Việt Nam đang trong tiến trình cải cách hành chính nhà nước nhằm nâng cao hiệu lực, hiệu quả hoạt động của nền hành chính nhà nước. Trong đó, nâng cao chất lượng đội ngũ cán bộ, công chức được xem là một trong những trọng tâm trong quá trình cải cách nền hành chính nhà nước. Yêu cầu nâng cao chất lượng của đội ngũ cán bộ, công chức hiện nay, ngoài việc nâng cao kiến thức, trình độ chuyên môn, kỹ năng mà còn phải nâng cao đạo đức công vụ, trong đó có đạo đức trong ra quyết định lãnh đạo.Đạo đức trong ra quyết định lãnh đạo là yếu tố cốt lõi bảo đảm cho hoạt động của công chức nói riêng và công tác quản lý nhà nước nói chung. Đây vừa là yếu tố cấu thành vừa là yếu tố ảnh hưởng đến năng lực thực thi công vụ của đội ngũ công chức. Việc hình thành nên các chuẩn mực đạo đức trong ra quyết định lãnh đạo của công chức là rất quan trọng. Trong bối cảnh mới hiện nay, việc nâng cao đạo đức trong ra quyết định lãnh đạo của đội ngũ công chức càng trở nên cấp bách, được xác định là một trong những nhiệm vụ quan trọng hàng đầu của công tác xây dựng Đảng, xây dựng chính quyền nhà nước. Vì vậy các cơ quan nhà nước cần chú trọng và có những giải pháp kịp thời, phù hợp nhằm nâng cao đạo đức trong ra quyết định lãnh đạo.
Trang 1KHOA …
TIỂU LUẬN ĐẠO ĐỨC TRONG RA QUYẾT ĐỊNH LÃNH ĐẠO, MỘT SỐ
VẤN ĐỀ LÝ LUẬN VÀ THỰC TIỄN
Môn học: LÃNH ĐẠO VÀ ĐẠO ĐỨC
Họ tên học viên:……….
Lớp:……….,
- 2021
Trang 2MỤC LỤC
Trang
I ĐẠO ĐỨC TRONG RA QUYẾT ĐỊNH LÃNH ĐẠO, MỘT SỐ VẤN ĐỀ LÝ LUẬN 2
1.3. Một số lý thuyết nền tảng về đạo đức trong ra quyết định lãnhđạo 6
II ĐẠO ĐỨC TRONG RA QUYẾT ĐỊNH LÃNH ĐẠO, MỘT SỐ VẤN ĐỀ THỰC TIỄN 6 2.1 Thực trạng vấn đề đạo đức trong ra quyết định lãnh đạohiện nay 6 2.2 Một số vấn đề đặt ra đối với đạo đức trong ra quyết địnhlãnh đạo hiện nay 8 2.3 Trên cương vị chủ tịch Ủy ban nhân dân huyện Tam Đảo,tỉnh Vĩnh Phúc 10
Trang 3MỞ ĐẦU
Việt Nam đang trong tiến trình cải cách hành chính nhà nước nhằm nâng cao hiệu lực, hiệu quả hoạt động của nền hành chính nhà nước Trong đó, nâng cao chất lượng đội ngũ cán bộ, công chức được xem là một trong những trọng tâm trong quá trình cải cách nền hành chính nhà nước Yêu cầu nâng cao chất lượng của đội ngũ cán bộ, công chức hiện nay, ngoài việc nâng cao kiến thức, trình độ chuyên môn, kỹ năng mà còn phải nâng cao đạo đức công vụ, trong đó
có đạo đức trong ra quyết định lãnh đạo
Đạo đức trong ra quyết định lãnh đạo là yếu tố cốt lõi bảo đảm cho hoạt động của công chức nói riêng và công tác quản lý nhà nước nói chung Đây vừa
là yếu tố cấu thành vừa là yếu tố ảnh hưởng đến năng lực thực thi công vụ của đội ngũ công chức Việc hình thành nên các chuẩn mực đạo đức trong ra quyết định lãnh đạo của công chức là rất quan trọng Trong bối cảnh mới hiện nay, việc nâng cao đạo đức trong ra quyết định lãnh đạo của đội ngũ công chức càng trở nên cấp bách, được xác định là một trong những nhiệm vụ quan trọng hàng đầu của công tác xây dựng Đảng, xây dựng chính quyền nhà nước
Vì vậy các cơ quan nhà nước cần chú trọng và có những giải pháp kịp thời, phù hợp nhằm nâng cao đạo đức trong ra quyết định lãnh đạo
Sinh thời, Chủ tịch Hồ Chí Minh rất quan tâm đến việc xây dựng đạo đức, phong cách, lề lối làm việc của đội ngũ cán bộ Đạo đức lãnh đạo là yếu tố đặc biệt quan trọng cấu thành phẩm chất, năng lực của đội ngũ cán bộ, vì vậy, học tập và làm theo tư tưởng, đạo đức, phong cách Hồ Chí Minh, trong đó có đạo đức trong ra quyết định lãnh đạo là một nội dung quan trọng để đội ngũ cán bộ, nhất là cán bộ lãnh đạo cấp huyện rèn luyện đạo đức, phong cách người lãnh đạo, thiết thực hoàn thành nhiệm vụ Đảng và nhân dân giao phó Vì vậy, nghiên
cứu vấn đề “Đạo đức trong ra quyết định lãnh đạo, một số vấn đề lý luận và
thực tiễn” làm đề tài tiểu luận có ý nghĩa lý luận và thực tiễn sâu sắc.
Trang 4NỘI DUNG
I ĐẠO ĐỨC TRONG RA QUYẾT ĐỊNH LÃNH ĐẠO, MỘT SỐ VẤN ĐỀ LÝ LUẬN
1.1 Đạo đức
Đạo đức học là một phạm trù triết học nhân sinh được đặt ra rất sớm từ thời A-ri-xtốt (Aristode, 384 - 322 trước Công nguyên) Những nhà triết học lớn trong lịch sử như Sô-cơ-rát (Socrat), Pla-tông (Planton), A-ri-xtốt, Can (Kant), Hê-ghen (Heghen), Khổng Tử đã đóng góp to lớn cho quá trình phát triển tư tưởng đạo đức học Tuy nhiên, do các hạn chế của điều kiện lịch sử cụ thể của thời đại, các nhà tư tưởng đều có những hạn chế nhất định, đến Các Mác, Ph. Ăng-ghen và V.I. Lênin khi nghiên cứu sâu vào nguồn gốc và bản chất đạo đức mới khắc phục và bổ khuyết những hiểu biết mới so với tư tưởng đạo đức học trước đây Các ông đã đưa ra nhận thức mới dựa trên phép duy vật biện chứng
và duy vật lịch sử để nhận thức các hiện tượng đạo đức phù hợp với lịch sử của thời đại Theo đó, đạo đức là một hiện tượng xã hội, một phương diện của đời sống xã hội, hiện diện trong tất cả các lĩnh vực của đời sống xã hội (kinh tế, chính trị, văn hóa, nghệ thuật, tôn giáo và cụ thể trong hành vi của con người, trong mối quan hệ của con người với con người, con người với tự nhiên và xã hội ), với tư cách là hình thái ý thức xã hội, biểu hiện dưới dạng các nguyên tắc, quy tắc, các chuẩn mực, các giá trị điều chỉnh hành vi của con người và hoạt động xã hội trong sản xuất ra của cải vật chất, giá trị tinh thần
Các công trình nghiên cứu của nhiều thế hệ đã xác lập mối tương quan giữa đạo đức và các hình thái ý thức xã hội khác, tập trung vào 3 mối quan hệ cơ bản: 1- Đạo đức và chính trị; 2- Đạo đức và pháp luật - công cụ khẳng định các chuẩn mực, các thói quen, các giá trị được xã hội thừa nhận, tuân theo; 3- Đạo đức và tôn giáo - trong đời sống, tôn giáo có vai trò hướng dẫn và đóng vai trò đạo đức, hình thành các giá trị và ý nghĩa của cuộc sống, có giá trị thiêng liêng, góp phần điều chỉnh hành vi của con người
Trang 5Trong xã hội hiện đại của Việt Nam, tư tưởng Hồ Chí Minh về đạo đức
“Cần - Kiệm - Liêm - Chính” là những giá trị nền tảng cho đạo đức công chức, đạo đức công vụ Bác Hồ là hiện thân của giá trị đạo đức truyền thống của dân tộc, phát triển sáng tạo tư tưởng của Mác - Lênin hình thành đạo đức cách mạng Chính đạo đức cách mạng của những người cách mạng, của các thế hệ người Việt Nam thể hiện đỉnh cao trong cuộc đấu tranh giải phóng dân tộc, ở sự xả thân, dám hy sinh tất cả vì lý tưởng “Không có gì quý hơn độc lập, tự do” tạo nên sức mạnh dân tộc, giành thắng lợi trong hai cuộc kháng chiến chống thực dân Pháp và đế quốc Mỹ, làm nên giá trị Việt Nam, đạo đức Việt Nam
Trong xây dựng và phát triển đất nước hiện nay, đạo đức nghề nghiệp được đặt ra và thể hiện ở hai phẩm chất đức - tài của người lãnh đạo, quản lý, của người cán bộ, công chức nói chung Khi công chức thực thi công vụ được xác định là một nghề đặc biệt, lại càng cần một phẩm chất đặc biệt của người
“công bộc” của dân Thách thức chuyển từ vai trò người quản lý, từ cơ chế “xin
- cho” sang người phục vụ nhân dân, người phục vụ phát triển là việc hình thành giá trị mới của người cán bộ, công chức - đây là vấn đề có ý nghĩa cách mạng Ngay từ những năm 50 của thế kỷ XX, Bác Hồ đã ký Sắc lệnh số 76/SL, ngày
20-5-1950, về việc ban hành quy chế công chức do Chủ tịch nước Việt Nam Dân
chủ Cộng hòa ban hành, đưa ra bốn tiêu chí trong câu nói ngắn gọn: “Công chức
là đầy tớ, công bộc của dân”, có 4 phẩm chất “Cần - Kiệm - Liêm - Chính” Đó cũng chính là những giá trị đạo đức cần được hình thành trong đội ngũ cán bộ, công chức hiện nay của Việt Nam
Về đạo đức nghề nghiệp, xã hội có bao nhiêu nghề thì tất yếu có bấy nhiêu quy định về đạo đức nghề nghiệp, đây là đạo đức xã hội đặc thù thể hiện trong các hoạt động nghề nghiệp Với tính cách là loại hình đạo đức xã hội có quan hệ chặt chẽ với đạo đức cá nhân và được cá nhân thể hiện, nên đạo đức nghề nghiệp có liên quan trực tiếp tới hoạt động nghề nghiệp - được hình thành trong tất cả các lĩnh vực của đời sống xã hội Một đặc trưng quan trọng của đạo đức nghề nghiệp từ các nghiên cứu tập trung vào yếu tố “lương tâm nghề nghiệp” - không chỉ chứa đựng trạng thái tình cảm, tâm lý mà còn là một động
Trang 6lực bên trong tạo ra thái độ ứng xử, thái độ trách nhiệm với nghề, với sản phẩm mình làm ra, nhiệm vụ mình thực hiện Đây là mối quan hệ tương tác quan trọng hình thành nhân cách, đạo đức, giá trị của người cán bộ, công chức trong thực thi công vụ, cùng với nó hình thành nghĩa vụ với nghề nghiệp, thành “nghiệp” của mỗi người
Về công vụ và thực thi công vụ, trong các văn bản pháp lý, công vụ được hiểu theo nghĩa rộng là công việc của nhà nước, và việc nhà nước do công chức đảm nhiệm, thực hiện là theo nghĩa hẹp Do vậy, công vụ là một hoạt động mang tính quyền lực nhà nước - quyền lực công Trong điều kiện xây dựng nhà nước pháp quyền xã hội chủ nghĩa của dân, do dân, vì dân, đề cao tính tối thượng của pháp luật, khi xác định công chức là một nghề đặc biệt, nghĩa là đòi hỏi người công chức có một phẩm chất đặc biệt, đó là đạo đức công vụ
Công việc nhà nước do công chức đảm nhiệm hướng tới hai giá trị: Thực hiện nhiệm vụ quản lý nhà nước có hiệu lực, hiệu quả - quản trị tốt; và cung cấp dịch vụ công tốt nhất cho xã hội, cho nhân dân
Về thực chất, quyền lực nhà nước thể hiện ý chí của nhân dân, do nhân dân ủy quyền cho bộ máy nhà nước, mà đội ngũ cán bộ, công chức có trách nhiệm thực thi cần có những quy định rõ ràng thẩm quyền, trách nhiệm của người cán bộ, công chức trong thực thi công vụ Đây là một sự ủy quyền gián tiếp, đòi hỏi người cán bộ, công chức phải ý thức được rõ ràng trách nhiệm của mình, cần có những chuẩn mực giá trị đạo đức, hành vi ứng xử rõ ràng, đó là gần dân, nghe dân, hiểu dân và làm cho dân hài lòng - thực sự phục vụ nhân dân,
là “công bộc” của nhân dân
Những đòi hỏi trên đây tạo ra mối quan hệ tốt giữa Nhà nước với nhân dân, hình thành những giá trị đạo đức mới cho đội ngũ cán bộ, công chức trong thực thi công vụ
1.2 Đạo đức trong ra quyết định lãnh đạo
Theo Từ điển tiếng Việt “Lãnh đạo: Đề ra chủ trương, đường lối và tổ
chức vận động thực hiện đường lối đó” [4, tr.698].
Trang 7Lãnh đạo là quá trình một người ảnh hưởng đến những người khác để thực hiện mục tiêu nào đó, đồng thời hướng tổ chức tới sự gắn kết chặt chẽ Người lãnh đạo phải đảm bảo được 3 yếu tố: Khả năng tạo tầm nhìn, khả năng truyền cảm hứng và khả năng gây ảnh hưởng [1, tr.172]
Đạo đức lãnh đạo là những điều được xây dựng dựa trên đặc điểm cá nhân nhà lãnh đạo và họ thường có khuynh hướng vị tha nên ảnh hưởng đến cả người
có hành vi đạo đức và phi đạo đức (Avolio, 1999) Do vậy, đạo đức của người đại diện tổ chức sẽ được xem là dấu hiệu đáng mừng vì chính họ sẽ truyền cảm hứng đến nhân viên, định hướng nhân viên thực hiện công việc một cách đúng đắn [6, tr.120]
Theo Bass (1993), nhà lãnh đạo có đạo đức sẽ hội tụ những đặc điểm như: truyền động lực và cảm hứng, lý tưởng hóa sức ảnh hưởng, sự cân nhắc cá nhân, khích lệ tinh thần mọi người [8, tr.289]
Đạo đức lãnh đạo đóng vai trò rất quan trọng đối với sự sống còn của một
tổ chức Người đứng đầu tổ chức có đạo đức sẽ điều hành tổ chức theo hướng có
ý thức, luôn xem trọng đối tác và đặt sự phát triển của xã hội làm kim chỉ nam Nếu ý thức trong tổ chức được củng cố, trách nhiệm của tổ chức đối với cộng đồng được đề cao thì chứng tỏ rằng công tác quản trị tổ chức đã phát huy hiệu
Trang 8quả và sẽ có tác động tích cực đến sự hữu hiệu của kiểm soát nội bộ Vì các hoạt động trong tổ chức được thực hiện một cách rõ ràng và hợp lý sẽ là nền tảng chắc chắn cho sự hữu hiệu của kiểm soát nội bộ
1.3 Một số lý thuyết nền tảng về đạo đức trong ra quyết định lãnh đạo
* Lý thuyết học hỏi xã hội
Lý thuyết học hỏi xã hội là lý thuyết đề cập đến sự gắn kết và tiềm năng quan trọng của việc xây dựng đạo đức lãnh đạo đối với mọi hành vi của tổ chức Theo Bandura (1986), lãnh đạo có đạo đức sẽ tạo nên nhân viên có đạo đức, vì trong phạm vi công việc thì đương nhiên nhà lãnh đạo có đạo đức sẽ thu hút và giữ chân được nhân viên Đồng thời, người lãnh đạo có đạo đức sẽ không ngừng truyền đạt ý niệm đạo đức kiểu mẫu đến nhân viên và sẽ có hệ thống thưởng phạt hợp lý nhằm động viên, khích lệ kịp thời nhân viên Nếu tổ chức nào có lãnh đạo đạo đức thì chắc chắn ý thức tổ chức đó sẽ cao hơn tổ chức khác [7, tr.204]
* Lý thuyết trao đổi xã hội
Theo Emerson (1976), lý thuyết trao đổi xã hội không chỉ là một lý thuyết
cơ bản về hành vi trao đổi mà nó được xem như là một khung tham chiếu mà trong đó có sự vận động của những nguồn lực (tài nguyên) có giá trị thông qua một tiến trình xã hội mà nó là tiêu điểm Emerson cho rằng, tài nguyên của tổ chức sẽ bị lãng phí khi nó chỉ sinh ra được một khoản lợi nhuận duy nhất Do vậy, các tổ chức cần phải kết hợp sử dụng các tài nguyên một cách hữu ích để ngăn ngừa sự phí phạm không đáng có Xét trong nghiên cứu này thì đạo đức lãnh đạo và sự hữu hiệu của kiểm soát nội bộ là những tài nguyên có giá trị Cho nên, các tổ chức cần nhìn nhận rõ ràng về vai trò của các yếu tố then chốt như ý thức tổ chức và các hoạt động thuộc về trách nhiệm xã hội của tổ chức để có phương hướng đầu tư đúng mực để có thể sinh lợi nhiều hơn cũng như giúp tổ chức củng cố thương hiệu và gia tăng giá trị tổ chức [5, tr.156]
II ĐẠO ĐỨC TRONG RA QUYẾT ĐỊNH LÃNH ĐẠO, MỘT SỐ VẤN ĐỀ THỰC TIỄN
Trang 92.1 Thực trạng vấn đề đạo đức trong ra quyết định lãnh đạo hiện nay
Trong giai đoạn cách mạng hiện nay trước sự tác động ảnh hưởng của mặt trái cơ chế thị trường, của toàn cầu hoá gây những tổn hại không nhỏ đến việc xây dựng đạo đức, lối sống của đội ngũ cán bộ đảng viên, thêm vào đó là sự chống phá của các thế lực thù địch trên tất cả các lĩnh vực đời sống xã hội, làm cho một bộ phận cán bộ, đảng viên nhạt phai lý tưởng chiến đấu, vi phạm đạo đức nhân cách của người cán bộ, đảng viên, dẫn đến thoái hoá biến chất làm ảnh hưởng đến uy tính của Đảng Vì vậy, nghiên cứu vấn đề vai trò, chuẩn mực và nguyên tắc xây dựng đạo đức cách mạng cho cán bộ, đảng viên trong sự nghiệp đổi mới ở nước ta hiện nay là vấn đề có ý nghĩa cả về mặt lý luận và thực tiễn
Trong thời gian qua Đảng và Nhà nước ta luôn quan tâm giáo dục đạo đức cho công chức Vì vậy, đạo đức trong lãnh đạo của công chức ngày càng được cải thiện Tuy nhiên, thực tiễn hiện nay cũng đặt ra nhiều bất cập trong thực hiện các yêu cầu của đạo đức công vụ Những biểu hiện tiêu cực, tham nhũng vẫn còn xảy ra từ lãnh đạo cấp cao đến cán bộ các cấp, các nghành, các địa phương; những biểu hiện suy thoái về tư tưởng, đạo đức, lối sống, sự xuống cấp về đạo đức xã hội, đạo đức nghề nghiệp… cũng đặt ra yêu cầu có giải pháp tổng thể
cho việc xây dựng đội ngũ cán bộ mới đủ năng lực, trình độ, “tài – đức” quản trị
đất nước trong thời kỳ mới Không ít cán bộ vận dụng các chủ trương, chính sách của Đảng và Nhà nước có lúc còn tùy tiện, gây khó khăn cho người dân;
giải quyết công việc cho dân theo kiểu “ban ơn”, “ban phát”, chưa làm tròn
chức trách, nhiệm vụ của “người đầy tớ trung thành của Nhân dân” Một số cán
bộ còn thiếu bình đẳng, thiếu tôn trọng dân, chưa thực sự thể hiện mối quan hệ giữa người phục vụ và người được phục vụ Một số cán bộ tỏ thái độ quan liêu, hách dịch, cửa quyền khi giải quyết công việc, còn hiện tượng đùn đẩy, né tránh trách nhiệm; chưa thực hiện nhiệm vụ trách nhiệm, tận tụy Một số cơ quan, đơn
vị còn có biểu hiện mất đoàn kết nội bộ, bè phái, ghen ghét, đố kị, không hợp tác với nhau trong quá trình thực hiện nhiệm vụ
Nhận diện những bất cập về đạo đức công vụ của đội ngũ cán bộ, đảng viên nói riêng và đội ngũ công chức nói chung, Nghị quyết Trung ương 4 khóa
Trang 10XI đã nhấn mạnh: “Một bộ phận không nhỏ cán bộ, đảng viên, trong đó có
những đảng viên giữ vị trí lãnh đạo, quản lý, kể cả một số cán bộ cao cấp, suy thoái về tư tưởng chính trị, đạo đức, lối sống với những biểu hiện khác nhau về
sự phai nhạt lý tưởng, sa vào chủ nghĩa cá nhân ích kỷ, cơ hội, thực dụng, chạy theo danh lợi, tiền tài, kèn cựa địa vị, cục bộ, tham nhũng, lãng phí, tùy tiện, vô nguyên tắc”.
2.2 Một số vấn đề đặt ra đối với đạo đức trong ra quyết định lãnh đạo hiện nay
Với vai trò là linh hồn của tổ chức trong hoạt động công vụ nói chung và các tổ chức khác nói riêng, trong bối cảnh hiện nay, một số vấn đề cần đặt ra đối với đạo đức trong ra quyết định lãnh đạo
Thứ nhất, lãnh đạo sự thay đổi trong bối cảnh toàn cầu hóa.
Bối cảnh toàn cầu hóa tác động mạnh mẽ đến lĩnh vực tổ chức và lãnh đạo, quản lý xã hội, tạo ra những thay đổi như: mở rộng môi trường lãnh đạo, quản lý; gia tăng tính phức tạp (do hội nhập, mở cửa, phát triển kinh tế thị trường); thay đổi quan điểm hành chính (từ quan liêu sang trách nhiệm, từ quản chế sang phục vụ, sử dụng công nghệ thông tin); thúc đẩy xu thế phân quyền của chính phủ; nhiều chủ thể tham gia quyết sách; thay đổi hệ thống chức năng công cộng của chính phủ; thách thức vai trò lãnh đạo và đặt ra yêu cầu cao về phẩm chất và năng lực của người lãnh đạo, quản lý
Để lãnh đạo sự thay đổi trong môi trường luôn thay đổi và biến động không ngừng, đòi hỏi người lãnh đạo cần xác định rõ: mục tiêu cần đạt được; khả năng thực tế; khả năng tạo ra sự thay đổi; khả năng thu hút cán bộ, công chức tham gia quản lý sự thay đổi và bảo đảm cho họ trước sự thay đổi Người lãnh đạo muốn quản trị tốt trước sự thay đổi của bối cảnh cần tổng hợp rất nhiều
kỹ năng trong đó đề cao những phẩm chất và kỹ năng cần thiết như: kỹ năng hoạch định tầm nhìn, kỹ năng xác định vấn đề, kỹ năng động viên người khác,
kỹ năng quản lý bản thân và người khác, kỹ năng huy động nguồn lực…
Thứ hai, xác định tầm nhìn chiến lược đối với người lãnh đạo.