TIỂU LUẬN xây dựng phong cách tư duy hồ chí minh cho học viên đào tạo sỹ quan cấp phân đội bậc đại học ở trường sĩ quan lục quân 1 hiện nay

Phong cách và phong cách tư duy Hồ Chí Minh là một bộ phận quan trọng trong toàn bộ di sản vô giá mà Người đã để lại cho dân tộc ta và toàn thể nhân loại. Phong cách của Người, trong đó có phong cách tư duy đã làm nên nét đặc sắc trong tư tưởng Hồ Chí Minh. Vì vậy, nghiên cứu tư tưởng Hồ Chí Minh không thể không nghiên cứu phong cách của Người, trong đó có phong cách tư duy. Chính nét đặc sắc trong phong cách tư duy của Hồ Chí Minh đã giúp Người vận dụng sáng tạo và thành công chủ nghĩa Mác Lênin ở nước ta. Vì thế, tìm hiểu phong cách tư duy Hồ Chí Minh, chỉ ra bản chất, đặc trưng của phong cách tư duy ấy có ý nghĩa lý luận và thực tiễn hết sức to lớn đối với chúng ta hiện nay. Đồng thời, tìm hiểu nghiên cứu phong cách tư duy Hồ Chí Minh còn góp phần từng bước xây dựng phong cách tư duy khoa học, cũng như nâng cao trình độ tư duy lý luận cho học viên đào tạo để trở thành những cán bộ lãnh đạo, chỉ huy trong Quân đội. Vì vậy, tôi chọn đề tài: “Xây dựng phong cách tư duy Hồ Chí Minh cho học viên đào tạo sỹ quan cấp phân đội bậc đại học ở Trường Sĩ quan Lục quân 1 hiện nay” làm đề tài tiểu luận học phần “Phương pháp cách mạng và phong cách Hồ Chí Minh”.

Trang 1

MỤC LỤC

2 1 Khái niệm, bản chất, đặc trưng phong cách tư duy Hồ Chí Minh 3

6 2 Thực trạng xây dựng phong cách tư duy Hồ Chí Minh của học

viên đào tạo sỹ quan cấp phân đội bậc đại học ở Trường Sĩ quan

Lục quân 1 hiện nay

21

10 3 Một số giải pháp cơ bản xây dựng phong cách tư duy Hồ Chí

Minh của học viên đào tạo sỹ quan cấp phân đội bậc đại học ở

Trường Sĩquan Lục quân 1 hiện nay

13 3.3 Thường xuyên tổng kết thực tiễn công tác giáo dục đào tạo, không

ngừng đổi mới nội dung phương pháp trong xây dựng phong cách tư

Trang 2

tư tưởng Hồ Chí Minh Vì vậy, nghiên cứu tư tưởng Hồ Chí Minh không thể khôngnghiên cứu phong cách của Người, trong đó có phong cách tư duy Chính nét đặc sắctrong phong cách tư duy của Hồ Chí Minh đã giúp Người vận dụng sáng tạo và thànhcông chủ nghĩa Mác - Lênin ở nước ta Vì thế, tìm hiểu phong cách tư duy Hồ ChíMinh, chỉ ra bản chất, đặc trưng của phong cách tư duy ấy có ý nghĩa lý luận và thựctiễn hết sức to lớn đối với chúng ta hiện nay Đồng thời, tìm hiểu nghiên cứu phongcách tư duy Hồ Chí Minh còn góp phần từng bước xây dựng phong cách tư duy khoahọc, cũng như nâng cao trình độ tư duy lý luận cho học viên đào tạo để trở thànhnhững cán bộ lãnh đạo, chỉ huy trong Quân đội.

Vì vậy, tôi chọn đề tài: “Xây dựng phong cách tư duy Hồ Chí Minh cho học viên đào tạo sỹ quan cấp phân đội bậc đại học ở Trường Sĩ quan Lục quân 1 hiện nay” làm đề tài tiểu luận học phần “Phương pháp cách mạng và phong cách Hồ Chí Minh”.

NỘI DUNG

1 Khái niệm, bản chất và đặc trưng phong cách tư duy Hồ Chí Minh

1.1 Khái niệm phong cách tư duy Hồ Chí Minh

1.1.1 Về phong cách và phong cách tư duy

Trang 3

Khái niệm phong cách có nguồn gốc từ tiếng Latinh là Stylus, tiếng Hy Lạp làStylos Ở phương Tây khái niệm phong cách đã được đề cập từ lâu và thường đượchiểu như một hiện tượng độc đáo, cá biệt trong văn học nghệ thuật Theo “Từ điểntiếng Nga”, do nhà xuất bản “Tiếng Nga” ấn hành bằng tiếng Nga năm 1984, phongcách được hiểu với ý nghĩa sau:

1 Tổng thể các dấu hiệu đặc trưng nghệ thuật của một thời đại, một xu hướnghoặc một bút pháp cá nhân của người nghệ sỹ; hoặc tổng thể các dấu hiệu đặc trưng,đặc biệt, những thuộc tính của riêng ai đó khác với người khác

2 Tổng thể các phương pháp sử dụng công cụ ngôn ngữ đặc trưng của một nhàvăn, một tác phẩm nào đó

3 Thể hiện nét đặc sắc có tính chất chức năng của ngôn ngữ nghệ thuật

4 Cách thức thực hiện những biện pháp riêng của mình

5 Cách thể hiện mình như cách nói, cách mặc… 1

Theo “Từ điển triết học” do Nhà xuất bản Tiến bộ Mát-xcơ-va ấn hành năm

1975, khái niệm phong cách cũng chỉ được hiểu chủ yếu trong lĩnh vực văn học, nghệthuật

Trong “Đại từ điển tiếng Việt” do Nhà xuất bản Văn hóa - Thông tin ấn hànhnăm 1999, khái niệm phong cách được hiểu theo các nghĩa sau:

1 Vẻ riêng trong lối sống, làm việc của một người hay một hạng người nào đó

2 Phiên dạng của ngôn ngữ có những đặc điểm trong lựa chọn, kết hợp và tổchức các phương pháp ngôn ngữ liên quan tới giao tiếp

3 Toàn bộ các thủ pháp sử dụng phương tiện ngôn ngữ đặc trưng cho từng nhàvăn, tác phẩm, thể loại

4 Việc lựa chọn các phương tiện ngôn ngữ theo nguyên tắc tu từ

Trong cuốn “Phương pháp và phong cách Hồ Chí Minh”, tác giả cho rằng,

phong cách không chỉ được hiểu theo nghĩa hẹp chỉ giới hạn trong văn học nghệ thuật

mà “còn được hiểu theo nghĩa rộng tức là lề lối, cung cách, cách thức, phong thái,phong độ và phẩm cách đã trở thành nề nếp ổn định của một người hay một lớpngười, được thể hiện trong tất cả các mặt hoạt động như lao động, học tập, sinh hoạt,

1 Từ điển tiếng Nga, tập 4, NXB “Tiếng Nga”, M, 1984, tr 266

Trang 4

ứng xử, diễn đạt (nói và viết)… tạo nên những giá trị, những nét riêng biệt của chủthể đó”2

Như vậy, phong cách có thể được hiểu theo nghĩa hẹp chỉ giới hạn trong vănhọc, nghệ thuật và theo nghĩa rộng được thể hiện trong tất cả các mặt hoạt động củacon người Với nghĩa rộng như vậy thì tác phong làm việc, tác phong công tác chỉ làmột bộ phận trong của phong cách con người nói chung Vì vậy, tác phong nhìnchung đều được hiểu là lối làm việc và cách sống riêng của mỗi người hay sinh hoạtcủa một số nghề nghiệp, tổ chức Như vậy, đề cập tới tác phong chủ yếu là đề cậpcách sống, đặc trưng sinh hoạt, lối làm việc, còn phong cách là nét riêng được thểhiện trong tất cả các mặt hoạt động của con người Do vậy, yêu cầu đối với phongcách của học viên đào tạo bậc đại học sẽ bao gồm nhiều nội dung khác nhau chứkhông chỉ là phong cách làm việc, phong cách công tác

Song dù được hiểu theo nghĩa hẹp hay rộng thì phong cách luôn là cái riêng, độc đáo có tính hệ thống, ổn định và đặc trưng của chủ thể đó Tất nhiên, phong cách

của một người luôn bị ảnh hưởng bởi các nhân tố như truyền thống văn hóa, lối sống,thói quen, điều kiện sống, sự trải nghiệm thực tiễn, dấu ấn cá nhân… Phong cáchkhông được sinh ra bẩm sinh mà được hình thành bởi sự phấn đấu, rèn luyện, trau dồikhông ngừng của chủ thể

Vậy phong cách tư duy là gì? Phong cách tư duy là những đặc điểm riêng có tính hệ thống, ổn định trên cơ sở của một cách thức thực hiện phương pháp tư duy của một người nào đó.

Vì vậy, trong phong cách tư duy có sự thống nhất giữa cách thức thực hiệnphương pháp tư duy và nội dung, kết quả của tư duy Cũng vì lẽ đó phong cách tưduy bao giờ cũng được thể hiện ra thành những biểu hiện đặc trưng cụ thể Do vậy,phong cách tư duy có quan hệ mật thiết với phương pháp tư duy, nhưng không đồngnhất với nó Vì phương pháp tư duy khác phong cách tư duy ở chỗ, nó là một hệthống các nguyên tắc, xuất phát từ các quy luật tồn tại, vận động của bản thân sự vật,hiện tượng, được con người nhận thức, vận dụng để định hướng, điều chỉnh hoạtđộng nhận thức cũng như hoạt động thực tiễn của mình, nhằm biến đổi sự vật, hiện

2Đặng Xuân Kỳ, “Phương pháp và phong cách Hồ Chí Minh”, Nxb CTQG, H 1998, tr 154.

Trang 5

tượng theo mục đích đã định Phương pháp biện chứng duy vật là phương pháp phổbiến nhất, khoa học nhất, hiện chưa có phương pháp khoa học nào vượt qua phươngpháp này Vì vậy, hiện nay phương pháp duy vật biện chứng vẫn là phương pháp duynhất giúp con người hoạt động nhận thức và hoạt động thực tiễn có hiệu quả nhất.Chính cách vận dụng phương pháp tu duy để định hướng, điều chỉnh hoạt động nhậnthức cũng như hoạt động thực tiễn sẽ là cơ sở để tạo nên phong cách tư duy Vì vậy,

có thể có nhiều phong cách tư duy khác nhau ở những người khác nhau, mặc dù ở họ

có chung một phương pháp tư duy Vì lẽ đó mà nói tới phong cách tư duy là nói đếnnét độc đáo, nét cá nhân, nét riêng tư duy của ai đó

1.1.2 Phong cách tư duy Hồ Chí Minh

Phong cách tư duy Hồ Chí Minh là một bộ phận quan trọng trong di sản tưtưởng của Người nhưng còn chưa được nghiên cứu nhiều Tác giả Cao Thái trong bài

“Những nét đặc sắc trong phong cách tư duy Hồ Chí Minh” (Tạp chí triết học số2/1980), đã bước đầu phác thảo những nét lớn của phong cách tư duy Hồ Chí Minh:

Tư duy Hồ Chí Minh vượt lên mọi thành kiến tư tưởng; có sự thống nhất giữa tìnhcảm cách mạng và lý trí khoa học; gắn lý luận với thực tiễn; tổng kết kinh nghiệm đểlàm giàu tri thức Phạm Văn Đồng trong cuốn “Hồ Chí Minh một con người, một dântộc, một thời đại” đã đề cập tới phong cách tư duy Hồ Chí Minh ở những nét sau: gắn

lý luận cách mạng với thực tiễn cách mạng; tính hệ thống; diễn đạt giản đơn, sáng tỏ,

dễ hiểu, dễ nhớ, có sự thuyết phục mạnh mẽ

Tác giả Song Thành trong bài: “Theo phong cách Hồ Chí Minh” (tạp chí Cộngsản số 6/1987) và các tác giả trong cuốn “Phương pháp và phong cách Hồ Chí Minh”đều thống nhất nêu nét đặc trưng của phong cách tư duy Hồ Chí Minh: Độc lập, tựchủ, sáng tạo

Qua nghiên cứu thấy rằng, phong cách tư duy Hồ Chí Minh là một bộ phận

quan trọng tạo nên phong cách của Người, đấy là phong cách tư duy độc lập, tự chủ, sáng tạo, thiết thực gắn với thực tiễn đất nước và thời đại Chính nét đặc sắc

này đã làm cho phong cách tư duy của người vừa mang tính thời đại, vừa có tínhdân tộc, vừa có giá trị phổ biến bền vững, vừa có tính độc đáo với sắc thái rấtriêng Hồ Chí Minh

Trang 6

1.2 Bản chất phong cách tư duy Hồ Chí Minh

Từ các nội dung cơ bản mà các tác giả trên đã đề cập cho thấy, bản chất phongcách tư duy của Hồ Chí Minh là phong cách tư duy độc lập, tự chủ, sáng tạo, thiếtthực gắn với thực tiễn đất nước và thời đại Tinh thần độc lập, tự chủ trong tư duy HồChí Minh là không bắt chước, không phụ thuộc, không theo đuôi, không an phậntrong suy nghĩ và cả trong hành động

Trước Hồ Chí Minh, chưa có một ai kể cả Trương Công Định, Phân Bội Châu,Tống Duy Tân, Phan Chu Trinh phân biệt được sự khác nhau giữa thực dân Pháp vớinhân dân lao động Pháp Vì vậy, với họ cách mạng là chống lại người Pháp nóichung Hồ Chí Minh với tư duy độc lập tự chủ khi đó đã biết vượt lên trên lập trườngcủa tất cả các giai tầng như: giai cấp phong kiến thất thế (Phan Đình Phùng), giai cấpnông dân (Hoàng Hoa Thám) Giai cấp tư sản dân tộc (NguyễnThái Học)… để đứngtrên lập trường giai cấp công nhân mà nhìn nhận vấn đề Phan Bội Châu chỉ nhìn thấymâu thuẫn mầu da, giữa châu Á và châu Âu; Phan Chu Trinh lại muốn “nhờ Pháp”giúp đánh phong kiến Nguyễn Ái Quốc với tư duy độc lập tự chủ đã sớm nhận thức

rõ chủ nghĩa đế quốc là kẻ thù chung của các dân tộc bị áp bức, của giai cấp vô sảntoàn thế giới “…dù màu da có khác nhau, trên đời này chỉ có hai giống người: giốngngười bóc lột và giống người bị bóc lột Mà cũng chỉ có một mối tình hữu ái là thật

mà thôi: tình hữu ái vô sản.”3 Cũng từ nhận thức như vậy mà ngay từ năm 1921,Nguyễn Ái Quốc đã hiểu rõ mối quan hệ biện chứng giữa phong trào cách mạng ởchâu Á với phong trào cách mạng ở châu Âu: “Ngày mà hàng trăm triệu nhân dânchâu Á bị tàn sát và áp bức thức tỉnh để gạt bỏ sự bóc lột đê tiện của một bọn thựcdân lòng tham không đáy, họ sẽ hình thành một lực lượng khổng lồ, và trong khi thủtiêu một trong những điều kiện tồn tại của chủ nghĩa tư bản là chủ nghĩa đế quốc, họ

có thể giúp đỡ những người anh em mình ở phương Tây trong nhiệm vụ giải phónghoàn toàn.”4

Với tư duy độc lập, tự chủ đã làm cơ sở cho tư duy của Người trở nên sáng tạo.Những sáng tạo trong tư duy Hồ Chí Minh là sáng tạo trên nền thực tiễn cách mạng

Vì vậy, cùng với tính sáng tạo thì tư duy của Người luôn thiết thực và gắn với thực

3 Hồ Chí Minh: Toàn tập, Nxb CTQG, H 2011, tập 1, tr 287.

Trang 7

tiễn đất nước và thời đại Hồ Chí Minh không chỉ độc lập, tự chủ trong tư duy mà cònrất sáng tạo Trong “Những luận cương về vấn đề dân tộc và thuộc địa”, Lênin đã chỉ

rõ, cách mạng giải phóng dân tộc là một bộ phận của cách mạng vô sản và nhữngngười cộng sản phải có nhiệm vụ giúp đỡ phong trào giải phóng dân tộc Hồ ChíMinh đã tiếp thu, vận dụng và không chỉ dừng ở đó Người còn phát triển sáng tạovới luận điểm: cách mạng giải phóng dân tộc cần chủ động và có thể giành thắng lợitrước cách mạng vô sản ở chính quốc và bằng thắng lợi đó, tác động mạnh mẽ tớicách mạng vô sản ở chính quốc Cho nên, trong bài phát biểu tại phiên họp thứ 8 Đạihội lần thứ V Quốc tế Cộng sản ngày 23/6/1924 Hồ Chí Minh đã “phê phán” một sốđảng viên chưa thấm nhuần quan hệ sâu sắc giữa vô sản chính quốc và vô sản ở cácnước thuộc địa Đồng thời Người chỉ rõ: “… hiện nay nọc độc và sức sống của conrắn độc tư bản chủ nghĩa đang tập trung ở các nước thuộc địa hơn là ở chính quốc”5.Mặc dù vậy, ngay cả khi đó Nguyễn Ái Quốc - Hồ Chí Minh vẫn thể hiện rõ tính độclập, tự chủ trong nhận thức và đặc biệt là trong hoạt động cách mạng: “Và muốnđược giải phóng, các dân tộc chỉ có thể trông cậy vào mình, trông cậy vào lực lượngcủa bản thân mình”6 Với tư duy độc lập, tự chủ, Hồ Chí Minh đã thấy rõ tính chủđộng tích cực, sự tự lập của các dân tộc thuộc địa trong việc lật đổ chủ nghĩa thực dân

để tự giải phóng mình, tất nhiên phải biết tranh thủ thời cơ và sự giúp đỡ quốc tế Vìvậy, trong “Tuyên ngôn của hội liên hiệp thuộc địa”, Người đã viết: “Vận dụng côngthức của Các Mác, chúng tôi xin nói với anh em rằng, công cuộc giải phóng anh emchỉ có thể thực hiện được bằng sự nỗ lực của bản thân anh em.”7 Độc lập, tự chủ,sáng tạo không chỉ trong tư duy mà cả trong hành động cách mạng, trong kháng chiếnchống xâm lược và trong xây dựng đất nước - đây là nét bản chất rất Hồ Chí Minh.Năm 1946 khi trả lời các phóng viên nước ngoài về vấn đề: Việt Nam có nhận được

sự giúp đỡ từ bên ngoài không? Có sợ bị nước ngoài thống trị không? Hồ Chí Minh

đã nói: Độc lập của Việt Nam là nhờ lực lượng của Việt Nam Bởi vì, chúng tôi baogiờ cũng trông ở sức mình Chúng tôi không sợ ai cả Không nước nào có thể thốngtrị được chúng tôi Đặc biệt, chúng ta phải thấy rằng chính tư duy độc lập, tự chủ,

6 Trần Dân Tiên, “Những mẩu chuyện về cuộc đời hoạt động của Hồ Chủ Tịch”, Nxb CTQG, H 2015, tr 31.

Trang 8

sáng tạo đã giúp Hồ Chí Minh cùng Đảng ta chèo lái con thuyền cách mạng ViệtNam đi giữa hai ngọn sóng Xô - Trung trong thập kỷ 60.

Tính thiết thực trong tư duy Hồ Chí Minh thể hiện rất rõ sau cách mạng thángtám năm 1945, Người đã tìm mọi cách để ngăn chặn một cuộc chiến tranh có thể xẩy

ra Người “đã sử dụng đến mức tối đa sự mềm dẻo xung quanh tấm thảm xanh đểthăm dò những khả năng cho một giải pháp hòa bình có thể thực hiện được bằng thỏahiệp”8 Người đã tham dự và chỉ đạo ký hiệp định sơ bộ ngày 6/3/1946, hòa đàmPhôngtennơblô từ 4/7 đến 4/9/1946, Người đã sẵn sàng đi tới một giải pháp khôngbạo lực, đến một nền hòa bình thương lượng Nhưng khi thực dân Pháp gây hấn ởHải Phòng thì người có thái độ kiên quyết: “Chúng ta muốn hoà bình, chúng ta phảinhân nhượng Nhưng chúng ta càng nhân nhượng, thực dân Pháp càng lấn tới, vìchúng quyết tâm cướp nước ta lần nữa! Không! Chúng ta thà hy sinh tất cả, chứ nhấtđịnh không chịu mất nước, nhất định không chịu làm nô lệ.”9

Nhưng tính thiết thực không loại trừ tính sáng tạo, không loại trừ sự nhìn xa,trông rộng ở Hồ Chí Minh Bởi lẽ, ngay cả trong đấu tranh chống thực dân PhápNgười vẫn tìm cách duy trì quan hệ hữu nghị với nhân dân Pháp Đối với nhân dân

Mỹ Người cũng có thái độ như vậy Rõ ràng là đứng trước nhũng vấn đề cấp báchcần giải quyết, nhưng Hồ Chí Minh vẫn nhìn rõ là sau chiến tranh cần có sự hợp tác,quan hệ hữu nghị để phát triển kinh tế, chính trị và khắc phục hậu quả chiến tranh

Phong cách tư duy thiết thực gắn liền với thực tiễn đất nước đã giúp Hồ ChíMinh rất sáng tạo trong vận dụng và phát triển những nguyên lý của chủ nghĩa Mác -

lê nin Mọi suy nghĩ của Người luôn xuất phát từ những điều kiện, hoàn cảnh lịch sử

cụ thể Vì vậy, khi đề cập tới việc phát triển phong trào cách mạng ở phương Đông,

Hồ Chí Minh luôn lưu ý ban phương Đông của quốc tế cộng sản rằng: “Nói chung thìcác dân tộc Phương Đông đều giàu tình cảm, và đối với họ một tấm gương sống còn

có giá trị hơn một trăm bài diễn văn tuyên truyền”10 Tính thiết thực, gắn với thực tiễn

là nét đặc trưng nội tại của phong cách tư duy độc lập, sáng tạo của Hồ Chí Minh.Điều này thể hiện rất rõ trong toàn bộ cuộc đời hoạt động cách mạng của Người

8 Chủ tịch Hồ Chí Minh - Anh hùng giải phóng dân tộc, nhà văn hóa lớn, Nxb KHXH, H 1995, tr 94.

Trang 9

Tính thiết thực, luôn gắn với thực tiễn đất nước và thời đại trong phong cách tưduy Hồ Chí Minh, Người luôn luôn đứng trên “mảnh đất thực tiễn” cách mạng ViệtNam, trên nền của văn hóa dân tộc nói riêng, văn hóa phương Đông nói chung để vậndụng chủ nghĩa Mác - Lênin Vì thế, ngay từ khi còn đang hoạt động cách mạng ởnước ngoài, Nguyễn Ái Quốc đã từng viết: “Mác đã xây dựng học thuyết của mìnhtrên một triết lý nhất định của lịch sử, nhưng lịch sử nào? Lịch sử châu Âu Mà châu

Âu là gì? Đó chưa phải là toàn thể nhân loại… Xem xét lại chủ nghĩa Mác về cơ sởlịch sử của nó, củng cố nó bằng dân tộc học phương Đông… dù sao thì cũng khôngthể cấm bổ sung “cơ sở lịch sử” của chủ nghĩa Mác bằng cách đưa thêm vào đónhững tư liệu mà Mác ở thời mình không thể có được”11

Điều đó cho thấy, Nguyễn Ái Quốc - Hồ Chí Minh, không muốn dựng lên bứchàng rào Đông - Tây mà với phong cách tư duy độc lập, tự chủ, sáng tạo, thiết thực,gắn với thực tiễn đất nước và thời đại đã đem lại nội dung và hình thức dân tộc cho chủnghĩa Mác - Lênin Vì vậy, Hồ Chí Minh luôn luôn căn dặn cán bộ, đảng viên phải biếtxuất phát từ thực tiễn nước ta để đề ra chủ trương, đường lối đúng, tránh giáo điều, rậpkhuôn, máy móc Người phê phán những người “Thấy người ta làm thế nào cũng mộtmực bắt chước làm theo thế ấy, thí dụ: nghe người ta nói giai cấp đấu tranh, mình cũng

ra khẩu hiệu giai cấp đấu tranh, mà không xét hoàn cảnh nước mình như thế nào đểlàm cho đúng”12

Tư duy độc lập, tự chủ, sáng tạo, thiết thực, gắn với thực tiễn đất nước và thờiđại của Hồ Chí Minh còn thể hiện, Người luôn luôn biết đề xuất ý kiến mới, dám từ

bỏ lối mòn quen thuộc trong cách nghĩ, cách nhìn và dám nhận lấy trách nhiệm khaiphá con đường nhận thức mới Chẳng hạn, Người đã thẳng thắn phê bình Đảng cộngsản Pháp và các Đảng cộng sản khác ở châu Âu chưa thực hiện tốt “Luận cương củaLênin về vấn đề dân tộc và thuộc địa”, “chưa giúp được nhiều cho phong trào cáchmạng ở các nước thuộc địa”13 Vì vậy mà thái độ của Người đối với cái cũ và cái mớicũng rất rõ ràng, đúng đắn, dứt khoát Đối với cái cũ, nếu thực tiễn chỉ ra là sai thìNgười sẵn sàng vứt bỏ Cái cũ, nếu còn phù hợp thì Người kiên quyết kế thừa, lọc bỏ,

Trang 10

bổ sung phát triển: Cái cũ mà xấu thì bỏ, cái cũ không xấu nhưng gây phiền phức thìphải sửa đổi, bổ sung cho phù hợp với điều kiện mới Cho nên, Hồ Chí Minh đã từngviết: “Tuy Khổng Tử là phong kiến và tuy trong học thuyết của Khổng Tử có nhiềuđiều không đúng xong những điều hay trong đó thì chúng ta nên học”14 Chính phongcách tư duy, độc lập, tự chủ, sáng tạo, thiết thực gắn với thực tiễn đất nước và thờiđại giúp Hồ Chí Minh biết tìm ra cái mới phù hợp với thực tiễn, biết phát triển nhữngluận điểm, những tư tưởng cũ trong điều kiện mới

Nhờ có tư duy độc lập, tự chủ, sáng tạo, thiết thực, gắn với thực tiễn đất nước

và thời đại mà Hồ Chí Minh đã giải quyết đúng đắn mối quan hệ giữa truyền thống vàhiện đại, giữa kế thừa và đổi mới Hồ Chí Minh cũng không chỉ dừng lại ở đó mà cònluôn nhậy bén với cái mới và ủng hộ cái mới Vì thế, Người đã chủ động phát độngphong trào “Người tốt, việc tốt”, đồng thời viết báo phổ biến gương người tốt việctốt… Tính thiết thực gắn với thực tiễn đất nước và thời đại trong phong cách tư duy

Hồ Chí Minh còn thể hiện rõ ở chỗ Người luôn luôn tổng kết kinh nghiệm để làmgiàu tri thức của mình, để đảm bảo sự thống nhất giữa lý luận và thực tiễn

Khi luận giải nguyên tắc thống nhất giữa lý luận và thực tiễn cũng như tầmquan trọng của việc quán triệt nguyên tắc này, cũng như về vai trò của lý luận HồChí Minh đã dùng các hình ảnh so sánh: “Lý luận cũng như cái tên (hoặc viên đạn).Thực hành cũng như cái đích để bắn Có tên mà không bắn hoặc bắn lung tung cũngnhư không có tên” “Lý luận cốt là để áp dụng vào công việc thực tế Lý luận màkhông áp dụng vào thực tiễn là lý luận suông Dù xem được hàng ngàn, hàng vạnquyển sách lý luận, nếu không biết đem ra thực hành, thì khác nào một cái hòm đựngsách” “Lý luận như cái kim chỉ nam, nó chỉ phương hướng cho chúng ta trong côngviệc thực tế Không có lý luận thì lúng túng như nhắm mắt mà đi” “Làm mà không

có lý luận thì không khác gì đi mò trong đêm tối, vừa chậm chạp vừa hay vấp váp”15

Như vậy, Hồ Chí Minh đã kế thừa và vận dụng hết sức tài tình kiểu tư duybằng hình ảnh của Việt Nam và phương Đông Cho nên, dù vấn đề phức tạp, khó hiểuhay vấn đề giản đơn, Người đều có thể dùng hình ảnh so sánh để dễ hiểu, dễ nhớnhưng không thô thiển

Trang 11

1 3 Đặc trưng cơ bản của phong cách tư duy Hồ Chí Minh

1.3.1 Hồ Chí Minh luôn luôn vượt lên trên mọi thành kiến tư tưởng.

Khác với tất cả những nhà yêu nước đương thời lúc đó, Hồ Chí Minh có mộttinh thần độc lập và một năng lực làm chủ bản thân rất cao Để có điều kiện đi ranước ngoài, người thanh niên Nguyễn Tất Thành đã sãn sàng làm việc, kể cả lao độngchân tay Chọn con đường đó, không phải vì anh muốn lập dị mà vì suy nghĩ độc lậpcũng như những điều kiện và hoàn cảnh riêng mình Hồi đó, đi tìm lực lượng tinhthần và vật chất ở nước ngoài để cứu dân, cứu nước là xu hướng thịnh hành của cácnhà yêu nước và Nhật Bản đã trở thành một tấm gương có sức hấp dẫn đặc biệt.Nhưng Nguyễn Tất Thành đã khước từ các vị tiền bối muốn đưa anh đi theo conđường Đông du Anh đã tự chọn con đường cho riêng mình: quyết đi sang châu Âu,tới đất nước của chính kẻ thù đang dày xéo lên tổ quốc mình Anh muốn tìm hiểuxem đằng sau những từ ngữ rất đẹp - “tự do”, “bình đẳng”, “bác ái” là gì?

Trả lời câu hỏi: vì sao anh sang châu Âu của phóng viên báo Đoàn Kết, cơquan ngôn luận của Đảng cộng sản Ý (năm 1921), anh nói: Ở Việt Nam có nhữngngười lính lê dương do Poăngcarê gửi sang để cải huấn Những người lính lê dươngnày đọc đủ thứ Họ là những kẻ chống đối về bản chất Họ cho tôi đọc các báo Pháp,

vì thế tôi nảy ra ý định sang xem “Mẫu quốc” ra sao và tôi đã tới Pa ri Câu trả lờitrên đã hé mở cho chúng ta thấy khuynh hướng chống áp bức, chống thực dân củaanh Nguyễn lúc đó như thế nào Để thực hiện mục tiêu của mình, anh đã ra đi vàkhông có một trở lực nào có thể ngăn nổi Chúng ta còn nhớ, thời kỳ này nhân dân tachưa phân biệt được thực dân Pháp Họ gọi tất cả những người Pháp là bọn “bạchquỷ hôi tanh”, thậm chí không thèm dùng cả hàng hóa của Pháp! Nhưng những thànhkiến dân tộc và dư luận xã hội đó đã không ngăn được bước chân người thanh niênNguyễn Tất Thành

Khi chưa có ánh sáng của lý luận Mác lê nin, lại sống trong một xã hội thuộcđịa nửa phong kiến rất lạc hậu, nhưng Hồ Chí Minh đã có một cách nghĩ, một việclàm như thế thật hiếm có Ngay cho đến nay, khi chủ nghĩa Mác đã ra đời hơn mộtthế kỷ nhưng chủ nghĩa dân tộc tư sản không phải đã được gột sạch trong đầu óc củamột số người trong hàng ngũ cách mạng Lê nin đã từng phê phán tư tưởng cơ hội

Trang 12

của “Phái chủ nghĩa Mác chính thống”, viện cớ nền kinh tế tư bản chủ nghĩa ở nướcNga chưa phát triển nên cách mạng vô sản không có điều kiện để tiến hành Cáchmạng Nga phải chờ cho cách mạng vô sản ở các nước tư bản tiên tiến như Anh, Pháp,

Mỹ nổ ra trước thì mới có thể giành thắng lợi Hồ Chí Minh ngay từ năm 1921 đã phủnhận ý kiến cho rằng giai cấp vô sản Đông Dương chưa phát triển nên Đông Dươngchưa có thể tiếp thu chủ nghĩa cộng sản Hồ Chí Minh đã tiếp thu, vận dụng và pháttriển sáng tạo luận điểm trên của Lê nin và kiên quyết đấu tranh cho tư tưởng nàyđược thực hiện trên thực tế Người đã đề nghị “Đảng phải tuyên truyền chủ nghĩa xãhội trong tất cả các nước thuộc địa” Trên cơ sở phân tích những điều kiện lịch sử -

xã hội của Phương Đông, Hồ Chí Minh đã khẳng định chế độ cộng sản hoàn toàn cóthể thực hiện được ở châu Á và điều đó còn dễ hơn ở châu Âu

Trong tuyên ngôn độc lập năm 1945, Chủ tịch Hồ Chí Minh đã không ngầnngại trích dẫn bản tuyên ngôn độc lập của Mỹ (1776), bản tuyên ngôn nhân quyền vàdân quyền của cách mạng tư sản Pháp (1791) Tuy nhiên, Hồ Chí Minh không dừnglại ở đó mà đã “suy ra”, khẳng định quyền độc lập tự do và quyền bình đẳng các dântộc Trên phương diện tư tưởng - lý luận, khắc phục những thành kiến trong tư duythực chất là chống chủ nghĩa giáo điều - giáo điều sách vở trong việc học tập kinhnghiệm của nước ngoài

Phong cách tư duy Hồ Chí Minh trên phương diện này có ý nghĩa lý luận vàthực tiễn đặc biệt quan trọng Có thể nói, đồng thời với chủ nghĩa cơ hội phản bội,một nguyên nhân quan trọng khiến cho phong trào cộng sản và công nhân quốc tếdẫn đến khủng hoảng, làm cho một bộ phận của chủ nghĩa xã hội sụp đổ là do chủnghĩa giáo điều Với Hồ Chí Minh, Người bao giờ cũng giữ được một cái nhìn mới

mẻ trong sáng, một cách nghĩ độc lập, tự chủ vững vàng Không chịu làm nô lệ chonhững thành kiến và tư tưởng lạc hậu là điều kiện để có sáng kiến cho cách mạng

1.3.2 Ở Hồ Chí Minh, lý trí luôn gắn liền với những tình cảm trong sáng

Tư duy không phải như một máy tính hoạt động, chỉ tuân theo các quy luật đãxác định của toán học Trái lại, nó là một quá trình tư tưởng hết sức sinh động, trong

đó có sự tác động mạnh mẽ của yếu tố tình cảm

Trang 13

Ngay từ khi còn nhỏ, Hồ Chí Minh đã xúc động trước cảnh đau ốm, chết chóccủa những người dân bị Pháp bắt đi làm phu đắp đường Cửa Rào trên quê hươngmình Ở Đa ca, Người đã không cầm nổi nước mắt khi thấy những công nhân khuânvác bị nước cuốn trôi Người đã khóc khi nhớ tới cảnh đau lòng đó cũng diễn ra ởcảng Phan Rang Tới Mỹ, Người vô cùng đau xót khi thấy cảnh sống cơ cực củanhững người da đen sống ở Hắclem Người phẫn nộ trước những hành động cực kỳ

dã man của bọn phân biệt chủng tộc đã hành hình những người da đen và cả nhữngngười da trắng tiến bộ theo kiểu Lin xơ… Tiếp nhận truyền thống nhân nghĩa bao lanhư trời biển của dân tộc, đi tới đâu Người cũng chú ý tới những cảnh sống tráingược, giữa nhân dân lao động với bọn thống trị

Như ngọn đèn pha soi sáng, tình cảm trong sáng đã giúp Người quan sát và suynghĩ Trên con đường vạn dặm mà Bác đã qua, lòng yêu thương đồng bào, tổ quốc đãđược nâng lên từng bước, trở thành lòng yêu thương đối với tất cả những người cùngkhổ trên thế giới Những tri thức và tình cảm đó đã giúp Người nhanh chóng và chủđộng tiếp thu lý luận của chủ nghĩa Mác lênin Lòng yêu thương đồng bào, tổ quốc đãđưa Hồ Chí Minh đến với chủ nghĩa Lê nin và cũng chính lý luận cách mạng đó lạinâng cao thêm những tình cảm của Người, giúp Người thêm nghị lực để vượt quamọi khó khăn, gian khổ, lạc quan, tin tưởng vào sự nghiệp giải phóng dân tộc Trongmột bài báo viết về Đông Dương năm 1921, Người đã diễn tả niềm tin đó bằng mộthình ảnh sinh động: “Sự tàn bạo của chủ nghĩa tư bản đã chuẩn bị đất rồi, chủ nghĩa

xã hội chỉ còn làm cái việc gieo hạt giống của công cuộc giải phóng nữa thôi…Người Đông Dương tiến bộ một cách màu nhiệm và khi thời cơ cho phép họ sẽ biết

tỏ ra xứng đáng đối với những người thầy của họ”16

Hồ Chí Minh có một cách hiểu độc đáo về chủ nghĩa Mác Lê nin Với Người,

lý luận đó không chỉ bao gồm các quy luật, phạm trù, khái niệm trừu tượng và chỉthuộc về nhận thức lý trí Với Hồ Chí Minh học thuyết đó còn bao hàm cả tình nghĩa,Người nói: “Hiểu chủ nghĩa Mác Lê nin là phải sống với nhau có tình, có nghĩa Nếuthuộc bao nhiêu sách mà sống không có tình, có nghĩa thì sao gọi là hiểu chủ nghĩaMác Lê nin”17 Chủ nghĩa Mác Lê nin là chủ nghĩa nhân đạo cao cả nhất, là khoa học

Trang 14

lịch sử, là khoa học đối với con người Lịch sử sẽ chứng minh những kẻ nào đến vớikhoa học đó chỉ bằng lý trí thôi thì trước sau họ cũng sẽ rời bỏ con đường mình đãchọn Thực tế cho thấy không ít người vì thiếu một tình yêu trong sáng và mãnh liệtnên họ đã bị những lạc thú của cuộc sống cá nhân kéo ra khỏi con đường cách mạng,trở thành những kẻ đào ngũ đê hèn, thậm chí còn trở thành những kẻ phản bội nguyhại nhất cho sự nghiệp cách mạng của dân tộc và giai cấp Cốt lõi của tình cảm cáchmạng là đạo đức cách mạng Thấy rõ điều đó cho nên trong chương trình huấn luyệnnhững hạt nhân tích cực để đi đến thành lập chính đảng của giai cấp công nhân ở ViệtNam, Người đã đặt lên hàng đầu vấn đề “Tư cách người cách mạng” Người khuyêncán bộ phải “giữ chủ nghĩa cho vững”, phải “hy sinh”, phải “ít lòng tham về vậtchất”, đối “với từng người thì khoan thứ” còn bản thân “đối với đoàn thể thì nghiêm”,

và Hồ Chí Minh thường xuyên khuyên mỗi cán bộ, đảng viên phải rèn luyện mình đểxứng đáng là người đầy tớ thật trung thành của nhân dân

Không có tình cảm cách mạng mạnh mẽ thì không thể có sáng kiến cách mạng.Khi tình cảm đã giá lạnh thì trí tuệ cũng sẽ khô cằn Tình cảm sai lạc thì lý trí sẽ mấtphương hướng đó là điều tất nhiên Dường như nhìn thấy những nguy cơ của mộtđảng duy nhất cầm quyền, cũng như Lênin, Chủ tịch Hồ Chí Minh luôn luôn nhắcnhở cán bộ phải đề phòng chủ nghĩa cá nhân, chủ nghĩa công thần Người nói: “Mộtdân tộc, một đảng và mỗi con người, ngày hôm qua là vĩ đại, có sức hấp dẫn lớn,không nhất định ngày hôm nay và ngày mai vẫn được mọi người yêu mến và ca ngợinếu lòng dại không trong sáng nữa, nếu sa vào chủ nghĩa cá nhân”18

Nhưng tình cảm lại có những quy luật riêng của mình, nó thường đi đôi vớigiai đoạn nhận thức cảm tính, bồng bột, nhất thời và thiếu bền vững Song ở Hồ ChíMinh, những tình cảm rất mạnh mẽ bao giờ cũng chịu sự điều chỉnh hướng dẫn chặtchẽ của lý trí Sau sự kiện Phạm Hồng Thái ném bom ở Sa - Điện định giết tên toànquyền Mác - lanh và sự kiện một sinh viên bắn chết tên Ba - Đanh, Bác đã phê phán:

“Căm phẫn nhưng không tìm thấy một con đường đúng đắn, chỉ nghe theo tình cảm

mà làm như người không biết bơi nhảy xuống bể để hòng vớt kẻ chết đuối là một việcngây thơ…” Hồ Chí Minh kết luận: “để giải phóng tổ quốc, để thay đổi một chế độ,

Trang 15

những hành động cá nhân dù anh hùng đến đâu cũng không thể đi đến kết quả Chỉ cólực lượng của toàn dân mới có thể giải phóng được dân tộc” Từ những giọt nước mắtnóng hổi của Bác rơi trên luận cương của Lênin cho tới muôn vàn tình thương yêuNgười để lại trong Di chúc lịch sử đã nói lên cả cuộc đời của Hồ Chí Minh là mộttấm gương sáng ngời về đạo đức cách mạng, về sự thống nhất giữa lý trí và tình cảm.

1.3.3 Ở Hồ Chí Minh mỗi suy nghĩ đều hướng đến hành động cải tạo và xây dựng xã hội mới.

Tư duy đúng đắn tự nó bao giờ cũng hướng tới hành động cải tạo hiện thực, tuynhiên vấn đề là ở chỗ người ta có tự giác về điều đó hay không, người ta có xem đó làmột nguyên tắc phải tuân theo hay không? Chính Mác đã từng chỉ rõ một trongnhững hạn chế lớn nhất của tất cả các nhà triết học trước kia là chỉ biết cách giải thíchthế giới bằng cách này hay cách khác mà không chú ý tới vấn đề quan trọng hơn làcải tạo thế giới Tư tưởng thì không thể trực tiếp cải tạo được hiện thực, muốn cải tạohiện thực thì phải có con người sử dụng những lực lượng vật chất Nhưng tư tưởng cómột vai trò rất quan trọng trong việc cải tạo hiện thực Những tư tưởng tích cực sẽhướng dẫn con người hành động phù hợp với những quy luật phát triển khách quancủa lịch sử Hồ Chí Minh bao giờ cũng dựa trên thực tiễn sinh động của cuộc sống đểsuy nghĩ và hướng mọi suy nghĩ tới hành động cải tạo và xây dựng xã hội

Trong tham luận về vấn đề dân tộc và thuộc địa tại Đại hội lần thứ V của Quốc

tế cộng sản (1924), Người đã phân tích một cách hết sức sinh động những thủ đoạncủa chủ nghĩa đế quốc đã lợi dụng vấn đề dân tộc để chống phá cách mạng thế giới,đồng thời Người cũng đã nêu lên những nhiệm vụ cấp bách của các đảng cộng sản.Người nói: “thưa các đồng chí, báo chí của giai cấp tư sản Pháp hiểu rằng vấn đề dântộc và vấn đề thuộc địa không tách rời được Tôi cho rằng Đảng chúng tôi chưa hiểuđiều đó Những bài học ở miền Ruya, nơi mà binh lính bản xứ được phái đến trấn ápnhững công nhân Đức bị đói đã vây chặt những trung đoàn lính Pháp…” trong độiquân Phương Đông, trong đó binh lính được giao súng máy để “động viên tinh thần”binh lính Pháp đã mệt mỏi vì chiến tranh kéo dài và gian khổ Người nhấn mạnh: “Đề

ra những luận cương dài dằng dặc và thông qua những nghị quyết rất kêu để sau đạihội đưa vào viện bảo tàng như từ trước vẫn làm thì chưa đủ Chúng ta cần có biện

Trang 16

pháp cụ thể…”19 Sau đó Người đã nêu ra năm biện pháp thiết thực đề nghị Đại hộithông qua.

Theo Hồ Chí Minh muốn vận dụng có hiệu quả lý luận cách mạng thì phải biếtphân tích một cách cụ thể hoàn cảnh lịch sử, thấy rõ tính phổ biến và tính đặc thù củamỗi dân tộc Trong bài “Mấy ý nghĩa về vấn đề thuộc địa” Người viết: “tuy ngườidân bản xứ ở tất cả các thuộc địa đều là những người bị áp bức và bóc lột như nhau,nhưng trình độ văn hóa, kinh tế và chính trị giữa xứ này với xứ khác lại rất khácnhau Giữa An Nam với Công Gô, Ma ti ních hay Tân Đảo hoàn toàn không giốngnhau chút nào trừ sự cùng khổ… Tiếc thay một số đồng chí vẫn còn tưởng rằng mộtthuộc địa chẳng qua chỉ là một xứ mà trên là mặt trời; dưới là cát, vài cây dừa xanhvới mấy người khác màu da, thế thôi…”20

Điều đó chứng tỏ Người nắm rất vữngphương pháp phân tích biện chứng

Những tư tưởng sâu sắc và phong phú của Hồ Chí Minh thường ẩn dưới hìnhthức ngôn ngữ hết sức cô đọng, giản dị và được thể hiện trong chủ trương, kế hoạch,biện pháp cụ thể Nếu như cái khó khăn của việc nghiên cứu các tác phẩm kinh điểncủa C.Mác, Lênin là ở chỗ phải khám phá những kiến trúc tư tưởng tinh vi để rút raphương pháp luận chỉ đạo hành động cách mạng thì trái lại cái khó khăn của việcnghiên cứu các tác phẩm của Hồ Chí Minh phải đi từ những hình thức ngôn ngữ giản

dị, mộc mạc, từ những chủ trương, biện pháp, chương trình hành động cụ thể để nắmlấy những tư tưởng sâu sắc và phong phú của Người chứa đựng trong đó

1.3.4 Hồ Chí Minh luôn coi trọng điều kiện khách quan, phát huy tối đa nỗ lực chủ quan và tính tự giác cách mạng.

Nắm vững và xử lý đúng đắn mối quan hệ giữa quy luật khách quan và hoạtđộng có ý thức; giữa điều kiện khách quan với hành động cách mạng là một trongnhững vấn đề đặc biệt quan trọng trong tư duy lý luận mác xít Ph Ăng ghen trongthư gửi cho Đa ni en xơn, một nhà cách mạng Nga (1893) đã chỉ ra rằng “với nhữngđiều kiện quốc tế và trình độ phát triển trong nước rất thấp lúc đó (công xã nôngnghiệp) thì nước Nga không có khả năng nào khác ngoài sự phát triển tư bản chủnghĩa” Điều đó có nghĩa là mọi nỗ lực chủ quan chỉ có thể đạt được kết quả với

Trang 17

những điều kiện khách quan nhất định V.I Lênin đã từng phê phán nghiêm khắc

“Bệnh ấu trĩ tả khuynh” trong phong trào cộng sản châu Âu vào thập niên đầu thế kỷ

XX Người cũng đã phê phán chủ nghĩa giáo điều “bắt chước quá khứ một cách nôlệ” Lênin viết: “Tất cả bọn chúng đều xứng là người mác xít, nhưng chúng hiểu chủnghĩa Mác một cách mô phạm hết chỗ nói Chúng không hề biết một tý gì về điểmcăn bản trong chủ nghĩa Mác, tức là biện chứng cách mạng của chủ nghĩa Mác”21…

Ở đây Lê nin đã chỉ ra rằng, tư duy lý luận không chỉ thừa nhận tính quy luật chung

sự phát triển của lịch sử mà còn phải biết phát huy tính tích cực của nhân tố chủ quan

để đề ra cương lĩnh chiến lược cách mạng năng động sáng tạo

Trong Chánh cương vắn tắt của Đảng (1930) do Hồ Chí Minh soạn thảo đã ghi:Cách mạng Việt Nam đi từ “tư sản dân quyền cách mạng và thổ địa cách mạng đi tới

xã hội cộng sản” Sau này, các văn kiện của Đảng đã ghi là: cách mạng dân tộc dânchủ nhân dân tiến thẳng lên cách mạng xã hội chủ nghĩa, không qua chủ nghĩa tư bản

Nắm vững điều kiện của một quốc gia thuộc địa nửa phong kiến, làm cáchmạng theo con đường cách mạng tháng Mười, Hồ Chí Minh xác định sự nghiệp cáchmạng của nhân dân ta phải trải qua hai giai đoạn - giai đoạn đầu tiến hành cách mạnggiải phóng dân tộc và thực hiện một số nhiệm vụ dân chủ, giai đoạn sau tiến lên xâydựng đất nước theo con đường xã hội chủ nghĩa Giữa hai giai đoạn này không cómột hàng rào chính trị ngăn cách Sau khi miền Bắc được hoàn toàn giải phóng, nhậnđịnh về tình hình đất nước và xác định con đường đưa cách mạng tiến lên, Hồ ChíMinh đã khái quát: miền Bắc phải tiến dần lên chủ nghĩa xã hội, “Miền Bắc nhất địnhphải tiến lên chủ nghĩa xã hội mà đặc điểm to nhất của ta trong thời kỳ quá độ là từmột nước nông nghiệp lạc hậu tiến thẳng lên chủ nghĩa xã hội không phải kinh quagiai đoạn phát triển tư bản chủ nghĩa ”22

Khái quát nguyên nhân của cách mạng Việt Nam, Người viết: “Trong thời đại

đế quốc chủ nghĩa, ở một nước thuộc địa nhỏ, với sự lãnh đạo của giai cấp vô sản vàđảng của nó, dựa vào quần chúng nhân dân rộng rãi… Với sự ủng hộ của phong trào

21 Lênin: Mác - Ăng ghen, chủ nghĩa Mác, Nxb Tiến bộ, M (tiếng việt), 1976, tr 441.

Trang 18

cách mạng thế giới, trước hết là phe xã hội chủ nghĩa hùng mạnh, nhân dân nước đónhất định thắng lợi”23.

Về mối quan hệ giữa điều kiện khách quan với nỗ lực chủ quan, chúng ta cóthể dẫn ra nhiều bài nói và viết của Hồ Chí Minh đặc biệt là về mối quan hệ giữa chủnghĩa xã hội và chủ nghĩa cá nhân Người nói: “thắng lợi của chủ nghĩa xã hội khôngthể tách rời thắng lợi của cuộc đấu tranh trừ bỏ chủ nghĩa cá nhân”24 Xét trên phươngdiện tư duy khi giải quyết một vấn đề, ở Hồ Chí Minh đã hình thành một nếp suynghĩ dựa trên những yếu tố sau:

Một là, xác định mục tiêu và ý chí cách mạng

Hai là, xác định các điều kiện (khách quan và chủ quan)

Ba là, vạch ra phương hướng (chủ trương chính sách) giải quyết vấn đề

Nét đặc sắc trong phong cách tư duy Hồ Chí Minh ở đây là xem trọng nhân tố

tự giác, bao gồm: sự hiểu biết lý luận, đạo đức cách mạng của đảng Trong điều kiện

đã trở thành đảng cầm quyền, Người nhấn mạnh thắng lợi của chủ nghĩa xã hội tấtyếu phải dựa trên thắng lợi của cuộc đấu tranh trừ diệt “chủ nghĩa cá nhân”, dựa trênmột đảng lấy lợi ích của giai cấp và của dân tộc làm mục tiêu duy nhất; dựa trên mộtđảng tiêu biểu về “trí tuệ”, “đạo đức”, “văn minh” và “lương tâm” của dân tộc, là mộtnét độc đáo trong tư duy chính trị của Hồ Chí Minh Những kinh nghiệm, thành bạitrong sự nghiệp xây dựng chủ nghĩa xã hội ở trong nước cũng như trên thế giới đềuxác nhận những quan niệm trên của Hồ Chí Minh là hoàn toàn đúng đắn

1.3.5 Hồ Chí Minh thường xuyên tổng kết kinh nghiệm lịch sử, tiến lên nắm lấy những tri thức mới.

Khác với nhiều người ra đi tìm đường cứu nước là đi tìm một học thuyếtsách vở, quá trình đi tìm đường cứu nước của Hồ Chí Minh là quá trình học tập,rèn luyện và hoạt động cách mạng Trong quá trình đó Người thường xuyên tổngkết kinh nghiệm lịch sử để tiến lên nắm lấy những tri thức mới Vốn là một ngườinhạy cảm về chính trị, ngay từ khi còn ở trong nước (trước 1911) Người đã khôngđồng tình với con đường dân chủ tư sản của Phan Bội Châu, Phan Chu Trinh, lànhững người yêu nước nổi tiếng lúc đó Chín năm sau (1919) với sự kiện đưa yêu

Định dạng
Số trang	37
Dung lượng	243 KB