Biện pháp giúp học sinh lớp phát huy tính tích cực chủ động và yêu thích môn Lịch sử

Mục tiêu nghiên cứu của sáng kiến kinh nghiệm là để cho các em hứng thú học tập và yêu thích môn Lịch sử là cần thiết. Học tốt môn Lịch sử sẽ là điều kiện thuận lợi để học tiếp lên các lớp trên. Đề tài bám sát chuẩn kiến thức kỹ năng, các phương pháp dạy học phổ biến nhằm hình thành cho các em tư duy sáng tạo trong chương trình học.Nội dung của đề tài được chia ra và hướng dẫn cụ thể từng biện pháp giúp giáo viên dạy cho học sinh dễ dàng tiếp cận gây nên tạo sự hứng thú trong học tập cho học sinh, kích thích cho các em sự ham học, ham hiểu biết và lòng say mê học. Tạo một nền tảng vững chắc cho các em tiếp cận kiến thức.

Độc lập - Tự do - Hạnh phúc

ĐƠN YÊU CẦU CÔNG NHẬN SÁNG KIẾN

Kính gửi: Hội đồng Sáng kiến ngành Giáo dục thị xã Bình Long

Tôi tên là:

STT Họ và tên Ngày,

tháng, năm sinh

Nơi công tác ( hoặc

nơi thường trú)

Chức danh

Trình

độ chuyên môn

Tỷ lệ(%) đóng góp vào việc tạo ra sáng kiến( ghi rõ đối

với từng đồng tác giả, nếu có)

THỊ

HOÀI

16/11/1978 Trường

TH-THCS Thanh Lương

Giáo viên dạy lớp 5

1 Là tác giả đề nghị xét công nhận sáng kiến: “Biện pháp giúp học sinh lớp phát huy tính tích cực chủ động và yêu thích môn Lịch sử”

2 Chủ đầu tư tạo ra sáng kiến: Tác giả đồng thời là chủ đầu tư tạo ra sáng

kiến

3 Lĩnh vực áp dụng sáng kiến: Giáo dục (môn Lịch sử )

4 Ngày sáng kiến được áp dụng chính thức: 07/9/2020

5 Mô tả bản chất của sáng kiến:

5.1 Tính mới của sáng kiến

Trong sự nghiệp giáo dục hiện nay, theo tinh thần đổi mới phương pháp dạy học, trong đó người giáo viên luôn giữ vai trò tổ chức chỉ đạo, học sinh tích cực chủ động nắm tri thức, tạo cho học sinh sự tham gia hứng thú và trách nhiệm Người giáo viên đảm nhận vai trò chủ động xây sáng tạo dựng kế hoạch, hướng dẫn hoạt động và hợp tác Người học được người dạy theo sát giúp đỡ trong quá trình học nên tích cực tự giác và thể hiện sự năng động trong hoạt động học tập, kết quả cuối cùng là học sinh đã tiếp thu được những nguồn tri thức mới Bằng

sự khám phá của bản thân với sự định hướng, giúp đỡ của giáo viên.Tự mình khám phá ra tri thức học sinh sẽ cảm nhận được sự hứng thú say

mê và yêu mến môn học

Với học sinh lớp Năm, để cho các em hứng thú học tập và yêu thích môn Lịch

sử là cần thiết Học tốt môn Lịch sử sẽ là điều kiện thuận lợi để học tiếp lên các lớp trên Đề tài bám sát chuẩn kiến thức kỹ năng, các phương pháp dạy học phổ biến nhằm hình thành cho các em tư duy sáng tạo trong chương trình học.Nội dung của đề tài được chia ra và hướng dẫn cụ thể từng biện pháp giúp giáo viên dạy cho học sinh dễ dàng tiếp cận gây nên tạo sự hứng thú trong học tập cho học sinh, kích thích cho các em sự ham học, ham hiểu biết và lòng say mê học Tạo một nền tảng vững chắc cho các em tiếp cận kiến thức

Để nâng cao chất lượng bài dạy và giúp các em phát huy tính tích cực chủ động và yêu thích môn Lịch sử tự tìm và tự thể hiện những ý kiến, suy nghĩ của mình một cách độc lập, chủ động không máy móc, rập khuôn Để bạn bè và

đồng nghiệp cùng tham khảo và suy nghĩ, tôi mạnh dạn đề xuất: “Biện pháp giúp học sinh lớp 5 phát huy tính tích cực chủ động và yêu thích môn Lịch sử”

5.2 Nội dung sáng kiến:

1 Khảo sát, thống kê, phân tích kết quả khảo sát

1.1 Khảo sát

Hiểu được vấn đề trên, ngay từ đầu giai đoạn thực hiện tôi đã tiến hành điều tra, khảo sát học sinh về chất lượng bộ môn Lịch sử đầu năm bằng phiếu điều tra khách quan trên tổng số học sinh lớp Năm /1 Trường Tiểu học –Trung học cơ sở Thanh Lương bằng một bài kiểm tra (trước khi áp dụng sáng kiến)

1.2 Thống kê

Kết quả thu được qua đợt khảo sát lần 1 trước khi áp dụng sáng kiến:

Số

học

sinh

Hoàn thành

Tốt

thành

32

Điểm 9 - 10 Điểm 7 - 8 Điểm 5 – 6 Điểm dưới 5

Số

lượng %

Số lượng %

Số lượng %

Số lượng %

4 HS 12,5 % 11 HS 34,4

%

13 HS 40,6% 4 HS 12,5 %

Từ kết quả khảo sát cho thấy:

Chất lượng học môn Lịch sử chưa cao.Các em không có hứng thú học tập chưa có sự tập trung trong các tiết học lịch sử trước tình hình đó tôi đã tiến hành các biện pháp như sau:

CÁC BIỆN PHÁP ĐÃ TIẾN HÀNH

1 Phát huy tính tích cực, chủ động cho học sinh qua việc phối hợp linh hoạt, hài hòa các phương pháp dạy học

Để phát huy tính tích cực của học sinh trong phân môn lịch sử lớp 5 thì việc lựa chọn phương pháp dạy học và hướng dẫn học sinh cách học là rất quan trọng Giáo viên phải lựa chọn phương pháp sao cho phù hợp với từng bài, với từng đối tượng học sinh, sao cho học sinh phải tự khám phá ra kiến thức (dưới

sự hướng dẫn của giáo viên) vì hoạt động của trò là quá trình tự giác, tích cực, tự

vận động, nhận thức và phát triển nhưng phải được điều khiển

a Phương pháp nêu vấn đề

Phương pháp dạy học nêu vấn đề là một trong những phương pháp dạy học được nhiều người đánh giá là có hiệu quả cao, sử dụng phương pháp dạy học này sẽ kích thích tính chủ động, tích cực, sáng tạo của học sinh trên lớp

Đặc trưng cơ bản của dạy học phát hiện và giải quyết vấn đề là "tình huống gợi vấn đề" vì "Tư duy chỉ bắt đầu khi xuất hiện tình huống có vấn đề" (Rubinstein)

Ví dụ bài : Đảng Cộng sản Việt Nam ra đời

Phần giới thiệu giáo viên dẫn lời câu hát trong bài Em là mầm non của Đảng: “ Có sách mới áo hoa đây là nhờ ơn Đảng ta - Vui tung tăng em ca có

Đảng cuộc đời nở hoa!” Vậy Đảng là tổ chức có vai trò to lớn như thế nào? Đảng đã ra đời ở đâu? Ai là người giữ vai trò quan trọng trong việc thành lập Đảng Cộng sản Việt Nam? Bài học hôm nay sẽ giúp các em trả lời những câu hỏi này

Ví dụ bài : Bài “Chiến dịch Việt Bắc thu - đông 1947” phần giới thiệu bài giáo

viên nói: Sau tiếng súng mở đầu ở Hà Nội ngày 19-12-1946, quân dân ta đã phá tan kế hoạch tấn công Việt Bắc của địch trong chiến dịch thu- đông 1947 Vì sao lại xuất hiện chiến dịch này? Diễn biến của chiến dịch ra sao? Ý nghĩa của chiến dịch là gì? Chúng ta sẽ cùng nhau tìm hiểu qua bài hôm nay “Chiến dịch Việt Bắc thu – đông năm 1947”

Với cách nêu vấn đề để giới thiệu bài hấp dẫn như vậy, học sinh vô cùng thích thú, có tâm thế sẵn sàng đến với bài học

b Phương pháp trực quan

Một trong những phương pháp dạy học không thể thiếu được khi dạy phân môn lịch sử là phương pháp trực quan Phương pháp này thường áp dụng đối với những bài có nội dung về nhân vật lịch sử: (Trong chương trình SGK- Lịch sử

lớp 5, Dạng bài này có ở các bài: bài 1; bài 2; bài 5; bài 6)

Ví dụ: Khi dạy bài “Bài 6: Quyết chí ra đi tìm đường cứu nước” (trang 15)

- Giới thiệu bài: Mở đầu cho bài học giáo viên dán hình ảnh bến nhà Rồng và hỏi: Đố các em biết hình ảnh trên là địa danh nào?

+ HS sẽ hào hứng trả lời, lôi cuốn các em tham gia vào tiết học, tìm hiểu xem bức tranh trên là địa danh nào Sau đó GV dùng bức tranh để giới thiệu bài mới

Áp dụng phương tiện trực quan là bản đồ vào dạy học, các em sẽ có sự tri giác

cụ thể hơn, có thể ghi nhớ và khắc sâu được nội dung hơn

Hình 2: Nguyễn Tất Thành (1890 –1969) Hình 3: Bản đồ Việt Nam

- Giới thiệu một số hình ảnh về quê hương của Bác cho HS xem:

Hoàng Trù quê ngoại Làng Sen quê nội

Ngôi nhà Bác sống thời niên thiếu Nhà sàn của Bác

Với những hình ảnh sinh động, đa dạng và phong phú đó sẽ đọng mãi trong kí

ức HS, các em sẽ thích thú với tiết học Lịch sử vì kiến thức chẳng hề khô khan

mà trái lại rất dễ nhớ

Ví dụ: “ Bài 26: Tiến vào dinh Độc Lập” ( tr 55)

Hình 10: Lữ đoàn xe tăng 203 H 11: Xe tăng 390 húc đổ cổng dinh

tiến vào dinh

Lá cờ tung bay trên nóc dinh Độc Lập, Tiếng reo hò sung sướng mừng giờ phút lịch sử đất nước được thống nhất và độc lập Bắc Nam sum họp một nhà Qua đó các em thấy được tinh thần hào hùng, oanh liệt trong chiến dịch này Những

hình ảnh đó sẽ khắc sâu vào trí nhớ của các em

Ví dụ: Tìm hiểu về đường Trường Sơn, GV cho HS quan sát những hình ảnh

dưới đây và đặt câu hỏi : Em có nhận xét gì về khi quan sát hình ảnh dưới đây?

Phương pháp này giúp cho HS có biểu tượng sinh động, cụ thể về sự kiện lịch

sử, kết hợp với việc đối chiếu với sách giáo khoa, phân tích, tổng hợp để tìm ra câu trả lời Chứ không phải chỉ tưởng tượng suông và đọc sách trả lời, mang cái nhìn cụ thể, bồi dưỡng cảm xúc, tình cảm yêu nước, thương nòi cho học sinh

c.Phương pháp kể chuyện

- Áp dụng với những dạng bài có nội dung về nhân vật lịch sử: (Trong chương

trình SGK- Lịch sử lớp 5, Dạng bài này có ở các bài: bài 1; bài 2; bài 5; bài 6)

Thông thường đối với dạng bài này giáo viên nên sử dụng các phương pháp như kể chuyện, sắm vai Giáo viên có thể vừa là người dẫn chuyện, trực tiếp kể chuyện có thể là người dẫn dắt, gợi ý giúp học sinh nắm vững cốt truyện

Ví dụ: Khi dạy bài “Quyết chí ra đi tìm đường cứu nước”, giáo viên kể

chuyện “Hai bàn tay” Khi vào Sài gòn Nguyễn Tất Thành gặp lại anh Tư Lê người quen cũ lúc còn ở Phan Thiết Người tâm sự với Tư Lê: Tôi muốn ra các nước phương Tây xem họ làm như thế nào sau đó trở về giúp đồng bào chúng ta Nhưng chúng ta lấy tiền đâu để đi Tư Lê nói lại Nguyễn Tất Thành giơ hai bàn tay nói: “Đây tiền đây, tiền đây! Chúng ta làm bất cứ việc gì để sống và để đi.”

Tư Lê không giữ lời hứa, Bác một mình làm phụ bếp trên tàu La-tu-sơ-trơ-rê-vin

ra nước ngoài tìm đường cứu nước Bác đã bôn ba hơn 30 năm ở nước ngoài, làm đủ mọi nghề để sống như phụ bếp, bồi bàn, quét tuyết, phóng ảnh, vẽ đồ cổ

mĩ nghệ Trung Quốc, dạy học, viết báo…và tìm ra con đường cứu nước cho dân tộc Thông qua việc lồng ghép giáo dục tư tưởng cứu nước, học sinh càng biết

ơn Bác đã tìm ra con đường cứu nước đúng đắn cho dân tộc ta để có cuộc sống như ngày nay

Ví dụ: “ Bài 17: Chiến thắng Lịch sử Điện Biên Phủ” ( trang 37)

GV dùng phương pháp kể chuyện kể cho HS nghe câu chuyện anh hùng:

Tô Vĩnh Diện lấy thân mình chèn pháo, Phan Đình Giót lấy thân mình lấp lỗ châu mai, Bế Văn Đàn lấy thân mình làm giá súng,

Sau đó cho HS quan sát những bức hình sau:

H17: Bế Văn Đàn lấy thân mình H18: Tô Vĩnh Diện lấy thân làm giá súng mình chèn pháo

HS Tiểu học rất thích nghe kể chuyện giáo viên vận dụng phương pháp kể chuyện vào dạy học đã giúp các em tiếp thu kiến thức một cách nhẹ nhàng, dễ nhớ, và thú vị

2.Hướng dẫn học sinh cách học bộ môn lịch sử theo từng dạng bài:

Việc hướng dẫn học sinh cách học bộ môn lịch sử theo từng loại bài: việc thầy và trò chuẩn bị sưu tầm tài liệu, tranh ảnh, tư liệu lịch sử tất cả đều nhằm phục vụ cho việc dạy học ở trên lớp với mục đích qua bài học học sinh phát huy được tính tích cực của mình thông qua phân môn lịch sử

Từ cơ sở nhận thức cá thể, độc lập đó, bằng các biện pháp tương tác xã hội (học theo nhóm, học cả lớp, đối thoại thày trò )mà học sinh xây dựng sự nhận thức đúng đắn về môn lịch sử

2.1 Dạng bài dạy về sự kiện lịch sử :

Khi dạy dạng bài về sự kiện lịch sử chiếm phần lớn chương trình lịch sử lớp 5, khoảng 29 bài Tôi tiến hành như sau:

a Định hướng mục tiêu bài dạy, xác định nhiệm vụ học tập với học sinh

(Phần giới thiệu bài)

Giáo viên phải nêu được vấn đề vừa có tính khái quát vừa có tính cụ thể để học sinh tư duy và nhận thức được vấn đề mà giáo viên đưa ra, hướng học sinh vào vấn đề cần giải quyết

Muốn định hướng mục tiêu, xác định nhiệm vụ học tập được tốt, phần nêu vấn đề của giáo viên phải đạt các yêu cầu :

* Lời dẫn phải súc tích, giàu tính khái quát và giàu hình ảnh Giáo viên có thể khéo léo liên hệ giữa bài cũ và bài mới (Đây là một trong những yếu tố lôi cuốn

sự hứng thú của người học )

* Phải đề cập được cốt lõi của bài học

* Gợi trí tò mò của học sinh

Ví dụ: Khi dạy Bài “ Quyết chí ra đi tìm đường cứu nước” SGK trang 14-15,

tôi giới thiệu như sau:

Trong bài thơ “Người đi tìm hình của nước”, nhà thơ Chế Lan Viên có viết:

“Đất nước đẹp vô cùng Nhưng Bác phải ra đi”

Hỏi: Đất nước Việt Nam đẹp như vậy, vì sao Bác phải ra đi? ( Bác ra đi

để tìm con đường cứu nước)

Câu thơ đượm nỗi buồn chia li của một chàng thanh niên phải rời xa Tổ quốc thân yêu để tìm đường cứu nước Vì vậy, vào đầu thế kỉ XX, nước ta chưa

có con đường đúng đắn để cứu nước Lúc đó Bác Hồ muôn vàn kính yêu của chúng ta mới là một thanh niên 21 tuổi quyết chí ra đi tìm đường cứu nước cho dân tộc Việt Nam Vậy mục đích đi ra nước ngoài của Bác là gì? Ý chí quyết tâm

ra đi tìm đường cứu nước của Bác ra sao ? Bài học hôm nay chúng ta ngược

dòng lịch sử trở về với buổi ra đi ngày ấy của Bác Hồ kính yêu để thấy được ý

chí quyết tâm của Người qua bài “Quyết chí ra đi tìm đường cứu nước”

b Tổ chức cho học sinh tiếp cận các nguồn sử liệu:

Các sự kiện lịch sử trong chương trình lớp 5 không trình bày theo một hệ thống chặt chẽ như các cấp học sau, do đó việc tất yếu không thể không tiến hành là phần giới thiệu bối cảnh và dẫn dắt sự kiện: Giáo viên trình bày các sự kiện các sự việc, hiện tượng bằng phương pháp tường thuật, miêu tả hay kể chuyện

Tổ chức đàm thoại để tìm hiểu mục đích hay nguyên nhân diễn ra sự kiện

… Dẫn dắt học sinh đi dần tới nội dung chính của bài.Thường là những câu hỏi liên quan tới phần mà các em vừa đọc thầm, những câu hỏi tương đối dễ Vì vậy giáo viên nên ưu tiên cho những học sinh nhút nhát, học sinh chưa đạt chuẩn giúp các em mạnh dạn trong giờ học

- Khi tìm hiểu một vài nét về thời thơ ấu của Nguyễn Tất Thành Học sinh đọc sách giáo khoa kết hợp với những mẩu chuyện “Bác Hồ kính yêu của chúng em” do TS Trần Viết Lưu biên soạn hoặc truyện Búp sen xanh của nhà văn Sơn Tùng để nói lên được thời thơ ấu của Nguyễn Tất Thành (làm cá nhân)

- Khi tìm hiểu về sự kiện Nguyễn Tất Thành quyết chí ra đi tìm đường cứu nước Học sinh đóng vai: người dẫn chuyện, Nguyễn Tất Thành và anh Lê theo đoạn 3 của bài Từ đó học sinh sẽ trả lời được một số câu hỏi theo định

Hình 1: Bến cảng Nhà Rồng đầu thế kỉ XX

hướng của giáo viên

Ví dụ: Nguyễn Tất Thành dự định đi đâu? Người sang đó để làm gì? Người ra đi gặp hoàn cảnh như thế nào?

Thông qua hai bức ảnh “Bến nhà rồng” và “Tàu La – tu –sơ Tờ - rê – vin” học sinh dễ dàng hình dung được sự kiện lịch sử quan trọng này Từ đó các em

sẽ thảo luận rồi cử đại diện nhóm lên trình bày để rút ra bài học

c Tổ chức cho học sinh làm việc (Tự giải quyết các nhiệm vụ học tập mà giáo

viên nêu ra thông qua hoạt động nhóm)

Quan niệm dạy học mới, dạy học là quá trình phát triển, học sinh tự khám phá, phát hiện, tự tìm ra chân lý nên việc tổ chức cho học sinh trình bày ý kiến, thảo luận trong nhóm để rút ra những ý kiến chung sẽ làm cho học sinh hứng thú hơn Qua việc học hỏi, hợp tác mà tri thức trở nên sâu sắc, bền vững, dễ nhớ và nhớ lâu

2.2 Dạng bài thuật lại cuộc chiến thông qua lược đồ tranh ảnh

Ví dụ: Bài “Thà hi sinh tất cả, chứ nhất định không chịu mất nước”

SGK LS và ĐL trang 27, khi hướng dẫn trình bày tóm tắt cuộc chiến đấu của nhân dân Hà Nội, Huế, Đà Nẵng thì với sĩ số 32 học sinh, tôi chia lớp thành 8 nhóm và yêu cầu các nhóm đọc SGK, quan sát hình minh họa để thuật lại cuộc chiến đấu Trong khi học sinh làm việc theo nhóm, tôi sẽ đi đến các nhóm để

Hình 2: Tàu Đô đốc La-tu-sơ Tờ-rê-vin Văn Ba đã làm phụ bếp trên tàu này

giúp đỡ thêm cho những nhóm gặp khó khăn bằng các câu hỏi nhỏ Sau thời gian họp nhóm, tôi tổ chức thi tường thuật lại bằng cách gọi ngẫu nhiên học sinh trong nhóm Nếu học sinh trình bày đúng, đủ và hấp dẫn thể hiện được khí thế chiến đấu của nhân dân Hà Nội, Huế, Đà Nẵng trước nhóm sẽ được tuyên dương HS cả lớp theo dõi, bổ sung ý kiến và bình chọn bạn thuật hay nhất

Lưu ý khi tổ chức thi đua giữa các nhóm là tránh tạo tâm lí ganh đua

giữa các nhóm một cách quá mức mà phải làm sao cho nhóm không giành được điểm cao cảm thấy mình phải cố gắng nhiều hơn chứ không ganh ghét, ngược lại nhóm giành nhiều điểm được tuyên dương không quá tự cao Vì vậy khi thi đua giữa các nhóm, giáo viên cần động viên khuyến khích tất cả các học sinh trong lớp

3 Hướng dẫn học sinh nắm kiến thức qua lược đồ về diễn biến của chiến dịch

Tôi giới thiệu lược đồ của chiến dịch Kết hợp khai thác tranh ảnh, lược đồ, bản đồ,…Vì đó là những phương tiện giúp học sinh tái hiện những sự kiện lịch

sử trong quá khứ Nhờ tự các em tìm kiếm, diễn tả bằng lời diễn biến chiến dịch

có sự hỗ trợ của kênh hình sẽ giúp các em nhớ kỹ, hiểu sâu,những kiến thức lịch

sử mà học sinh thu nhận được Góp phần tạo biểu tượng và khái niệm lịch sử, đồng thời còn phát triển trí óc quan sát, trí tưởng tượng tư duy và ngôn ngữ của học sinh

Phát huy tính tích cực chủ động và độc lập suy nghĩ của học sinh, tạo tính

tự tin trong học tập

Hướng dẫn học sinh đọc chú giải để hiểu được ý nghĩa biểu thị của các kí hiệu trên lược đồ Khi nắm được ý nghĩa biểu thị của các kí hiệu, các em sẽ làm

tốt các bài tập yêu cầu thuật lại diễn biến của các chiến dịch đó

Ví dụ: Dựa vào lược đồ, em hãy trình bày diễn biến của chiến dịch Việt Bắc thu – đông 1947 (Bài “Thu – đông 1947, Việt Bắc”mồ chôn giặc Pháp” trang 31 SGK LS và ĐL) tôi hướng dẫn như sau

+ Yêu cầu học sinh quan sát lược đồ trong SGK trang 31, xem bảng chú giải biết các kí hiệu thể hiện trên lược đồ để các em phân biệt được các mũi tên