và đời sống, thủ công kỹthuật
- Khơi dậy hứng thú học tập và tìmhiểu công nghệ
- Học sinh có thể sử dụng một sốsản phẩm công nghệ thông dụng
Trang 33chăm sóc rau, hoa, vật nuôi.
- Về kĩ năng:
+ Xé, gấp, cắt, đan, dán được một
số hình, chữ cái và đồ chơi đơn
giản từ giấy và bìa
+ Làm được một số công việc lao
động đơn giản trong gia đình và
trong gia đình đúng cách và an toàn
- Có khả năng thiết kế được một sốsản phẩm thủ công kỹ thuật đơngiản
- Có khả năng trao đổi được một sốthông tin đơn giản về sản phẩmcông nghệ trong phạm vi gia đình
đề và sáng tạo
+ Năng lực đặc thù: nhận thức côngnghệ, giao tiếp công nghệ, sử dụngcông nghệ, đánh giá công nghệ,thiết kế kĩ thuật
- Lớp 3:
Công nghệ và đời sống
+ Tự nhiên và công nghệ+ Sử dụng đèn học
+ Sử dụng quạt điện+ Sử dụng máy thu thanh
Trang 34- Lớp 3: Thủ công:
+ Làm đồ chơi đơn giản
+ Cắt, dán các chữ cái đơn giản
+ Đan nan bằng giấy, bìa
- Hoa và cây cảnh trong đời sống
- Trồng hoa và cây cảnh trong chậu
dẫn học sinh thực hiện đúng quy
trình theo các bước: chuẩn bị,
thực hiện, đánh giá kết quả Dành
đa số thời gian bài học cho học
sinh thực hành, luyện tập
- Nội dung dạy học gắn liền với
thực tiễn: Giúp học sinh vận dụng
những kiến thức kĩ năng đã học
vào cuộc sống
- Vận dụng linh hoạt các phươngpháp,kỹ thuật dạy học, phát huytính chủ động, sáng tạo, tích cực vàphù hợp với sự hình thành và pháttriển năng lực, phẩm chất cho họcsinh: Chú trọng các hoạt động trảinghiệm, thực hành, giải quyết vấnđề,
- Khai thác có hiệu quả hệ thốngcác thiết bị, phương tiện dạy học:sách giáo khoa, công nghệ thôngtin, truyền thông, …