Dấu ấn thời đại qua 3 tác phẩm thép đã tôi thế đáy (n ôxtơrôpxki), nhật kí đặng thuỳ trâm và mãi mãi tuổi hai mươi (nguyễn văn thạc)

Đợc mệnh danhlà ca sỹ của cách mạng Việt Nam“Thép đã tôi thế đấy” ” , Tố Hữu nói: Cảm ơn vô cùng“Thép đã tôi thế đấy” những tác phẩm lớn ấy đã làm cho tôi sáng mắt sáng lòng và thúc đẩy

Bộ giáo dục và đào tạo Trờng Đại học Vinh Khoa Ngữ văn

-Dấu ấn thời đại qua ba tác phẩm: “thép đã tôi thế

đấy” (N.A Ôxtơrôpxki) “nhật ký đặng thuỳ trâm”

và “mãi mãi tuổi hai mơi” (nguyễn văn Thạc)

Chuyên ngành: Văn học nớc ngoài

Khoá luận tốt nghiệp

Giáo viên hớng dẫn: ThS Nguyễn Hữu Vinh

Sinh viên thực hiện: Bùi Đinh Thị Luy

Lớp 43B1: Ngữ văn

Vinh, 2006

Lời cảm ơnNgoài sự nổ lực của bản thân, em xin trân trọng cảm ơn thầy giáoNguyễn Hữu Vinh đã tận tình hớng dẫn, chỉ đạo và giúp đỡ em hoàn thànhkhoá luận này

Em xin chân thành cảm ơn sự góp ý của các thầy - cô giáo khoa NgữVăn, đặc biệt là cô giáo Phan Thị Nga, thầy giáo Nguyễn Văn Hạnh; thầygiáo Lê Thời Tân… và các bạn bè và các bạn bè.

Sau những năm đấu tranh và lao động xây dựng, dũng cảm vợt qua

bao trở ngại, gan khổ; nhân dân xô Viết anh hùng đã khẳng định chân lý

chói sáng của thời đại mới: Chủ nghĩa xã hội nhất định thắng lợi, thắng lợitrên toàn mặt trận, ở thành thị cũng nh ở nông thôn Một cao trào lao độngcủa toàn dân diễn ra sôi nổi trên toàn quốc, đặc biệt là những năm 30 - 40 -giai đoạn xây dựng cơ sở vật chất cho chủ nghĩa xã hội

Năm 1929 có thể gọi là "năm chuyển biến vĩ đại" - Liên xô bắt đầu

thực hiện kế hoạch 5 năm đầu tiên và đẩy mạnh công nghiệp hoá xã hội

chủ nghĩa Đây cũng là năm triển khai tập thể hoá nông nghiệp trên quy môkhắp cả nớc.

Phong trào thi đua lao động từ năm 1935 là phong trào xta kha nốp - dấy lên khắp cả nớc Nhờ tinh thần lao động anh hùng, nhân dân xô

-Viết đã hoàn thành kế hoạch 5 năm lần thứ nhất (1929 - 1933) và lần thứ hai (1933 - 1937) trớc thời hạn khoảng 9 tháng.

1.2 Văn học Nga những năm 30 của thế kỷ xx - giai đoạn xây dựng CNxH:

Trong những năm đó, văn nghệ sỹ hoà mình vào thực tế trên khắp mọi nẻo

đờng của đất nớc Shô - lô - khốp coi những năm 30 là "những năm vĩ đại".

Trong hoàn cảnh mới mẻ đó của lịch sử, sự tồn tại của các nhóm pháivăn học rõ ràng là không còn thích hợp Ngày 23/ 4/ 1932, Đảng cộng sản

Liên xô công bố nghị quyết "về việc cải tổ các tổ chức văn học nghệ

thuật", chủ trơng xoá bỏ các nhóm phái văn học, tập hợp tất cả các nhà văn

ủng hộ chính quyền xô Viết trong một tổ chức thống nhất

Thực hiện nghị quyết đó của Đảng, tháng 8/ 1934: Đại hội các nhàvăn Liên xô lần thứ nhất đã khai mạc dới sự chủ toạ của M Gorki - ngời

thầy của nền văn học vô sản Bản báo cáo "Về văn học Xô Viết" do M.

Gorki trình bày trớc đại hội đã đúc kết những thành tựu lớn của văn học xôViết và chỉ ra con đờng phát triển của nó Sự thống nhất cao độ về tinhthần, chính trị trong xã hội xô Viết, những thành tựu quan trọng của vănhọc xô Viết cho tới lúc đó đòi hỏi phải đúc kết những nguyên tắc chungcủa phơng pháp sáng tác

Sau nhiều ý kiến tìm tòi thử đa ra một thuật ngữ thâu tóm đợc đặc

điểm cơ bản nhất của phơng pháp sáng tác mới đó Cuối cùng, vấn đề

ph-ơng pháp sáng tác đã đợc đại hội nhất trí và ghi trong điều lệ của Hội nhà

văn Liên xô là "Chủ nghĩa hiện thực xã hội chủ nghĩa" - là phơng pháp

cơ bản của văn học và phê bình văn học xô Viết Phơng pháp đó đòi hỏinghệ sỹ miêu tả hiện thực phải có tính Đảng, tính chân thực, lịch sử - cụ thểtrong sự phát triển cách mạng của nó; phải thể hiện đợc mối quan hệ biệncứng giữa tính cách và hoàn cảnh Bên cạnh những đặc tính đó, văn nghệgiai đoạn này phải gắn liền với nhiệm vụ cải tạo và giáo dục những ngời lao

động theo tinh thần xã hội chủ nghĩa

Chủ đề trung tâm của văn học giai đoạn này (những năm 30) là lao

động và sự hình thành nhân cách mới xã hội chủ nghĩa Chủ đề lao độngsáng tạo tập thể hoà quyện với chủ đề đạo đức cộng sản, chủ nghĩa nhân

đạo cách mạng

Cảm hứng chủ đạo của văn học giai đoạn này là khẳng định vai trò

của nhân dân trong sáng tạo lịch sử, ngợi ca thắng lợi của cái mới xã hộichủ nghĩa

Trong văn học xô Viết những năm 30, các loại thể phát triển khámạnh mẽ và đồng đều Tuy vậy không thể không thấy u thế nổi trội của vănxuôi bởi sự phản ánh toàn diện, chân thực, sâu sát của nó Cả một dòngthác bút ký ghi lại không khí sôi nổi, khẩn trơng, náo nức của quần chúnglao động Tiểu thuyết gần nh là thể lọai chiếm u thế trong giai đoạn này.Những tìm tòi phong phú về phong cách, thể lọai tiểu thuyết có tác dụng rất

bổ ích trong việc thúc đẩy văn học phát triển Có thể nói các nhà văn xôViết đã chuẩn bị sẵn sàng để bớc vào cuộc chiến đấu mới

Với nhiều thể loại và phong cách đa dạng, hàng loạt tác phẩm xuấtsắc trong những năm 30 đã tạo nên phần quan trọng trong di sản cổ điển

của văn học xô Viết Mợn lời Lê - ô - nốp , có thể nói "Văn học xô Viết

những năm 30 là" tảng đá nguyên khối" mà các nhà văn lớp sau có thể dựa vào để xây tiếp lâu đài văn học".[12B, 12].

1.3 Vị trí của N.A Ôxtơrôpxki và tác phẩm Thép đã tôi thế đấy“Thép đã tôi thế đấy” ”

trong văn học hiện thực xHCN Nga:

Nhicôlai Alêchxêvich Ôxtơrôpxki (1904 - 1936) là một hiện tợng

đặc biệt trong văn học xô Viết và văn học thế giới Ông là nghệ sỹ củanhững t tởng lớn, là tài năng nghệ thuật xuất thân từ quần chúng, trởng

thành trong lò lửa đấu tranh cách mạng Ông là nhà văn xô Viết đã gắn

cuộc đời và sự nghiệp sáng tác với những năm tháng gian nan đấu tranh vàchiến thắng của cách mạng Cũng nh dòng sông phản chiếu rực rỡ ánh sángchói chang của mặt trời, cuộc đời Ôxtơrôpxki ngập tràn những ma gió vàbão táp, những niềm vui và ớc vọng của tuổi trẻ trong thời kỳ cách mạngtháng Mời, nội chiến và những ngày đầu xây dựng chủ nghĩa xã hội trên

đất nớc Lênin vĩ đại

Bên cạnh những cây cổ thụ rợp bóng nh M.Gorki, Maiacôpxki,Macarencô… và các bạn bè Nhicôlai Alêchxêvich Ôxtơrôpxki tuy cuộc đời và sự nghiệp,

ngắn ngủi nhng đã để lại một dấu ấn“Thép đã tôi thế đấy” ” sáng ngời trong lịch sử đấu tranh

và lịch sử văn học của nớc Nga xô Viết những năm đầu tiên xây dựng chủ

nghĩa xã hội

Sự ra đời của Thép đã tôi thế đấy“Thép đã tôi thế đấy” ” (1932 - 1934) đã đa tên tuổi

Ôxtơrôpxki vợt biên giới nớc Nga đến với những ngời cách mạng, nhữngngời lao động và ngời bất hạnh trên toàn thế giới Đi trớc giới phê bình, gần

7000 bức th của bạn đọc gửi tới Nhicôlai Alêchxêvich Ôxtơrôpxki nói lên

tác dụng giáo dục to lớn của tiểu thuyết Thép đã tôi thế đấy“Thép đã tôi thế đấy” ” Nó đã góp

phần cho văn học xô Viết thực sự trở thành một trong những đòn bẩy“Thép đã tôi thế đấy”

của chủ nghĩa xã hội” (M.Gorki).

Tiểu thuyết Thép đã tôi thế đấy“Thép đã tôi thế đấy” ” mang giá trị t tởng lớn lao Đó làqua việc khắc họa hàng loạt điển hình sinh động về ngời cộng sản và quaviệc phản ánh hàng loạt biến cố lịch sử to lớn, tác giả đã đặt ra và giảiquyết hàng loạt vấn đề quan trọng làm xúc động những ngời cùng thế hệvới ông: Đó là vấn đề mục đích và ý nghĩa cuộc sống, vấn đề rèn luyện ýthức và đạo đức cộng sản, vấn đề vai trò của lao động sáng tạo trong xã hộimới, vấn đề quan hệ giữa tình yêu và lý tởng cách mạng, vấn đề vợt qua vachiến thắng điều bất hạnh trong cuộc sống riêng v.v… và các bạn bè Nhân vật điển hình,trung tâm là Paven Krosaghin - một con ngời bình thờng trong hoàn cảnhphi thờng - và vợt lên trên cái hoàn cảnh phi thờng đó, anh trở thành mộtanh hùng giữa cuộc đời thực

Là một tác phẩm chân thực, có sức lay động, kêu gọi, tiểu thuyết

Thép đã tôi thế đấy

“Thép đã tôi thế đấy” ” đã trở thành cuốn sách gối đầu giờng của thanh

niên xô Viết và hàng triệu thanh niên trên toàn thế giới Thể hiện khí phách anh hùng của tuổi trẻ xô Viết, Paven Krosaghin đã rời trang sách đi

vào cuộc đời và trở thành ngời bạn thân thiết của đông đảo thanh niên trênkhắp thế giới, trong đó có thanh niên Việt Nam

1.4 ảnh hởng của Thép đã tôi thế đấy (N.“Thép đã tôi thế đấy” ” Ôxtơrôpxki) đối với Việt Nam:

Cũng nh lịch sử nớc Nga xô Viết, lịch sử Việt Nam là lịch sử đấu

tranh dựng nớc và giữ nớc Ngời anh cả xã hội chủ nghĩa Nga đã giúp đỡ,dẫn dắt cách mạng Việt Nam vợt qua thử thách Bên cạnh sự hỗ trợ về vậtchất, dân tộc ta còn đợc sự giao lu, tiếp thu học hỏi những giá trị tinh thần

to lớn, đó là Văn học Với nhân dân Việt Nam, từ lâu Thép đã tôi thế“Thép đã tôi thế đấy”

đấy” đã trở thành ngời bạn thân thiết Đây là một trong những tác phẩm

đ-ợc dịch trực tiếp từ tiếng Nga sang tiếng Việt và đđ-ợc toàn dân Việt Nam

đặc biệt là những chiến sỹ cách mạng nhiệt liệt hởng ứng Đợc mệnh danh

là ca sỹ của cách mạng Việt Nam“Thép đã tôi thế đấy” ” , Tố Hữu nói: Cảm ơn vô cùng“Thép đã tôi thế đấy”

những tác phẩm lớn ấy đã làm cho tôi sáng mắt sáng lòng và thúc đẩy tôi đi vào con đờng cách mạng và văn chơng cách mạng …” (Tố Hữu - xây dựng một nền văn nghệ lớn xứng đáng với nhân dân ta, với thời đại

“Thép đã tôi thế đấy”

ta NXB văn học, Hà Nội, 1973, trang 429)” Tại viện bảo tàng N

Ôxtơrôpxki ở Matxcơva hiện còn lu giữ các bản chép tay nhiều chơng trong

bản dịch Thép đã tôi thế đấy“Thép đã tôi thế đấy” ” do các chiến sỹ quân đội nhân dân ViệtNam gửi tặng năm 1955, 1966 đã chứng tỏ Paven Krosaghin đã cùng chiến

sỹ ta hành quân ra tuyến lửa nh một ngời đông đội thân thiết Noi gơngPaven Krosaghin, Phạm Hồng Sơn - ngời tiểu đoàn trởng tiểu đoàn 307 -anh hùng quân đội nhân dân Việt Nam, bị thơng nặng, liệt cả hai chân đã

kiên trì tự học tiếng Nga và dịch một số tác phẩm văn học xô Viết sang

tiếng Việt Tại đại hội văn nghệ toàn quốc lần thứ III, trong bài nói chuyện

của mình, đồng chí Trờng Chinh đã nhắc tới Thép đã tôi thế đấy“Thép đã tôi thế đấy” ” , coi

đó là một tác phẩm văn học tiêu biểu giáo dục cho ta về thế giới quan và“Thép đã tôi thế đấy”

nhân sinh quan chủ nghĩa một cách vô cùng thấm thía và thúc dục ta hành động cho cách mạng, cho chính nghĩa, cho con ngời” (Hồ Chí

Minh, Lê Duẩn, Trờng Chinh, Phạm Văn Đồng … Về văn hoá văn“Thép đã tôi thế đấy”

nghệ” NXB Văn hoá, Hà Nội, 1972, trang 274) Đặc biệt, dẫn chứng tiêu

biểu, sinh động cho sự ảnh hởng đó là Đặng Thuỳ Trâm (1942 - 1970) và Nguyễn Văn Thạc (1952 - 1972) trong cuộc kháng chiến chống Mỹ ác liệt;

nhất là giai đoạn 1964 - 1972 - giai đoạn quân Mỹ mở rộng và đẩy mạnhchiến tranh: Chúng ồ ạt đa quân Viễn Chinh và Ch Hầu vào miền Nam ViệtNam; tăng ngụy quân, ngụy quyền, vũ khí; mở rộng chiến tranh miền BắcViệt Nam nhằm bóp chết cách mạng nớc ta

Trớc tình hình nguy nan của dân tộc, những thanh niên nh ĐặngThuỳ Trâm, Nguyễn Văn Thạc đã mang trong mình dòng máu nóng củaPaven Koraghin mà ra trận Đối với họ, Paven Krosaghin là thần tợng.Trong mỗi việc làm, mỗi suy nghĩ của họ đều thấm đẫm tinh thần PavenKoraghin: Mở đầu cuốn nhật ký đời lính của mình, Đặng Thuỳ Trâm đã lấy

phơng chấm sống của Paven Krosaghin làm lẽ sống của mình: Cái quý“Thép đã tôi thế đấy”

nhất của con ngời là cuộc sống Đời ngời chỉ sống có một lần Phải sống sao cho khỏi xót xa ân hận vì những năm tháng đã sống hoài sống phí,

cho khỏi phải hổ thẹn vì dĩ vãng ti tiện và hèn đớn của mình, để đến khi nhắm mắt xuôi tay có thể nói rằng: tất cả đời ta, tất cả sức ta, ta đã hiến dâng cho sự nghiệp cao đẹp nhất trên đời: Sự nghiệp đấu tranh giải phóng loài ngời ” Và vì vậy, cả cuộc đời tuy ngắn ngủi, nhng chị đã sống

thật anh hùng“Thép đã tôi thế đấy” ” với ý nghĩa chân chính nhất của từ này Fred - một ngời ở

bên kia chiến tuyến cũng phải thốt lên rằng: Trên bất cứ đất n“Thép đã tôi thế đấy” ớc nào trên thế giới, điều đó đều đợc gọi là anh hùng” [ 1A, 9].

Còn anh sinh viên Nguyễn Văn Thạc, suốt những ngày trong quânngũ, anh thờng kiểm nghiệm lại mình và suy nghĩ, so sánh với Paven:

Gấp cuốn sách vào và suy nghĩ về Paven Những trang cuối của cuốn

“Thép đã tôi thế đấy”

tiểu thuyết để lại cho mình nhiều chấn động hơn cả Mình chú ý nhiều

đến bức ảnh Paven ngồi nh một ông già, nhng sôi sục ngọn lửa sống ( …) Cái gì nấp đằng sau còn ngời ấy? Cái gì làm nên nghị lực phi th- ờng và dễ hiểu của Paven? Thật dễ hiểu Sao Paven có niềm khát khao trở về đội ngũ nh thế? Cuộc sống đã dồn anh vào góc tờng và cánh tay thần chết đã lần đến cổ anh Nhng, anh vùng ra, vùng ra và trở về với

ánh sáng mặt trời Kiều hãnh thay, ngời cộng sản Xô Viết ấy Dạo ấy Paven mới 24 tuổi Ba năm của thời hai mơi, anh đã sống say sa, sống gấp gáp và mạnh mẽ … Cuộc sống của anh là một dòng mùa xuân bất Cuộc sống của anh là một dòng mùa xuân bất tận của cuộc đời Đó là cuộc sống của ngời Đảng viên trẻ tuổi, cuộc sống của một chiến sỹ Hồng quân Mình thèm khát đợc sống nh thế: Sống trọn vẹn cuộc đời mình cho Đảng, cho giai cấp Sống vững vàng trớc những cơn bão táp của cách mạng và cuộc đời riêng… Cuộc sống của anh là một dòng mùa xuân bất” [3A,119] Và

quả thật Nguyễn Văn Thạc đã sống nh sự thèm khát“Thép đã tôi thế đấy” ” ấy Anh đã sống,chiến đấu và cống hiến cả cuộc đời cũng nh tình yêu đẹp đẽ của mình cho

sự nghiệp cách mạng Cuốn nhật ký Chuyện đời“Thép đã tôi thế đấy” ” (Cuốn nhật ký dày 240

trang chép tay của Nguyễn Văn Thạc mang tên Chuyện đời“Thép đã tôi thế đấy” ” Khi chuyển bản thảo tới NXB Thanh Niên, soạn giả Đặng Vơng Hng đã đề nghị với gia

đình liệt sỹ Nguyễn Văn Thạc đổi tên là Mãi mãi tuổi hai m“Thép đã tôi thế đấy” ơi )” - tên ban

đầu của cuốn nhật ký - tên do chính tác giả đặt, đã để lại "dấu ấn" sâu

đậm trong lòng bao thế hệ độc giả Ngay cái tên của nó (Chuyện đời) cũng

đã thể hiện tác giả là một con ngời luôn suy nghĩ, trăn trở với cuộc đời

Cuộc đời của họ: Paven Krosaghin, Đặng Thuỳ Trâm, Nguyễn VănThạc thực sự là những tấm gơng sáng để mỗi chúng ta soi vào và nhìn lại

mình, kiểm điểm lại mình Họ là dẫn chứng tiêu biểu cho khái niệm: Thế“Thép đã tôi thế đấy”

nào là anh hùng?”

Việc nghiên cứu đề tài này có một ý nghĩa rất quan trọng Nó giúpchúng ta thấy rằng: Đã có một thời có những con ngời nh thế: họ sống,chiến đấu, hi sinh thật anh hùng Cuộc đời họ đã góp thêm những trang sử

vàng cho dân tộc Tên tuổi họ là dấu ấn của thời đại“Thép đã tôi thế đấy” ”

2 Lịch sử vấn đề:

Về Thép đã tôi thế đấy“Thép đã tôi thế đấy” ” (N.A.Ôxtơrôpxki): Hơn nửa thế kỷ qua,

tác phẩm đã đợc đông đảo bạn đọc trong và ngoài nớc hởng ứng Đã cónhững bài viết khá sâu sắc và công phu Do trình độ ngoại ngữ, thời gian vàdung lợng hạn chế, tác giả khoá luận này chỉ mới tìm hiểu các công trìnhbằng tiếng Việt của các giáo s, tiến sỹ, các nhà nghiên cứu và giảng viên nh:

1 Lịch sử văn học “Thép đã tôi thế đấy” xô Viết” , (S.O Mêlich Nubarôp NXB Giáo

Dục, 1978).

2 Văn học Xô Viết“Thép đã tôi thế đấy” ” (tập 1), (Nguyễn Hải Hà, Đỗ Xuân Hà NXB Giáo Dục, 1987).

3 Lịch sử văn học Xô Viết“Thép đã tôi thế đấy” ” , (Nguyễn Kim Đính, Hoàng Ngọc

Hiến, Huy Liên NXB Đại học và THCN, 1982).

4 Lịch sử văn học Nga“Thép đã tôi thế đấy” ” , (Đỗ Hồng Chung, Nguyễn Kim Đính,

Nguyễn Hải Hà, Hoàng Ngọc Hiến, Nguyễn Trờng Lịch, Huy Liên NXB Giáo Dục, 2001).

Nhìn chung, đó là những bài viết mang tính chất chung chung, nằmtrong những giáo trình giảng dạy chung, chứ cha có công trình nghiên cứuriêng về tác phẩm này có tính tầm cỡ, chuyên sâu Hi vọng việc tìm hiểu đềtài này góp phần làm cho tác phẩm có cái nhìn mới mẻ, toàn diện và hệthống hơn

Về Nhật ký Đặng Thuỳ Trâm“Thép đã tôi thế đấy” ” và Mãi mãi tuổi hai m“Thép đã tôi thế đấy” ơi”

(Nguyễn Văn Thạc): Đây là hai tác phẩm rất mới, vừa xuất bản năm 2005

nhng đã đợc đông đảo các nhà phê bình; giới thông tin báo chí; các bạn họcsinh, sinh viên; đông đảo bạn trẻ và nhân dân cả nớc hởng ứng tìm hiểu,

nghiên cứu, nhất là phong trào Tiếp lửa truyền thống - Mãi mãi tuổi hai“Thép đã tôi thế đấy”

nơi” do TW Đoàn thanh niên cộng sản Hồ Chí Minh phát động Nhng nhìn

chung, cho đến bây giờ cũng chỉ mới dừng lại ở những bài có tính phát biểucảm tởng, cảm nhận về thời đại và con ngời Việt Nam thời chống Mỹ Chonên, việc nghiên cứu đề tài này cũng rất bỡ ngỡ

3 Nhiệm vụ của đề tài :

- Làm rõ thời đại lịch sử và thời đại văn học những năm 30 của nớcNga xô Viết và những năm 60 - 70 của cách mạng Việt Nam

- Thấy đợc thế hệ cha anh ta đã sống, chiến đấu, cống hiến nh thế

nào, để lại "dấu ấn" gì cho thời đại.

- Chỉ ra điểm tơng đồng và dị biệt giữa ba tác phẩm

4 Phơng pháp nghiên cứu:

Để thực hiện tốt nhiệm vụ của đề tài này, tác giả khoá luận sử dụngkết hợp các phơng pháp nh: so sánh, phân tích, chứng minh, tổng hợp… và các bạn bè

5 Phạm vi tài liệu:

Phạm vi tài liệu chủ yếu để nghiên cứu đề tài này là:

- Thép đã tôi thế đấy“Thép đã tôi thế đấy” ” (Nhicôlai Alêchxêvich Ôxtơrôpxki), NxB

Văn học, Hà Nội, 2001

- Nhật ký Đặng Thuỳ Trâm“Thép đã tôi thế đấy” ” , NxB Hội nhà văn, Hà Nội, 2005.

- Mãi mãi tuổi hai m“Thép đã tôi thế đấy” ơi” , (Nguyễn Văn Thạc), NxB Thanh Niên,

Hà Nội, 2005

- Văn học xô Viết

- Văn học thời chống Mỹ ở Viêt Nam

6 Cấu trúc của luận văn:

1 Khái quát những vấn đề cơ bản.

2 Một vài nhận xét của bản thân khi nghiên cứu đề tài này

Phần B: Nội dung

Thời đại mới và dấu ấn của thời đại mới

trong văn chơng

1.1 Giới thuyết các khái niệm:

Dấu ấn: "Là dấu vết để lại cho kết quả tác động về t tởng, tinh thần

" [17B, 252].

Thời đại: " là một giai đoạn lịch sử đánh dấu bằng những sự việc ít

nhiều có tính chất giống nhau và những chuyến biến quan trọng trong xã hội về chính trị, văn hoá, khoa học, nghệ thuật … Cuộc sống của anh là một dòng mùa xuân bất có khi tiêu biểu là một nhân vật đã đóng góp công lao lớn: Thời đại Trung cổ, thời đại Phục Hng, thời đại Hồ Chí Minh, thời đại nguyên tử … Cuộc sống của anh là một dòng mùa xuân bất [17B, 800] "

Nh vậy, khái niệm "dấu ấn thời đại" ở đây có thể hiểu là một giai

đoạn lịch sử ấy có những sự việc, chuyển biến quan trọng trong xã hội

về chính trị, văn hoá, có những nhân vật đã đóng góp công lao lớn để lại dấu vết cho kết quả tác động về t tởng, tinh thần cho thế hệ sau.

Tiểu thuyết: "Là tác phẩm tự sự, trong đó sự trần thuật tập trung

vào số phận một cá nhân trong quá trình hình thành và phát triển của nó; sự trần thuật ở đây đợc khai triển trong không gian và thời gian nghệ thuật đến mức đủ để truyền đạt "cơ cấu" của nhân cách Bêlinxki gọi tiểu thuyết là "sự thi của đời t", do chỗ nó "miêu tả những tình cảm, dục vọng của những biến cố thuộc đời sống riêng t và đời sống nội tâm của con ngời" Tiểu thuyết trình bày đời sống cá nhân và đời sống xã hội nh những tố chất có tính độc lập tơng đối, không làm cạn kiệt đợc nhau, không ngốn nuốt đợc nhau; đây là đặc điểm quyết định nội dung thể loại của tiểu thuyết … Cuộc sống của anh là một dòng mùa xuân bất [6B, 325 - 326] "

Nhật ký: "Là loại văn ghi chép sinh hoạt thờng ngày Nhật ký đích

thực là một thể tài ngoài văn học, là loại văn ghi chép của cá nhân trong

đời sống hàng ngày; nó thờng rất chân thành và công nhiên trong phát ngôn (Lời ghi); bao giờ nó cũng chỉ ghi lại những gì đã xảy ra, những gì

đã nếm trải, thể nghiệm; nó không hồi cố; nó đợc viết ra chỉ cho bản thân ngời ghi chứ không tính đến việc đợc công chúng tiếp nhận (khác với nhật ký nh một hình thức văn học) - những tính chất trên khiến nhật

ký trở nên đặc biệt xác thực Nhật ký thờng nói về các sự kiện của đời t (ở đây không nói đến loại nhật ký công tác có nội dung khoa học hay sự

vụ chuyên biệt), đồng thời còn nói lên những ý kiến nhận xét về cuộc

đời, thờng đợc rút ra từ các suy nghĩ về cuộc sống của bản thân ngời ghi Nhật ký là thể tài độc thoại nhng lời độc thoại của tác giả nhật ký có thể mang tính đối thoại bên trong do chỗ phải tính đến ý kiến của ngời khác

về cuộc đời và về bản thân mình Tất cả những dấu hiệu trên đây của nhật ký cá nhân khiến cho nó đợc vận dụng vào văn học Trong văn học, nhật ký là hình thức trần thuật từ ngôi thứ nhất số ít, dới dạng ghi chép hàng ngày có đánh số ngày - tháng" [8B; 253].

Nh vậy: "Nhật ký Đặng Thuỳ Trâm" và "Mãi mãi tuổi hai mơi"

của Nguyễn Văn Thạc trớc hết và căn bản là nhật ký đích thực; họ ghi chépnhững sinh họat thờng ngày của cá nhân họ, chỉ cho bản thân họ chứ khôngtính đến việc đợc công chúng tiếp nhận Họ không có dụng ý ban đầu làviết nhật ký nh một tác phẩm văn học Tuy nhiên, khi tiếp nhận, độc giả lại

phát hiện trong đó những giá trị của văn học Theo Lê Văn Dơng ( Giảng viên Đại học Vinh - Lý luận văn học , Phần 2: "Tác phẩm văn học") thì

một trong những quan niệm về phạm vi tồn tại của văn học là: "Ngời ta có

thể liệt kê vào tác phẩm văn học những công trình sáng tạo ngôn từ có ý nghĩa thẩm mỹ cao, có giá trị nghệ thuật nhất định …" Vì vậy, vấn đề có

nên xem hai cuốn nhật ký này là tác phẩm văn học hay không còn chờ đợi

ở sự tiếp nhận, ý kiến của đông đảo công chúng và các nhà nghiên cứu, bởi

đây là vấn đề rất mới mẻ Còn bản thân tác giả khoá luận này, do trình độ

và thời gian có hạn, chỉ xem hai cuốn nhật ký là nhật ký đích thực của

những anh hùng giàu giá trị văn học, thể hiện ở việc phản ánh chân thực đờisống; ở tính Đảng, tính nhân dân, tính giai cấp; ở chức năng nhận thức,giao tiếp và giáo dục… và các bạn bè của tác phẩm

1.2 Thời đại lịch sử những năm 30 ở Liên xô:

Lịch sử những năm 30 ở Liên xô là giai đoạn rất quan trọng trongcông cuộc xây dựng chủ nghĩa xã hội Từ năm 1929, công cuộc Tập thể

hoá đợc tiến hành nhằm xoá bỏ giai cấp địa chủ, phú nông (Culắc); đa

nông dân vào các nông trang tập thể, nông trờng Quốc doanh

Tháng 6 năm 1930, Đại hội lần thứ xVI Đảng cộng sản Liên xô

họp Đại hội đợc ghi vào lịch sử là "Đại hội mở cuộc chiến công của chủ

nghĩa xã hội trên toàn mặt trận, Đại hội thủ tiêu bọn Culắc với tính cách

là một giai cấp và thực hiện tập thể hoá toàn bộ" [1B; 610].

Để thực hiện các nhiệm vụ trên, Nhà nớc Liên xô thông qua các kế

hoạch 5 năm lần thứ nhất (1928 - 1932) và lần thứ hai (1933 - 1937) Một

cao trào lao động của toàn dân diễn ra sôi nổi trong toàn quốc Trên nhữngvùng đất xa vắng lặng, heo hút, nay mọc dậy những nhà máy lớn, nhữngthành phố mới tràn đầy sức sống tơi trẻ Cái nông thôn cá thể xa xa đóinghèo, tối tăm nhờng chỗ cho những nông trang tập thể náo nức niềm tinyêu vào con đờng tiến lên hạnh phúc Những tuyến đờng sắt nối tiếp nhautoả đi mọi miền của Tổ quốc Những loạt máy kéo đầu tiên ra đời Nhà máythuỷ điện vơn cao, đờng bệ trên sông Đơnhiép Thành phố xã hội chủ nghĩa

- Thành phố Cômxômôm - đợc khởi công xây dựng trên sông Amua… và các bạn bè "Cả

đất nớc là một công trờng hùng vĩ trong phong trào thi đua xã hội chủ nghĩa hào hùng Với tốc độ phát triển mạnh mẽ, Liên xô ( trớc đây) nhanh chóng trở thành một nớc hùng cờng" [1B, 610].

Sau những năm đấu tranh và lao động xây dựng, dũng cảm vợt qua

bao trở ngại, gian khổ, nhân dân xô Viết anh hùng đã khẳng định chân lý

chói sáng của thời đại mới: "Chủ nghĩa xã hội nhất định thắng lợi, thắng

lợi trên toàn mặt trận, ở thành thị cũng nh ở nông thôn" [1B, 610].

Năm 1934, Đại hội lần thứ xVII của Đảng cộng sản Liên xô họp

trong không khí thắng lợi, phấn khởi Đại hội khẳng định: "Cơ sở kinh tế

của chủ nghĩa xã hội đã đợc xây dựng" [1B, 611] Tiểu thuyết Thép đã“Thép đã tôi thế đấy”

tôi thế đấy” của Nhicôlai Alêchxêvich Ôxtơrôpxki đã ra đời trong những

năm trọng đại này

1.3 Thời đại lịch sử giai đoạn 1965 - 1972 ở Việt Nam:

Lịch sử giai đoạn 1965 - 1972 ở Việt Nam vô cùng ác liệt Sau 10năm gây chiến tranh xâm lợc miền Nam Việt Nam, Đế quốc Mỹ đã mở

rộng chiến tranh ra miền Bắc Bằng màn kịch "Sự kiện Vịnh Bắc Bộ",

ngày 5/ 8/ 1964: Mỹ cho nhiều tốp máy bay bắn phá vào cảng Hòn Gai,Lạch Trờng, Phà Sông Gianh, Thành phố Vinh… và các bạn bè và mở rộng ra toàn miềnBắc từ tháng 2 năm 1965 với âm mu phá hoại công cuộc xây dựng chủnghĩa xã hội của nhân dân miền Bắc để làm suy yếu tiềm lực của hậu ph-

ơng, ngăn chặn sự chi viện của miền Bắc vào miền Nam Và giả man nhất

là chúng muốn "đa miền Bắc trở về thời kỳ đồ đá" Từ đây, trên hai miền

đất nớc, nhân dân Việt Nam tiến hành song song hai cuộc cách mạng quan

trọng: Cuộc cách mạng xã hội chủ nghĩa và đấu tranh chống phá hoại

của kẻ thù ở miền Bắc; Cuộc cách mạng dân tộc dân chủ nhân dân ở miền Nam.

Thực hiện âm mu đó, những năm 1964 - 1968 ở miền Bắc, Đế quốc

Mỹ điên cuồng bắn phá các cơ sở kinh tế, các căn cứ quân sự, các đầu mốigiao thông của ta; dã man hơn, chúng còn bắn phá vào những khu đôngdân, trờng học, nhà thờ, bệnh viện, nhà trẻ… và các bạn bè gây nên bao tổn thất nặng nề

về ngời và của cho nhân dân ta

Trớc tình hình đó, Đảng ta đã kịp thời chuyển hớng chỉ đạo tiến lợc,lãnh đạo nhân dân - với tinh thần nồng nàn yêu nớc, vừa chiến đấu vừa sảnxuất, vừa chi viện kịp thời cho chiến trờng lớn miền Nam Với khẩu hiệu:

"Tiền tuyến gọi, hậu phơng trả lời; Thóc không thiếu một cân, quân không thiếu một ngời" Khẩu hiệu ấy đã thôi thúc bao thế hệ thanh niên

vào Nam chiến đấu Trong lớp lớp những con ngời yêu nớc đó có bác sỹ trẻ

Đặng Thuỳ Trâm (nhập ngũ ngày 29/12/1966) và anh sinh viên trẻ Nguyễn Văn Thạc (nhập ngũ ngày 05/09/1971) Cuộc chiến đấu ngoan c-

ờng của nhân dân ta đã buộc Đế quốc Mỹ phải tuyên bố ngừng hẳn chiếntranh phá hoại miền Bắc ngày 01/11/1968 để nghiêm chỉnh thơng lợng vớiChính phủ ta tại bàn hội nghị Pari

Nhng với bản chất độc ác, hiếu chiến của một kẻ "muốn làm bá chủ

hoàn cầu"; ngày 06/ 04/ 1972, Đế quốc Mỹ lại tiến hành cuộc chiến tranh

phá hoại miền Bắc lần thứ hai nhằm bóp chết chế độ xã hội chủ nghĩa cònnon trẻ của ta và buộc ta phải thuận theo những điều kiện có lợi cho chúng

trên bàn Hội nghị Pari Thực hiện Di chúc thiêng liêng của Chủ tịch Hồ Chí Minh: "Quyết tâm đánh thắng hoàn toàn giặc Mỹ xâm lợc", nhân

dân ta đã làm nên những chiến thắng vang dội, đặc biệt là chiến thắng

"Điện Biên Phủ trên không" ở Hà Nội trong 12 ngày đêm cuối năm 1972

làm thất bại hoàn toàn â+m mu phá hoại miền Bắc của Đế quốc Mỹ

ở miền Nam, thời kỳ 1965 - 1968, Đế quốc Mỹ thực hiện chiến lợc

"Chiến tranh cục bộ" Cuối 1964 - đầu 1965, Mỹ ồ ạt đa quân viễn chinh

và quân ch hầu vào miền nam việt nam với một lợng vũ khí đồ sộ, Mỹ

thực hiện chiến lợc hai gọng kìm là: "Bình Định" và "Tìm Diệt" Thực hiện hai cuộc phản công mùa khô 65 - 66 và 66 - 67 để tiến công vào "Đất

thánh Việt cộng" nhằm "bẻ gãy xơng sống Việt cộng" Năm 1969, Mỹ lại

đề ra chiến lợc "Việt Nam hoá chiến tranh" đợc tiến hành bằng ngụy

quân, ngụy quyền, quân viễn chinh, vũ khí và Cố vấn Mỹ… và các bạn bè

Nhân dân ta với sức mạnh hai miền đã lần lợt bẻ gãy các chiến lợccủa chúng bằng các chiến thắng vẻ vang: Chiến thắng Núi Thành (QuảngNam) ngày 25/ 5/ 1965; Chiến thắng vạn Tờng (Quảng Ngãi) ngày 18/ 8/1965; Chiến thắng hai mùa khô; Chiến thắng trong cuộc tiến công chiến lợcMậu Thân 1968… và các bạn bè Trong những chiến công vang dội đó có một phần xơngmáu của Đặng Thuỳ Trâm và Nguyễn Văn Thạc

Có thể nói, thời đại lịch sử những năm 30 ở Liên xô và thời đại lịch

sử những năm 60 - 70 ở Việt Nam là thời đại anh hùng - Thời đại của

những sự kiện lớn lao và nhng con ngời anh hùng

1.4 Dấu ấn của thời đại mới trong văn chơng

Một trong những vai trò quan trọng của văn học là khả năng phản

ánh thời đại, nhất là trào lu văn học hiện thực Tơng ứng với thời đại vănhọc ở nơc Nga những năm 30 và ở Việt Nam những năm 60 - 70 thì đó là

trào lu Văn học hiện thực xã hội chủ nghĩa Trào lu này đòi hỏi nhà văn

phản ánh cuộc sống một cách chân thực, lịch sử - cụ thể trong quá trìnhphát triển cách mạng của nó Tính chât thực ở đây có nghĩa là tác phẩm vănhọc phải phản ánh đúng bản chất quy luật của hiện thực khách quan; đồngthời tái hiện lại quá trình vùng dậy đấu tranh của nhân dân lao động: Baogồm công cuộc đấu tranh giải phóng dân tộc tộc khỏi ánh áp bức của ngoạixâm lẫn đấu tranh xoá bỏ áp bức bóc lột của dân tộc; tính lịch sử - cụ thểnghĩa là tái hiện lại những xung đột xã hội, những mâu thuẫn giai cấp gắnliền với những tình thế, những hoàn cảnh lịch sử nhất định, gắn liền với môitrờng sống cụ thể; phản ánh đời sống trong quá trình phát triển cách mạngcủa nó nghĩa là khi nhà văn kết thúc tác phẩm thì mâu thuẫn đặt ra trongtác phẩm phải đợc giải quyết theo chiều hớng cái mới, tích cực tiến bộ,cách mạng, cái tốt phải chiến thắng cái cũ, cái phản cách mạng, cái xấu.Văn xuôi là thể loại có u thế nổi trội bởi sự phản ánh toàn diện, chân thực,

sâu sát của nó Trong văn học xô viết, "binh chủng" văn xuôi với đội ngũ

đông đảo của nhiều cây bút thuộc cả thế hệ trớc và sau Cách mạng tháng

Mời lập đợc những "chiến công" vang dội ở mọi thể loại: ký, truyện, tiểu

thuyết, tiểu thuyết- sử thi… và các bạn bè.Những tác phẩm nghệ thuật với những hình tợng sinh động, đáp ứng đợc những yêu cầu t tởng thẫm mỹ của đông đảo

-độc giả xô Viết, kịp thời giải quyết đợc những vấn đề mới của thực tiễntiến trình văn học, rõ ràng, chính là những tác phẩm văn học hiện thực nh:

"Những trờng đại học của tôi " (M Gorki), "sự nghiệp gia đình của Actamônốp" (M.Gorki), "Chiến bại" (Fađêep), "Chaphaep" (Phurmanôp),

"Suối thép" (xêraphimôvich), "xi măng" (Glatcốp)… và các bạn bè.Bên cạnh đó, thơ cahiện thực thấm sâu chất trữ tình cách mạng của Maiacôpxki, Chikhônốp,Bagritxki, xvetlốp… và các bạn bè cũng góp phần tạo nên dung mạo đẹp đẽ, đích thựccủa thơ ca ra đời từ Cách mạng tháng Mời vĩ đại

Một trong những vấn đề cơ bản của Văn học xô Viết những năm này

là vấn đề "kết hợp nhuần nhuyễn việc tái hiện sinh động thực tại xã hội

rộng lớn, đang vận động nhanh chóng trong công cuộc xây dựng thắng lợi chủ nghĩa xã hội với việc miêu tả, phân tích sâu sắc tâm lý, tính cách con ngời xô Viết cũng đang biến đổi nhanh chóng với nhịp độ khẩn tr-

ơng của thời đại đó" [7B, 622] Các nhà văn - với t cách là những ''kỹ s tâm hồn" đã bám vào con ngời và hiện thực xã hội để phản ánh cái không

khí thời đại mới mà nhân dân xô Viết đang náo nức xây dựng, đó là xã hộichủ nghĩa Hàng loạt vấn đề thời đại đợc đặt ra nh vấn đề đấu tranh cho lẽphải, vấn đề đạo đức cách mạnh, vấn đề lao động xây dựng xã hội mới… và các bạn bè

Từ tác phẩm "Ngời mẹ", Gorki khẳng định: "Quá trình biện chứng tâm

hồn kết hợp chặt chẽ với quá trình biện chứng của thực tại cách mạng, với quá trình biện chứng của hành động" là truyền thống cần đợc phát

huy mạnh mẽ trong hoàn cảnh mới để đạt những thành tựu tốt đẹp mới của

khoa "nhân học" nghệ thuật.

ở Việt Nam cũng vậy, văn học nh là bảo tàng của dấu ấn thời đại.Những năm 60 - 70 ở Việt Nam là những năm chiến tranh chống Mỹ ác

liệt Thực hiện quan điểm của Hồ Chí Minh: "văn học nghệ thuật là một

mặt trận, anh chị em (nghệ sĩ) là những chiến sỹ trên mặt trận ấy", văn

học cách mạng Việt Nam đã phản ánh sâu sát không khí thời đại hào hùng

ấy nh: "đất nớc đứng lên" (Nguyễn Trung Thành), "ngời mẹ cầm súng" (Nguyễn Thi), "hòn đất" (Anh Đức)… và các bạn bè Sống trong không khí thời đại ấy,nhà thơ Chế Lan Viên khao khát:

"Cho tôi sinh ra giữa những ngày diệt Mỹ

Vóc nhà thơ ngang tầm chiến luỹ".

Nói về vai trò của nhà văn, Banzắc - nhà hiện thực vĩ đại Pháp từng

tuyên bố: "Nhà văn là ngời th ký trung thành của thời đại ", tức là văn

chơng phải phản ánh hiện thực đời sống nhng không phải bằng sao chépnguyên xi mà phải biết chắt lọc sự kiện trong muôn vàn sự kiện của cuộc

sống Chính ông cũng từng nói: "Tác phẩm văn chơng là tấm gơng phản

chiếu thời đại" Vậy thì có thể xem Thép đã tôi thế đấy“Thép đã tôi thế đấy” ” (N.

Ôxtơrôpxki), " Nhật ký Đặng Thuỳ Trâm " và "Mãi mãi tuổi hai muơi" (Nguyễn Văn Thạc) là những "tấm gơng phản chiếu thời đại" ấy - là cái khắc ghi và lu giữ "dấu ấn của thời đại" ấy.

Chơng 2

Những con ngời anh hùng trong

thời đại anh hùng

"Con ngời anh hùng là ngời có tài năng xuất chúng và chí khí hơn ngời ” [17B, 15] ở Thép đã tôi thế đấy“Thép đã tôi thế đấy” ” (N.Ôxtơrôpxki), Nhật ký“Thép đã tôi thế đấy”

Đặng Thuỳ Trâm” và Mãi mãi tuổi hai m“Thép đã tôi thế đấy” ơi” (Nguyễn Văn Thạc) thì

khái niệm đó đợc cụ thể hoá ra ở sự sống, chiến đấu, cống hiến cho cách

mạng với tinh thần, chí khí của ngời anh hùng… và các bạn bè Chí khí anh hùng đó nhnhững ngọn lửa đợc nhen nhóm, nuôi dỡng từ các bậc lão thành cách mạngthắp lên cho thế hệ trẻ - thế hệ thanh niên - những con ngời tích cực nhất ,sung sức nhất, đại diện cho sức mạnh của thời đại

2.1 Sự gặp gỡ của những con ngời anh hùng: Paven Krosaghin ,

Đặng Thuỳ Trâm và Nguyễn Văn Thạc.

2.1.1 ảnh hởng của Paven Krosaghin đối với Đặng Thuỳ Trâm và Nguyễn Văn Thạc:

Tuy không cùng một thời gian, không gian và hoàn cảnh lịch sử nhng

đối với Đặng Thuỳ Trâm và Nguyễn Văn Thạc, Paven Krosaghin có một vịtrí rất quan trọng trong đời sống tinh thần của họ Trong cuốn nhật ký củamình, cả Đặng Thuỳ Trâm và Nguyễn Văn Thạc đã rất nhiều lần nhắc đếntấm gơng chiến đấu của Paven Krosaghin , xem Paven là thần tợng, là tấmgơng để soi ngắm và noi theo

Mở đấu cuốn nhật ký kháng chiến của mình, Đặng Thuỳ Trâm đãtrích câu nói nổi tiếng của Paven Krosaghin làm phơng châm sống của chị:

" Cái quý nhất của con ngời là cuộc sống, đời ngời chỉ sống có một lần, phải sống sao cho khỏi xót xa, ân hận vì những năm tháng đã sống hoài sống phí, cho khỏi hổ thẹn vì những năm tháng sống hoài sống phí, để

đến khi nhắm mắt xuôi tay, ta có thể nói rằng: Tất cả đời ta, tất cả sức

ta, ta đã hiến dâng cho sự nghiệp cao đẹp nhất trên đời: Sự nghiệp đấu tranh giải phóng loài ngời" [1A, 32] Lời mở đầu cuốn nhật ký ấy cũng là

lời mở đầu cho một cuộc sống mới - cuộc sống thực hiện "Sự nghiệp đấu

tranh giải phóng loài ngời" của tác giả Thấm nhuần t tởng đó, chị đã đề

ra khẩu hiệu cho mình: " Đời ngời phải trải qua giông tố nhng chớ cúi

đầu trớc giông tố" [1A, 57] Cuộc sống thời chiến của ngời bác sỹ - chiến

sỹ - ngời phụ nữ quả thật có muôn vàn giông tố, có khi nó cùng ập đến mộtlúc Nhng bằng tinh thần kiên cờng, dũng cảm, chị đã vợt qua tất cả.Trongchuyện tình cảm riêng t cũng vậy, chị đã học tập Paven Krosaghin , biết

đem cái chung và cái riêng đặt đúng chỗ Chi nói: " Đừng để tình cảm chỉ

đạo cuộc sống, phải nh Paven, nh Ruồi Trâu… Cuộc sống của anh là một dòng mùa xuân bất"[1A, 233] Từ trong cuộc

chiến đấu muôn vàn gian khổ, Đặng Thuỳ Trâm lại cùng với N.Ôxtơrôpxki

khẳng định lại chân lý của cuộc sống: "Chính từ trong gian khổ này ta

mới cùng hiểu đợc giá trị của những con ngời cách mạng Ai đứng vững trong lửa đỏ và nớc sôi, ngời đó sẽ là ngời chiến thắng" Nh N.

Ôxtơrôpxki đã nói: Thép đã tôi trong lửa đỏ và n“Thép đã tôi thế đấy” ớc lạnh sẽ càng thêm rắn chắc, sẽ đủ sức vợt qua mọi thử thách … Cuộc sống của anh là một dòng mùa xuân bất [1A, 236] "

Đối với Nguyễn Văn Thạc, Paven Krosaghin nh là "chất thử" để anh phát hiện mình Và lúc ấy, cảm xúc của anh thật khó tả: Khi thì anh "thèm

khát đợc sống nh thế, sống trọn vẹn cuộc đời mình cho Đảng, cho giai cấp; sống vững vàng trớc những cơn bão táp của cách mạng và của cuộc đời riêng" [3A,119]; Có lúc anh "hổ thẹn vơi Paven Pavơlusa vì mình cha phải là một Đảng viên Paven là một ngời Đảng viên chân chính" [3A, 120]; Có lúc anh lại suy nghĩ và tự chất vấn: "Cái gì nấp

đằng sau con ngời ấy? Cái gì làm nên nghị lực phi thờng và dễ hiểu của Paven?( …) Sao Paven có niềm khát khao trở về đội ngũ nh thế? Cuộc sống dồn anh vào góc tờng và cánh tay thần chết đã lần đến cổ anh Nh-

ng anh vùng ra, vùng ra và trở về với ánh sáng mặt trời" [3A, 119] Đến

lúc anh thốt lên: "Kiêu hãnh thay ngời cộng sản xô Viết ấy" [3A, 119].

So sánh với bản thân, anh thấy "mình dờng nh vẫn còn nhỏ lắm, trẻ con

lắm, cha là ngời lớn đâu Mình còn cá nhân lắm, nhỏ nhen và ty tiện, so bì thiệt hơn, đòi hỏi bao nhiêu thứ, cuộc sống của mình không bằng một phần trăm cuộc sống của Paven" [3A,120] Tất nhiên đó là sự khiêm tốn

của Nguyễn Văn Thạc nhng cũng vừa là sự khâm phục vô cùng - sự tôn thờcủa anh đối với Paven

Sự tác động về tinh thần, t tởng của Paven Krosaghin đối vơi Đặng

Thuỳ Trâm và Nguyễn Văn Thạc góp phần thể hiện "Dấu ấn thời đại" của

Thép đã tôi thế đấy

“Thép đã tôi thế đấy” ” Vợt qua bao không gian, thời gian, họ đã gặp nhau

ở những điểm tất tốt đẹp trong lĩnh vực tinh thần

2.1.2 Điểm gặp gỡ giữa Paven Krosaghin, Đặng Thuỳ Trâm và Nguyễn Văn Thạc - những con ngời "tận tuỵ làm ngời" (chữ dùng của

sống” mang đâỳ đủ và rộng rãi nhất ý nghĩa của từ này, nó không có nghĩa

là tồn tại“Thép đã tôi thế đấy” ” Cuộc sống của họ lấy đạo đức cách mạng, đạo đức công dân

làm nền móng Đạo đức cách mạng thể hiện trong chiến đấu, hi sinh vì sựnghiệp cách mạng chung của dân tộc; đạo đức công dân thể hiện trongcuộc sống thờng ngày của mỗi con ngời, trong thái độ đối với những ngờixung quanh, với tài sản xã hội chủ nghĩa Chủ tịch Hồ Chí Minh từng nói:

Muốn xây dựng chủ nghĩa xã hội , phải có con ng

nghĩa ” (Hồ Chí Minh, Về đạo đức cách mạng“Thép đã tôi thế đấy” ” , Hà Nội, Sự thật,

1965, trang 45).

Trong vô vàn vấn đề do cuộc sống đặt ra, nổi lên vấn đề đạo đức con

ngời, vấn đề đạo đức trong sự nghiệp xây dựng con ngời xô Viết Đảng cộng sản Liên xô đặt ở hàng đầu trong cơng lĩnh và chơng trình hành

động: Giáo dục từng con ng“Thép đã tôi thế đấy” ời Xô Viết tính lý tởng cao quý, trình độ văn hoá, thái độ cộng sản chủ nghĩa đối với lao động, sự trong sáng về

đạo đức … Cuộc sống của anh là một dòng mùa xuân bất là nhiệm vụ trung tâm của Đảng , của nhà n ớc Xô Viết, của mọi tổ chức xã hội” [8B, 8] Trong báo cáo Hội nghị ban chấp hành Hội

nhà văn Liên bang cộng hoà xã hội chủ nghĩa Nga mùa xuân 1974, nhà văn

I U Bônđarêp nói: Đạo đức là nhân vật vô hình của tác phẩm , là l“Thép đã tôi thế đấy” ơng tâm xã hội của nhà văn” Tiến trình xây dựng chủ nghĩa cộng sản ở Liên

xô và chủ nghĩa xã hội ở Việt Nam đã bồi đắp trong con ngời tinh thần

trách nhiệm đối với mọi việc xảy ra trong xã hội và trên thế giới Và chính

ở đây đã diễn ra cuộc đấu tranh gay gắt, đôi khi khốc liệt: Cuộc đấu tranhcho nhân cách ngày càng tốt đẹp hơn, cho tinh thần trách nhiệm của cánhân con ngời đối với mọi việc xảy ra xung quanh ngày càng cao hơn.Cuộc đấu tranh đó diễn ra trớc hết trong con ngời Paven Krosaghin ở anh,

nội hàm khái niệm sống“Thép đã tôi thế đấy” ” rất rộng : sống phải có đạo đức, phải khôngngừng hoàn thiện nhân cách; sống là phải chiến đấu, hi sinh cho sự nghiệpchung, cho lý tởng cách mạng; sống là không ngừng học tập , noi gơngnhững ngời đi trớc; sống phải có thái độ bảo vệ tài sản xã hội chủ nghĩa vàphải vợt lên số mệnh để thực hiện ớc mơ… và các bạn bè Quan niệm đó của Paven thểhiện ở nhiều bình diện, lĩnh vực: Đó là cả quá trình từ khi là một chú bé

đến khi trở thành ngời chiến sỹ cách mạng; từ trong chiến tranh lẫn tronghoà bình; từ trong hoạt động xã hội lẫn trong đời sống riêng t… và các bạn bè

Ngay từ khi còn nhỏ, sống trong môi trờng vô sản, chú bé PavenKrosaghin đã tự phát chống trả bọn nhà giàu vì chúng không xem chú là

một con ng

“Thép đã tôi thế đấy” ời” Chứng tỏ, chú có ý thức từ rất sớm - ý thức của một“Thép đã tôi thế đấy”

con ngời” với ý nghĩa đầy đủ nhất của nó.

Tính cách của Paven Krosaghin đợc thể hiện rõ dần trong cuộc sống:Anh thích chơi đàn gió, say mê câu cá, ham đọc sách, xúc động khi ngắmcon chim qua cửa sổ, bao giờ cũng chơi cờ đến con cuối cùng, đặc biệt làrất nghiêm khắc với bản thân Trong cuộc đối mặt với bọn cớp để cứu An -

na, lúc ấy anh đã bị hỏng một bên mắt, phải dùng tay trái bắn, anh đã giếtchết tên cầm đầu, vậy mà anh vẫn tự trách mình bối rối, sợ hãi nên đã bắntrợt hai tên còn lại Rồi việc anh quen hút thuốc - thói quen gần nh thừ bé,

thế mà anh vân tuyên bố bằng một giọng quả quýêt, dứt khoát rằng: Tôi“Thép đã tôi thế đấy”

không hút thuốc nữa” [3A,490] Paven còn hứa bỏ nói tục, anh nói: Ngay bây giờ, tôi ch

“Thép đã tôi thế đấy” a giám nói là đã bỏ hẳn đợc chửi tục Nhng rồi tôi

sẽ bỏ đợc, chắc chắn là nh vậy ” [3A;491] Anh tuyên bố nh vậy và rút ra

một triết lý: Chính con ng“Thép đã tôi thế đấy” ời chỉ huy thói quen của mình chứ không phải thói quen chỉ huy con ngời Nếu không thế thì con ngời ta sẽ đi đến

đâu” [3A, 490] Mục đích thẩm mỹ chủ yếu của tiểu thuyết Thép đã tôi“Thép đã tôi thế đấy”

thế đấy” là miêu tả toàn bộ quá trình rèn luyện và hoàn thiện tính cách của

Paven Krosaghin Quá trình đó thể hiện ở mọi nơi, mọi lúc trong cuộc đờiPaven, rõ nhất là trong câu chuyện giữa Paven và đồng chí chính uỷ Ca - sơ

- me: Paven đang chiến đấu trong đơn vị của Cô- tôp- xki Nhng mặt trậnnày lúc bấy giờ chiến sự tạm yên, mà Paven lại hăng hái muốn xông ngayvào chiến đấu Thế là anh tính đến việc chuyển sang bộ đội kị binh của Bu - đi

- ô - ni khi ấy đang chiến đấu ác liệt với quân thù ý định ấy về chủ quan làtốt, là tích cực chiến đấu, nhng trong quân đội phải có kỷ luật, nếu ai cũngmuốn nh vậy thì kỷ luật Hồng Quân sẽ nh thế nào? Ca - sơ - me đã phê

bình thói vô chính phủ“Thép đã tôi thế đấy” ” , hễ muốn là làm của Paven Đồng chí chính uỷ

nhắc nhở: Cả Đảng, cả Đoàn thanh niên Cộng sản đều đ“Thép đã tôi thế đấy” ợc xây dựng trên cơ sở kỷ luật sắt Đảng là cao hơn hết Và mọi ngời phải nơi nào cần thiết, chứ không phải ở nơi nào mà mình muốn… Cuộc sống của anh là một dòng mùa xuân bất” Nhng Paven vẫn tự

động chuyển sang đơn vị chiến đấu khác

Sau chiến tranh, Paven làm chính trị viên tiểu đoàn, anh đã tuyệt đốiphục tùng mệnh lệnh chỉ huy Mặc dù mệnh lệnh đó thô bạo, mặc dù anhkhông muốn, đó là chân anh bị đau nặng cũng phải xuống ngựa đi bộ với

tiểu đoàn: Paven Krosaghin không còn là ng“Thép đã tôi thế đấy” ời lính Hồng Quân có thể

bỏ đơn vị này sang đơn vị mà không đắn đo suy nghĩ Krosaghin đã là

chính trị viên của một tiểu đoàn ( …) anh phải dùng hành động của mình để làm gơng kỷ luật cho đơn vị ” [19B, 281].

Giữa hai sự việc là cả một con đờng tiến bộ lớn mà Paven đã phải trảiqua, Nhicôlai Alêchxêvich Ôxtơrôpxki xem việc khắc phục tính tự do làmột đặc điểm của nhân vật mình Paven là ngời đại biểu điển hình của thế

hệ mới đợc thời đại cách mạng sản sinh ra

ở Paven Krosaghin sống còn phải không ngừng tìm hiểu, học tập,noi gơng những ngời anh hùng đi trớc Từ khi còn là một thiếu niên, Paven

đã say mê các cuốn sách viết về những con ngời lịch sử, những anh hùng

dân tộc nh: Ga- ri- ban-di - ngời thủ lĩnh thần kỳ Đảng áo đỏ“Thép đã tôi thế đấy” ” xứ Náp

-lơ (ý - thế kỷ xIx) Anh nói: Nh“Thép đã tôi thế đấy” Ga- ri- ban- di mới thật là một con

ng-ời Anh hùng thật! Tôi hiểu lắm, đấy là một anh hùng chân chính … Cuộc sống của anh là một dòng mùa xuân bất Giá

ông ta còn sống đến bây giờ, tôi xẽ tìm đến xin theo ngay” [2A;114] Bên

cạnh đó, Paven còn rất say mê cuốn Ruồi Trâu“Thép đã tôi thế đấy” ” - một chuyện nổi tiếngnói về phong trào cách mạng ở ý do ngời thủ lĩnh lấy tên là Ruồi Trâu đề

xứơng ra: Báo cáo các đồng chí, cuốn truyện này tên là Ruồi Trâu“Thép đã tôi thế đấy” “Thép đã tôi thế đấy” ”

( … Cuộc sống của anh là một dòng mùa xuân bất ) - cuốn truyện rất thấm thía đối với tôi ” [2A; 270] Học tập Ruồi

Trâu, trong những ngày nằm viện, Paven đã làm tất cả các thầy thuốc đềungạc nhiên trớc tinh thần chịu đựng, kiên nhẫn khác thờng của anh trongnhững buổi làm thuốc Thờng thờng trong những ca nh vậy, ngời bệnh rên

la và khó tính lắm Thế mà Paven thì không hề rên la, và cho đến khi bôicanh ky - ốt lên vết thơng thì ngời anh co lại, căng thẳng nh chiếc dâythừng, thờng thì anh ngất đi và khi bác sỹ hỏi vì sao không rên la, Paven trả

lời: Bác sỹ đọc truyện Ruồi Trâu tất hiểu“Thép đã tôi thế đấy” “Thép đã tôi thế đấy” ” ” [2A; 306] Có thể nóiRuồi Trâu đã chi phối sâu sắc mọi suy nghĩ, hành động của Paven Ngay cảtrong tình cảm riêng t với Ri- ta, Ruồi Trâu cũng tác động mạnh mẽ Paven

đã thú thực với Ri - ta: Trong chuyện này, không phải chỉ riêng Paven“Thép đã tôi thế đấy”

có lỗi Mà đấy cũng là lỗi ở truyện Ruồi Trâu nữa, ở cái lãng mạn“Thép đã tôi thế đấy” ”

của nhà hiệp sỹ này Những cuốn sách tả các chiến sỹ cách mạng đầy dũng cảm, đầy quyết tâm và ý chí, không biết sợ sệt, đem cả thể lực lẫn tinh thần hiến cho sự nghiệp của chúng ta, những cuốn sách đó để lại cho tôi một ấn tợng không bao giờ phai nhoà, nuôi trong ngời tôi cái mong muốn noi gơng những anh hùng ấy Và trong tình cảm đối với Ri -

ta, tôi đã bắt chớc Rồi Trâu nén tình cảm xuống ( … Cuộc sống của anh là một dòng mùa xuân bất ) Tôi rất tán thành, rất hâm hộ hình ảnh đó của con ngời cách mạng - con ngời thấy đợc rõ

ràng so với sự nghiệp chung thì bất cứ cái gì thuộc cá nhân mình thật không đáng là bao” [2A; 575].

Đối với Paven, sách vừa nh là ngời chỉ đờng vừa nh là ngời bạn thântình của anh Ngoài những lúc lao động, tối nào Paven cũng ngồi đọc sáchngoài th viện công cộng đến tận khuya Sách anh đọc là những sách của

thời Nội chiến, bộ T bản luận ” của Mác, cuốn Gớt - sắt “Thép đã tôi thế đấy” ” - tiểu thuyếtnổi tiếng của nhà văn tiến bộ Mỹ Giăc- lơn- đơn, và một số tác phẩm tiêubiểu khác Trong đám sách cũ, Paven lục ra một cuốn tiểu thuyết nhan đề là

Spác - ta - quýt - xơ

“Thép đã tôi thế đấy” ” - một lãnh tụ nô lệ chống lại chế độ nô lệ thời đếquốc La Mã trớc công lịch Anh đọc ngốn cuốn sách đó trong hai đêm và

đọc xong xếp vào tủ, bên cạnh những sách của Macxim Gorki Anh say mê

sách đến nỗi Ca - chiu - sa phải thốt lên: Anh chỉ biết có cắm đầu vào“Thép đã tôi thế đấy”

chính trị thôi: Có thể nào mà chẳng nghĩ đến vui chơi, giải trí cả Thôi, hôm nay anh nghỉ đọc sách một tối thì ngày mai đầu óc anh lại càng nhẹ nhõm ( … Cuộc sống của anh là một dòng mùa xuân bất ) Bọn con gái chú ý đến anh lắm, mà anh cứ gầy khô đi trên đống sách Có luật nào cấm thanh niên cộng sản vui chơi giải trí

đâu ” [2A; 464]

ở điểm này, Paven Krosaghin, Đặng Thuỳ Trâm và Nguyễn Văn

Thạc đã gặp nhau Họ đều thích đọc sách, đều say mê Ruồi Trâu“Thép đã tôi thế đấy” ” vànhững tác phẩm của Macxim Gorki Đối với họ, đọc sách là món ăn tinhthần không thể thiếu Trên đờng hành quân, Nguyễn Văn Thạc từng than

thở: Kiểu sống vắng sách thế này thì buồn lắm Chao ôi, càng đi càng“Thép đã tôi thế đấy”

tiếc những ngày ở trờng, bao nhiêu sách mà chịu chết không nuốt chửng

đợc để bây giờ nhai lại Giá quân đội có tủ sách lu động, luân phiên cho lính đọc thì khoái lắm” [3A; 101] Và điểm chung đặc biệt của Đặng

Thuỳ Trâm và Nguyễn Văn Thạc - những thanh niên cách mạng thời chống

Mỹ ở Việt Nam đều say mê Thép đã tôi thế đấy“Thép đã tôi thế đấy” ” (N.A Ôxtơrôpxki), xem

đó là cuốn sách gối đầu giờng và xem Paven Krosaghin - ngời thanh niên

xô viết đang xây dựng và bảo vệ chủ nghĩa xã hội - nhân vật chính của tác

phẩm - là thần tợng Phơng châm sống của Paven đã thấm sâu vào lối sống

của cả Đặng Thuỳ Trâm và Nguyễn Văn Thạc Họ đã để lại dấu ấn“Thép đã tôi thế đấy” ”

trong nhau và để lại dấu ấn của thời đại“Thép đã tôi thế đấy” ” mình

Phơng ngôn có câu Lao động là vinh quang“Thép đã tôi thế đấy” ” Câu nói ấy thật

đúng với cuộc đời Paven Krosaghin Anh là con ngời của lao động: Lao

động để kiếm sống, lao động để nuôi mẹ, lao động xây dựng chủ nghĩa xã

hội Từ khi còn là một cậu bé, Paven đã phải lao động quần quật: Từ mộtchân rửa bát trong một quán cơm đến một anh thợ đốt lò, rồi một anh thợ

điện, một công nhân làm đờng sắt trên công trờng Bai - a - rơ - ca, và đặcbiệt là một nhà văn khi đã bị liệt hai chân và bị mù cả hai mắt… và các bạn bè.Paven vẫnluôn xứng đáng là ngời anh hùng trong lao động Trong một bài báo của

mình, N Ôxtơrôpxki viết: Không chỉ cuộc nội chiến mà ngày hôm nay“Thép đã tôi thế đấy”

vĩ đại của chúng ta cũng sản sinh ra đợc những anh hùng Ai đã từng chiến đáu trên mặt trận nhng giờ đây không đủ khả năng để trở thành một chiến sỹ lao động tiên tiến, ngời ấy không xứng đáng mang danh hiệu anh hùng” [19B, 282] Tinh thần lao động của Paven đợc thể hiện rõ

nhất trên công trờng xây dựng đờng sắt, phải dối mặt vơi bao khó khăn thửthách: Ma gió liên miên, ăn uống thiếu thốn, giá rét, thờng xuyên bị bọnphỉ tấn công … và các bạn bè Vậy mà ở công trờng, lao động vẫn diễn ra nhộn nhịp, thi

đua mở ra sôi nổi: Ai là ng“Thép đã tôi thế đấy” ời lao động khá nhất” Trên mặt trận lao động

này, tích cách Paven tiếp tục đợc phát triển: Trời còn lâu mới sáng,“Thép đã tôi thế đấy”

Paven đẫ khẽ trở dậy để không làm thức giấc anh em Anh cố lê đôi chân tê cứng trên sàn nhà lạnh buốt vào bếp đun nớc sôi pha chè rồi trở

ra đánh thức toàn đội dậy ” [2A, 394] Việc làm của Paven đối với đồng

đội giống nh ngời mẹ đối với các con vậy Tấm lòng của anh thạt bao dung,

rộng lớn ở nơi đây, Giu - khơ - rai phải thốt lên: "Đây, chính ở nơi đây

thép đang đợc tôi” [2A, 390] Đó cũng chính là tên của tác phẩm Giải

thích tên gọi ấy, N Ôxtơrôpxki viết: Thép đã đ“Thép đã tôi thế đấy” ợc tôi trong lửa đỏ và trong nớc lạnh Lúc đó thép trở nên cứng rắn và không hề biết sợ” [19B,

275]

Qua những cảnh làm việc ấy, Paven Krosaghin đợc thể hiện nh mộtngời đai biểu của đội quân xây dựng lớn lao đó Anh không phải là ngời chỉhuy, anh chỉ là ngời lao động bình thờng Anh làm việc với tất cả sức mìnhcho đên khi cơn ốm nặng quật ngã anh, anh vẫn cố hết sức, tận dụng từngchút sức lực và khả năng của mình để tiếp tục lao động Lúc này, không thểcầm súng, không thể cầm búa, anh cầm bút, tiếp tục lao động trên một mặttrận mới: mặt trận văn hoá - t tởng

Hồ Chí Minh từng nói: cần“Thép đã tôi thế đấy” ” mà không kiệm“Thép đã tôi thế đấy” ” thì chẳng khác nào

mình làm ra, đó cũng là một phẩm chất tốt đẹp trong quan niệm sống củaPaven Anh rất có tinh thần trách nhiệm đối với tài sản xã hội chủ nghĩa,

đối với những việc đang diễn ra xung quanh Thấm nhuần t tởng của Lênin:

Chủ nghĩa cộng sản bắt đầu từ nơi nào có sự làm việc phải v

trạng lao động nặng nhọc, đòi hỏi sự hy sinh quả cảm của những công nhân bình thờng nhằm nâng cao năng suất lao động, bảo vệ từng pút lúa mỳ, than đá, sắt và những sản phẩm khác đợc làm ra không phải cho chính bản thân mình và những ngời gần gũi mà cho những ngời xa hơn, tức là cho toàn thể xã hội nói chung” (V.I Lênnin Toàn Tập“Thép đã tôi thế đấy” ” quyển

29, trang 394) Vì vậy mà khi Paven thấy Fi- đin vì lơ là, cẩu thả nên đánh

gãy lỡi khoan của chiếc máy thì không thể nào làm ngơ đợc Đấy chính làthái độ chủ nhân, cộng sản chủ nghĩa của con ngời mới đối với tài sản nhândân Thiếu phẩm chất này thì không thể nào có đợc ý thức giác ngộ cộng

sản chủ nghĩa Có lẽ trong hoàn cảnh hoà bình, biểu hiện đạo đức đẹp“Thép đã tôi thế đấy”

nhất của con ngời là thái độ đối với lao động, đó là tiêu chuẩn quan trọng nhất trong bảng giá trị của xã hội mới ” [8B;100] Nói về phẩm chất

đạo đức của con ngời xô Viết chân chính, trong báo cáo chính trị Ban chấp

hành TW Đảng cộng sản Liên xô tại đại hội xxVI có đoạn: Con ng“Thép đã tôi thế đấy” ời Xô Viết là ngời lao động tận tâm, có trình độ chính trị cao, là ngời yêu n-

ớc và ngời theo chủ nghĩa quốc tế Con ngời đó đợc Đảng, lịch sử anh hùng của đất nớc, toàn bộ chế độ của chúng ta giáo dục Con ngời đó sống một cuộc sống phong phú của ngời xây dựng thế giới mới” Paven

Krosaghin là một điển hình tiêu biểu cho kiểu ngời đó

Có lẽ điểm chung nhất giữa Paven Krosaghin , Đặng Thuỳ Trâm vàNguyễn Văn Thạc trong quan niệm đối với cuộc sống đó là không ngừng

chiến đấu vì lý tởng, vì sự nghiệp mà mình theo đuổi ở họ, đó là sự“Thép đã tôi thế đấy”

nghiệp đấu tranh giải phóng loài ngời”

Trong con ngời Paven Krosaghin , tinh thần đấu tranh đợc nhennhóm từ khi còn nhỏ Khi còn là một cậu bé rửa bát trong quán cơm, ngày

đầu tiên đi làm, Paven đã không chịu để kẻ khác bắt nạt mình Thấy Cơ lim - ca bị đánh mà vẫn nhịn nhục, Paven không chịu đợc, nói nh trút hết

-nỗi uất ức trong lòng: Còn đằng ấy, Cơ - lim - ca ạ, chúng nó nện cậu“Thép đã tôi thế đấy”

mà cậu cứ im thin thít Tớ không hiểu sao cậu lại im đợc nh thế ” [2A;47] Paven không chỉ đấu tranh cho bản thân mà còn đấu tranh cho lẽ phảicủa những xung quanh mình: Tâm hồn Paven bàng hoàng xáo động không

sao tả xiết khi biết cô gái Phơ - rô - xia bị bọn nhà giàu làm nhục, lòng căm

thù của anh lên đến tột đỉnh, anh nói nh rít qua kẽ răng: Mình khoẻ thì“Thép đã tôi thế đấy”

mình nện chết thằng súc sinh ấy ngay! ” [2A, 45]

Tinh thần đấu tranh cơng quyết ấy đã đa Paven đến với cách

mạng-đến với những con ngời dũng cảm của Đảng Bônsêvich nh: Giu - khơ - rai,

Đô - lin - nhich, Bu - rơ - giắc… và các bạn bè họ là những ngời dẫn dắt thế hệ thanh niênyêu nớc đi theo cách mạng Tinh thần dũng cảm của Paven đợc thử nghiệm

ngay khi anh thấy tên lính nguỵ giải Giu- khơ- rai đi "Làm gì bây giờ

?"-đó là câu hỏi duy nhất và nóng bỏng trong Paven lúc này Đến phút cuối,

Paven chợt nhớ ra trong túi có khẩu súng ngắn Anh nghĩ: "Để cho hai

ng-ời vừa đi qua mặt mình, bắn vào lng thằng nguỵ thi Giu- khơ- rai sẽ thoát" Anh quyết định ngay tức khắc làm cho luồng ý nghĩ không còn

quay cuồng nữa Hàm răng anh nghiến chặt nh cắn vào nhau Khi tên nguỵvừa lên ngang mặt, Paven xông ngay vào nó, nắm lấy khẩu súng, giúi mạnhxuống đất Tên nguỵ bị đánh bất ngờ, bàng hoàng mất một lúc, ngng rồihồi ngay lại đợc, hắn lấy hết sức giằng lại khẩu súng Nhng Paven vẫn giữ

chặt, "trong giờ phút này không gì trên đời có thể khiến Paven buông

khẩu súng ra đợc" [2A, 161] Việc cứu thoát cho Giu - khơ - rai đã khiến

Paven phải vào tù, bị tra tấn dã man, nhng anh vẫn chối không khai gì cả:

"Anh muốn can đảm, anh muốn mình cũng cứng cỏi nh những anh hùng đọc thấy trong sách" [2A, 185] Cuộc chiến đã lần lợt cớp đi từng

phần trên cơ thể anh, nhng không vì đó mà lung lay ý chí của anh Bị hỏng

mắt phải, Paven than thở: "Giá hỏng mắt trái thì hơn bác sỹ ạ! hỏng mắt

phải thế này làm sao còn ngắm bắn đợc nữa" [2A, 306].

Trong một lần chiến đấu, một viên đạn bắn vào lng, xơng sống anh bịmột lỗ thủng sâu hoắm, Paven nằm lăn ra đất ngót hai tiếng đồng hồ, rồi lạilên ngựa đi làm Vết thơng đó đã để lại cho anh căn bệnh quái ác tàn phácơ thể anh - bệnh thần kinh Đối mặt với bệnh tật, phẩm chất cao quý của

Paven lại càng đợc thể hiện rõ nét: ý chí chiến đấu, tinh thần lao động của

Paven vẫn không hề mai một Anh không muốn mình trở thành một gánhnặng, là một kẻ bỏ đi Chính uỷ ban công bằng đã công nhận anh là ngờikhông thể lao động đợc nữa, họ thanh toán tiền công còn lại cho anh và cholĩnh thêm một số tiền trợ cấp nữa, nhng anh nổi giận, từ chối không nhận sốtiền ấy Đã có lúc anh tự thú nhận với mình là sức khoẻ mỗi ngày một suyyếu, điều đó làm anh rất đau buồn Trớc mặt anh lúc này có hai cách giải

quyết: Hoặc là tự nhận mình không đủ sức chịu đợc nữa những khó khăncủa hoàn cảnh công tác căng thẳng, nhận mình là ngời tàn thế; hoặc là vẫn

đứng vững ở cơng vị công tác cho đến khi nào không kham đợc nữa mớithôi Và anh đã chọn cách giải quyết thứ hai Anh không chịu đầu hàng số

mệnh, không chịu xa rời đội ngũ Trong lá gửi anh trai, Paven viết: "Em

sẵn sàng chịu đựng hết thảy, quý hồ sẽ đợc trở về vị trí của em trong đội ngũ Đối với em, trong đời không gì đáng kinh sợ hơn là sẽ phải xa rời

đội ngũ Thậm chí em cũng không dám nghĩ đến cảnh ấy nữa" [2A;

603] Akim bắt Paven vào nhà thơng nhng anh từ chối, anh đề nghị Akim

giao công tác cho mình: "Các đồng chí phải cho tôi một công tác thích

hợp với hoàn cảnh cuả tôi Tôi còn có thể làm việc tại nhà riêng hay ở hẳn một cơ quan nào đó" [2A; 622].

Thời gian cứ trôi, sức trẻ của Paven không thắng nổi sức tàn phá ghêgớm của căn bệnh Trong nhà thơng, anh mới có thời gian kiểm điểm lạibản thân Tay ôm đầu, anh triền miền suy nghĩ chuỗi hình ảnh của đời

mình từ tấm bé đến bây giờ diễu qua trớc mắt: "Hai mơi bốn năm qua

anh sống trọn hay chăng cái đạo làm ngời ? " Anh tự hỏi mình nh vậy,

rồi nh một vị quan toà công minh, anh kiểm điểm lại trí nhớ cuộc đời mìnhtừng năm một Theo anh, về căn bản không đến nỗi nào, anh đã không bỏqua những ngày nồng cháy nhất, anh đã chọn ngay chỗ đứng của mìnhtrong cuộc chiến đấu thép lửa để giành chính quyền, và trên lá cờ đỏ chóicủa cách mạng cũng có vài giọt máu của anh Anh tự hào và nghĩ rằng:

"Còn chút sức lực nào thì anh vẫn cha chịu rời đội ngũ" [2A; 629].

Bị liệt hai chân, rồi bị mù cả hai mắt, diễn biến tâm trạng của Pavenvô cùng phức tạp Một loạt câu hỏi đặt ra trong đầu anh cha đợc giải quyết:

"Làm gì bây giờ? Khi đã mất thứ quý giá nhất là khả năng chiến đấu thì

còn sống làm gì nữa? Ngày hôm nay và ngày mai đầy u ám, làm thế nào

để chứng minh là đời mình còn đáng sống? Lấy gì lấp đợc nỗi trống trãi của cuộc đời? Hay chỉ biết ăn, biết uống và biết hít thở khí trời mà thôi? Chỉ còn cách khoanh tay, trố mắt đứng nhìn các đồng chí của mình chiến đấu và tiến lên hay sao? Nh thế để rồi sống báo cô tập thể ?" [2A,

631]… và các bạn bè Bi kịch đến tột đỉnh, anh đã nghĩ đến tự tử, anh cho rằng "đã biết sống phải đạo làm ngời thì cũng cần phải biết chết đi vào đến lúc nên chết" [2A; 631] Anh đã rút súng ra: "Một viên đạn vào giữa tim thế là xong, đời hết vớng !" Nhng đúng lúc này, đứng trớc sự sống và cái chết,

Paven chợt nhận ra một chân lý: "Tìm lối thoát nh vậy chỉ là anh hùng

rơm thôi Tự sát nh thế, một thằng khốn nạn bất cứ lúc nào, bất cứ ở đâu cũng làm đợc Đấy là lối thoát dễ nhất và cũng là hèn nhất" [2A; 631].

Tự chất vấn lòng mình, Paven đã có câu trả lời: "Hãy cất súng đi, hãy biết

sống cả những khi cuộc đời trở nên không thể chịu đợc nữa Hãy làm cho đời mi còn có ích" [2A;632] Cuối cùng, Krosaghin đã chiến thắng,

không cầm đợc súng, anh cầm bút - một thứ vũ khí mới không kém phầnquan trọng Sau bao tháng trời mò mẫm từng chữ trên một loại bìa cứngdành cho ngời mù, Paven đã cho ra đời một tài sản - di sản vô cùng quý

báu, đó là tác phẩm của anh: "Ra đời trong bão táp" Cuốn tiểu thuyết đợc

nhiệt liệt tán thành xuất bản Có lẽ không có niềm vui nào lớn lao hơn,mong ớc đã trở thành hiện thực, anh đã dựt tung đợc cái vòng đai thép:

"Với vũ khí mới, anh đã giành lại đợc chỗ của anh trong đội ngũ và trong cuộc sống" [2A; 663] Quả đúng là trong Paven Koraghin có khát

vọng chiến đấu của "Chim Ưng" (M.Gorki), nghị lực gang thép của "Ruồi

Trâu" (E.Voins).

Cả cuộc đời mình Paven đã cố gắng thực hiện lẽ sống duy nhất mà

anh tâm niệm: "Cái quý nhất của con ngời là đời sống Đời ngời chí

sống có một lần, phải sống làm sao cho khỏi xót xa ân hận vì những năm tháng đã sống hoài sống phí, cho khỏi hổ thẹn vì dĩ vãng ti tiện và hèn đớn của mình Để đến khi nhắm mắt xuôi tay, ta có thể nói rằng: Tất cả đời ta, tất cả sức ta, ta đã hiến dâng cho sự nghiệp cao đẹp nhất trên đời: Sự nghiệp đấu tranh giải phóng loài ngời" [2A;420] Chính lẽ

sống cao đẹp đó đã nâng đỡ Paven trong những giây phút khó khăn Có thể

nói, N Ôxtôcôpxki đã giải quyết lại vấn đề sống hay không sống“Thép đã tôi thế đấy” ” (Tobe

or not tobe) mà W.Sêchpia đặt ra cách đây hàng thế kỷ (tác phẩm Hăm“Thép đã tôi thế đấy”

lét” của w Sêchpia ra đời năm 1601) Cho đến nay, lời phát biểu về lẽ

sống của Paven Krosaghin vẫn có sức lay động mạnh mẽ, sức cảm hoá sâusắc Lễ sống đó thâu tóm suy nghĩ của ngàn đời và đã trở thành chuẩn mực

đạo đức của con ngời mới xã hội chủ nghĩa, đó là Đặng Thuỳ Trâm,Nguyễn Văn Thạc và biết bao những anh hùng khác nữa

Đặng Thuỳ Trâm - một nữ sinh của trờng Đại học Y Khoa Hà Nội,tốt nghiệp năm 1966 Với điều kiện của bản thân và gia đình, chị có thể đ-

ợc giữ lại trờng công tác hay một nơi nào đó trên mảnh đất miền Bắc hoà

bình Nhng chị đã xung phong vào công tác ở chiến trờng Miền Nam - nơingày đêm ma bom bão đạn của giặc Mỹ Quyết định của Thuỳ Trâm đãlàm gia đình hết sức lo lắng, vì thời buổi chiến tranh, ngời ra trận mấy aitrở lại, nhất là phận đàn bà, phần gian lao chẳng bao giờ lờng hết Bằng tìnhcảm của mình, Thuỳ Trâm đã khéo léo khơi dậy trong những ngời thân, đặcbiệt là cô em gái Phơng Trâm lòng tự hào dân tộc và ý thức trách nhiệm

vốn có của ngời thanh niên thời buổi Tổ quốc lâm nguy: Đừng bao giờ“Thép đã tôi thế đấy”

yếu đuối nh vậy ( … Cuộc sống của anh là một dòng mùa xuân bất ) đất n ớc và lơng tâm đòi hỏi mình phải hy sinh nhiều hơn Nói cho cùng, nhà mình cũng cha đóng góp gì đáng kể cho

đất nớc Hơn 10 năm kháng chiến, nhà mình vẫn nguyên vẹn trong khi biết bao ngời đã ngã xuống, mình lớn lên giữa thời điểm này, lẽ nào lại tìm nơi an toàn nhất? Lơng tâm chị không cho phép" [1A, 305] Chị

khẳng định: "Không ở đâu giá trị đích thực của con ngời đợc thấy rõ nh

tại chiến trờng Miền Nam lúc này, nơi đó chị sẽ làm đợc nhiều việc có ích ( …) và ở đó, trong gian lao, chị sẽ tìm thấy hạnh phúc chân chính Hạnh phúc đổi bằng nhiều hy sinh gian khổ ( …) cứ tin rằng nhất định chúng ta sẽ thắng ” [1A, 306] Cũng nh Paven, quan niệm sống của ThuỳTrâm là không ngừng chiến đấu, dâng hiến cho cách mạng, cuộc sống củachị rất giàu tình thơng yêu đồng đội, giàu lòng căm thù giặc Mỹ và luôn tin

tởng ở ngày mai chiến thắng Chị quan niệm Cuộc đời có ba việc lớn: Lý“Thép đã tôi thế đấy”

tởng, Sự nghiệp, Tình yêu” [1A, 60].

Lý tởng của chị đó là lý tởng cộng sản, chị ao ớc đợc đứng trong

hàng ngũ của Đảng cộng sản Vì lý tởng đó, chị có thể dâng hiến cả tuổitrẻ, tình yêu, hạnh phúc và cả sự sống của mình nữa Trong muôn ngàn khó

khăn gian khổ, chị luôn tự động viên mình hãy giữ vững tinh thần của“Thép đã tôi thế đấy”

ngời cộng sản, tinh thần trong suốt nh Phalê, cứng rắn nh kim cơng và chó lọi muôn nghìn hào quang của lòng tin tởng Ngời cộng sản rất yêu cuộc sống nhng khi cần vẫn có thể nhẹ nh lông hồng mà chết đợc” [1A,

204]

Sự nghiệp của chị là "sự nghiệp cao quý nhất trên đời : Sự nghiệp

đấu tranh giải phóng loài ngời” Nhìn cảnh đồng bào lầm than, tang tóc,

Thuỳ Trâm đã tình nguyện chia lửa với Miền Nam, chị đã đem sự nghiệp

riêng của mình - sự nghiệp của thầy thuốc, hoà vào sự nghiệp chung của

dân tộc, đó là sự nghiệp cách mạng: Ôi giấc mơ hoà bình, độc lập đã“Thép đã tôi thế đấy”

cháy bóng trong lòng cả ba mơi triệu đồng bào ta từ lâu rồi Vì nền hoà

bình độc lập ấy mà chúng ta đã hy sinh tất cả Biết bao con ngời đã tình nguyện hiến dâng cả cuộc đời mình vì bốn chữ : Độc lập - Tự do Cả mình nữa, mình cũng đã hy sinh cuộc sống riêng của mình vì sự nghiệp

vĩ đại ấy” [1A, 54] Là ngời giàu cảm xúc, lại là một bác sỹ; từng giờ, từng

phút đối mặt với đau thơng chết chóc nhng tinh thần, nghị lực chiến đấucủa chị vẫn không hề nao núng, bớc chân của chị vẫn vững vàng trên con đ-

ờng đã chọn Chị luôn khích lệ bản thân hãy giữ vững tinh thần chiến“Thép đã tôi thế đấy”

đấu, hãy tìm lấy niềm vui của kẻ chiến thắng, hãy tự tin ở chính mình Mong Thuỳ hãy giữ vững nghị lực để đấu tranh đến cùng vì sự nghiệp cách mạng” [1A, 55].

Dân gian có câu: Lửa thử vàng, gian nan thử sức“Thép đã tôi thế đấy” ” Chính ở đây

-ở chiến trờng Quảng Ngãi nóng bỏng này, Thuỳ Trâm và các đồng đội,

đồng chí của chị đang Thử sức“Thép đã tôi thế đấy” ” Cuộc sống ở đây vô cùng gian nan, vôcùng anh dũng, chết chóc còn dễ dàng hơn ăn một bữa cơm, vậy mà họ vẫn

bền gan, sát cánh chiến đấu bảo vệ nhau Thuỳ Trâm khẳng định đời ng“Thép đã tôi thế đấy” ời phải trải qua giông tố nhng chớ cúi đầu trớc giông tố” [2A, 57] Có lúc

chị tự nhắc nhở mình: biết làm sao đ“Thép đã tôi thế đấy” ợc, chỉ cố gắng, cố gắng và cố gắng, thế thôi” [1A,127] Cuộc sống ấy đối với Thuỳ Trâm nó thiêng

liêng, cao cả biết nhờng nào Có lúc, chị xúc động thốt lên: Ôi, ai mà“Thép đã tôi thế đấy”

hiểu đợc giá trị của từng giây, từng phút của cuộc sống hôm nay quý báu đến mức nào không? Một phút sống là một phút chiến đấu phục vụ cách mạng” [1A, 202] Ôi, cuộc sống đổi bằng máu x“Thép đã tôi thế đấy” ơng, tuổi trẻ của bao nhiêu ngời Biết bao nhiêu cuộc đời đã chấm dứt để cho cuộc đời khác đợc tơi xanh” [1A, 255].

Tình yêu của Thuỳ Trâm đó là tình yêu bao la, rộng lớn; đó là tình

thơng dành cho tất cả mọi ngời, cho đồng chí, đồng đội mình; đó là tình

cảm của l “Thép đã tôi thế đấy” ơng y nh từ mẫu” Trong lĩnh vực này, chị đã đặt cái“Thép đã tôi thế đấy”

chung” lên trên cái riêng : lòng mình đã dẹp mọi “Thép đã tôi thế đấy” ” “Thép đã tôi thế đấy” ớc mơ riêng t để tập trung vào công tác” [1A, 87] Tấm lòng giàu tình thơng đã đa chị đến

gần mọi ngời Chị nh một ngời chị, một ngời đồng chí, một ngời bạn tri kỉ

của những ngời xung quanh Quan niệm của chị là hãy sống với nhau“Thép đã tôi thế đấy”

bằng tình thơng chân thực, cuộc chiến đấu này muôn nghìn gian khổ, sống chết kề bên Kể làm chi những điều nhỏ nhặt” [1A, 227] Tất cả

những ngời yêu nớc đều có chỗ đứng trong tình thơng của chị, chị quan tâm

đến mọi ngời, mọi đối tợng, từ ngời già, phụ nữ đến trẻ em, những nạn

nhân của chiến tranh đặc biệt là thơng - bệnh binh Bị máy bay địch thờngxuyên càn quét, bệnh xá phải di dời liên tục nhng dù bất cứ ở hoàn cảnhnào, chị cũng hết sức cứu chữa và di chuyển thơng - bệnh binh đi theo.

Nằm ngủ ở rừng, chị lo cho những th“Thép đã tôi thế đấy” ơng binh không có chỗ đều trị Nằm đây mình lo cho bệnh xá tốn bao công sức mà chẳng hoàn thành”

[1A, 225] Đó là nỗi lo âu của một ngời có trách nhiệm trớc Đảng Chị tựnhủ mình phải làm gì để xứng đáng với tình thơng của nhân dân Đức Phổ

(Quảng Ngãi), làm gì để đáp lại lòng tin yêu, hy sinh, sự chở che của bà

con nơi đây? Cũng chính vì tấm lòng vị tha ấy, ngày 22/ 6/ 1970, một toán

địch tấn công bệnh xá, một mình chị bắn chống trả để báo hiệu cho nhữngngời khác chạy, chị đã hy sinh anh dũng lúc cha đầy 28 tuổi đời Cuộc sống

của chị thật ngắn ngủi nhng với chị,"một ngày qua phải là một ngày xứng

đáng, một phút sống phải là một phút vinh dự Đừng để ai đó khi kể lại lịch sử của đời mình có những tiếng chê bai Sống ngày nào phải xứng

đáng ngày đó, danh dự là viên ngọc vô giá đừng để cho ai chà đạp lên nó cả [1A, 12 ].

Thuỳ Trâm còn là một ngời rất giàu niềm tin và niềm hy vọng Cămthù giặc bao nhiêu, chị càng tin và hy vọng sự chiến thắng của chính nghĩa

bấy nhiêu Và quyết tâm trả thù của chị lại càng sục sôi bấy nhiêu Đau“Thép đã tôi thế đấy”

buồn bây giờ không thể biểu hiện bằng nớc mắt mà bằng ý chí trả thù, bằng nghiến răng lại, ngẩng đầu mà bớc tiếp chặng đờng gian khổ”

[1A, 239] Nichxơn mở rộng chiến tranh, cuộc chiến của nhân dân ta càng

ác liệt, mất mát hơn gấp bội Bao máu xơng lại đổ, bao nớc mắt lại rơi

Căm thù chồng chất căm thù, Thuỳ Trâm dõng dạc tuyên bố: Chúng tao“Thép đã tôi thế đấy”

sẽ đơng đầu với một khó khăn ghê gớm hơn nữa Nhng tao đã thề cùng các đồng chí của tao rồi, dù có chết cũng quyết đánh đến cùng … Cuộc sống của anh là một dòng mùa xuân bất Ôi! Căm thù đến bầm gan tím ruột ” [1A, 241] Dù bất cứ hoàn cảnh nào, dùcho ngày ngày vẫn chứng kiến máu còn chảy, nớc mắt còn rơi, Thuỳ Trâmvẫn luôn lạc quan tin tởng ở ngày mai chiến thắng Trong đau đớn, chị vẫn

luôn tự khích lệ mình: Đừng buồn nhé, hãy c“Thép đã tôi thế đấy” ời lên đi! hãy đứng vững vàng bất cứ trờng hợp nào Hãy mãi mãi giữ trọn niềm tin, hi vọng bao

la trong tâm hồn cô Thuỳ nh năm xa!” [1A,1104] Đối với chị, Cuộc“Thép đã tôi thế đấy”

sống đẹp là cuộc sống mà trong đó mọi ngời đều nổ lực vì mục đích chung” [1A, 12 ].

đó Theo tiếng gọi của Tổ Quốc, ngày 06/ 09/ 1971, anh đã gia nhập quân

đội Là một anh lính binh nhì đang huấn luyện để ra trận, cha trực tiếp cầmsúng chiến đấu với kẻ thù, nhng trong anh đã sôi sục tinh thần chiến đấu,

tràn đầy nhiệt huyết cách mạng với chí khí của một anh hùng: Thằng Mỹ“Thép đã tôi thế đấy”

nó thế nào ? Trời ơi, sao lâu quá! Bây giờ cái khao khát nhất của ta, cái day dứt trong ta là khi nào đợc vào Miền Nam, vào Huế, vào Sài Gòn - xọc lê vào tim gan đen đủi của quân thù?” [3A, 54] Cũng nh Paven

Koraghin và Đặng Thuỳ Trâm, t tởng bao quát nhất trong quan niệm cuộcsống của Nguyễn Văn Thạc đó là sự cống hiến, là đức hy sinh, là tinh thần

đấu tranh vì sự nghiệp chung của dân tộc, anh không mơ ớc gì cao xa, anh

chỉ muốn sống trong nỗi lo toan của dân tộc

Với thành tích học tập tốt nh vậy (giải nhất cuộc thi học sinh giỏi văn lớp 10 toàn miền Bắc năm học 1969 - 1970, là sinh viên xuất sắc khoa Toán - Cơ của Trờng Đại Học Tổng Hợp Hà Nội … , Nguyễn Văn Thạc có )

thể có nhiều con đờng để vào đời một cách bình yên, nhàn nhã hơn Nhnganh đã không đi theo những con đờng ấy mà anh đã chọn cho mình con đ-

ờng đầy máu lửa và khẳng định con đ“Thép đã tôi thế đấy” ờng mình chọn, con đờng mình đi

là hoàn toàn đúng đắn Không còn phải đắn đo gì nữa Thạc cứ đi theo con đờng này thôi, con đờng không đòi hỏi đền bù lại điều gì và trọn đời cống hiến cho đất nớc Mình không muốn giành cuộc sống cho một sở thích cá nhân Mình muốn làm theo yêu cầu của Tổ Quốc” [3A,126]

Năm 1972, đế quốc Mỹ mở rộng chiến tranh cả hai miền, chúng ra

đòn quyết định nhằm khuất phục nhân dân ta Trong bối cảnh này, mỗi

ng-ời sống trên đất nớc Việt Nam phải thấy đợc vị trí, vai trò, nghĩa vụ củamình với lịch sử Hơn lúc nào hết, Tổ Quốc đòi hỏi những sự hy sinh, dânghiến Đây cũng là năm Nguyễn Văn Thạc tròn 20 tuổi - tuổi thanh niên tràn

đầy nhựa sống Thông thờng, đến một ngỡng cửa nào đó của cuộc đời, ngời

ta thờng nhìn lại thời gian qua xem những gì đã làm đợc, những gì còn mắc