Một số biện pháp hình thành và phát triển phẩm chất cho học sinh lớp 2 thông qua các hoạt động giáo dục

Mục tiêu nghiên cứu sáng kiến kinh nghiệm là giúp học sinh hình thành những cơ sở ban đầu cho sự phát triển đúng đắn và lâu dài về phẩm chất, trí tuệ, thể chất, thẩm mĩ và các kĩ năng cơ bản để học sinh tiếp tục học lên Trung học cơ sở. Giáo dục phẩm chất, nhân cách cho học sinh là một trong những hoạt động quan trọng nhằm hình thành cho học sinh có lòng nhân ái mang bản sắc của con người Việt Nam, biết chăm học, chăm làm, tự tin, tự trọng, trách nhiệm, trung thực, kỉ luật, đoàn kết, yêu thương. Có ý thức đầy đủ về bổn phận của mình đối với mọi người, đối với cộng đồng và môi trường sống, tôn trọng và thực hiện đúng pháp luật, đúng các quy định của nhà trường.

THÔNG TIN CHUNG VỀ SÁNG KIẾN

3 Thời gian áp dụng sáng kiến:

Từ ngày 05 tháng 9 năm 2019 đến ngày 30 tháng 06 năm 2020

4 Tên tác giả:

Họ và tên: Cao Thị Phương Huệ

Năm sinh: 1995

Nơi thường trú: xã Giao Châu – huyện Giao Thủy – tỉnh Nam Định

Trình độ chuyên môn: Cao đẳng sư phạm

Chức vụ công tác: Giáo viên

Nơi làm việc: Trường Tiểu học Giao Châu – Giao Thủy – Nam Định

Điện thoại: 0336305309

Tỷ lệ đóng góp tạo ra sáng kiến: 100%

5 Đơn vị áp dụng sáng kiến:

Tên đơn vị: Trường Tiểu học Giao Châu

Địa chỉ: xã Giao Châu – huyện Giao Thủy – tỉnh Nam Định

BÁO CÁO SÁNG KIẾN

I Điều kiện hoàn cảnh tạo ra sáng kiến:

Giáo dục và đào tạo là quốc sách hàng đầu, là sự nghiệp của Đảng, Nhà nước và của toàn dân Đầu tư cho giáo dục là đầu tư phát triển và được ưu tiên

đi trước trong các chương trình, kế hoạch phát triển kinh tế - xã hội Chính vì vậy, Hội nghị Trung ương 8 khóa XI, Đảng ta đã ra Nghị quyết

số 29-NQ/TW ngày 4/11/2013 về đổi mới căn bản, toàn diện giáo dục và đào tạo Nghị quyết đã đưa ra quan điểm chỉ đạo: Phát triển giáo dục và đào tạo là nâng cao dân trí, đào tạo nhân lực, bồi dưỡng nhân tài Chuyển mạnh quá trình giáo dục từ chủ yếu trang bị kiến thức sang phát triển toàn diện năng lực và phẩm chất người học

Bậc Tiểu học là bậc học nền tảng, mục tiêu giáo dục tiểu học là giúp học sinh hình thành những cơ sở ban đầu cho sự phát triển đúng đắn và lâu dài về phẩm chất, trí tuệ, thể chất, thẩm mĩ và các kĩ năng cơ bản để học sinh tiếp tục học lên Trung học cơ sở Giáo dục phẩm chất, nhân cách cho học sinh là một trong những hoạt động quan trọng nhằm hình thành cho học sinh có lòng nhân ái mang bản sắc của con người Việt Nam, biết chăm học, chăm làm, tự tin, tự trọng, trách nhiệm, trung thực, kỉ luật, đoàn kết, yêu thương Có ý thức đầy đủ

về bổn phận của mình đối với mọi người, đối với cộng đồng và môi trường sống, tôn trọng và thực hiện đúng pháp luật, đúng các quy định của nhà trường Cũng từ giai đoạn này phẩm chất của học sinh được hình thành và dần dần phát triển Giai đoạn học sinh học ở bậc tiểu học với mỗi học sinh là hết sức quan trọng Đây chính là giai đoạn nền móng của quá trình phát triển năng lực tư duy

và đặc biệt là quá trình hình thành và phát triển phẩm chất của học sinh sau này

Học sinh tiểu học, đặc biệt là học sinh lớp 2 tình cảm của các em không bền vững, các em dễ thay đổi, dễ bị kích động bởi những kích thích và tác động bên ngoài, khó kiềm chế; hay bắt chước; thích được khen và được nên gương trước mọi người Các em bắt đầu bước vào giai đoạn đầu của lứa tuổi mới lớn nên rất muốn khẳng định mình, thích thể hiện bản thân, hồn nhiên, dễ tin, và có

dễ có hành vi bột phát thiếu suy nghĩ Nếu giáo viên chủ nhiệm không có biện

pháp giáo dục phù hợp thì không thể hoàn thành nhiệm vụ cao cả của mình nhiệm vụ “trồng người”

-Xuất phát từ quan điểm chỉ đạo của Đảng, mục tiêu của cấp học, đặc điểm tâm sinh lí của học sinh lớp 2, tôi nhận thức được việc hình thành và phát triển phẩm chất cho học sinh là vô cùng cấp thiết Là một giáo viên chủ nhiệm, mong muốn học sinh lớp mình có những phẩm chất tốt, luôn vững vàng trước những

khó khăn, thử thách của cuộc sống nên tôi đã chọn đề tài “Một số biện pháp hình thành và phát triển phẩm chất cho học sinh lớp 2 thông qua các hoạt động giáo dục”

II Mô tả giải pháp:

1 Mô tả giải pháp trước khi tạo ra sáng kiến:

Nhìn vào bảng khảo sát, tôi thấy nguyên nhân dẫn đến thực trạng trên là:

- Về phía giáo viên:

+ Quá coi trọng việc dạy kiến thức, quá coi trọng điểm số của các bài kiểm tra định kì mà xem nhẹ việc hình thành và phát triển phẩm chất cho học sinh

+ Việc hình thành một số phẩm chất cho học sinh thông qua môn học Đạo đức và các môn học khác chưa thường xuyên

+ Mới chú trọng đổi mới phương pháp dạy học các môn Toán, Tiếng Việt chưa đổi mới phương pháp dạy học môn Đạo đức, các hình thức tổ chức dạy học môn Đạo đức chưa phong phú, còn khuôn mẫu, gò ép,

+ Việc bồi dưỡng tình cảm đạo đức cho học sinh qua các môn học và hoạt động giáo dục chưa được tiến hành thường xuyên

+ Khả năng giao tiếp của một vài giáo viên, đặc biệt là giáo viên lớn tuổi thiếu tự tin

+ Một số phụ huynh đi làm ăn xa, chưa quan tâm đến giáo dục con cái

- Về phía các lực lượng giáo dục:

+ Việc phối kết hợp giữa các lực lượng giáo dục để hình thành phẩm chất cho học sinh chưa thường xuyên

* Sau khi phân tích thực trạng, tìm hiểu nguyên nhân, tôi đã tiến hành các

giải pháp để hình thành và phát triển phẩm chất cho học sinh cụ thể như sau:

2 Mô tả giải pháp sau khi có sáng kiến:

2.1 Tìm hiểu đặc điểm, tình hình lớp chủ nhiệm:

Ngay từ tháng 8 năm 2019, ngay sau khi nhận lớp, tôi đã tiến hành tìm hiểu đặc điểm, tình hình học sinh lớp chủ nhiệm:

Một là: Nghiên cứu hồ sơ:

- Xem danh sách lớp để biết tên phụ huynh, địa chỉ gia đình học sinh

- Xem giấy khai sinh để biết bố mẹ học sinh như thế nào? Già hay trẻ? Có học sinh nào có hoàn cảnh đặc biệt (mồ côi hoặc không có bố) không?

- Xem học bạ, sổ liên lạc để biết từng học sinh đã có phẩm chất nào xếp loại tốt, phẩm chất nào xếp loại đạt, những lưu ý về phẩm chất cần tiếp tục bồi dưỡng trong năm học lớp 2 này?

Hai là: Trao đổi với giáo viên chủ nhiệm cũ để biết những học sinh được xếp

loại đạt ở từng phẩm chất là do lí do gì? Giáo viên đã sử dụng biện pháp giáo dục nào?

Ba là: Gặp gỡ, trao đổi với phụ huynh thông qua buổi họp phụ huynh hoặc

xuống nhà để biết hoàn cảnh kinh tế gia đình của từng em, cách giáo dục của các gia đình, xem phụ huynh đánh giá thế nào về từng phẩm chất của con cái họ

Bốn là: Quan sát hoạt động hàng ngày của học sinh trong tất cả các giờ học và

các hoạt động giáo dục

Qua tìm hiểu đặc điểm, tình hình lớp chủ nhiệm tôi thấy được một số tồn

tại về phẩm chất của học sinh:

- Nhút nhát, chưa mạnh dạn tự tin : 7 em (Ngại giao tiếp, ngại phát biểu ý kiến, trả lời ấp úng, trình bày ý kiến trước cô giáo và các bạn còn rụt rè, )

- Chưa trung thực : 4 em ( Đôi khi còn nói dối cô giáo, nói dối bố mẹ, tự ý lấy

đồ dùng học tập của bạn, )

- Ý thức kỷ luật còn hạn chế : 7 em ( Đôi khi còn chưa nghiêm túc trong lễ chào

cờ, đi học chậm giờ, nói chuyện tự do trong giờ học, chưa thực hiện tốt các nội quy của nhà trường, )

- Mất đoàn kết với các bạn : 4 em ( Đôi khi còn chửi thề, chọc ghẹo, chế giễu bạn bè, đánh bạn, đánh em nhỏ, )

- Học và thực hiện các yêu cầu một cách đối phó, chưa tự giác : 7 em (Ngại học, làm bài tập cho xong, chưa hứng thú tự giác học tập, những việc cô giáo, cha mẹ yêu cầu, nhắc nhở mới thực hiện, )

- Chưa lễ phép với người lớn : 3 em (cãi lại bố mẹ, chưa nghe lời, nói và có hành động thiếu lễ phép với người lớn )

- Vô cảm, ít chia sẻ : 3 em ( Thờ ơ khi thấy bạn bị ngã, bỏ chạy khi thấy bạn

bị nôn ói mà không giúp đỡ, thấy bạn đánh nhau không can ngăn )

- Chưa có trách nhiệm về việc làm của mình : 5 em

( Đánh rơi sách của bạn, làm rách sách vở của bạn, làm em nhỏ vấp ngã nhưng không tìm cách khắc phục và xin lỗi, )

- Chưa chăm làm: 4 em (không tự giác làm trực nhật, uể oải khi làm các công việc được lớp và nhà trường phân công, ham chơi trò chơi điện tử, ngại làm việc nhà, có em không làm bất cứ công việc gì ở gia đình, )

Tìm hiểu đặc điểm tình hình học sinh để biết được sự phát triển lệch lạc về phẩm chất của học sinh giúp giáo viên có được những biện pháp đúng đắn giáo dục các em trở thành người có phẩm chất đạo đức tốt phù hợp với yêu cầu của

xã hội hiện nay

2.2 Nâng cao hiệu quả của Hội đồng tự quản:

Hội đồng tự quản là một tổ chức của học sinh, do học sinh thành lập ở từng lớp, dưới sự hướng dẫn của nhà trường thông qua giáo viên chủ nhiệm và cha mẹ các em (hiểu đơn giản theo quan niệm cũ là Ban cán sự lớp) Hội đồng

tự quản và các Ban chuyên trách như Ban học tập, Ban văn nghệ, Ban đối ngoại, Ban vệ sinh,… được thành lập theo quy trình dân chủ và tự nguyện do các em học sinh tự đứng ra tổ chức, điều hành và phục vụ lợi ích học tập, giáo dục cho chính các em Hội đồng tự quản thành lập vì học sinh, bởi học sinh và

để đảm bảo cho các em tham gia một cách dân chủ, tích cực vào đời sống học đường; khuyến khích các em có cơ hội tiếp cận một cách toàn diện vào các hoạt động của nhà trường, phát triển tính tự chủ, sự tôn trọng, bình đẳng, tinh thần hợp tác và đoàn kết của học sinh Hội đồng tự quản giúp học sinh được phát huy quyền làm chủ trong quá trình học tập giáo dục Học sinh có điều kiện hiểu rõ quyền và trách nhiệm trong môi trường giáo dục, được rèn các kĩ năng lãnh đạo,

kĩ năng tham gia, hợp tác trong các hoạt động ở lớp, trường học Đồng thời,

cũng chuẩn bị cho các em ý thức trách nhiệm khi thực hiện những quyền và bổn phận của mình Tổ chức cho Hội đồng tự quản hoạt động hiệu quả khi được quan tâm ở hai khía cạnh:

- Quá trình chuẩn bị và tổ chức thành lập Hội động tự quản:

Dành nhiều thời gian cho việc chuẩn bị nội dung, các tiêu chuẩn về nhân

sự, số lượng các Ban hoạt động và các vấn đề khác Quá trình thành lập, nhất là giai đoạn diễn ra tranh cử, cần tiến hành đúng quy trình, dân chủ, tự nguyện và hấp dẫn như ngày hội

- Hướng dẫn Hội đồng tự quản hoạt động hiệu quả:

+ Bồi dưỡng các kĩ năng hoạt động cần thiết cho Hội đồng tự quản, các kĩ năng cần có của Chủ tịch và các trưởng ban trong Hội đồng tự quản

+ Giáo viên vận dụng kinh nghiệm bản thân và đồng nghiệp để hướng dẫn

tổ chức các hoạt động cho Hội đồng tự quản học sinh

+ Thường xuyên rút kinh nghiệm về nội dung hoạt động của Hội đồng tự quản với sự tham gia của giáo viên chủ nhiệm, cha mẹ học sinh và học sinh trong lớp

+ Giáo viên thường xuyên giám sát, hỗ trợ Hội đồng tự quản, đồng thời động viện khích lệ học sinh mạnh dạn tham gia ứng cử vào hội đồng tự quản Giáo viện chủ động trong các hoạt động ứng dụng để hướng dẫn các em làm quen và dễ dàng thực hiện: cần kiên tri, hướng dẫn từng bước, trân trọng từng hoạt động nhỏ của học sinh

+ Luôn làm mới Hội đồng tự quản về nội dung và cơ cấu tổ chức nhân sự, mỗi năm học cần kiện toàn tổ chức Hội đồng tự quản ít nhất 2 lần

Theo dõi, đánh giá học sinh và ghi nhật kí đánh giá Khen thưởng kịp thời cuối học kì, cuối năm học và khen thưởng đột xuất những cá nhân có những đóng góp tích cực, hiệu quả tốt cho Hội đồng tự quản

Ngay trong tháng 8 năm 2019, học sinh lớp tự bầu ra hội đồng tự quản Các em đã chọn được 1 bạn Chủ tịch Hội đồng tự quản, 2 bạn Phó chủ tịch Hội đồng tự quản, và 6 bạn trong các Ban Vệ sinh, Chuyên cần, Học tập, Nề nếp, Thư viện, Văn nghệ

Khi các em nhận nhiệm vụ giáo viên giao rõ trách nhiệm cho từng em để các em nắm bắt, chỉ đạo từng hoạt động mà mình phụ trách Trong tháng đầu tiên của năm học mới giáo viên phải thật sát sao với các em, hướng dẫn các em từng việc làm Kết quả đến thời gian này tự các em trong Hội đồng tự quản chỉ đạo mọi hoạt động trong lớp rất tốt, học sinh của lớp mạnh dạn nhiều Cụ thể: khi có khách vào lớp bất kì bạn nào cũng tự giới thiệu với khách về lớp mình một cách tự tin

2.3 Hình thành và phát triển phẩm chất học sinh thông qua việc dạy thật tốt môn Đạo đức:

Môn đạo đức là môn học quan trọng trong quá trình hình thành và phát triển phẩm chất đạo đức cho học sinh, giúp các em nhận biết, hiểu được những kiến thức về chuẩn mực đạo đức, về hành vi, thái độ, giúp các em biết phân biệt đúng, sai

Giáo viên cần đầu tư gian, xác định cụ thể ở từng bài Đạo đức cần hình thành cho học sinh những phẩm chất nào để thiết kế những hoạt động dạy học phù hợp

Ví dụ:

- Phẩm chất chăm học, chăm làm (Bài “Học tập sinh hoạt đúng giờ”,

“Chăm làm việc nhà” )

- Phẩm chất yêu thương (Bài Quan tâm giúp đỡ bạn, Giúp đỡ người

khuyết tật, Bảo vệ loài vật có ích.)

- Phẩm chất trách nhiệm (Bài Biết nhận lỗi và sửa lỗi, Trả lại của rơi.)

Ngoài việc hình thành những chuẩn mực đạo đức, phần thực hành luyện tập, giáo viên lấy những tình huống gần gũi và thực tế ở lớp, ở nhà của chính các

em để các em nhận xét, nêu ý kiến của mình, giúp các em liên hệ thực tế bằng những gì bản thân đã làm được và chưa làm được cụ thể, không nói chung chung đặc biệt là những học sinh hay vi phạm Giáo viên kết hợp nhận xét về học sinh trong lớp, khen ngợi, nhắc nhở

VD : Học bài “Biết nhận lỗi và sửa lỗi”

Cần giúp học sinh hiểu rõ được : Biết nhận lỗi và sửa lỗi là như thế nào ? Những biểu hiện của người biết nhận lỗi và sửa lỗi Vì sao cần phải Biết nhận lỗi và sửa lỗi ?

Phần thực hành : Giáo viên nêu một số tình huống thường xảy ra với học sinh trong lớp để các em xử lý tình huống : Em làm gì khi vô ý làm giây mực vào vở bạn Em chạy vội làm bạn ngã Em vô ý làm vỡ bình hoa ở nhà Kết thúc giờ học, giáo viên nhận xét khen ngợi, khuyến khích và nhắc nhở học sinh trong lớp đã có những biểu hiện có trách nhiệm hoặc chưa có trách nhiệm về việc làm của mình và bày tỏ niềm tin các em sẽ ngày càng tiến bộ, có ý thức trách nhiệm hơn,

Thiết kế các hình thức dạy học phong phú, hấp dẫn như trò chơi, sắm vai,

xử lí tình huống để các phẩm chất được hình thành một các tự nhiên, không gò

VD: Bài “Bím tóc đuôi sam”: Sau phần củng cố nội dung bài, giáo viên khuyến khích học sinh nêu những cảm nhận, suy nghĩ của mình về 2các nhân vật trong bài đọc và hướng học sinh liên hệ bản thân :

- Là con trai, em cần rèn luyện cho mình những đức tính gì ? Em cần học tập bạn nam trong bài những phẩm chất tốt gì và sửa đổi đức tính gì? Là con gái,

em cần rèn luyện cho mình những đức tính gì ? Em cần học tập bạn nữ trong bài những phẩm chất tốt gì? (Hình thành phẩm chất tự tin, trách nhiệm)

Môn Tự nhiên và xã hội : Thông qua những bài học định hướng cho học sinh có

ý thức chăm sóc cho bản thân và gia đình, yêu quý và bảo vệ môi trường xung quanh

2.5 Hình thành và phát triển phẩm chất học sinh thông qua hoạt động giáo dục ngoài giờ lên lớp:

- Phẩm chất học sinh được hình thành qua việc tiếp xúc, giao tiếp, học tập các môn học, trải nghiệm trong các hoạt động Ở lứa tuổi học sinh tiểu học, phẩm chất các em được bộc lộ rõ nét trong các hoạt động giáo dục ngoài giờ lên lớp, các hoạt động gắn với thực tiễn cuộc sống của các em.Tổ chức tốt các tiết giáo dục ngoài giờ lên lớp theo chủ điểm trong năm học gắn với kỷ niệm các ngày lễ lớn của dân tộc; thông qua đó giáo dục truyền thống cách mạng, lòng tự hào dân tộc, ý chí quật cường và tình yêu quê hương đất nước cho học sinh Thông thường mỗi tháng trong năm học đều có ngày lễ lớn chẳng hạn: Kỷ niệm cách mạng tháng Tám và Quốc khánh 2/9 Ngày 15/10: Bác Hồ gửi lá thư cuối cùng cho ngành giáo dục - Đào tạo trước khi Bác ra đi, đồng thời cũng là ngày anh Nguyễn Văn Trỗi hy sinh Ngày 20/10: Thành lập Hội Liên hiệp phụ nữ Việt Nam 20/11: Ngày nhà giáo Việt Nam 22/12: Ngày thành Quân đội nhân dân Việt Nam, ngày quốc phòng toàn dân 03/02: Ngày thành lập Đảng cộng sản Việt Nam 08/3: Ngày Quốc tế phụ nữ và khởi nghĩa Hai Bà Trưng 26/3: Ngày

thành lập Đoàn thanh niên cộng sản Hồ Chí Minh 10/3 âm lịch (thường vào tháng 4 dương lịch): Ngày giỗ Tổ Hùng Vương 30/4: Ngày giải phóng miền

Nam thống nhất đất nước 19/5: Kỷ niệm ngày sinh của Hồ Chủ Tịch 01/6: Ngày Quốc tế Thiếu nhi 27/7: Ngày thương binh liệt sĩ… Ngoài ra còn nhiều ngày kỷ niệm khác nữa Dựa vào các ngày lễ vừa nêu trên, có thể tổ chức cho các em sinh hoạt theo chủ đề với nhiều nội dung phong phú chẳng hạn:

+ Tháng 9-10: Hãy viết và nói gì về kỷ niệm một ngày khai trường để lại cho em nhiều ấn tượng sâu sắc nhất Hãy nói và kể những công việc em đã làm

+ Tháng 3: Hãy nói tình cảm của mình với bà, với mẹ, cô giáo; hát những bài hát về bà, mẹ, cô giáo, …;

+ Tháng 4: Sưu tầm tranh ảnh, tư liệu về Quân đội nhân dân Việt Nam; về ngày Giải phóng Miền Nam

+ Tháng 5: Trao đổi về thái độ học tập, về 5 diều Bác Hồ dạy, nói những

gì em biết về thời niên thiếu của Bác Hồ, …

Với những chủ đề trên, các em trao đổi, thảo luận sôi nổi, được phép trình bày quan điểm riêng của mình về chủ đề đó Phẩm chất mạnh dạn, tự tin, đoàn kết yêu thương được hình thành

- Đẩy mạnh các hoạt động thiết thực phù hợp với lứa tuổi mang tính giáo dục như:

+ Hoạt động văn nghệ, thể dục thể thao, mừng Đảng mừng xuân, nhớ ơn Bác

Hồ, hướng về ngày 20/11,… Đây là loại hình hoạt động khá hấp dẫn đối với học sinh Tiểu học, thu hút được nhiều em tham gia góp phần hình thành phẩm chất mạnh dạn, tự tin, đoàn kết, yêu thương

+ Hoạt động đền ơn đáp nghĩa như: Chăm sóc giúp đỡ gia đình thương binh liệt

sĩ, viếng và chăm sóc nghĩa trang liệt sĩ, trồng cây nhớ ơn Bác, …đã góp phần hình thành phẩm chất: Kính trọng, biết ơn người có công với nước, chăm làm + Hoạt động mang tính giáo dục lòng nhân ái như tham gia các đợt ủng hộ đồng bào bị thiên tai, bão lụt, tham gia các chương trình vì người nghèo, phong trào giúp bạn vượt khó, …

+ Hoạt động trải nghiệm sáng tạo

+ Hoạt động tham quan dã ngoại

Tham quan, dã ngoại là một hình thức tổ chức học tập thực tế hấp dẫn đối với học sinh Mục đích của tham quan, dã ngoại là để các em học sinh được đi thăm, tìm hiểu và học hỏi kiến thức, tiếp xúc với các di tích lịch sử, văn hóa, công trình, nhà máy…ở xa nơi các em đang sống, học tập, giúp các em có được những kinh nghiệm thực tế, từ đó có thể áp dụng vào cuộc sống của chính các

em