MỤC LỤC Trang A. PHẦN MỞ ĐẦU 1 1. Lí do chọn đề tài 1 2. Mục đích nghiên cứu 2 3. Nhiệm vụ nghiên cứu 2 4. Đối tượng và phạm vi nghiên cứu 3 5. Giả thuyết khoa học của đề tài 3 6. Điểm mới của đề tài 3 B. PHẦN NỘI DUNG 4 Chương 1. Cơ sở lí luận và thực tiễn của việc dạy học bằng hoạt động trải nghiệm sáng tạo và sơ đồ tư duy nhằm phát triển kĩ năng sống cho học 4 1.1. Cơ sở lí luận 4 1. 2. Cơ sở thực tiễn 5 1.2.1. Thực trạng sử dụng các phương pháp dạy học của GV ở bài “Vương quốc Campuchia và vương quốc Lào” – Lịch sử lớp 10 ban cơ bản ở các lớp 6 1.2.2 Thực trạng về hứng thú của học sinh khi học tập lịch sử bằng hoạt động trải nghiệm sáng tạo và sơ đồ tư duy 6 1.2.3. Thực trạng về hứng thú và nguyện vọng của học sinh khi học bài “Vương quốc Campuchia và vương quốc Lào” 7 Chương 2. Phương pháp tổ chức các hoạt động trải nghiệm sáng tạo và dạy học theo sơ đồ tư duy góp phần giáo dục kĩ năng sống cho hoc sinh qua bài “Vương quốc Campuchia và vương quốc Lào” 7 2.1. Đặc điểm bài “Vương quốc Campuchia và vương quốc Lào” 7 2.2. Các hoạt động trải nghiệm sáng tạo và kĩ năng sống tương ứng được giáo dục qua bài “Vương quốc Campuchia và vương quốc Lào” 8 2.3. Thiết kế 1 số hoạt động trải nghiệm sáng tạo áp dụng vào dạy học bài “Vương quốc Campuchia và vương quốc Lào” 10 2.3.1. Trải nghiệm làm MC (Hướng dẫn viên du lịch) 10 2.3.2. Hoạt động trải nghiệm đóng vai, trình diễn nghệ thuật đặc sắc 12 2.3.3. Hoạt động trải nghiệm chế biến và thưởng thức ẩm thực 14 2.4. Kết hợp kỉ thuật sơ đồ tư duy vào dạy học bài “Vương quốc Campuchia và vương quốc Lào” 16 2.4.1. Các phương pháp vận dụng kỉ thuật sơ đồ tư duy vào bài học “Vương quốc Campuchia và vương quốc Lào” 16 2.4.2. Các kĩ năng hình thành cho học sinh bằng kỉ thuật dạy học sơ đồ tư duy qua bài “Vương quốc Campuchia và vương quốc Lào” 17 2.4.3. Hướng dẫn kết hợp kỉ thuật sơ đồ tư duy với tổ chức hoạt động trải nghiệm sáng tạo ở bài “Vương quốc Campuchia và vương quốc Lào” 17 2.5. Thiết kế giáo án thử nghiệm 18 2.6. Kết quả thực nghiệm sư phạm 22 C. KẾT LUẬN, KIẾN NGHỊ VÀ ĐỀ XUẤT 23 1. Kết luận: 23 2. Kiến nghị Đề xuất 23
Trang 1
SÁNG KIẾN KINH NGHIỆM
ĐỀ TÀI:
DẠY HỌC BÀI “VƯƠNG QUỐC CAMPUCHIA VÀ VƯƠNG QUỐC LÀO” - LỊCH SỬ LỚP 10 BAN CƠ BẢN BẰNG HOẠT ĐỘNG TRẢI NGHIỆM SÁNG TẠO KẾT HỢP SƠ ĐỒ TƯ DUY NHẰM GÓP PHẦN NÂNG CAO HIỆU QUẢ GIÁO DỤC KĨ NĂNG SỐNG CHO HỌC SINH
Lĩnh vực: Lịch sử
……… , tháng 9 – 2018
Trang 2MỤC LỤC
Trang
A PHẦN MỞ ĐẦU 1
1 Lí do chọn đề tài 1
2 Mục đích nghiên cứu 2
3 Nhiệm vụ nghiên cứu 2
4 Đối tượng và phạm vi nghiên cứu 3
5 Giả thuyết khoa học của đề tài 3
6 Điểm mới của đề tài 3
B PHẦN NỘI DUNG 4
Chương 1 Cơ sở lí luận và thực tiễn của việc dạy học bằng hoạt động trải nghiệm sáng tạo và sơ đồ tư duy nhằm phát triển kĩ năng sống cho học 4
1.1 Cơ sở lí luận 4
1 2 Cơ sở thực tiễn 5
1.2.1 Thực trạng sử dụng các phương pháp dạy học của GV ở bài “Vương quốc Campuchia và vương quốc Lào” – Lịch sử lớp 10 ban cơ bản ở các lớp 6
1.2.2 Thực trạng về hứng thú của học sinh khi học tập lịch sử bằng hoạt động trải nghiệm sáng tạo và sơ đồ tư duy 6
1.2.3 Thực trạng về hứng thú và nguyện vọng của học sinh khi học bài “Vương quốc Campuchia và vương quốc Lào” 7
Chương 2 Phương pháp tổ chức các hoạt động trải nghiệm sáng tạo và dạy học theo sơ đồ tư duy góp phần giáo dục kĩ năng sống cho hoc sinh qua bài “Vương quốc Campuchia và vương quốc Lào” 7
2.1 Đặc điểm bài “Vương quốc Campuchia và vương quốc Lào” 7
2.2 Các hoạt động trải nghiệm sáng tạo và kĩ năng sống tương ứng được giáo dục qua bài “Vương quốc Campuchia và vương quốc Lào” 8
2.3 Thiết kế 1 số hoạt động trải nghiệm sáng tạo áp dụng vào dạy học bài “Vương quốc Campuchia và vương quốc Lào” 10
Trang 32.3.1 Trải nghiệm làm MC (Hướng dẫn viên du lịch) 10
2.3.2 Hoạt động trải nghiệm đóng vai, trình diễn nghệ thuật đặc sắc 12
2.3.3 Hoạt động trải nghiệm chế biến và thưởng thức ẩm thực 14
2.4 Kết hợp kỉ thuật sơ đồ tư duy vào dạy học bài “Vương quốc Campuchia và vương quốc Lào” 16
2.4.1 Các phương pháp vận dụng kỉ thuật sơ đồ tư duy vào bài học “Vương quốc Campuchia và vương quốc Lào” 16
2.4.2 Các kĩ năng hình thành cho học sinh bằng kỉ thuật dạy học sơ đồ tư duy qua bài “Vương quốc Campuchia và vương quốc Lào” 17
2.4.3 Hướng dẫn kết hợp kỉ thuật sơ đồ tư duy với tổ chức hoạt động trải nghiệm sáng tạo ở bài “Vương quốc Campuchia và vương quốc Lào” 17
2.5 Thiết kế giáo án thử nghiệm 18
2.6 Kết quả thực nghiệm sư phạm 22
C KẾT LUẬN, KIẾN NGHỊ VÀ ĐỀ XUẤT 23
1 Kết luận: 23
2 Kiến nghị - Đề xuất 23
PHỤ LỤC
TÀI LIỆU THAM KHẢO
Trang 4DANH MỤC CÁC TỪ VIẾT TẮT
Trang 6A PHẦN MỞ ĐẦU
1 Lí do chọn đề tài
Trong thời đại cách mạng công nghệ 4.0 ngày nay, nền kinh tế - xã hội nước tađang phát triển với tốc độ nhanh chóng, kéo theo đó là sự xuất hiện của nhiều vấn đềmang tính toàn cầu đòi hỏi phải có những con người lao động mới phát triển toàn diện,vừa “hồng”, vừa “chuyên” và phải có kĩ năng sống nhất định để giải quyết Yêu cầu
đó, đặt ra cho nền giáo dục nước nhà nói chung và bộ môn lịch sử nói riêng cần phảibiết kết hợp hài hòa giữa dạy chữ và dạy người
Thực tế hiện nay không ít HS có vốn hiểu biết về lịch sử, văn hóa và cuộc sốngquá hạn hẹp; nhiều em học tập chỉ biết “học vẹt” với mục đích phục vụ thi cử, để rồihiểu biết một cách nông cạn về tinh hoa văn hóa nhân loại, về quá khứ hào hùng củadân tộc; mơ hồ về tiềm lực của quốc gia, bi quan với chế độ xã hội chủ nghĩa Khôngchỉ vậy, HS rất thiếu những kĩ năng cơ bản cần cho cuộc sống hiện đại như kĩ nănggiao tiếp, kĩ năng sinh hoạt tập thể, kĩ năng phân tích, dự đoán, kĩ năng ứng phó vớicăng thẳng Điều đó sẽ dẫn đến sự khập khiễng trong đào tạo, ảnh hưởng đến đầu racủa giáo dục và tương lai của nước nhà
Lịch sử là môn học có nhiều cơ hội để tổ chức HĐTNST và sử dụng SĐTDtrong dạy học để phát triển các kĩ năng cần thiết cho cuộc sống hiện đại Tuy vậy,chương trình giáo dục hiện nay đang quá ôm đồm về kiến thức khiến GV không cónhiều thời gian để giáo dục KNS cho HS; còn HS thì học theo kiểu “cưỡi ngựa xemhoa”, kiến thức không vững và kĩ năng cũng không rèn luyện được nhiều Bên cạnh
đó, nhiều bài học lịch sử, điển hình như phần lịch sử thế giới cổ đại đến cận đại lớp 10(trong đó có bài “Vương quốc Campuchia và vương quốc Lào”) có quá nhiều các thuậtngữ khó hiểu, có không ít các kiến thức cần nhớ nhưng lại dễ nhầm lẫn bởi tính tươngđồng giữa các quốc gia, các thời kì Do đó, tiến hành các hình thức HĐTNST tạo hứngthú học tập cho HS, đồng thời khắc sâu kiến thức cho các em ở phần học này thực sựkhông dễ dàng và chưa đáp ứng được yêu cầu đổi mới phương pháp dạy học
Bản thân tôi là GV nhiều năm giảng dạy bộ môn lịch sử lớp 10 tại trườngTHPT, đã dự giờ rất nhiều đồng nghiệp khi dạy bài “Vương quốc Campuchia vàvương quốc Lào”, tôi thấy việc khai thác nét đặc sắc về lịch sử, văn hóa của 2 nướcnày, cũng như việc vận dụng các phương pháp và hình thức dạy học tích cực của GV
Trang 7còn nhiều lúng túng, chưa đảm bảo chuẩn kiến thức – kĩ năng bài học và chưa thực sựphát huy vai trò chủ động của HS Hầu hết GV đều phải tự mò mẫm, đổi mới phươngpháp; có rất ít đề tài sáng kiến kinh nghiệm hướng dẫn một cách khoa học, chi tiết cácHĐTNST và sử dụng SĐTD cho bài học này Do thiếu phương pháp, ít được thựchành nên mỗi khi tổ chức các HĐTNST thường có tình trạng HS bị sa đà vào các hoạtđộng trải nghiệm, để rồi hết tiết học trong vở không ghi được chữ nào; kiến thức các
em lĩnh hội được trong tiết học trải nghiệm không mang tính hệ thống, các em chưahiểu hết bản chất vấn đề và chưa được hình thành các KNS cần thiết
Từ những bất cập, khó khăn trên, sau nhiều năm tích cực học hỏi đồng nghiệp,
nỗ lực đổi mới phương pháp dạy học lịch sử, bản thân tôi đã rút ra được nhiều kinhnghiệm, đã thực nghiệm thành công và muốn chia sẻ với đồng nghiệp thông qua đề tài
sáng kiến kinh nghiệm: “Dạy học bài Vương quốc Campuchia và vương quốc Lào
-Lịch sử lớp 10 ban cơ bản bằng hoạt động trải nghiệm sáng tạo kết hợp sơ đồ tư duy nhằm góp phần nâng cao hiệu quả giáo dục kĩ năng sống cho HS”.
2 Mục đích nghiên cứu
- Xây dựng, tổ chức các HĐTNST và dạy học theo SĐTD qua bài: “Vươngquốc Cam-pu-chia và vương quốc Lào – Lịch sử 10 ban cơ bản” nhằm trao đổi vớiđồng nghiệp về đổi mới phương pháp dạy học ở bài học này; thiết kế các bước dạy họctheo phương pháp mới nhằm nâng cao hiệu quả giáo dục KNS cho HS
- Đề tài sẽ góp phần gợi mở, định hướng về phương pháp dạy học HĐTNST vàSĐTD cho các bài học lịch sử khác; Đồng thời, tăng hứng thú khi học lịch sử cho HS
3 Nhiệm vụ nghiên cứu
Để đề tài đạt được hiệu quả, GV phải thực hiện được các nhiệm vụ như sau:
- Nghiên cứu cơ sở lí luận của việc tổ chức dạy học HĐTNST và SĐTD
- Khảo sát điều tra thực trạng tổ chức HĐTNST và SĐTD trong dạy học lịch sửnói chung và bài: “Vương quốc Cam-pu-chia và vương quốc Lào” nói riêng
- Thiết kế một số HĐTNST được lựa chọn và lựa chọn SĐTD phù hợp để giảngdạy bài “Vương quốc Campuchia và vương quốc Lào” - Lịch sử 10 ban cơ bản
- Thiết kế mẫu giáo án kết hợp tổ chức các HĐTNST và dạy học bằng SĐTD
- Tiến hành thực nghiệm sư phạm để kiểm nghiệm tính hiệu quả và khả thi của
đề tài
Trang 84 Đối tượng và phạm vi nghiên cứu
* Đối tượng nghiên cứu:
Phương pháp dạy học hoạt động trải nghiệm sáng tạo và kĩ thuật dạy học theoSĐTD qua bài “Vương quốc Campuchia và vương quốc Lào”
5 Giả thuyết khoa học của đề tài
Nếu GV biết cách tổ chức các HĐTNST và sử dụng SĐTD hợp lý vào bài học,
đề tài được hoàn thành và áp dụng rộng rãi sẽ nâng cao hiệu quả dạy học lịch sử nóichung và dạy học bài “Vương quốc Campuchia và vương quốc Lào” nói riêng Bằnghoạt động trải nghiệm và tư duy của bản thân, HS sẽ vừa là người tham gia, vừa làngười kiến thiết và tổ chức các hoạt động cho chính mình thì HS không những làngười làm chủ tri thức mà còn biết cách tích cực hoá bản thân, khám phá, điều chỉnhbản thân, biết cách tổ chức hoạt động, biết làm việc có kế hoạch và có trách nhiệm
Đồng thời, nếu đề tài được áp dụng rộng rãi sẽ là cơ sở để GV vận dụng vào đổimới phương pháp dạy học nhiều bài học lịch sử khác
6 Điểm mới của đề tài
Theo tìm hiểu của tôi, chưa hề có một đề tài nào nghiên cứu và áp dụng mộtcách khoa học, cụ thể về phương pháp tổ chức các HĐTNST qua dạy học bài “Vươngquốc Campuchia và vương quốc Lào” Do đó, đề tài của chúng tôi đảm bảo được tínhmới và đáp ứng được yêu cầu về đổi mới phương pháp dạy học
Không dừng lại ở đó, đề tài còn nghiên cứu và đề xuất phương pháp dạy học bài
“Vương quốc Campuchia và vương quốc Lào” khi kết hợp giữa phương pháp dạy học(HĐTNST) với kĩ thuật dạy học (SĐTD) Hình thức tổ chức dạy học này là hoàn toànmới và sáng tạo, vừa đáp ứng chuẩn kiến thức, vừa nâng cao hiệu quả giáo dục kĩ năngsống cho HS, lại vừa khắc phục được một số hạn chế khi chỉ tổ chức HĐTNST đơnthuần hoặc hình thức dạy học truyền thống trước kia
Trang 9B PHẦN NỘI DUNG CHƯƠNG 1 CƠ SỞ LÍ LUẬN VÀ THỰC TIỄN CỦA VIỆC DẠY HỌC BẰNG HOẠT ĐỘNG TRẢI NGHIỆM SÁNG TẠO VÀ SƠ ÐỒ TƯ DUY NHẰM PHÁT
TRIỂN KĨ NĂNG SỐNG CHO HỌC SINH 1.1 Cơ sở lí luận
Từ năm học 2009-2010 Bộ GD & ĐT đã đưa nội dung giáo dục kĩ năng sống(KNS) vào nhiệm vụ năm học Việc giáo dục KNS cho HS trong nhà trường được thựchiện thông qua dạy học các môn học và tổ chức các hoạt động dạy học nhưng khôngphải là lồng ghép, tích hợp thêm KNS vào nội dung các môn học và hoạt động giáodục; mà theo một cách tiếp cận mới đó là sử dụng các phương pháp, kĩ thuật dạy họctích cực để tạo điều kiện, cơ hội cho HS thực hành, trải nghiệm KNS trong quá trìnhhọc tập Trong những phương pháp, kĩ thuật dạy học đó không thể không kể đến hiệuquả của các hoạt động “trải nghiệm sáng tạo” (HĐTNST) và kĩ thuật dạy học “SĐTD”(SĐTD) Các hình thức dạy dọc này sẽ giúp HS nắm chuẩn kiến thức và kĩ năng, cóthể mang lại cho các em cơ hội và điều kiện phát triển năng lực, phát huy tính tích cực,chủ động, sáng tạo và vận dụng kiến thức, kĩ năng tốt hơn vào cuộc sống
HĐTNST là các hoạt động giáo dục thực tiễn được tiến hành song song vớihoạt động dạy học trong nhà trường phổ thông; được tổ chức trong hoặc ngoài giờ họccác môn văn hóa ở trên lớp và có mối quan hệ bổ sung, hỗ trợ cho hoạt động dạy học.Thông qua việc tham gia vào các HĐTNST, HS được phát huy vai trò chủ thể, tínhtích cực, chủ động, tự giác và sáng tạo của bản thân Các em được chủ động tham giavào tất cả các khâu của quá trình hoạt động: từ thiết kế đến chuẩn bị, thực hiện và đánhgiá kết quả hoạt động phù hợp với đặc điểm lứa tuổi và khả năng của bản thân Từ đó,hình thành và phát triển cho các em những giá trị sống và các năng lực cần thiết Hoạt động trải nghiệm sáng tạo gồm các nhóm hoạt động chính sau:
- Hoạt động tự chủ (thích ứng, tự chủ, tổ chức sự kiện, sáng tạo độc lập );
- Hoạt động câu lạc bộ (hội thanh niên, văn hóa nghệ thuật, thể thao );
- Hoạt động tình nguyện (chia sẻ khó khăn, bảo vệ môi trường, nhân đạo…);
- Hoạt động định hướng (phát triển tương lai, nghề nghiệp, tìm hiểu bản thân );
- Các hoạt động khác: Trò chơi, diễn đàn, sân khấu tương tác, tham quan, dã ngoại, hội
thi (cuộc thi), giao lưu, chiến dịch; v.v
Trang 10Tổ chức các HĐTNST vào bài học lịch sử luôn đem lại tác dụng to lớn cho HS,song GV cần sử dụng kết hợp các phương pháp và kĩ thuật dạy học khác để đảm bảochuẫn kiến thức, kĩ năng, điển hình là kết hợp kĩ thuật dạy học SĐTD
SĐTD còn gọi là Lược đồ tư duy, Bản đồ tư duy (Mind Map) SĐTD là hìnhthức ghi chép nhằm tìm tòi đào sâu, mở rộng một ý tưởng, tóm tắt những ý chính củamột nội dung, hệ thống hóa một chủ đề… bằng cách kết hợp việc sử dụng hình ảnh,đường nét, màu sắc, chữ viết…Việc thiết kế sơ đồ là theo mạch tư duy của mỗi người
Việc ghi chép thông thường theo từng hàng chữ khiến chúng ta khó hình dungtổng thể vấn đề, dẫn đến hiện tượng đọc sót ý, nhầm ý Còn SĐTD tập trung rèn luyệncách xác định chủ đề rõ ràng, sau đó phát triển ý chính, ý phụ một cách logic
SĐTD có ưu điểm: Dễ nhìn, dễ viết; kích thích hứng thú học tập và khả năng
sáng tạo của HS; phát huy tối đa tiềm năng ghi nhớ của bộ não; rèn luyện cách xácđịnh chủ đề và phát triển ý chính, ý phụ một cách logic
SĐTD sẽ giúp HS: Sáng tạo hơn; tiết kiệm thời gian; ghi nhớ tốt hơn; nhìn thấy
bức tranh tổng thể; phát triển nhận thức, tư duy
Tùy vào đặc thù bài học mà GV có thể sử dụng: Sơ đồ hình cây, SĐTD 5W1H Việc kết hợp cùng lúc các phương pháp tổ chức HĐTNST và kĩ thuật dạy họcSĐTD vào bài học chính khóa sẽ tạo nên sự hứng thú rất lớn từ phía HS, bởi nhữnghạn chế của phương pháp HĐTNST sẽ được bổ trợ từ kĩ thuật dạy học của SĐTD vàngược lại Qua đó tiết dạy và học sẽ đảm bảo được cả hai yếu tố, đó là: chuẩn kiếnthức và kĩ năng
Theo phương diện tâm lí học, HS lớp 10 (lứa tuổi 15, 16) là lứa tuổi phát triểntrí tuệ mạnh mẽ Bên cạnh việc học các em còn rất hiếu động, ham khám phá, thíchtrải nghiệm sáng tạo phát huy được năng lực, sở trường của bản thân Cho nên các em
dễ bị sa ngã nếu như không có những kĩ năng sống phù hợp Chính vì vậy việc tổ chứccác HĐTNST và các kĩ thuật dạy học khác sẽ thu hút được sự tham gia của HS, tănghứng thú cho các em trong các giờ học và từ đó hiệu quả dạy học sẽ được nâng lên.Đặc biệt, KNS của các em HS cũng được hình thành và phát triển toàn diện hơn
1 2 Cơ sở thực tiễn
Lục tìm trên các trang mạng tìm kiếm về phương pháp tổ chức HĐTNST kết hợpdạy học theo SĐTD qua bài “Vương quốc Campuchia và vương quốc Lào”tôi chưa hề
Trang 11thấy có đề tài nào nghiên cứu sâu, hướng dẫn có hệ thống và cụ thể để vận dụng vào giảngdạy Thực tế đó và những điều tra dưới đây là cơ sở để tôi nghiên cứu, thực nghiệm đổimới phương pháp dạy học và viết nên đề tài sáng kiến kinh nghiệm của mình.
1.2.1 Thực trạng sử dụng các phương pháp dạy học của GV ở bài “Vương quốc Campuchia và vương quốc Lào” – Lịch sử lớp 10 ban cơ bản ở các lớp
Để có được những kết luận khách quan, khoa học về việc tổ chức HĐTNST và
SĐTD trong dạy học bài “Vương quốc Campuchia và vương quốc Lào”, cũng nhưthực trạng việc kết hợp giữa hai hình thức dạy học này, tôi đã tiến hành điều tra ở 5
GV tại trường tôi (Phụ lục 1) Theo đó, khi được hỏi về các phương pháp dạy học mà
GV tiến hành ở bài học này thì có đến 40% (2/5 GV) vẫn sử dụng phương pháp truyềnthống; có 40% (2/5 GV) tổ chức HĐTNST (tuy nhiên, các GV này chỉ mới tổ chứcHĐTNST ở phần khởi động hoặc 1 số nội dung nhỏ trong bài học); chỉ có 20% (1/5GV) sử dụng SĐTD để dạy học và không có GV nào dùng phương pháp kết hợpHĐTNST và SĐTD để dạy học bài này Đặc biệt, cả 5 GV đều cho rằng: Nếu chỉ đơnthuần sử dụng phương pháp dạy học truyền thống, hoặc đổi mới phương pháp chưatoàn diện (như: chỉ tổ chức HĐTNST, chỉ dạy học bằng SĐTD ) thì rất khó có thểđảm bảo chuẩn kiến thức và kĩ năng qua mỗi bài học Thực trạng đó cho thấy đề tài màtôi tiến hành nghiên cứu và vận dụng đảm bảo tính sáng tạo và thực sự cần thiết
1.2.2 Thực trạng về hứng thú của học sinh khi học tập lịch sử bằng HĐTNST và SĐTD
Tổng hợp phiếu điều tra (Phụ lục 2) cũng như phỏng vấn 100 HS ở các lớp
10A1, 10A9 và 10A11 ở trường tôi, kết quả như sau:
Trang 12cầu cho GV là phải làm sao lôi kéo các em vào các HĐTNST và học tập theo SĐTD
để giáo dục KNS cho các em tốt hơn
1.2.3 Thực trạng về hứng thú và nguyện vọng của HS khi học bài “Vương quốc Campuchia và vương quốc Lào”
Tổng hợp phiếu điều tra (Phụ lục 2) cũng như phỏng vấn 100 HS ở trường
tôi khi học bài “Vương quốc Campuchia và vương quốc Lào” kết quả cho thấy: Nếuhọc tập theo phương pháp truyền thống có đến 72% HS cảm thấy nhàm chán với bàihọc này và cho rằng nội dung bài học bình thường như bao nhiêu bài học lịch sử khác,kiến thức rất dễ nhầm lần giữa 2 quốc gia và hầu như các em không được trang bị các
kĩ năng cần thiết; có 21 % HS hứng thú với bài học và 7% còn lại có thái độ khôngquan tâm Khi được hỏi những nội dung nào của bài học khiến các em thích thú, mongmuốn được trải nghiệm khám phá thì có đến 88% HS trả lời thích khám phá các thànhtựu văn hóa của 2 vương quốc, nhưng do khoảng cách địa lý và thời gian tiết họckhông cho phép nên các em cảm thấy hụt hẫng, hiểu biết thiếu sâu sắc Đồng thời, có92% HS mong muốn được khám phá nội dung bài học này bằng HĐTNST hoặc cáchình thức dạy học khác để ghi nhớ bài học được tốt hơn và bản thân được trau dồinhiều hơn các kĩ năng cần thiết cho cuộc sống; có 8 % HS còn lại thờ ơ với bài họcnày (hầu hết rơi vào những HS có kĩ năng kém)
CHƯƠNG 2 PHƯƠNG PHÁP TỔ CHỨC CÁC HOẠT ĐỘNG TRẢI NGHIỆM SÁNG TẠO VÀ DẠY HỌC THEO SƠ ĐỒ TƯ DUY GÓP PHẦN GIÁO DỤC KĨ NĂNG SỐNG CHO HỌC SINH QUA BÀI “VƯƠNG QUỐC CAMPUCHIA VÀ VƯƠNG QUỐC LÀO”
2.1 Đặc điểm bài “Vương quốc Campuchia và vương quốc Lào”
Bài “Vương quốc Campuchia và vương quốc Lào” thuộc chương V: Đông Nam
Á thời phong kiến, là một trong những nội dung quan trọng của phần Lịch sử thế giới
chương trình lớp 10 ban cơ bản Bài học gồm 2 nội dung chính cần tìm hiểu:
1 Vương quốc Campuchia
2 Vương quốc Lào
Cả 2 mục đều đề cập đến các vấn đề về quá trình hình thành, lịch sử phát triển, cưdân, nét chính về kinh tế, chính trị và nét đặc sắc về văn hóa truyền thống của cư dân 2nước láng giềng là Campuchia và Lào Với những chủ đề đó, các em có rất nhiều cơ
Trang 13hội để thỏa sức trải nghiệm sáng tạo và rèn luyện các kĩ năng Ngoài ra, tìm hiểu về haiđất nước này sẽ giúp các em HS thấy được những nét tương đồng về lịch sử, văn hóavới đất nước Việt Nam, nắm được cơ sở của tình đoàn kết gắn bó keo sơn giữa nhândân 3 nước trên bán đảo Đông Dương, từ đó có ý thức giữ gìn và phát triển mối quan
hệ đó bằng những kĩ năng cần thiết mà các em học được
2.2 Các hoạt động trải nghiệm sáng tạo và kĩ năng sống tương ứng được giáo dục qua bài “ Vương quốc Campuchia và vương quốc Lào”
Qua thực tiễn giảng dạy bài này, tôi nhận thấy có thể tổ chức HĐTNST theo 2phương án:
Thứ nhất: lựa chọn những HĐTNST phù hợp với từng đơn vị kiến thức.
Thứ hai: tổ chức 1 HĐTNST xuyên suốt cho nội dung toàn bài.
Việc lựa chọn phương án nào sẽ tuỳ thuộc vào từng đối tượng HS và điều kiện kháchquan khác nhau Dưới đây là một số HĐTNST mà GV có thể sử dụng khi dạy học bài
“Vương quốc Campuchia và vương quốc Lào” Trong đó có những hoạt động chuẩn bịcho bài học, những hoạt động thực hiện trong giờ học, những hoạt động thực hànhhoặc vận dụng sau khi học Ứng với mỗi HĐTNST các em sẽ được trau dồi và pháttriển các KNS nhất định Cụ thể:
Hoạt động trải
nghệm sáng tạo
Thời gian
Không gian
Số người tham gia
Kĩ năng sống được giáo dục
Trang 143 Trải nghiệm
chơi trò chơi
5phút
Ở nhà 2 nhóm,
mỗinhóm 13-
Lớp học Cả lớp - Kiểm soát cảm xúc
- Cảm thông chia sẻ
- Trình bày suy nghĩ, ý tưởng
7 Trải nghiệm sân
Lớp học 1 - 6,
hoặc
8 - 12người
- Hợp tác
- Thể hiện sự tự tin
- Kiểm soát cảm xúc
- Tư duy sáng tạo
- Quản lí thời gian
Trang 15ở lớp học
1 nhóm
13 đến 15người
- Kĩ năng tự nhận thức
- Trình bày suy nghĩ, ý tưởng
- Tư duy sáng tạo
Ở nhà và
ở lớp học(Thuyếttrình,thưở
ng thức)
1 nhóm
5 đến 10người
- Hợp tác
- Đảm nhận trách nhiệm -Trình bày suy nghĩ, ý tưởng
- Làm chủ bản thân
- Định hướng nghề nghiệp
2.3 Thiết kế 1 số HĐTNST áp dụng vào dạy học bài “Vương quốc Campuchia và vương quốc Lào”
2.3.1 Trải nghiệm làm MC (Hướng dẫn viên du lịch)
Dựa trên những cách thức của đồng nghiệp và bản thân đã thực nghiệm, theo tôikhi giảng dạy bài “Vương quốc Campuchia và vương quốc Lào” có thể tổ chức cho
HS trải nghiệm làm MC (Hướng dẫn viên) bằng 2 cách sau:
- Cách 1: HS đóng vai trò làm MC (Hướng dẫn viên du lịch) thực hiện 1 chuyến xe du hành (tưởng tượng) kết hợp trình chiếu Power point giới thiệu với các
du khách (HS còn lại của cả lớp) đất nước Campuchia và Lào
- Cách 2: HS đóng vai trò làm MC dẫn dắt bài học (Khởi động), xâu chuỗi các hoạt động học tập của cả lớp hoặc các nhóm lại với nhau để hoàn thành mục tiêu bài học.
* Các yêu cầu cần đảm bảo:
- GV:
+ GV phải chuẩn bị máy trình chiếu; cần duyệt trước kịch bản của MC, dự tínhtrước một số tình huống xảy ra và hướng dẫn giải quyết
+ Phải chọn được những HS có khả năng đảm nhận vai trò MC
+ GV cần quan sát kĩ HĐTNST, ghi chép cẩn thận để góp ý vào cuối giờ
+ GV chuẩn bị sẵn SĐTD về 2 vương quốc: Campuchia và Lào để củng cố bài
- HS:
Trang 17+ HS làm MC ngoài khả năng ăn nói mạch lạc, truyền cảm, phải biết kiểm soátcảm xúc, xử lý tình huống tốt và chuẩn bị trước kịch bản từ 3-5 ngày
+ HS cả lớp nhập vai thành những du khách trên chuyến xe cần phối hợp và tạokhông khí sôi nổi bằng những câu hỏi – đáp với hướng dẫn viên trong suốt chuyếnhành trình (Hoặc theo cách 2 thì HS mỗi nhóm phải chuẩn bị trước các HĐTNST vàSĐTD về mỗi vương quốc để trình bày khi MC yêu cầu)
+ Ban cán sự lớp chuẩn bị các phần quà, xếp bàn ghế hình chữ U
* Cách thức tiến hành đối với cách 1: HS đóng vai trò làm MC (Hướng dẫn viên du
lịch) thực hiện 1 chuyến xe du hành (tưởng tượng) kết hợp trình chiếu Power point giới thiệu về 2 nước
Tùy vào đặc thù của từng lớp học, GV có thể giao nhiệm vụ trước 1 tuần chotừng HS về nhà chuẩn bị và nhập vai làm hướng dẫn viên cho chuyến hành trình; hoặc
GV có thể phân lớp thành 2 nhóm để chuẩn bị nội dung về 2 vương quốc Mỗi nhóm
sẽ chọn ra 1 MC đóng vai trò làm hướng dẫn viên Hoạt động trải nghiệm này có thể
mở rộng ra thành Hội thi “Tìm kiếm hướng dẫn viên tài năng” (trên cơ sở thựcnghiệm, chúng tôi nhận thấy rằng hình thức tổ chức này tạo được sự hào hứng hơn từphía HS, cũng như rèn luyện nhiều hơn cho các em kĩ năng hợp tác, làm việc nhóm)
Thời gian quy định: Từ 30-35 phút (đối với 1 HS đảm nhận) hoặc 15- 17 phút(đối với mỗi nhóm đảm nhận 1 vương quốc)
- Bước 1: Sau khi kết nối máy chiếu, MC sẽ tự giới thiệu về bản thân và mời cả
lớp bắt đầu chuyến hành trình (Để tạo không khí sôi nổi MC có thể ghép 1 đoạn nhạcthể hiện tiếng tàu xe chạy hoặc cùng cả lớp mô phỏng tiếng tàu chạy)
- Bước 2: MC sẽ kết hợp trình chiếu và dùng khả năng ăn nói của mình để lần
lượt giới thiệu cho đoàn du khách về Vương quốc Campuchia và vương quốc Lào vớicác nội dung đảm bảo chuẩn kiến thức, như: cư dân, lịch sử hình thành - phát triển-
suy vong, kinh tế, chính trị và nét đặc sắc về văn hóa …(Xem thêm hình ảnh ở Phụ
lục 5) Trong quá trình thực hiện, MC cần phải sử dụng nhiều ngữ điệu khác nhau, biết
tương tác với du khách (các bạn trong lớp) để làm nổi bật những nét đặc sắc của mỗi
nước bằng các câu hỏi như: “Tại sao như vậy?”, “Điều lý thú ở đây là gì?” “Ai trong
số các bạn biết thêm được những bí ẩn từ…” Ngược lại, các du khách cần trả lời
những gì hướng dẫn viên nêu ra và hỏi lại những điều gì mà mình còn chưa rõ
Trang 18về 2 vương quốc trong chuyến hành trình Đồng thời du khách phải ghi chép lại những
kiến thức được nghe, được khám phá qua chuyến hành trình tưởng tượng này
- Bước 3: Sau khi hướng dẫn viên hoàn thành nhiệm vụ của mình, GV sẽ tiến
hành nhận xét, đánh giá và củng cố bằng SĐTD và yêu cầu HS bổ sung vào vở ghi
- Bước 4: Để khắc sâu kiến thức, vào cuối buổi học GV nên yêu cầu HS về nhà
viết một bài thu hoạch khoảng hai trang giấy, với nội dung: Nêu những cảm nhận của
em sau khi học xong bài “Vương quốc Campuchia và Vương quốc Lào”.
* Cách thức tiến hành đối với cách 2: HS đóng vai trò làm MC dẫn dắt bài học, xâu
chuỗi các hoạt động học tập của cả lớp hoặc các nhóm lại với nhau để hoàn thành
mục tiêu bài học (Trình bày ở phần giáo án thực nghiệm)
2.3.2 Hoạt động trải nghiệm đóng vai, trình diễn nghệ thuật đặc sắc
- Trải nghiệm đóng vai: HS mỗi nhóm có thể hóa thân mình thành những cư
dân Campuchia (Khơme), cư dân Lào (Lào Thơng, Lào Lùm), thành các vũ nữ bằngnhững bộ trang phục truyền thống (nếu cần thì thuê 2-3 bộ nhằm phục vụ cho hoạtđộng trải nghiệm trình diễn nghệ thuật, tránh lãng phí) Hoặc, đơn giản nhất như tôi đãhướng dẫn HS thực hiện đó là trải nghiệm cách chào hỏi của người dân 2 nước, cụ thể:Khi chào hỏi, người Khơ-me sẽ chắp 2 tay trước ngực, gập lưng lại và nói câu “Sua-sua-đây” (Xin chào) !!!; còn người Lào sẽ chắp 2 tay trước ngực, lưng thẳng, khépchân lại, nhún 2 chân xuống và nói câu “Săm-bo-đi” (Xin chào)!!!
Hình ảnh: HS trải nghiệm đóng vai –người Lào với màn chào hỏi thân thiện
“Săm-bo-đi”!!!
Trang 19- Trải nghiệm trình diễn nghệ thuật đặc sắc: Trong quá trình tìm hiểu kiến thức, để
thay đổi không khí tiết học, mỗi nhóm có thể trải nghiệm với các điệu múa truyềnthống của 2 dân tộc (như: người Khơme có điệu Áp-sa-ra, người Lào có điệu múaLăm-vông)
Hình ảnh: HS trải nghiệm thành vũ nữ với điệu múa Áp-sa-ra (Campuchia)
Trường hợp nhóm trình bày không thể hiện phần trình diễn nghệ thuật đặc sắcthì nhóm bạn sẽ đặt ra yêu cầu thách thức để tạo không khí sôi nổi cho tiết học, cũngnhư phát triển các kĩ năng một cách thú vị hơn
* Các yêu cầu cần đảm bảo:
- GV: cần kiểm soát tốt nề nếp tiết học, tránh ồn ào, lộn xộn; hướng dẫn HS tìmhiểu và tập luyện cách thức giao tiếp, chào hỏi và nghệ thuật đặc sắc của 2 nước
- HS: cần tìm hiểu kĩ về văn hóa, các loại hình nghệ thuật đặc sắc; tập luyệntrước một số điệu múa, cách chào của từng dân tộc để có thể nhập vai và trình diễn
- Trong quá trình trải nghiệm các loại hình nghệ thuật HS cả lớp cần có thái độnghiêm túc, trân trọng những giá trị văn hóa tốt đẹp của 2 dân tộc
- Bố trí bàn ghế lớp học hợp lý (tạo 2 dãy hàng dọc song song hình chữ U để 2nhóm ngồi đối diện nhau, tạo khoảng trống giữa lớp phục vụ cho HĐTNST)
Trang 20+ Thời điểm thứ hai: Khi đại diện mỗi nhóm trình bày đến phần cư dân và văn
hóa, mỗi nhóm sẽ trải nghiệm mình thành những cô gái Chăm – Khơme với vũ điệuÁp-sa-ra huyền bí; hoặc những cư dân Lào với điệu múa Lăm-vông thân thiện
- Đối với trải nghiệm trình diễn nghệ thuật đặc sắc: Thực hiện vào thời điểm thứ hai của hoạt động trải nghiệm đóng vai
Hình thức trải nghiệm trình diễn nghệ thuật rất cần có sự hướng dẫn của GV để
HS nắm được những động tác cơ bản của vũ điệu Áp-sa-ra và điệu múa Lăm-vông
Hình ảnh: Giáo viên hướng dẫn và trải nghiệm cùng HS điệu múa Lăm-vông (Lào)
Hoạt động trải nghiệm trình diễn nghệ thuật đặc sắc của 2 vương quốc:Campuchia và Lào sẽ thực sự hấp dẫn, sôi động hơn thậm chí tạo nên hiệu ứng dâychuyền, thay vì 1-6 bạn tham gia thì cả lớp hòa cùng trải nghiệm nếu như mỗi nhómbiết kiểm soát thời gian hợp lý, có sự kết hợp giữa âm nhạc, hình ảnh (video) minhhọa, sự tham gia của GV, sự mời gọi của MC Đó cũng chính là những kĩ năng cần có
đối với HS (Xem thêm hình ảnh ở Phụ lục 5)
2.3.3 Hoạt động trải nghiệm chế biến và thưởng thức ẩm thực
Do đều là những dân tộc thuộc nền văn minh lúa nước trong khu vực ĐôngNam Á nên thói quen ẩm thực của người dân Campuchia và Lào có nhiều điểm tươngđồng với người Việt Vì vậy lồng ghép hoạt động trải nghiệm chế biến và thưởng thức
ẩm thực trong bài học “Vương quốc Campuchia và vương quốc Lào” thực sự khôngkhó và có nhiều điểm thú vị
*Yêu cầu: