Mục tiêu nghiên cứu của sáng kiến là kích thích giáo viên tư duy và không ngừng trau dồi kiến thức ở nhiều lĩnh vực, bộ môn khác nhau để có một nền tảng kiến thức sâu, rộng đủ để đáp ứng với những đòi hỏi ngày càng cao của dạy học hiện nay, làm phong phú phương pháp giảng dạy, kết hợp được nhiều phương pháp, kỹ thuật dạy học tích cực theo đặc trưng bộ môn cũng như kết hợp với các bộ môn khác, tiếp cận và sử dụng thành thạo các trang thiết bị dạy học hiện đại, bắt kịp phương pháp giáo dục hiện đại hiện nay và xu hướng giáo dục trong nước và trên thế giới.
Trang 1Độc lập - Tự do - Hạnh phúc
ĐƠN YÊU CẦU CÔNG NHẬN SÁNG KIẾN
Kính gửi: Hội đồng sáng kiến ngành GD thị xã Bình Long Tôi ghi tên dưới đây:
Số
TT
Họ và
tên
Ngày tháng năm sinh
Nơi công tác
(hoặc nơi thường trú)
Chức danh
Trình
độ chuyên môn
Tỷ lệ (%) đóng góp vào việc tạo ra sáng kiến
1 TRỊNH
THỊ
HẬU
15/03/1982 Trường THCS An
Lộc – Thị xã Bình Long – Tỉnh Bình Phước
Giáo viên dạy môn Sinh học
ĐHSP Sinh
100%
Là tác giả đề nghị xét công nhận sáng kiến: Dạy bài 29 - Bệnh và tật di truyền ở người - môn sinh học 9 theo định hướng phát triển năng lực và phẩm chất học sinh
- Chủ đầu tư tạo ra sáng kiến: Trịnh Thị Hậu – GV dạy môn Sinh học trường
THCS An Lộc
- Lĩnh vực áp dụng sáng kiến: Giáo dục
- Ngày sáng kiến được áp dụng lần đầu: Ngày 17/12/2020
- Mô tả bản chất của sáng kiến:
* Tính mới của sáng kiến: Sử dụng phương pháp dạy học theo định hướng phát triển
năng lực và phẩm chất học sinh
* Nội dung sáng kiến:
1 Lí do chọn đề tài
Bước sang thế kỷ 21 do tốc độ phát triển của xã hội hết sức nhanh chóng với những biến đổi liên tục và sự tăng khối lượng tri thức một cách nhanh chóng đặc biệt trong lĩnh vức công nghệ truyền thông, công nghệ vật liệu, điện/điện tử, phương pháp tiếp cận nội dung dần trở nên lạc hậu Để chuẩn bị cho thế hệ trẻ đối mặt và đứng vững trước những thách thức của đời sống, vai trò của giáo dục ngày càng trở nên quan trọng Giáo dục định hướng năng lực nhằm đảm bảo chất lượng đầu ra của việc dạy học, thực hiện mục tiêu phát triển toàn diện các phẩm chất nhân cách, chú trọng năng lực vận dụng tri thức trong những tình huống thực tiễn nhằm chuẩn bị cho con người năng lực giải quyết các tình huống của cuộc sống và nghề nghiệp, đáp ứng yêu cầu chương trình giáo dục phổ thông mới Do vậy dạy học theo định hướng phát triển năng lực là tất yếu và phù hợp với xu thế phát triển của nền giáo dục trên thế giới
Hơn thế nữa mọi sự vật, hiện tượng trong tự nhiên và xã hội đều ít nhiều có mối liên hệ với nhau; nhiều sự vật, hiện tượng có những điểm tương đồng và cùng một nguồn cội…Để nhận biết và giải quyết các sự vật, hiện tượng ấy để phát triển năng lực cho học sinh cần huy động tổng hợp các kiến thức và kĩ năng từ nhiều lĩnh vực khác nhau nên dạy học theo định hướng phát triển năng lực thực chất là tổ chức dạy học tích hợp, thông qua
Trang 2đó hình thành những kiến thức, kĩ năng mới; phát triển được những năng lực cần thiết, nhất là năng lực giải quyết vấn đề trong học tập và trong thực tiễn cuộc sống, giúp học sinh phát triển năng lực hội nhập Quốc tế
Môn sinh học là bộ môn lý thuyết dạng thực hành, có nhiều kiến thức vận dụng vào thực tế cuộc sống nên thuận lợi cho việc dạy học phát triển năng lực học sinh Ở bộ môn sinh học 9 bài Bệnh và tật di truyền ở người, để học sinh hiểu sâu hơn hậu quả nghiêm trọng của một số bệnh, tật di truyền, nguyên nhân phát sinh bệnh, tật di truyền từ đó chính bản thân các em sẽ đề ra được các biện pháp thiết thực nhất để hạn chế phát sinh bệnh tật di truyền ảnh hưởng tới chất lượng cuộc sống, hình thành và phát triển năng lực, phẩm chất cho học sinh đặc biệt là năng lực vận dụng kiến thức vào thực tế cuộc sống và phẩm chất yêu đất nước, yêu con người, sống có trách nhiệm Để đạt được điều này thì dạy học theo định hướng phát triển năng lực là tất yếu Ở đây GV nhất thiết cần sử dụng công nghệ thông tin để học sinh quan sát tranh ảnh trực quan thực tế, vận dụng kiến thức các môn học: Vật lý, Địa lý, GDCD… và sử dụng các phương pháp, kĩ thuật dạy học tích cực giúp HS làm việc nhóm tốt hơn linh hoạt trong việc giải quyết nhiệm vụ được giao, phát triển các năng lực và phẩm chất cho bản thân, khơi dậy ý thức trách nhiệm, sự hứng thú say mê trong học tập Nhận thức được điều đó nên tôi đã dạy học hiệu quả bài học
này qua sáng kiến: Dạy bài 29 - Bệnh và tật di truyền ở người - môn sinh học 9 theo định hướng phát triển năng lực và phẩm chất học sinh
2 Mục đích nghiên cứu
Kích thích giáo viên tư duy và không ngừng trau dồi kiến thức ở nhiều lĩnh vực,
bộ môn khác nhau để có một nền tảng kiến thức sâu, rộng đủ để đáp ứng với những đòi hỏi ngày càng cao của dạy học hiện nay, làm phong phú phương pháp giảng dạy, kết hợp được nhiều phương pháp, kỹ thuật dạy học tích cực theo đặc trưng bộ môn cũng như kết hợp với các bộ môn khác, tiếp cận và sử dụng thành thạo các trang thiết bị dạy học hiện đại, bắt kịp phương pháp giáo dục hiện đại hiện nay và xu hướng giáo dục trong nước và trên thế giới Thích ứng với chương trình thay sách của Bộ GD&ĐT trong thời gian tới theo chương trình giáo dục phổ thông mới
Học sinh hứng thú với tiết học hơn, dễ hiểu và hiểu sâu nội dung bài học Đặc biệt các em sẽ có những chuyển biến rõ rệt trong khả năng vận dụng kiến thức, kỹ năng vào thực tiễn Học sinh phát hiện sử dụng kiến thức vào tình huống cụ thể, biết vận dụng kiến thức đã học của các bộ môn để áp dụng vào quá trình học và liên hệ với thực tiễn trong cuộc sống Qua đó phát triển các năng lực và phẩm chất cho học sinh phù hợp với yêu cầu hiện nay
Với bài Bệnh và tật di truyền ở người, việc tích hợp kiến thức liên môn: môn Vật lý,
Địa lý, GDCD… sẽ giúp các em hiểu được mối liên quan giữa ô nhiễm môi trường với các bệnh và tật di truyền ở người Hiểu được những tác động tiêu cực trong đời sống sinh hoạt và sản xuất của con người làm ô nhiễm môi trường gây nên các bệnh tật di truyền, từ đó biết đề xuất các biện pháp hạn chế ô nhiễm môi trường, góp phần chung tay bảo vệ môi trường sống – ngôi nhà chung của con người Mặt khác các em sẽ tích cực, chủ động hơn trong học tập với tinh thần phấn khởi, hào hứng hiểu bài một cách hiệu quả hơn Thông qua đó, các em
Trang 3được phát triển các năng lực: năng lực tự chủ và tự học, năng lực giao tiếp và hợp tác, năng lực giải quyết vấn đề và sáng tạo, năng lực sử dụng công nghệ thông tin và truyền thông, năng lực sử dụng ngôn ngữ; các năng lực chuyên biệt: Năng lực định nghĩa, năng lực quan sát, năng lực sử dụng ngôn ngữ sinh học, năng lực vận dụng kiến thức sinh học vào cuộc sống Phát triển các phẩm chất: Yêu gia đình, quê hương, đất nước , tự lập, tự tin, tự chủ, có trách nhiệm với bản thân, cộng đồng, đất nước, nhân loại và môi trường tự nhiên, thực hiện nghĩa vụ đạo đức tôn trọng, chấp hành kỷ luật, pháp luật
3 Đối tượng nghiên cứu :
- Đối tượng nghiên cứu: Dạy học hiệu quả theo định hướng phát triển năng lực và phẩm chất học sinh
+ Các năng lực chung: năng lực tự chủ và tự học, năng lực giao tiếp và hợp tác, năng lực giải quyết vấn đề và sáng tạo
+ Các năng lực chuyên biệt: năng lực ngôn ngữ, tính toán, tìm hiểu tự nhiên và xã hội, công nghệ, tin học, thẩm mỹ, thể chất
+ Các phẩm chất: yêu đất nước, yêu con người, chăm học, chăm làm, trung thực, trách nhiệm
- Đối tượng tác động: HS lớp 9A3 - 37 em trường THCS An Lộc
4 Phương pháp nghiên cứu
- Phương pháp nghiên cứu khảo sát chất lượng học sinh trước và sau khi áp dụng sáng kiến
- Phương pháp thống kê các số liệu thu đươc để đánh giá mức độ đạt được của học sinh
về các mục tiêu của bài Đánh giá hiệu quả giảng dạy của học sinh
- Phương pháp nghiên cứu tài liệu liên quan tới vấn đề dạy học dạy học theo định hướng phát triển năng lực
- Phương pháp thực nghiệm triển khai các giải pháp của sáng kiến trong bài Bệnh và tật
di truyền ở người trên nhóm thực nghiệm
- Phương pháp tổng kết kinh nghiệm
5 Cơ sở lý luận của sáng kiến kinh nghiệm
Năng lực là khả năng làm chủ những hệ thống kiến thức, kỹ năng, thái độ và vận hành chúng một cách hợp lý vào thực hiện thành công nhiệm vụ hoặc giải quyết hiệu quả vấn đề đặt ra trong cuộc sống Năng lực thể hiện sự vận dụng kết hợp nhiều yếu tố (phẩm chất, kiến thức và kỹ năng) được thể hiện thông qua các hoạt động của cá nhân nhằm thực hiện một loại công việc nào đó Dạy học theo định hướng phát triển năng lực hình thành và phát triển cho học sinh những năng lực cốt lõi gồm: Những năng lực chung, được tất cả các môn học và hoạt động giáo dục góp phần hình thành, phát triển: năng lực
tự chủ và tự học, năng lực giao tiếp và hợp tác, năng lực giải quyết vấn đề và sáng tạo; Những năng lực chuyên môn, được hình thành, phát triển chủ yếu thông qua một số môn học và hoạt động giáo dục nhất định: năng lực ngôn ngữ, tính toán, tìm hiểu tự nhiên và
xã hội, công nghệ, tin học, thẩm mỹ, thể chất Những phẩm chất chủ yếu là yêu đất nước, yêu con người, chăm học, chăm làm, trung thực,trách nhiệm
Trang 4Việc dạy học theo định hướng phát triển năng lực yêu cầu GV cần chú trọng sử dụng kết hợp các kỹ thuật và phương pháp dạy học theo hướng tích cực hóa hoạt động học tập của học sinh; chú ý cho học sinh thực hành, vận dụng kiến thức kỹ năng vào các tình huống thực tiễn, các tình huống có tính phức tạp (đòi hỏi sự vận dụng phối hợp kiến thức hành động trong bối cảnh tình huống) , tìm tòi khám phá, nghiên cứu, thực hiện các
dự án, học tập, thảo luận nhóm, thuyết trình .qua đó phát triển năng lực của HS, học sinh được tham gia các hình thức “ học tập cá nhân”, “ học hợp tác” rèn kỹ năng học tập, có thái độ tích cực với việc học tập
6 Thực trạng của vấn đề nghiên cứu
Từ thực tế giảng dạy, tôi nhận thấy sự sáng tạo trong việc đổi mới phương pháp dạy học, phát huy tính tích cực, tự học của học sinh ở môn Sinh học chưa nhiều Dạy học vẫn nặng về tiếp cận nội dung, việc dạy học theo tiếp cận năng lực chưa được quan tâm nhiều Hoạt động kiểm tra, đánh giá nặng về tái hiện kiến thức Điều đó dẫn tới học sinh học còn thụ động, lúng túng khi giải quyết các tình huống trong thực tiễn.Và nó thể hiện
ở những tồn tại sau:
- Dạy học tích hợp đã được chú trọng, tuy nhiên, dạy học tích hợp vẫn mang tính “khiêm tốn”, nội dung tích hợp vào bài học như bảo vệ môi trường, giáo dục kỹ năng sống… một cách cứng nhắc Chưa làm cho học sinh huy động kiến thức, kỹ năng của nhiều môn học, nhiều lĩnh vực… để giải quyết các nhiệm vụ học tập Việc tích hợp nội môn và tích hợp liên môn chưa thực sự hiệu quả, chính vì vậy chưa giúp học sinh hình thành kiến thức, kỹ năng mới và tất nhiên các năng lực của học sinh chưa được phát triển nhiều
- Việc vận dụng các phương pháp và kỹ thuật dạy học tích cực còn mang tính hình thức Phương pháp thảo luận nhóm được tổ chức ở các lớp thực hiện chương trình SGK hiện hành nhưng chủ yếu vẫn dựa vào một vài cá nhân học sinh tích cực tham gia, các thành viên còn lại còn dựa dẫm, ỉ lại chưa thực sự chủ động Mục đích của thảo luận nhóm chưa đạt được tính dân chủ, mọi cá nhân được tự do bày tỏ quan điểm, thói quen bình đẳng, biết đón nhận quan điểm bất đồng để hình thành quan điểm cá nhân
- Việc đổi mới phương pháp dạy học cũng không được thực hiện một cách triệt để, vẫn còn nặng về phương pháp truyền thống, có đổi mới song chỉ dừng lại ở hình thức, chưa đi
Trang 5sâu vào thực chất nhằm giúp khai thác kiến thức một cách có chiều sâu; việc hiểu hết bản chất của nhóm năng lực chung và năng lực chuyên biệt ở môn Sinh học ở một vài GV vẫn còn hạn chế
- Một số học sinh chưa có phương pháp học tập phù hợp, chưa tích cực trong việc tìm tòi nghiên cứu bài học nên chưa đảm bảo được các năng lực Hơn thế nữa ý thức học tập ở một số em chưa tự giác, chủ động, còn xem nhẹ môn học
- Dạy học theo định hướng phát triển năng lực là vấn đề nhà trường rất quan tâm xem là vấn đề cốt lõi nhằm nâng cao chất lượng giáo dục nhà trường bởi khi dạy học theo định hướng phát triển năng lực đòi hỏi GV phải đổi mới phương pháp dạy học theo hướng sử dụng các phương pháp và kĩ thuật dạy học tích cực, sử dụng công nghệ thông tin và vận
dụng kiến thức liên môn để dạy học hiệu quả
Trước thực trạng trên tôi suy nghĩ làm thế nào để đạt kết quả cao hơn trong tiết dạy của mình để phát triển năng lực vận dụng kiến thức các môn học khác giúp học sinh hiểu sâu hơn kiến thức về các bệnh tật di truyền ở người đây là kiến thức giúp các em vận dụng vào thực tế để phòng tránh bệnh tật di truyền cho bản thân, khơi dậy hứng thú học tập để các em thực sự yêu thích môn học đồng thời tạo sức lan tỏa khi tích hợp các nội dung giáo dục ứng phó với BĐKH, bảo vệ môi trường, tích hợp kỹ năng sống, phát triển các năng lực và phẩm chất qua bài học Tôi đã sử dụng công nghệ thông tin, phương pháp
kỹ thuật dạy học tích cực, kiến thức các bộ môn Lý, Địa, GDCD… để dạy-học theo định hướng phát triển năng lực học sinh đạt hiệu quả cao ở bài Bệnh và tật di truyền ở người Khảo sát HS ở 2 lớp 9A3 và 9A4 đầu năm học 2020 - 2021 có năng lực đối với môn sinh học tương đương nhau Tôi đã triển khai sáng kiến ở lớp 9A3
7 Các giải pháp thực hiện:
7.1 Sưu tầm tranh ảnh, băng hình, chuẩn bị phương tiện, đồ dùng dạy học:
Giáo viên:
- Laptop bút dạ, bảng nhóm, nam châm, các phiếu học tập
- Thông tin về hội chứng claiphentơ, pantau, siêu nữ, siêu nam
- Thông tin về nguyên nhân gây ra các khối U, ung thư
Học sinh:
- Tìm hiểu thông tin trên internet, sách báo hoặc tài liệu tham khảo khác về các bệnh và tật di truyền ở người theo 2 tiêu chí:
+ Nguyên nhân( đặc điểm di truyền)
+ Biểu hiện hình thái và sinh lí
- Kẻ trước bảng
Tiêu chí
Bệnh, tật
Đặc điểm di truyền Biểu hiện bên ngoài
1.Bệnh đao
2.Bệnh tơcnơ
3.-Bệnh bạch tạng
-Câm điếc bẩm sinh
4 Một số tật di truyền ở người
Trang 67.2 Xác định rõ mục tiêu của bài và các năng lực phẩm chất cần hình thành và phát triển cho HS qua bài học:
7.2.1 Mục tiêu theo chuẩn kiến thức kỹ năng:
Kiến thức:
- Phân biệt được bệnh và tật di truyền:
- Học sinh nhận biết được bệnh nhân Đao, Tơcnơ, Bạch tạng, Câm điếc bẩm sinh, một số tật di truyền ở người (tật 6 ngón)
- Hiểu được đặc điểm di truyền bệnh nhân Đao, Tơcnơ, Câm điếc bẩm sinh, một số tật di truyền ở người (tật 6 ngón) và hậu quả của 1 số bệnh tật trên
- Nêu được nguyên nhân gây ra bệnh và tật di truyền (trong đó ô nhiễm môi trường là chủ yếu) và đề xuất được một số biện pháp hạn chế phát sinh chúng
Kĩ năng:
- Kỹ năng thu thập và xử lí thông tin khi đọc SGK, quan sát tranh ảnh để tìm hiểu về một
số bệnh, tật di truyền ở người
- Kỹ năng lắng nghe tích cực trình bày suy nghĩ ý tưởng hợp tác trong hoạt động nhóm
- Kỹ năng tự tin khi trình bày ý kiến trước nhóm tổ lớp
+ Kĩ năng vận dụng những kiến thức ở các môn học để biết và hiểu được nguyên nhân gây ra các bệnh, tật di truyền ở người
Thái độ:
- Giáo dục ý thức phê phán và đấu tranh với những hành vi gây ô nhiễm và hủy hoại môi trường, vi phạm Luật Bảo vệ môi trường
- Có ý thức sử dụng và tuyên truyền mọi người hãy sử dụng đúng quy cách các loại thuốc (trừ sâu, chữa bệnh ), giữ gìn, bảo vệ môi trường ở trường, lớp, địa phương
- Ủng hộ các biện pháp bảo vệ môi trường, tham gia các hoạt động giữ gìn, bảo vệ môi trường phù hợp với lứa tuổi, biết nhắc nhở các bạn cùng thực hiện
7.2.2 Mục tiêu phát triển năng lực và phẩm chất:
- Các phẩm chất cần đạt: yêu đất nước, yêu con người có thái độ đúng đắn với những người mắc bệnh tật di truyền thương yêu và giúp đỡ họ, trung thực, chăm làm, chăm học, sống có trách nhiệm với bản thân, cộng đồng, đất nước, nhân loại và môi trường tự nhiên
- Các năng lực: Năng lực chung: năng lực tự chủ và tự học, năng lực giao tiếp và hợp tác, năng lực giải quyết vấn đề và sáng tạo; Các năng lực chuyên biệt: Năng lực tìm hiểu tự nhiên, năng lực công nghệ, năng lực thẩm mỹ, năng lực thể chất, năng lực tin học, năng lực ngôn ngữ
7.3 Xác định kiến thức tích hợp:
7.3.1 Kiến thức liên môn:
- Môn Địa lí: Hiểu được ảnh hưởng của biến đổi khí hậu tới sức khỏe của con người
- Môn Vật lí: Biết được tác hại của tia cực tím và bức xạ ion
- Môn Giáo dục công dân:
GDCD 9 - Bài 12: Quyền và nghĩa vụ của công dân trong hôn nhân
Trang 7+ Độ tuổi kết hôn: nam 20 tuổi trở lên, nữ 18 tuổi trở lên và những người có quan hệ huyết thống trong vòng 3 đời không được kết hôn là do tỷ lệ trẻ em bị dị tật bẩm sinh tăng rõ rệt ở những cặp kết hôn họ hàng => suy thoái nòi giống
+ Độ tuổi sinh con: phụ nữ không nên sinh con ở độ tuổi ngoài 35 tuổi vì dễ sinh ra những đứa trẻ bị tật, bệnh di truyền
Tích hợp giáo dục biến đổi khí hậu và bảo vệ môi trường: Các bệnh và tật di truyền ở người do ảnh hưởng của các tác nhân vật lí và hóa học trong tự nhiên, do ô nhiễm môi trường hoặc do rối loạn trong trao đổi chất nội bào Biện pháp: Đấu tranh chống sản xuất, thử, sử dụng vũ khí hạt nhân, vũ khí hóa học và các hành vi gây ô nhiễm môi trường Sử dụng đúng quy cách các thuốc trừ sâu, thuốc diệt cỏ, thuốc chữa bệnh
7.3.2 Kiến thức nội môn:
Sinh 6 - Bài 51: Vai trò của thực vật đối với động vật và con người: Sống thân thiện với môi trường
7.4 Lập kế hoạch dạy học: Sử dụng công nghệ thông tin ( Giáo án powerpoint)
Hoạt động1: ( 7 phút) Đặt vấn đề vào bài
Mục tiêu: Đặt HS vào tình huống có vấn đề nảy sinh ý muốn tìm hiểu về các bệnh tật di
truyền, nguyên nhân và các biện pháp hạn chế phát sinh bệnh tật di truyền ở người, xác định nhiệm vụ học tập của bản thân
Cách thức tiến hành: GV: Yêu cầu HS quan sát một số hình ảnh về đột biến xảy ra ở
người, động vật, thực vật trên màn hình trả lời các câu hỏi:
1.Hãy cho biết những hình ảnh trên là thường biến hay đột biến?
2 Những hình ảnh nào có lợi, có hại?
3 Em có nhận xét gì về các đột biến xảy ra ở người?
GV: Khi đột biến xảy ra chỉ có một số ít là có lợi ở thực vật còn đa phần ở động vật và
người là có hại Vậy ở người đột biến có hại như thế nào và gây ra bệnh, tật gì? nguyên nhân, biện pháp hạn chế? Chúng ta tìm hiểu bài bệnh và tật di truyền ở người: ( GV nêu các mục tiêu cần đạt qua bài học)
Hoạt động 2 (20 phút) Tìm hiểu một vài bệnh, tật di truyền ở người
Mục tiêu: -Học sinh nhận biết được bệnh nhân Đao, Tơcnơ, Câm điếc bẩm sinh, một số
tật di truyền ở người (tật 6 ngón)
- Hiểu được đặc điểm di truyền bệnh nhân Đao, Tơcnơ, Câm điếc bẩm sinh, một số tật di truyền ở người (tật 6 ngón) và hậu quả của 1 số bệnh tật trên
Cách tiến hành:
GV: Yêu cầu HS quan sát tranh một số bệnh, tật di truyền trên màn hình và hoàn
thành bài tập nhóm (5 phút) đã được giao về nhà từ tiết trước vào bảng nhóm
Bài tập: Nghiên cứu thông tin SGK, quan sát tranh trên màn hình, đọc sách báo hoặc lên mạng lấy thông tin tìm hiểu theo 2 tiêu chí về các bệnh di truyền: Đao, Tơcnơ, Câm điếc bẩm sinh và các tật di truyền:
+ Đặc điểm di truyền (nguyên nhân)
+ Biểu hiện hình thái và sinh lí
Trang 8Nhóm 3 Bệnh bạch tạng và bệnh câm
điếc bẩm sinh
Nhóm 4 Một số tật di truyền ở người
HS:- Cử đại diện lên thuyết trình bài tập của nhóm
- Nhóm khác quan sát lắng nghe cho nhận xét, nêu ý kiến hoặc thắc mắc những điều muốn tìm hiểu thêm
- Bạn thuyết trình sẽ trả lời, nếu không trả lời được các bạn trong nhóm sẽ giúp đỡ hoặc các nhóm khác sẽ trả lời giúp
- Nếu không trả lời được, cô giáo sẽ giúp đỡ
GV: Nhận xét, bổ sung đưa ra chuẩn kiến thức
Sản phẩm (phụ lục phiếu hoạt động nhóm)- học sinh rút ra kiến thức về các bệnh, tật
di truyền ( GV chuẩn kiến thức trên màn hình)
Tiêu chí
Bệnh, tật
Đặc điểm di truyền Biểu hiện bên ngoài
1.Bệnh đao Cặp NST số 21 của bệnh
nhân mắc bệnh Đao có 3
NST
- Bé, lùn, cổ rụt, má phệ, miệng hơi há, lưỡi hơi thè ra, mắt hơi sâu và 1 mí, khoảng cách giữa 2 mắt xa nhau, ngón tay ngắn
- Si đần bẩm sinh, không có con, xuất hiện ở cả nam và nữ
2.Bệnh tơcnơ Cặp NST số 23 của bệnh
nhân mắc bệnh Tocnơ có 1NST( mất 1 NST X),
- Lùn, cổ ngắn, là nữ Tuyến vú không phát triển
-Thường chết non, mất trí và không có
con.Chỉ xuất hiện ở nữ giới 3.-Bệnh bạch
tạng
-Câm điếc bẩm
sinh
Do đột biến gen lặn
-Da và tóc màu trắng, mắt màu hồng
- Câm điếc bẩm sinh
4 Một số tật di
truyền ở người:
- Do đột biến NST gây ra:
+Tật khe hở môi - hàm + Tật mất ngón tay, ngón chân
+ Tật bàn tay nhiều ngón
- Do đột biến gen trội:
+Tật xương chi ngắn
+Bàn chân có nhiều ngón
+Hở môi - hàm + Mất ngón tay, ngón chân
+ Bàn tay nhiều ngón
+Xương chi ngắn
+Bàn chân có nhiều ngón
GV: Yêu cầu HS quan sát tranh trên màn hình và giải thích cơ chế hình thành bệnh Đao
và Tócnơ
Trang 98 Cơ chế phát sinh thể dị bội có (2n + 1) NST
Bè hoÆc
mÑ
n - 1
2n + 1
NST 21 NST 21
Bệnh Đao
Rối loạn giảm phân ở cặp NST 21
MÑ hoÆc bè
9
OX
XX XY
Giao tử
Hợp tử Bệnh Tơcnơ
Rối loạn giảm phân ở cặp NST giới tính ở mẹ
Cơ chế phát sinh thể dị bội có (2n - 1) NST
GV: Nhận xét bổ sung và giải thích cơ chế hình thành bệnh Đao và Tócnơ theo sơ đồ
trên màn hình
GV: Bổ sung thêm thông tin về các hội chứng trên màn hình:
+ Hội chứng patau
- Nguyên nhân: cặp NST số 13 có thêm 1
NST
- Biểu hiện: Sứt môi, hở hàm ếch, dị tật
tim, có vấn đề về thần kinh
- Hậu quả: Hầu hết những đứa trẻ sinh ra
bị mắc hội chứng Patau đều mất trước
khi chào đời hoặc chỉ sống được trong
quãng thời gian ngắn ngủi sau khi sinh;
rất ít những trường hợp mắc phải sống
được đến lúc trưởng thành
+ Hội chứng siêu nữ
*Hội chứng Siêu nữ
- Nguyªn nh©n: Cã 3 NST
giíi tÝnh (XXX)
- Biểu hiện: Nữ lùn, cổ
ngắn, có kinh nguyệt sớm,
vô sinh, chậm phát triển trí tuệ, buồng trứng và tử cung teo.
- Hậu quả: Hạn chế về
ngôn ngữ và vận động
+ Hội chứng siêu nam
- Nguyên nhân:Cã 3 NST giíi tÝnh (XYY)
- Biểu hiện:
+ Cao trên trung bình,
tính nết thường hung hăng,
dễ bị kích động.
+ Giảm chỉ số trí tuệ
- Hậu quả:
Gặp khó khăn trong
sinh hoạt hàng ngày
Hội chứng Siêu nam
+ Hội chứng claiphentơ
*Hội chứng Claiphent¬
- Nguyªn nh©n: Cã 3 NST giíi tÝnh(XXY)
- Biểu hiện: Nam mù màu, thân cao, chân tay dài, tinh
hoàn nhỏ, vú phát triển, si đần, vô sinh
- Hậu quả: Gặp khó khăn trong sinh hoạt hàng ngày
GV Giải thích về từ dùng “ Hội chứng” và “ Bệnh di truyền”
GV Cung cấp thông tin về các bệnh tật di truyền do đột biến gen và đột biến NST gây ra
trên màn hình
Trang 101 Các nhà khoa học tại Đại học Washington vừa qua đã xác
định được 12 loại ung thư gây ra bởi đột biến gen di truyền cụ
thể là: các loại ung thư buồng trứng, dạ dày, vú, tuyến tiền
liệt, hai loại bệnh phổi, u thần kinh đệm, đầu và cổ, nội mạc tử cung, thận, u nguyên bào xốp và bệnh bạch cầu myeloid cấp
tính.
2 Một số bệnh tật ở người có liên quan đến đột biến gen:
Bệnh hồng cầu hình lưỡi liền:ĐB gen trội
Bệnh bạch tạng:ĐB gen lặn trên NST thường
Bệnh phenylketo niệu :ĐB gen lặn trên NST thường
Bệnh mù màu xanh&lục:ĐB gen lặn (lk NST giới tính X)
Bệnh máu khó đông:ĐB gen lặn (lk NST giới tính)
Bệnh động kinh :gen ngoài nhân(t thể)
Tật dính ngón tay 2&3 ,túm lông ở vành tai :gen quy định nằm trên Y
3 Một số bệnh ,tật ở người có liên quân đến đột biến cấu trúc
NST:
Bệnh ung thư máu ác tính :mất đoạn NST số 21
Hội chứng bệnh tiếng khóc như mèo kêu:mất đoạn NST số 5
Hoạt động 3: (12 phút) Các biện pháp hạn chế phát sinh tật, bệnh di truyền
Mục tiêu: Nêu được nguyên nhân gây ra bệnh và tật di truyền (trong đó ô nhiễm môi
trường là chủ yếu) và Đề xuất được một số biện pháp hạn chế phát sinh chúng
Cách tiến hành:
GV: yêu cầu học sinh vận dụng kiến thức liên môn Địa, Lý, Giáo dục công dân trả lời
câu hỏi Bệnh tật di truyền ở người phát sinh do những nguyên nhân nào?
HS: Trả lời, nhận xét bổ sung cho nhau
GV Nhận xét và cung cấp thêm thông tin dựa vào kiến thức tích hợp liên môn và nội
môn trên màn hình
- Tia cực tímtác động liên kết bất thường giữa 2 đơn phân
kế cận thay vì giữa các đơn phân bổ sung trên 2 mạch đối nhau Kết quả là ADN có một chỗ phình trong cấu trúc và nó không còn có thể thực hiện những chức năng bình thường nữa.
- Hậu quả: Gây hậu quả
nghiêm trọng cho đôi mắt- suy hoại võng mạc và cườm mắt, làm lòa hay mù mắt; làn da -gây ung thư da, u hắc tố (Melanome)- ….khi ra nắng nhiều lần trong thời gian dài
Nguyên nhân: