LUẬN văn THẠC sĩ phát triển tư duy biện chứng duy vật của sĩ quan trẻ ngành khoa học kỹ thuật quân sự quân đội ta hiện nay

Gần đây, tình hình thế giới, trong nước đã và đang diễn ra những biến động hết sức phức tạp, khó lường. Nhiệm vụ xây dựng quân đội, bảo vệ Tổ quốc nói chung, xây dựng và phát triển ngành khoa học kỹ thuật quân sự nói riêng, đáp ứng yêu cầu bảo vệ Tổ quốc trong tình hình mới đang đặt những vấn đề thời sự cấp bách đối với đội ngũ cán bộ khoa học kỹ thuật quân đội ta. Để góp phần xây dựng, phát triển ngành khoa học kỹ thuật quân sự nước nhà ngang tầm nhiệm vụ xây dựng quân đội, bảo vệ Tổ quốc thời kỳ công nghiệp hoá, hiện đại hoá đất nước, sĩ quan trẻ ngành khoa học kỹ thuật quân sự cần phải có nhiều phẩm chất cần thiết, một trong những phẩm chất không thể thiếu là tư duy biện chứng duy vật.

MỞ ĐẦU

1- Tính cấp thiết của đề tài luận văn

Gần đây, tình hình thế giới, trong nước đã và đang diễn ra những biến động hết sứcphức tạp, khó lường Nhiệm vụ xây dựng quân đội, bảo vệ Tổ quốc nói chung, xây dựng và pháttriển ngành khoa học kỹ thuật quân sự nói riêng, đáp ứng yêu cầu bảo vệ Tổ quốc trong tìnhhình mới đang đặt những vấn đề thời sự cấp bách đối với đội ngũ cán bộ khoa học kỹ thuật quânđội ta

Để góp phần xây dựng, phát triển ngành khoa học kỹ thuật quân sự nước nhà ngangtầm nhiệm vụ xây dựng quân đội, bảo vệ Tổ quốc thời kỳ công nghiệp hoá, hiện đại hoá đấtnước, sĩ quan trẻ ngành khoa học kỹ thuật quân sự cần phải có nhiều phẩm chất cần thiết, mộttrong những phẩm chất không thể thiếu là tư duy biện chứng duy vật

Sĩ quan trẻ ngành khoa học kỹ thuật quân sự sinh ra và lớn lên trong thời bình, được đàotạo cơ bản, có kiến thức khoa học nền tảng Song, họ chưa trải nghiệm trong thực tiễn chiếnđấu, bảo vệ Tổ quốc, chưa rèn luyện nhiều trong thực tiễn quân sự, nên vốn sống, kinh nghiệmtích luỹ từ thực tiễn lãnh đạo, chỉ huy, quản lý chưa nhiều, cùng với những đặc điểm về tâm lý lứatuổi, lao động khoa học kỹ thuật quân sự đã ảnh hưởng trực tiếp đến phương pháp tư duy của họ.Trong đội ngũ sĩ quan kỹ thuật quân sự một số sĩ quan trẻ chịu ảnh hưởng của phương pháp tư duysiêu hình phiến diện, có biểu hiện chủ quan, nóng vội trong việc xem xét, giải quyết các vấn đề củathực tiễn hoạt động khoa học quân sự và các vấn đề chính trị - xã hội hiện nay

Nền kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa đang tác động mạnh mẽ đến sĩ quantrẻ ngành khoa học kỹ thuật quân sự; trong đó, ngoài những tác động tích cực, còn có những tácđộng tiêu cực, chẳng hạn như việc đề cao thái quá lao động trí óc, tuyệt đối hoá vai trò khoa học,công nghệ kỹ thuật, có lối sống thực dụng, ích kỷ đang trở thành cách suy nghĩ ở một số sĩ quan trẻ ngành khoa học kỹ thuật quân sự Điều đó làm giảm ý chí chiến đấu , kìm hãm bướctiến của họ

Cuộc chiến tranh hiện đại gắn liền với vũ khí công nghệ cao đang đặt ra những yêu cầucấp bách đối với sự nghiệp xây dựng quân đội, bảo vệ Tổ quốc hiện nay Để phát triển nền khoahọc kỹ thuật quân sự nước nhà đủ mạnh, đáp ứng được yêu cầu của chiến tranh hiện đại, đòi

hỏi sĩ quan trẻ ngành kỹ thuật quân sự hôm nay - người chủ trì ngành khoa học kỹ thuật quân sựngày mai phải làm chủ kiến thức khoa học kỹ thuật quân sự, biết kế thừa và ứng dụng thành tựukhoa học kỹ thuật quân sự hiện đại vào phát triển nền khoa học kỹ thuật quân sự nước nhà, làmnhư thế vừa đảm bảo yêu cầu hiện đại quân đội, vừa phù hợp với điều kiện thực tế của đấtnước.

Vì vậy, phát triển tư duy biện chứng duy vật của sĩ quan trẻ ngành khoa học kỹ thuậtquân sự là đòi hỏi cấp bách cả về lý luận và thực tiễn, giúp cho sĩ quan trẻ ngành khoa học kỹthuật quân sự khắc phục phương pháp tư duy siêu hình, chủ quan, nóng vội, có cách nhìn nhậnbiện chứng khoa học trong việc xem xét, giải quyết các vấn đề của hoạt động thực tiễn khoa học kỹthuật quân sự cũng như vấn đề chính trị - xã hội đặt ra hiện nay, cho phép họ xác định đúng đẵn, vịtrí, vai trò của mình đối với sự nghiệp xây dựng quân đội, bảo vệ Tổ quốc

Tư duy biện chứng duy vật, là “chìa khoá” mở con đường để họ tiến lên phía trước, cảitiến kỹ thuật, tiếp thu khoa học công nghệ, kỹ thuật hiện đại, cải tạo, sáng tạo và chế tạo ra vũkhí, trang bị kỹ thuật tiên tiến, góp phần xây dựng ngành khoa học kỹ thuật quân sự quân đội tavững mạnh, tiên tiến, bảo vệ vững chắc Tổ quốc Việt Nam xã hội chủ nghĩa

2- Tình hình nghiên cứu có liên quan đến đề tài luận văn

Vấn đề tư duy nói chung và tư duy biện chứng duy vật nói riêng đã có nhiều tác giả quantâm nghiên cứu Ở nước ngoài, vấn đề tư duy biện chứng đã được đề cập đến trong sách báo

và tài liệu triết học; chẳng hạn An-đrờ-rây-ép: “Tư duy hình thức phản ánh hiện thực khách

quan”, trong sách : Lôgíc biện chứng, Nxb Chính trị, M., 1985 M.M.Do-den-tan: “Nguyên lý lôgíc biện chứng”, Nxb Sự thật, Hà nội 1962 A.P.Sép-tu-lin, “Phương pháp nhận thức biện chứng” Nxb

sách giáo khoa Mác - Lênin Hà nội 1977

Ở nước ta, đặc biệt từ sau Đại hội Đảng toàn quốc lần thứ VI đến nay, vấn đề tư duy đã

được các tác giả đề cập đến ở nhiêu góc độ khác nhau; tiêu biểu là: Hội nghị bàn tròn về “Đổi mới tư duy”, Tạp chí Cộng sản, số 10, tháng 12/1987 và số 8, tháng 9/1988 Lê Thi, “Thực trạng tư duy của cán bộ, đảng viên ta và căn nguyên của nó”, Tạp chí Triết học, số 1/1988 Tô Duy Hợp: “Phương pháp tư duy vấn đề thừa kế và đổi mới, Tạp chí triết học, số 1/1988 Lại Văn Toàn: “Đổi mới tư duy lý luận-tư duy lý luận trong sự nghiệp đổi mới”, Tạp chí Triết học số 1/1988.

Vũ Văn Viên: “Vấn đề thực chất của tư duy khoa học hiện đại”, Tạp chí Nghiên cứu lý luận, số

3/1992

Trong lĩnh vực quân sự cũng có nhiều nhà khoa học bàn về vấn đề này: Lê Xuân Lựu

“Nâng cao năng lực trí tuệ, phẩm chất tư duy quân sự của người cán bộ chính trị trong dạy học chiến thuật”, Học viện chính trị quân sự , 1998 Đào Văn Tiến: “Nâng cao năng lực tư duy sáng tạo của đội ngũ sĩ quan cấp phân đội quân đội nhân dân Việt Nam” , Luận án tiến sĩ quân sự

1998 Dương Văn Minh: “Phát triển tư duy năng động, sáng tạo của người học Mâu thuẫn và hướng giải quyết”, Tạp chí Thông tin giáo dục lý luận chính trị quân sự, số 3/1991 Nguyễn Bá Dương: “Đặc điểm quá trình phát triển tư duy biện chứng duy vật của đội ngũ sĩ quan phân đội quân đội nhân dân Việt Nam trong nhận thức nhiệm vụ bảo vệ Tổ quốc” Luận án tiến sĩ triết học năm

2000.…

Qua các công trình khoa học nêu trên, các tác giả đã tập trung làm rõ nhiều khía cạnhkhác nhau về nguồn gốc, bản chất, vai trò của tư duy nói chung và tư duy biện chứng duy vật nóiriêng ở nhiều đối tượng cụ thể khác nhau Tuy nhiên, chưa có tác giả nào tập trung nghiên cứu,

làm rõ: “Phát triển tư duy biện chứng duy vật của sĩ quan trẻ ngành khoa học kỹ thuật quân sự quân đội ta hiện nay” Đây là vấn đề cấp thiết cả về mặt lý luận và thực tiễn Vì vậy, lựa chọn vấn

đề này làm luận văn tốt nghiệp, tác giả nhận thức sâu sắc rằng, đây là vấn đề khó và phức tạp;

Vì vậy, trong quá trình nghiên cứu không tránh khỏi những thiếu sót, rất mong được sự đóng góp

ý kiến, chỉ dẫn của các nhà khoa học

3- Mục đích và nhiệm vụ của luận văn

* Mục đích: Làm rõ sự phát triển tư duy biện chứng duy vật của sĩ quan trẻ ngành khoahọc kỹ thuật quân sự quân đội ta hiện nay, đề xuất giải pháp để nâng cao trình độ tư duy biệnchứng duy vật cho họ

* Nhiệm vụ:

- Làm rõ bản chất và đặc điểm phát triển tư duy biện chứng duy vật của sĩ quan trẻngành khoa học kỹ thuật quân sự

- Khảo sát, đánh giá đúng thực trạng phát triển tư duy biện chứng duy vật, qua đó đề racác yêu cầu phát triển trình độ tư duy biện chứng duy vật cho họ.

- Đề xuất một số giải pháp phát triển tư duy biện chứng duy vật của sĩ quan trẻ ngànhkhoa học kỹ thuật hiện nay

4- Cơ sở lý luận, thực tiễn và phương pháp nghiên cứu

Cơ sở lý luận của luận văn là thế giới quan, phương pháp luận khoa học của chủ nghĩaMác-Lênin, tư tưởng Hồ Chí Minh, các quan điểm, đường lối của Đảng Cộng sản Việt Nam

Cơ sở thực tiễn của luận văn dựa vào những báo cáo tổng kết, điều tra, khảo sát nhiềuvấn đề có liên quan để đánh giá sự phát triển tư duy biện chứng duy vật của đội ngũ sĩ quan trẻngành khoa học kỹ thuật quân sự, thông qua số liệu điều tra ở Học viện Kỹ thuật quân sự, Trungtâm khoa học kỹ thuật và công nghệ quân sự và một số binh chủng kỹ thuật

Phương pháp nghiên cứu của luận văn là phương pháp luận của chủ nghĩa duy vật biệnchứng và duy vật lịch sử vận dụng vào lĩnh vực quân sự, đồng thời sử dụng hệ thống phươngpháp nghiên cứu khoa học chung như: lôgíc - lịch sử; phân tích - tổng hợp; khái quát hoá - trừutượng hoá…

5- Giá trị và ý nghĩa của luận văn

- Luận văn chỉ ra những đặc điểm của sĩ quan trẻ ngành khoa học kỹ thuật quân sự Từ

đó, đưa ra quan niệm phát triển tư duy biện chứng duy vật của sĩ quan trẻ ngành khoa học kỹthuật quân sự và vai trò của nó đối với hoạt động khoa học kỹ thuật quân sự, bước đầu chỉ ranhững đặc điểm có tính qui luật của sự phát triển đó

- Luận văn khảo sát đánh giá thực trạng phát triển tư duy biện chứng duy vật của sĩ quantrẻ ngành khoa học kỹ thuật quân sự, chỉ ra nguyên nhân của thực trạng đó

- Luận văn đề xuất các giải pháp phát triển tư duy biện chứng duy vật của sĩ quan trẻngành khoa học kỹ thuật quân sự

- Những vấn đề lý luận và thực tiễn được giải quyết trong luận văn có thể dùng làm tàiliệu để nghiên cứu và giảng dạy một số chuyên đề triết học trong các trường kỹ thuật quân sự Ởmức độ nhất định, kết quả nghiên cúu của luận văn có thể làm cơ sở lý luận để các đơn vị, binh

chủng kỹ thuật đề ra các biện pháp phát triển tư duy biện chứng duy vật cho sỹ quan trẻ ngành

kỹ thuật quân sự

6- Kết cấu luận văn

Luận văn gồm phần mở đầu, 2 chương (4 tiết), kết luận, danh mục tài liệu tham khảo,một số phụ lục

Chương 1 THỰC CHẤT PHÁT TRIỂN TƯ DUY BIỆN CHỨNG DUY VẬT CỦA SĨ QUAN TRẺ NGÀNH

KHOA HỌC KỸ THUẬT QUÂN SỰ QUÂN ĐỘI TA

1.1 Bản chất và vai trò phát triển tư duy biện chứng duy vật của sĩ quan trẻ ngành khoa học kỹ thuật quân sự.

1.1.1 Quan niệm về phát triển tư duy biện chứng duy vật của sĩ quan trẻ ngành khoa học kỹ thuật quân sự

* Tư duy và tư duy biện chứng duy vật

Tư duy là một trong những hoạt động sống cơ bản nhất của loài người, nhờ có tư duy màmọi hoạt động của con người diễn ra đúng ý định và đạt hiệu quả Xét ở một góc độ nhất định,không thể có hoạt động thực tiễn nếu không có tư duy Vì lẽ đó, tư duy từ lâu đã trở thành đốitượng nghiên cứu của nhiều môn khoa học khác nhau như triết học, lôgíc học, tâm lý học, điềukhiển học… Triết học Mác-Lênin xác định đối tượng nghiên cứu của mình là tiếp tục giải quyếtmối quan hệ giữa vật chất và ý thức trên lập trường duy vật biện chứng và nghiên cứu những quiluật chung nhất của sự vận động, phát triển của tự nhiên xã hội và tư duy Tư duy trong triết họcMác-Lênin được xem xét là “Sản phẩm cao nhất của cáí vật chất được tổ chức một cách đặc biệt

là bộ não, quá trình phản ánh tích cực thế giới khách quan trong các khái niệm, phán đoán, lýluận Tư duy xuất hiện trong quá trình hoạt động sản xuất xã hội của con người và bảo đảm phảnánh thực tại một cách gián tiếp, phát hiện những mối liên hệ hợp qui luật của thực tại [46,634]

Tư duy, theo quan điểm của triết học Mác-Lênin, trước hết là sản phẩm của bộ óc người, phản ánh thế giới khách quan trên cơ sở của hoạt động thực tiễn.

Ph Ăngghen khẳng định: “Nếu người ta đặt câu hỏi tư duy, ý thức là gì, chúng từ đâu đếnthì người ta sẽ thấy chúng là sản phẩm của bộ óc con người” [23,55] C.Mác cũng chỉ ra rằng : “ýthức chẳng qua chỉ là cái vật chất được di chuyển vào trong đầu óc con người và cải biến đi ởtrong đó” [24,35].

Khẳng định tư duy là sản phẩm của bộ óc người, triết học Mác-Lênin đồng thời chỉ rarằng, tư duy không thể tách rời hoạt động thực tiễn của con người, giữa tư duy và hoạt độngthực tiễn có mối quan hệ biện chứng Muốn có tư duy phải có hoạt động thực tiễn, ngược lạimuốn hoạt động thực tiễn đạt hiệu quả phải trên cơ sở tư duy Khi chỉ ra sự phụ thuộc của tư duyvào hoạt động thực tiễn Ph Ăngghen viết: “chính việc người ta biến đổi giới tự nhiên, chứ khôngphải chỉ một mình giới tự nhiên, là cơ sở chủ yếu nhất và trực tiếp nhất của tư duy con người vàtrí tuệ con người đã phát triển song song với việc người ta học cải biến tự nhiên” [23,720]

Tư duy là trình độ cao của quá trình nhận thức, là sự phản ánh khái quát hoá, trừu tượng hoá thế giới hiện thực Tư duy là sự phản ánh, nhưng đây không phải là sự phản ánh nói chung,

mà là sự phản ánh năng động, tích cực, sáng tạo của chủ thể ở giai đoạn nhận thức lý tính Nếu

ở giai đoạn nhận thức cảm tính, nhận thức của con người mới chỉ dừng lại ở sự kiện, hiệntượng riêng lẻ, rời rạc, ngẫu nhiên, bề ngoài thì ở giai đoạn nhận thức lý tính, bằng tư duy trừutượng, con người phản ánh sự vật một cách khái quát hoá, trừu tượng hoá, thông qua hệ thốngcác khái niệm, phán đoán, suy luận Nhờ khả năng khái quát hoá, trừu tượng hoá mà tư duy conngười phản ánh được mối liên hệ chung, bản chất của các sự vật, hiện tượng trong thế giớikhách quan Ở giai đoạn tư duy trừu tượng, con người nhận thức một cách gián tiếp, tức làkhông cần tiếp xúc trực tiếp với đối tượng nhận thức Chính vì vậy, tư duy có vai trò to lớn: chỉđạo và định hướng cho mọi hoạt động của con người

Tư duy con người có mối liên hệ chặt chẽ với ngôn ngữ Ngôn ngữ là vỏ vật chất của tư

duy, là hiện thực trực tiếp của tư tưởng, thiếu ngôn ngữ, tư duy không thể tồn tại Ngôn ngữkhông chỉ là công cụ để con người giao tiếp, trao đổi với nhau mà còn là phương tiện lưu trữthông tin, thực hiện cơ chế “di truyền” xã hội, phản ánh khái quát các sự vật, hiện tượng, tổng kếtcác hoạt động thực tiễn của con người, truyền đạt kinh nghiệm giữa các thế hệ nối tiếp nhau

trong lịch sử Nếu tư duy phản ánh sự vật thì ngôn ngữ thể thể hiện sự vật; tư duy có chức năngkhái quát hoá, trừu tượng hoá, thì ngôn ngữ là công cụ của sự khái quát hoá, trừu tượng hoá đó.

Tư duy là quá trình phản ánh thế giới khách quan, song đó không phải là một quá trình

phản ánh máy móc, bị động, tiêu cực mà là quá trình phản ánh tích cực, sáng tạo Tính tích cực

của tư duy thể hiện ở chỗ, nó vượt qua khỏi giới hạn của nhận thức cảm tính để phản ánh cáibên trong, bản chất của sự vật Sự phản ánh tích cực của tư duy đó dựa trên bản chất người - làthực thể năng động, sáng tạo, luôn vươn tới nhận thức và cải tạo thế giới V.I.Lênin chỉ ra rằng,thế giới không thoả mãn con người mà con người quyết định biến đổi thế giới bằng hành độngthực tiễn của mình Tính tích cực của tư duy không tách rời tính sáng tạo của nó Chính quá trìnhphản ánh tích cực thế giới khách quan, đã đem lại cho nhận thức khoa học năng lực khám phá,sáng tạo những tri thức mới về các mối liên hệ bản chất, các tính qui luật khách quan chi phối

sự phát triển của hiện thực, tái tạo trong tư duy các sự kiện và các quá trình lịch sử xảy ra cũngnhư dự báo các mô hình lý luận của xã hội tương lai Trên con đường chiếm lĩnh chân lý, chủ thể

tư duy không chỉ biết đặt ra các vấn đề mới, mà còn giải quyết chúng bằng những phương phápthích hợp Đó cũng là quá trình chủ thể tư duy huy động vốn tri thức, kinh nghiệm , sự hiểu biết

để giải quyết vấn đề đặt ra Ngoài ra, tính sáng tạo của tư duy còn thể hiện ở các khả năngtưởng tượng, trực giác

Tư duy phản ánh hiện thực khách quan một cách tích cực, sáng tạo nhưng mức độ đạtđược và trình độ tư duy mà con người có được ở mỗi giai đoạn lịch sử là không giống nhau Xétcho cùng mức độ đó phụ thuộc vào năng lực của mỗi người và phụ thuộc vào điều kiện lịch sử

Tư duy là quá trình sáng tạo hiện thực dưới dạng tinh thần, là sự tìm tòi, khám phá và đềxuất cái mới theo khuynh hướng không ngừng bổ sung, đổi mới tri thức, nhận thức đã có Quiluật của tư duy là qui luật của sự phát triển, tìm tòi, phát hiện cái mới.

Tư duy không có mục đích tự thân mà luôn hướng vào hiện thực để hiện thực hoámình Đây là quá trình chuyển lôgíc chủ quan thành lôgíc khách quan

Trong mỗi chủ thể tư duy, không phải bao giờ cũng đạt được những tính chất trên, bởi lẽ

tư duy là quá trình diễn biến đầy mâu thuẫn thông qua phản ánh sáng tạo của chủ thể, nếu hoạtđộng thực tiễn của con người là nguồn gốc, động lực chủ yếu của tư duy, thì chính thực tiễnđồng thời là tiêu chuẩn cao nhất của tư duy, là cái điều chỉnh tư duy V.I Lênin đã diễn đạt mộtcách cô đọng, biện chứng sự hình thành và phát triển tư duy trong mối quan hệ với thực tiễn nhưsau:

“Từ trực quan sinh động đến tư duy trừu tượng và từ tư duy trừu tượng đến thực tiễn, đó làcon đường biện chứng của nhận thức thực tại khách quan” [17,179]

Tư duy, một mặt là sản phẩm của bộ óc người, mặt khác là kết quả của hoạt động cải tạothực tiễn Do đó, sự phát triển của tư duy không chỉ phụ thuộc vào điều kiện hoạt động sản xuấtvật chất, vào trình độ phát triển của xã hội, cùng với sự phát triển của xã hội loài người, tư duynhân loại cũng vận động, phát triển từ thấp đến cao, từ đơn giản đến phức tạp, từ ít sâu sắc đếnsâu sắc hơn, theo xu hướng ngày càng phản ánh đúng đắn hiện thực khách quan

Có thể nói lịch sử phát triển của triết học là lịch sử phát triển của tư duy triết học gắn liềnvới cuộc đấu tranh của hai phương pháp tư duy: Biện chứng và siêu hình Chính sự đấu tranhlâu đài của hai phương pháp này trong lịch sử đã thúc đẩy tư duy triết học phát triển và hoànthiện với sự thắng lợi của tư duy biện chứng duy vật Sự ra đời của tư duybiện chứng duy vật đãđặt cơ sở khoa học định hướng cho mọi hoạt động nhận thức và thực tiễn của con người

Trên cơ sở chỉ ra tính thứ nhất của biện chứng khách quan và tính thứ hai của biệnchứng chủ quan, Ph Ăngghen đã chỉ ra thực chất của tư duy biện chứng duy vật, ông viết: “Biệnchứng gọi là khách quan, thì chi phối toàn bộ giới tự nhiên, còn biện chứng gọi là chủ quan tức

tư duy biện chứng thì chỉ phản ánh sự chi phối trong toàn bộ giới tự nhiên của sự vận động thông quanhững mặt đối lập, thông qua sự đấu tranh thường xuyên của chúng và sự chuyển hoá cuối cùng của

chúng từ mặt này thành mặt kia Respective (tương tự) với những hình thức cao hơn đã qui định sựsống của giới tự nhiên” [23,694].

Như vậy, xét về bản chất, tư duy biện chứng duy vật là sự phản ánh vào ý thức conngười sự vận động biện chứng của thế giới hiện thực Xét về hình thức, tư duy biện chứng duyvật là chủ quan vì nó phản ánh thực hiện khách quan thông qua hoạt động nhận thức của conngười, phụ thuộc vào chủ thể nhận thức Xét về nội dung thì tư duy biện chứng duy vật là kháchquan vì nó do thế giới khách quan quyết định Ở đây, cần phân biệt giữa biện chứng khách quan

và biện chứng chủ quan Bởi lẽ, tư duy ngoài việc phản ánh qui luật khách quan của thế giới hiệnthực thì bản thân tư duy cũng có qui luật lôgíc riêng, qui luật nội tại của nó Chính nhờ đặc điểm

đó mà tư duy biện chứng duy vật không chỉ phán ánh qui luật vận động của thế giới khách quan

mà còn mang bản chất khoa học, sáng tạo, là cơ sở để chỉ đạo, dự báo, định hướng cho hoạtđộng của con người

Tư duy biện chứng duy vật là loại hình tư duy phát triển cao nhất trong lịch sử tư duy triếthọc nhân loại, nó vừa là kết quả của sự kế thừa thành tựu tư duy biện chứng trong lịch sử tư duynhân loại, đồng thời là đòi hỏi tất yếu của thực tiễn lịch sử xã hội cũng như nhận thức của loàingười Sự ra đời và phát triển của tư duy biện chứng là quá trình phát triển tất yếu hợp qui luật.Thực chất của tư duy biện chứng duy vật là “phép biện chứng chủ quan” có nội dung phản ánh

“biện chứng khách quan”; Vì vậy, “các qui luật của tư duy biện chứng duy vật thực chất là qui luậtcủa phép biện chứng nhưng xét trong sự khúc xạ cụ thể, đặc thù vận động vào trong lĩnh vực tưduy” [22,131] Trong đó, giới tự nhiên và hoạt động cải tạo nó là cơ sở trực tiếp của tư duy biệnchứng duy vật và sự phát triển của tư duy luôn được bổ sung bằng những tài liệu của hoạt độngthực tiễn Vì vậy, hoạt động thực tiễn càng tích cực, sự trau dồi, tích luỹ tri thức khoa học càngnhiều thì chất lượng sản duy biện chứng duy vật càng cao

So với các phương pháp tư duy đã từng tồn tại trong lịch sử triết học , tư duy biện chứngduy vật có những đặc trưng cơ bản sau:

Thứ nhất, tư duy biện chứng duy vật là sự thống nhất giữa thế giới quan duy vật và phương pháp biện chứng Đặc trưng này làm cho tư duy biện chứng duy vật khác về chất so với

các phương pháp tư duy đã từng tồn tại và xuất hiện trong lịch sử triết học

Nếu tư duy biện chứng duy tâm của Hêghen được coi là hình thức tư duy phát triển caonhất trước Mác (nhưng lại “lộn đầu” xuống đất) thì tư duy biện chứng duy vật ra đời đã khắcphục được những hạn chế trong tư duy biện chứng của Hêghen và do đó nó phản ánh đúng đắn

sự vận động, phát triển của thế giới khách quan Nếu tư duy chính xác (tư duy hình thức) chỉphản ánh trạng thái đứng im tương đối của sự vật, hiện tượng thì tư duy biện chứng duy vậtkhông chỉ phản ánh trạng thái “tĩnh” mà còn phản ánh trạng thái “động” của sự vật, hiện tượng

Vì vậy, tư duy biện chứng duy vật bao chứa tư duy chính xác Nếu tư duy siêu hình xem xét sựvật, hiện tượng trong trạng thái cô lập, bất biến, không vận động không biến đổi thì tư duy biệnchứng duy vật xem xét sự vật, hiện tượng trong mối liên hệ phổ biến, trong trạng thái luôn vậnđộng, biến đổi và phát triển không ngừng Nếu tư duy siêu hình phủ nhận mâu thuẫn là nguồngốc, động lực của sự vận động, phát triển thì tư duy biện chứng duy vật thừa nhận sự tồn tại phổbiến của mâu thuẫn và coi đó là nguồn gốc, động lực của sự vật động, phát triển Đây chính làhạt nhân của tư duy biện chứng duy vật Với quan niệm như vậy, tư duy biện chứng duy vậtđem lại cho ta “chìa khoá” để hiểu sự “tự thân vận động của tất thảy mọi cái đang tồn tại”

Thứ hai, tư duy biện chứng duy vật mang tính toàn diện, phản ánh mối liên hệ phong phú của thế giới khách quan Tính toàn diện của tư duy biện chứng duy vật có cơ sở từ mối liên hệ

phổ biến của thế giới khách quan Tính toàn diện của tư duy biện chứng duy vật khác hẳn so với

tư duy siêu hình phiến diện, một chiều Nhờ đặc trưng này tư duy biện chứng duy vật khôngnhững phản ánh mối liên hệ phong phú, đa dạng của thế giới khách quan mà còn rút ra đượcmối liên hệ chủ yếu, của sự vật trong điều kiện lịch sử cụ thể Vì vậy, nó giúp cho con ngườitrong hoạt động thực tiễn, vừa đạt được tính đồng bộ, đồng thời giải quyết được khâu trọng tâm,trọng điểm, đem lại hiệu quả cao

Thứ ba, tư duy biện chứng duy vật phản ánh đúng đắn sự vận động, phát triển của thế giới khách quan Đây cũng là đặc trưng quan trọng để phân biệt tư duy biện chứng duy vật với tư

duy siêu hình và tư duy biện chứng duy tâm Cơ sở khách quan của nó chính là sự phản ánh sựvận động, phát triển của thế giới hiện thực Nhờ sự phản ánh đó, tư duy biện chứng duy vậtphát hiện tính tất yếu cũng như sự ra đời của cái mới từ cái cũ, trong quá trình phát triển của sựvật, hiện tượng, tuân theo những qui luật khách quan của thế giới hiện thực Mặt khác, tư duy

biện chứng duy vật cũng có quá trình tự thân phát triển, những khái niệm, phạm trù của tư duybiện chứng duy vật luôn được bổ sung, phát triển phù hợp với sự vận động, phát triển của bảnthân sự vật.

Thứ tư, tư duy biện chứng duy vật mang tính khách quan Đây không chỉ là đặc trưng cơ

bản mà còn là đòi hỏi tất yếu của tư duy khoa học Tư duy biện chứng duy vật luôn thống nhấtvới tồn tại, luôn được bổ sung, phát triển và do đó phản ánh đúng thực tiễn Ở đây, tính kháchquan của tư duy biện chứng duy vật không đồng nhất với tính khách quan của thế giới vật chất

Sự đồng nhất trong trạng thái động chứ không phải sự đồng nhất trừu tượng, tuyệt đối Tư duybiện chứng duy vật không chỉ giúp chủ thể nhận thức, phản ánh đúng đắn qui luật vận động, pháttriển của thế giới khách quan, mà còn giúp cho chủ thể đưa ra quyết định nhanh chóng, kịp thời,chính xác, phù hợp với sự vận động, phát triển của thế giới khách quan Việc phá vỡ hoặc viphạm nguyên tắc này sẽ dẫn đến sai lầm là rơi vào chủ nghĩa duy tâm hoặc chủ quan duy ý chí

Thứ năm, tư duy biện chứng duy vật mang bản chất khoa học và cách mạng, có tính phê phán và tính chiến đấu cao Tư duy biện chứng duy vật không chỉ tạo ra tri thức mới mà còn giải

quyết có hiệu quả các vấn đề thực tiễn đặt ra Với việc tuân thủ các nguyên tắc, qui luật củaphép biện chứng duy vật, tư duy biện chứng duy vật không những phản ánh đúng đắn qui luậtphát triển của thế giới khách quan mà còn tạo ra tri thức mới về đối tượng, dự báo được xuhướng vận động, phát triển của sự vật, hiện tượng, và do đó phát hiện ra bản chất và qui luậtvận động, phát triển của bản thân sự vật, hiện tượng Đứng trước tư duy biện chứng duy vậtkhông có gì trong thế giới là cố định, bất biến, mà luôn vận động, biến đổi không ngừng Do đó,mọi hình thức tư duy như tư duy siêu hình, duy tâm, tư biện đều phải được thay thế, loại bỏ Tưduy biện chứng duy vật không chỉ có vai trò định hướng, chỉ đạo hoạt động thực tiễn mà luôn được đổi mới, bổ sung bằng tư liệu của thực tiễn Do đó, mọi hoạt động của con người dựa trên

cơ sở tư duy biện chứng duy vật sẽ tránh được những biến cố ngẫu nhiên, bất ngờ, những cáiphát sinh không lường trước và do đó con người chủ động giải quyết một cách có hiệu quả trongmọi công việc mọi hoàn cảnh, tình huống đặt ra

Từ sự phân tích trên đây, có thể quan niệm: Tư duy biện chứng duy vật là loại hình tư duy phát triển cao nhất của loài người, là sự thống nhất chặt chẽ giữa chủ nghĩa duy vật và

phương pháp biện chứng, phản ánh đúng đắn mối liên hệ, sự vận động, phát triển của các sự vật, hiện tượng trong thế giới khách quan, mang bản chất khoa học, cách mạng vừa tạo ra tri

thức mới vừa giải quyết có hiệu quả các vấn đề thực tiễn đặt ra.

* Đặc điểm của sĩ quan trẻ ngành khoa học kỹ thuật quân sự hiện nay

Sĩ quan trẻ ngành khoa học kỹ thuật quân sự là một bộ phận đội ngũ sĩ quan kỹ thuật Họ

là những người trực tiếp quản lý,khai thác,sử dụng, nghiên cứu, phát triểm vũ khí, trang bị kỹthuật quân sự ở các đơn vị, các cơ sở sản xuất quốc phòng, các cơ quan nghiên cứu, thiết kế ,các học viện, nhà trường, các cơ quan tham mưu chiến lược Có tuổi đời từ 20 đến 35 có quânhàm từ thiếu uý đến thiếu tá, có trình độ từ cao đẳng đến tiến sĩ khoa học kỹ thuật quân sự

Sĩ quan trẻ ngành khoa học kỹ thuật quân sự có một số đặc điểm cơ bản sau:

Thứ nhất, họ là những người trẻ tuổi Xét ở góc độ sinh học, họ đang ở giai đoạn phát

triển về thể chất, giai đoạn sung sức nhất của đời người Xét về phương diện xã hội, họ đang ởgiai đoạn hoàn thiện tri thức, và tích luỹ kinh nghiệm cuộc sống Mặt mạnh của họ là ham hiểubiết, có hoài bão, ước mơ vươn tới đỉnh cao của khoa học, tư duy nhanh nhạy, năng động, sángtạo, dễ dàng tiếp thu cái mới, tài năng trí tuệ đang ở giai đoạn phát triển mạnh mẽ nhất Đâycũng là giai đoạn họ muốn tự khẳng định mình, muốn cống hiến tài năng, trí tuệ, phát minh, sángchế, phát triển khoa học kỹ thuật quân sự Bên cạnh đó, ở họ còn tồn tại một số hạn chế nhưtính bồng bột của tuổi trẻ, tính tự kiêu, tự mãn do đó, khi gặp khó khăn tạm thời dễ hoang mang,dao động, chùn bước trước khó khăn, tư duy của họ có lúc thiên về cảm tính hơn là suy lý, phầnđông sĩ quan kỹ thuật trẻ khả năng khái quát hoá lý luận còn kém Vì vậy, sự nhìn nhận đánh giácác vấn đề kinh tế, chính trị - xã hội và khoa học kỹ thuật quân sự dễ dẫn đến sự phiến diện, chủquan, siêu hình Đặc biệt, do đặc điểm tâm sinh lý của tuổi trẻ, họ dễ bị tác động tiêu cực từ mặttrái của nền kinh tế thị trường nên có ảnh hưởng không nhỏ đến chất lượng, hiệu quả công việccủa người sĩ quan trẻ ngành khoa học kỹ thuật quân sự Phát triển tư duy biện chứng duy vậtcủa sĩ quan trẻ ngành khoa học kỹ thuật quân sự là cơ sở để họ phát huy mặt mạnh, khắc phụchạn chế, định hướng đúng đắn cho mọi suy nghĩ và hành động của họ

Thứ hai, sĩ quan trẻ ngành khoa học kỹ thuật quân sự được đào tạo cơ bản, chuyên sâu trong các nhà trường quân đội, nhưng chưa trải nghiệm nhiều trong hoạt động thực tiễn khoa học

kỹ thuật quân sự và cuộc sống.

Sĩ quan trẻ ngành khoa học kỹ thuật quân sự là những người được lựa chọn trong hàngngũ những thanh niên Việt Nam ưu tú, được đưa vào đào tạo trong các nhà trường kỹ thuậtquân sự Ở họ hội tụ đầy đủ phẩm chất và năng lực của người sĩ quan quân đội nhân dân ViệtNam, có kiến thức toàn diện về khoa học tự nhiên, khoa học kỹ thuật quân sự, khoa học xã hội

và nhân văn, nắm vững thế giới quan phương pháp luận của chủ nghĩa Mác-Lênin, tư tưởng HồChí Minh, có bản lĩnh chính trị vững vàng, có năng lực tư duy độc lập, tự chủ, sáng tạo, có khănăng học tập theo nguyên tắc tự giáo dục liên tục và học tập suốt đời Họ nắm vững tri thức khoahọc hiện đại, sử dụng thông thạo tin học, ngoại ngữ và các phương tiện tiên tiến khác Hầu hết sĩquan trẻ ngành khoa học kỹ thuật quân sự có khả năng giải quyết tốt các nhiệm vụ khoa học kỹthuật quân sự, đồng thời có khả năng thích ứng nhanh với công nghệ mới được chuyển giao vàtiến tới sáng tạo những công nghệ mới, đáp ứng yêu cầu phát triển ngành khoa học kỹ thuật

tư duy biện chứng duy vật của họ luôn là đòi hỏi cấp bách, là công cụ để tiếp thu, củng cố trithức, phát triển phẩm chất, năng lực, đáp ứng yêu cầu khai thác, sử dụng, bảo dưỡng và pháttriển nền khoa học kỹ thuật quân sự nước nhà

Thứ ba, tư duy của họ chịu sự ảnh hưởng của hoạt động chuyên môn khoa học kỹ thuật quân sự.

Ngay từ khi được đào tạo trong nhà trường quân đội cũng như thực tiễn công tác trongngành khoa học kỹ thuật quân sự sau này, họ được tiếp cận trực tiếp với kiến thức khoa học tựnhiên, khoa học kỹ thuật quân sự, với những đối tượng của kỹ thuật quân sự, các phương tiệntrực quan, trang bị, vũ khí, đạn dược Vì vậy, khoa học tự nhiên, khoa học kỹ thuật quân sự cósức hấp dẫn mạnh mẽ đối với đội ngũ này, ảnh hưởng trực tiếp đến phong cách tư duy, suy nghĩcủa sĩ quan trẻ ngành khoa học kỹ thuật quân sự Do quá nhấn mạnh khoa học kỹ thuật, họ dễrơi vào phương pháp tư duy cụ thể, máy móc, tư duy theo kiểu chuyên môn thuần tuý, ít quantâm đến vấn đề chính trị Mặt khác, do lao động chuyên môn kỹ thuật quân sự với đặc thù là cótính chuyên môn hóa cao, tính chất dây chuyền ổn định nên nghề nghiệp của người sĩ quan trẻngành khoa học kỹ thuật quân sự có tính chuyên môn hoá cao, dẫn đến việc xuất hiện tư tưởng

“an phận” với công việc, nghề nghiệp quen thuộc, sĩ quan trẻ ngại thay đổi, không muốn xáo trộncuộc sống hàng ngày

Phát triển tư duy biện chứng duy vật cho đội ngũ sĩ quan trẻ ngành khoa học kỹ thuậtquân sự là đòi hỏi cấp thiết, có vai trò hết sức quan trọng, giúp người sĩ quan kỹ thuật phát huymặt mạnh, hạn chế mặt yếu, chiếm lĩnh đỉnh cao khoa học, làm chủ kiến thức khoa học kỹ thuậtquân sự hiện đại, năng động và sáng tạo hơn trong nghiên cứu ứng dụng, khoa học kỹ thuậtquân sự hiện đại

* Tư duy biện chứng duy vật của sĩ quan trẻ ngành khoa học kỹ thuật quân sự

Tư duy là sản phẩm của bộ óc người, phản ánh thế giới khách quan trên cơ sở hoạt độngthực tiễn Hoạt động thực tiễn của người sĩ quan trẻ ngành khoa học kỹ thuật quân sự quy định

sự hình thành phát triển tư duy của họ

Từ sự hiểu biết về sĩ quan trẻ ngành khoa học kỹ thuật như trên, bước đầu ta có thể

quan niệm: tư duy biện chứng duy vật của sĩ quan trẻ ngành khoa học kỹ thuật quân sự là sự phản ánh một cách năng động, sáng tạo đời sống hoạt động quân sự và thực tiễn quản lý, khai thác, sử dụng, nghiên cứu, phát triển vũ khí, trang bị kỹ thuật quân sự đáp ứng yêu cầu xây dựng quân đội nhân dân cách mạng chính, qui tinh, nhuệ, từng bước hiện đại bảo vệ vững chắc Tổ quốc Việt Nam xã hội chủ nghĩa.

Thực chất tư duy của sĩ quan trẻ ngành khoa học kỹ thuật quân sự là tư duy biện chứngduy vật, phải ánh mối quan hệ giữa cái riêng và cái chung, cái đặc thù và cái phổ biến Tư duy làsản phẩm của bộ óc người, phản ánh thế giới khách quan trên cơ sở của hoạt động thực tiễn.

Do đó, hoạt động của sĩ quan trẻ ngành khoa học kỹ thuật quân sự và môi trường quân sự cũngnhư đặc điểm tâm sinh lý của họ, quyết định sự hình thành và phát triển tư duy biện chứng duyvật của họ Tư duy biện chứng duy vật của sĩ quan trẻ ngành khoa học kỹ thuật quân sự vừamang đặc trưng chung của tư duy biện chứng duy vật đồng thời, có nét riêng biệt như gắn liềnvới hoạt động kỹ thuật quân sự, có tính quyết đoán, tính định hướng chính trị, tính nhanh nhạycao Vì vậy, sẽ là sai lầm nếu hoàn toàn đồng nhất tư duy biện chứng duy vật với tư duy biệnchứng duy vật của sĩ quan trẻ ngành khoa học kỹ thuật quân sự, hoặc tách rời, hoặc tuyệt đối haikhái niệm này Cũng sẽ là sai lầm nếu chúng ta gán ghép một cách áp đặt, những qui luật củaphép biện chứng duy vật trong hoạt động quân sự của thời kỳ trước hoặc của sĩ quan trung caocấp vào hoạt động của sĩ quan trẻ ngành khoa học kỹ thuật quân sự, khi mà điều kiện, hoàncảnh đã thay đổi Nhiệm vụ của sĩ quan trẻ ngành khoa học kỹ thuật quân sự hiện nay đòi hỏi tưduy biện chứng của họ phải được phân tích, xem xét trong điều kiện cụ thể gắn với hoạt độngkhoa học kỹ thuật quân sự , có như vậy mới tìm ra được nét đặc thù phát triển tư duy biện chứng duyvật của họ, nhờ đó mà giải quyết mọi công việc của chuyên ngành, hoàn thành nhiệm vụ được giao

Tư duy biện chứng duy vật của sĩ quan trẻ ngành khoa học kỹ thuật quân sự là sự phảnánh ở trình độ cao của nhận thức lý tính, là kết quả của sự trừu tượng hoá, khái quát hoá, nắmbắt bản chất, qui luật biện chứng của hoạt động khoa học kỹ thuật quân sự, của thực tiễn nghiêncứu, cải tiến, ứng dụng, áp dụng khoa học kỹ thuật quân sự vào khai thác, bảo quản, quản lý,sản xuất và sử dụng vũ khí, trang bị kỹ thuật quân sự ở đơn vị cơ sở trong toàn quân hiện nay

Cơ sở của tư duy biện chứng duy vật của sĩ quan trẻ ngành khoa học kỹ thuật quân sựdựa trên sự thống nhất giữa thế giới quan duy vật và phương pháp luận biện chứng Nhờ có thếgiới quan và phương pháp luận duy vật biện chứng, sĩ quan trẻ ngành khoa học kỹ thuật quân

sự không chỉ giải thích các hiện tượng của đời sống xã hội, của hoạt động khoa học kỹ thuậtquân sự, mà họ còn tìm ra các mối liên hệ bản chất, tất yếu, chi phối hoạt động nghiên cứu, ứngdụng khoa học kỹ thuật vào sản xuất và quản lý các hoạt động khoa học kỹ thuật quân sự, qua

đó họ nhận thức được mục đích, ý nghĩa công việc của họ Do vậy, mỗi quan điểm, kết luận mà

họ đưa ra trở thành nguyên tắc xác định phương pháp, cách thức tiến hành công việc của họ

Rõ ràng sự hình thành và phát triển của tư duy biện chứng duy vật của sĩ quan trẻ ngànhkhoa học kỹ thuật quân sự vừa chịu sự chi phối bởi qui luật chung của tư duy biện chứng duyvật, đồng thời chịu sự chi phối của những qui luật đặc thù trong lĩnh vực hoạt động khoa học kỹthuật quân sự Sự phân biệt đó là cơ sở cần thiết để tìm ra các giải pháp phát triển tư duy biệnchứng duy vật của sĩ quan trẻ ngành khoa học kỹ thuật quân sự hiện nay

* Phát triển tư duy biện chứng duy vật của sĩ quan trẻ ngành khoa học kỹ thuật quân sự

Phát triển, theo quan điểm của chủ nghĩa duy vât biện chứng, là quá trình vận động tiếnlên từ thấp đến cao, từ đơn giản đến phức tạp, từ kém hoàn thiện đến hoàn thiện hơn Phát triển

là khuynh hướng chung, phổ biến của mọi sự vật, hiện tượng trong thế giới khách quan, từ tựnhiên đến xã hội và tư duy Sự phát triển diễn ra theo qui luật khách quan của phép biện chứngduy vật

Có thể quan niệm rằng: phát triển tư duy biện chứng duy vật của sĩ quan trẻ ngành khoa học kỹ thuật quân sự là quá trình không ngừng bổ sung tri thức, nâng cao năng lực khái quát hoá, trừu tượng hoá, rèn luyện phương pháp tư duy năng động, sáng tạo, tự chủ, quyết đoán của

họ, đáp ứng yêu cầu xây dựng, phát triển nền khoa học - kỹ thuật quân sự, phục vụ sự nghiệp

xây dựng quân đội từng bước hiện đại, bảo vệ Tổ quốc Việt Nam xã hội chủ nghĩa.

Phát triển tư duy biện chứng duy vật của sĩ quan trẻ ngành khoa học kỹ thuật quân sựthể hiện ở những nội dung chủ yếu sau:

Thứ nhất, phát triển tư duy biện chứng duy vật của sĩ quan trẻ ngành khoa học kỹ thuật quân sự là quá trình không ngừng bổ sung, củng cố và chính xác hoá tri thức, nâng cao sự hiểu biết về khoa học kỹ thuật quân sự về cuộc sống.

Sĩ quan trẻ ngành khoa học kỹ thuật quân sự được trang bị hệ thống kiến thức tương đốitoàn diện về khoa học tự nhiên, khoa học kỹ thật, khoa học xã hội và nhân văn Tuy nhiên, đómới chỉ là những kiến thức công cụ, cơ sở ban đầu làm nền tảng để họ bước vào hoạt động thựctiễn khoa học kỹ thuật quân sự Thực tiễn nghiên cứu, phát triển nền khoa học kỹ thuật quân sự

cho thấy sĩ quan trẻ luôn vấp phải hàng loạt mâu thuẫn, những tình huống mới phát sinh từ thựctiễn cuộc sống, họ phải giải quyết Song, kiến thức họ được trang bị trong nhà trường quân độilại luôn luôn thiếu, thậm chí đã trở nên lạc hậu so với hiện tại Đặc biệt, trong giai đoạn hiện nayvới sự phát triển mạnh mẽ của khoa học, công nghệ hiện đại việc áp dụng thành tựu của nó vàotrong lĩnh vực quân sự, vào thiết kế, chế tạo trang bị vũ khí kỹ thuật, các thế hệ vũ khí mới liêntục ra đời với nhiều tính năng tác dụng và nguyên lý hoạt động mới lạ Vì vậy, nếu chỉ dựa vàokiến thức cũ thì rất dễ rơi vào sự lạc hậu về thông tin, về khoa học kỹ thuật quân sự Do vậy, họphải tích cực học hỏi, tích luỹ bổ sung tri thức mới cùng với kinh nghiệm hoạt động thực tiễn mớigiúp họ hoàn thành nhiệm vụ, đưa nền khoa học kỹ thuật quân sự nước nhà phát triển theo kịp

xu hướng hiện đại

Hiện nay, với sự biến động của tình hình kinh tế, chính trị trong nước và thế giới, kẻ thùđang tìm mọi âm mưu, thủ đoạn mới để lật đổ chế độ xã chủ nghĩa ở nước ta Nhiệm vụ xâydựng, bảo vệ Tổ quốc hiện nay đang đặt ra nhiều nội dung mới mẻ và phức tạp Điều đó tácđộng trực tiếp đến sĩ quan trẻ ngành khoa học kỹ thuật quân sự, đòi hỏi họ không chỉ nhận thứcđúng đắn nhiệm vụ phát triển ngành khoa học kỹ thuật quân sự mà còn phải nhận thức sâu sắcnghĩa vụ, trách nhiệm của họ đối với Tổ quốc, với sự xây dựng, phát triển nền khoa học kỹ thuậtquân sự, đáp ứng yêu cầu xây dựng quân đội từng bước hiện đại bảo vệ Tổ quốc hiện nay

Vì vậy, việc học tập để không ngừng bổ sung tri thức, cập nhật thông tin là nội dung quantrong trong sự phát triển tư duy biện chứng duy vật của sĩ quan trẻ ngành khoa học kỹ thuật quân

sự Chỉ có trên cơ sở đó mới đảm bảo cho họ có được cách nhìn đúng đắn về các lĩnh vực củađời sống xã hội, về sự phát triển của nền khoa học kỹ thuật quân sự nước nhà Từ đó, họ biếtvận dụng tri thức và sự hiểu biết vào hoạt động thực tiễn, giải quyết mâu thuẫn nảy sinh, hoànthành tốt nhiệm vụ được giao

Thứ hai, nâng cao năng lực khái quát hoá, trừu tượng hoá của sĩ quan trẻ ngành khoa học kỹ thuật quân sự Hoạt động thực tiễn của sĩ quan trẻ ngành khoa học kỹ thuật quân sự

thường xuyên phải tiếp xúc với nhiều đối tượng có liên quan đến các loại trang bị, vũ khí, kỹthuật khác nhau Mỗi loại trang bị vũ khí kỹ thuật có tính năng tác dụng, qui luật, điều kiện hoạtđộng riêng, đồng thời chúng lại luôn bị chi phối bởi cơ sở và nguyên lý chung của khoa học kỹ

thuật quân sự Điều đó, đòi hỏi sĩ quan trẻ ngành khoa học kỹ thuật quân sự không chỉ có khảnăng phân tích từng loại trang bị, vũ khí kỹ thuật mà còn đòi hỏi họ phải có khả năng liên tưởng,đối chiếu, so sánh, khái quát hoá, trừu tượng hoá để phát hiện ra những nguyên lý chung Trên

cơ sở những nguyên lý đó định hướng họ để áp dụng, vận dụng vào công việc Có như vậy mớigiúp họ tránh được sự mò mẫm, tự phát

Xuất phát từ đặc điểm của hoạt động khoa học kỹ thuật quân sự là thường xuyên tiếp xúcvới đối tượng cụ thể thường xuyên thông qua, kiểm tra định lượng bằng phương tiện trực quan,

do đó tư duy cụ thể ở sĩ quan kỹ thuật khá phát triển, tuy nhiên năng lực khái quát hoá, trừutượng hoá, lại là điểm hạn chế trong tư duy của họ Thực tiễn hoạt động nghiên cứu khoa học kỹthuật quân sự chỉ ra rằng, nếu năng lực khái quát hoá, trừu tượng hoá của sĩ quan trẻ ngànhkhoa học kỹ thuật quân sự càng cao thì tư duy biện chứng duy vật của họ càng phát triển

Thứ ba, rèn luyện phẩm chất tư duy năng động, sáng tạo, tự chủ, quyết đoán Thực tiễn

hoạt động quân sự nói chung, hoạt động nghiên cứu khoa học kỹ thuật quân sự nói riêng diễn rahết sức phức tạp Hoạt động của họ liên quan trực tiếp đến tính mạng con người, chịu sự chiphối của môi trường đặc thù quân sự Nhiều biến cố ngẫu nhiên xảy ra nhanh chóng, biến đổingoài dự đoán, khó lường, đặc biệt trong điều kiện chiến tranh xảy ra Mỗi quyết định đưa ra đòihỏi sự nhanh nhạy, quyết đoán, sáng tạo, giải quyết mâu thuẫn phải triệt để Tư duy của sĩ quantrẻ ngành khoa học kỹ thuật quân sự phải mềm dẻo, linh hoạt mới đảm bảo cho họ hoàn thànhnhiệm vụ “xây dựng và bảo vệ Tổ quốc hiện nay đòi hỏi hơn bao giờ hết tư duy sáng tạo, khôngsáng tạo thì cách mạng không thể thắng lợi Nếu lúc nào đó, ở nơi nào đó phạm giáo điều, rậpkhuôn, máy móc thì y như rằng cách mạng trắc trở khó khăn” [1,19]

Tuy nhiên, do tuổi còn trẻ, tư duy tuy có ưu thế là năng động, sáng tạo, quyết đoánnhưng lại thiếu tính bền vững, sâu sắc và mềm dẻo trong xử lý, giải quyết vấn đề Tuổi trẻ luônmuốn khẳng định mình nhưng do kinh nghiệm còn hạn chế nên dễ rơi vào chủ quan, nóng vội,

đó là mâu thuẫn trong tư duy của tuổi trẻ Vì vậy, phát triển tư duy biện chứng duy vật của sĩquan trẻ ngành khoa học kỹ thuật quân sự chính là quá trình hạn chế tiêu cực, phát huy mặt tíchcực, rèn luyện phương pháp tư duy khoa học, xây dựng cơ sở thế giới quan phương pháp luậnduy vật biện chứng cho sĩ quan trẻ giúp họ đứng vững trên vị trí của mình và phát triển

Phát triển tư duy biện chứng duy vật của sĩ quan trẻ ngành khoa học kỹ thuật quân sự là

sự phát triển có tính qui luật của hoạt động nhận thức và hoạt động thực tiễn quân sự từ thấpđến cao, từ chưa hoàn thiện đến hoàn thiện Thực chất của sự phát triển tư duy biện chứng duyvật của sĩ quan trẻ ngành khoa học kỹ thuật quân sự là sự vận động trong tư duy, sự đổi mới vềnội dung và hoàn thiện về phương pháp, tiến tới ngày càng phản ánh đúng đắn, đầy đủ, chínhxác các hoạt động kỹ thuật quân sự, đáp ứng đòi hỏi phát triển nền khoa học kỹ thuật quân sựtrong mỗi điều kiện lịch sử mới

Phát triển tư duy biện chứng duy vật là quá trình tự giác, là kết quả của quá trình giáodục đào tạo trong các trường kỹ thuật quân sự, vừa là kết quả của quá trình tích luỹ vốn sống, trithức, sự hiểu biết từ hoạt động thực tiễn Phát triển tư duy biện chứng duy vật của sĩ quan trẻngành khoa học kỹ thuật quân sự chịu sự chi phối của điều kiện khách quan: điều kiện kinh tế,chính trị - xã hội, văn hoá, khoa học, công nghệ của thời kỳ đổi mới đất nước, sự kế thừa và pháttriển tư duy biện chứng của dân tộc và thế giới và chịu sự chi phối của nhân tố chủ quan đó là:trình độ, học vấn, bản lĩnh chính trị, thể lực, sức khoẻ, động cơ, tình cảm, niềm tin trong đó nângcao năng lực tư duy biện chứng duy vật và tích cực rèn luyện trong thực tiễn quân sự có ý nghĩahết sức quan trọng

Sự phát triển tư duy biện chứng duy vật của sĩ quan trẻ ngành khoa học kỹ thuật quân sựcũng chính là quá trình chuyển hoá không ngừng của tư duy thành hoạt động thực tiễn Vì vậy,hoạt động thực tiễn càng phong phú thì tư duy biện chứng duy vật càng phát triển và ngược lại,

tư duy biện chứng duy vật phát triển, càng làm cho hoạt động thực tiễn của sĩ quan trẻ ngànhkhoa học kỹ thuật quân sự đạt hiệu quả

1.1.2 Vai trò phát triển tư duy biện chứng duy vật đối với hoạt động khoa học kỹ thuật quân sự của sĩ quan trẻ ngành khoa học kỹ thuật quân sự

Phát triển tư duy biện chứng duy vật của sĩ quan trẻ ngành khoa học kỹ thuật quân sự cóvai trò hết sức quan trọng đối với hoạt động nhận thức và hoạt động thực tiễn của họ Vai trò đóđược thể hiện:

Thứ nhất, tư duy biện chứng duy vật định hướng nhận thức và hoạt động thực tiễn quân

sự đúng đắn Hoạt động quản lý, khai thác, sử dụng, bảo quản và nghiên cứu, chế tạo vũ khí

trang bị kỹ thuật của sĩ quan trẻ ngành khoa học kỹ thuật quân sự muốn đạt hiệu quả cao thì cầnphải có tư duy biện chứng duy vật định hướng Hoạt động của họ không thể dựa vào ý muốn chủquan, tuỳ tiện, áp đặt, duy ý chí, mà phải tuân thủ nghiêm ngặt qui luật khách quan Để đưa raquyết định chính xác, các giải pháp khoa học, các phương thức hoạt động, hiệu quả, đòi hỏi sĩquan trẻ ngành khoa học kỹ thuật quân sự phải nắm chắc kiến thức chuyên ngành, có khả năngvận dụng và giải đáp những tình huống cụ thể đặt ra Đồng thời, đòi hỏi mỗi quyết định mà họđưa ra đều phải tính đến điều kiện thực tế của đất nước, của đơn vị, khả năng khoa học kỹ thuậtcho phép, đặc thù nghệ thuật quân sự Việt Nam Như vậy, trong hoạt động khoa học kỹ thuậtquân sự người sĩ quan trẻ không chỉ phải giải quyết một vấn đề chuyên ngành, mà còn phải giảiquyết hàng loạt vấn đề khác có liên quan Với tuổi đời, tuổi quân, cũng như kinh nghiệm tích luỹ

từ hoạt động thực tiễn khoa học chưa nhiều, làm thế nào để họ có được định hướng hoạt độngđúng đắn trước hàng loạt các mối quan hệ phức tạp? Chỉ có trên cơ sở tư duy biện chứng duyvật phát triển mới cho phép sĩ quan trẻ định hướng nhận thức đúng đắn và hoạt động thực tiễnđạt hiệu quả cao Ở đây, vai trò của tư duy biện chứng duy vật nó không trực tiếp giải đáp nhữngvấn đề cụ thể của hoạt động kỹ thuật quân sự, mà nó chỉ đưa ra các nguyên tắc chung nhất làm

cơ sở định hướng cho mọi suy nghĩ và hoạt động thực tiễn của sĩ quan trẻ ngành khoa học kỹthuật quân sự

Thứ hai, giúp sĩ quan trẻ ngành khoa học kỹ thuật quân sự nhanh chóng nắm bắt bản chất đối tượng và giải quyết các tình huống hợp tình, hợp lý.

Hiện nay, quân đội ta đang quản lý, khai thác, sử dụng một khối lượng lớn vũ khí, trang bị

kỹ thuật có giá trị cao, gồm nhiều chủng loại, xuất xứ từ nhiều nguồn khác nhau, trong đó hầu hết

vũ khí, trang bị là của nước ngoài Theo nguyên lý hoạt động thì các loại vũ khí, trang bị kỹ thuậtđược thiết kế, chế tạo, khai thác theo một hệ thống nhất định, bao gồm : con người, vũ khí, trang

bị kỹ thuật, môi trường Đây là hệ thống phức tạp, vì vậy để làm cho hệ thống này hoạt động cóhiệu quả, phù hợp với điều kiện thực tiễn, đòi hỏi người sĩ quan kỹ thuật trẻ phải am hiểu kiếnthức chuyên ngành, có khả năng định dạng nhanh, đạt độ chính xác cao, nắm được thực chất

qui luật, tính năng tác dụng của mỗi loại trang bị vũ khí kỹ thuật Điều đó đòi hỏi sĩ quan trẻngành khoa học kỹ thuật quân sự phải có trình độ tư duy biện chứng duy vật, nhất là khả năngkhái quát hoá, trừu tượng hoá, khả năng liên tưởng, phán đoán, suy luận sắc xảo, biện chứng,

có như vậy họ mới hoàn thành tốt nhiệm vụ được giao

Thứ ba, tư duy biện chứng duy vật giúp sĩ quan trẻ ngành khoa học kỹ thuật quân sự củng cố và phát triển bản lĩnh chính trị, luôn độc lập, tự chủ, sáng tạo, bình tĩnh, tự tin trong giải quyết các vấn đề thực tiễn đặt ra.

Hiện nay, hệ thống trang bị vũ khí kỹ thuật quân sự của quân đội ta có được từ 3 nguồn

cơ bản: thứ nhất, sự viện trợ của các nước XHCN anh em trong kháng chiến chống thực dânPháp và đế quốc Mỹ Hệ thống này đã cũ, lạc hậu, xuống cấp cần được sửa chữa, nâng cấp; thứhai: tự sản xuất trong nước nhưng hết sức hạn chế, chủ yếu là vũ khí bộ binh hạng nhẹ, và một

số bộ phận thay thế; thứ ba: vũ khí trang bị kỹ thuật nhập từ các nước tư bản, song số lượng hếtsức hạn chế (do điều kiện kinh tế không cho phép) Vấn đề cấp bách hiện nay là phải độc lập, tựchủ, sáng tạo để cải tiến, sửa chữa kéo dài tuổi thọ của các loại vũ khí, trang bị hiện có, tiến tới

tự chế tạo vũ khí, trang bị kỹ thuật hiện đại đáp ứng yêu cầu của cuộc chiến tranh công nghệ cao(nếu xảy ra), làm cho ta không phụ thuộc vào nước ngoài Điều đó, đòi hỏi đội ngũ sĩ quan trẻngành khoa học kỹ thuật quân sự phải có bản lĩnh chính trị vững vàng, biết làm chủ khoa học kỹthuật quân sự, đồng thời có khả năng phân tích, dự báo xu hướng kỹ thuật quân sự của đốiphương, có năng lực tự nghiên cứu tiến tới chế tạo vũ khí, trang bị mới

Do vậy, nắm vững phương pháp tư duy biện chứng duy vật là cơ sở khoa học để sĩ quantrẻ ngành khoa học kỹ thuật quân sự tự tin trong nghiên cứu tìm tòi, phát hiện cái mới đưa ngànhkhoa học kỹ thuật quân sự phát triển vững chắc đáp ứng yêu cầu xây dựng quân đội, bảo vệ Tổquốc thời kỳ mới

Thứ tư, tư duy biện chứng duy vật giúp sĩ quan trẻ ngành khoa học kỹ thuật quân sự nâng cao năng lực tổng kết thực tiễn, khái quát lý luận khoa học kỹ thuật quân sự Đây là khâu

hết sức quan trọng trong nhận thức và hoạt động thực tiễn của người sĩ quan trẻ ngành khoa học

kỹ thuật quân sự Với tuổi đời, tuổi quân cũng như kinh nghiệm tích luỹ từ hoạt động thực tiễnchưa nhiều Trong khi đó, hoạt động quản lý, sử dụng, khai thác, nghiên cứu, chế tạo trang bị, vũ

khí kỹ thuật quân sự luôn vận động, phát triển, đáp ứng đòi hỏi ngày càng cao của sự nghiệp xâydựng quân đội, bảo vệ Tổ quốc Hàng loạt những biến cố ngẫu nhiên, bất ngờ, những vấn đềmới nẩy sinh xuất hiện trong hoạt động thực tiễn của sĩ quan trẻ ngành khoa học kỹ thuật quân

sự không có sẵn lời giải đáp trong các bài học lý thuyết đòi hỏi phải được lý giải Vì vậy, nhờ có

tư duy biện chứng duy vật sĩ quan trẻ tổng kết thực tiễn, khái quát lý luận, giúp họ tự đánh giá,điều chỉnh hoạt động của mình cho phù hợp với yêu cầu, nhiệm vụ, làm cho hoạt động của họđúng hướng, tránh được sự mò mẫm, tự phát

Thứ năm, tư duy biện chứng duy vật giúp sĩ quan trẻ ngành khoa học kỹ thuật quân sự giỏi về chuyên môn nghiệp vụ kỹ thuật quân sự vững vàng về tư tưởng, chính trị và tổ chức Nhờ

có tư duy biện chứng duy vật mà họ có thái độ đúng đắn trong nghiên cứu vũ khí, trang bị kỹthuật, tiếp thu thành tựu khoa học, công nghệ hiện đại Đứng trước những vấn đề phức tạp, khảnăng định hướng của sĩ quan trẻ ngành khoa học kỹ thuật quân sự gặp lúng túng nhất định, thậmchí có lúc giao động, hoài nghi, điều đó ảnh hưởng đến chất lượng, hiệu quả hoạt động, kìm hãmbước tiến bộ của họ Hiện nay, một số sĩ quan khoa học kỹ thuật quân sự trẻ khi xem xét tươngquan giữa con người và vũ khí thường tuyệt đối hoá vai trò của vũ khí, kỹ thuật, công nghệ hiệnđại, không quan tâm hoặc coi thường chính trị, truyền thống lịch sử Trước sự tác động của kinh

tế thị trường và ảnh hưởng mặt trái của nó, không ít sĩ quan trẻ ngành khoa học kỹ thuật quân sựchịu ảnh hưởng lối sống thực dụng, đòi hỏi hưởng thụ nhiều hơn là sự cống hiến, họ không nhậnthức đúng đắn trách nhiệm và nghĩa vụ đối với Tổ quốc, đối với ngành nghề của mình Mặt khác,cuộc đấu tranh tư tưởng, lý luận đang diễn ra hết sức phức tạp hiện nay, kẻ thù luôn thay hình,đổi dạng, có nhiều thủ đoạn tinh vi, xảo quyệt trong chống phá cách mạng Việt Nam Điều đó cóảnh hưởng đến niềm tin, bản lĩnh chính trị, làm giảm sút ý chí chiến đấu, sự nhiệt tình, say mênghiên cứu khoa học kỹ thuật quân sự của không ít sĩ quan trẻ

Để góp phần đấu tranh chống lại tư tưởng sai trái, sĩ quan trẻ ngành khoa học kỹ thuậtquân sự phải được trang bị vũ khí sắc bén - tư duy biện chứng duy vật, với phương pháp xemxét sự vật một cách khách quan, toàn diện, lịch sử cụ thể và phát triển, tư duy biện chứng duyvật đã và sẽ là “công cụ sắc bén” để sĩ quan trẻ ngành khoa học kỹ thuật quân sự tự bảo vệmình, vững tin chống lại các quan điểm sai trái, lệch lạc, định hướng suy nghĩ và hành động

đúng đắn Củng cố và phát triển bản lĩnh chính trị vững vàng, nâng cao sức chịu đựng khó khănthử thách, vượt qua mọi biến cố phức tạp, hoàn thành thắng lợi nhiệm vụ chính trị được giao,đưa nền khoa học kỹ thuật quân sự phát triển lên tầm cao mới.

Tư duy biện chứng duy vật có vai trò quan trọng, là “công cụ” mà sĩ quan trẻ ngành khoahọc kỹ thuật quân sự phải chiếm lấy và giữ gìn, coi đó là cơ sở lý luận khoa học của hoạt độngthực tiễn quân sự Tư duy biện chứng duy vật giúp họ đứng vững trên vị trí của mình, địnhhướng, chỉ đạo mọi hoạt động nghiên cứu, cải tiến, bảo dưỡng, sử dụng trang bị, vũ khí kỹ thuật,hiện đại hoá quân đội ta thời kỳ công nghiệp hoá, hiện đại hoá đất nước Đây là phương pháp tưduy khoa học nhất, đúng đắn nhất, giúp người sĩ quan kỹ thuật quân sự trẻ nhận thức đúng đắnqui luật của thế giới khách quan, thúc đẩy hoạt động thực tiễn quân sự phát triển Có thể khẳngđịnh rằng, nắm chắc phương pháp tư duy biện chứng duy vật là cơ sở khoa học quyết định việcthực hiện thắng lợi nhiệm vụ và sự tiến bộ trưởng thành của sĩ quan trẻ ngành khoa học kỹ thuậtquân sự hiện nay

1.2 Đặc điểm phát triển tư duy biện chứng duy vật của sĩ quan trẻ ngành khoa học

kỹ thuật quân sự

Nghiên cứu quá trình phát triển tư duy biện chứng duy vật của sĩ quan trẻ ngành khoahọc kỹ thuật quân sự, chúng ta có thể rút ra những bài học kinh nghiệm quí báu để điều chỉnh vàđịnh hướng sự phát triển tư duy biện chứng duy vật của sĩ quan trẻ Đây là cơ sở lý luận và thựctiễn có giá trị, góp phần củng cố, bổ sung và phát triển tư duy biện chứng duy vật của sĩ quan trẻngành khoa học kỹ thuật quân sự

Việc phát hiện ra những đặc điểm có tính qui luật của quá trình phát triển tư duy biệnchứng duy vật của sĩ quan trẻ ngành khoa học kỹ thuật quân sự và sự hiểu biết các đặc điểm cótính qui luật, đó là cơ sở lý luận quan trọng cho phép chúng ta xác định đúng phương pháp vàphương thức đào tạo, bồi dưỡng và sử dụng đội ngũ sĩ quan trẻ ngành khoa học kỹ thuật quân

sự, tạo điều kiện thuận lợi để họ học tập, rèn luyện, trau dồi phương pháp tư duy biện chứng duyvật, đáp ứng yêu cầu ngày càng cao trong nhiệm vụ quản lý, khai thác, sử dụng và nghiên cứuphát triển ngành khoa học kỹ thuật quân sự nước nhà, đáp ứng yêu cầu nhiệm vụ xây dựng

quân đội, bảo vệ Tổ quốc trong giai đoạn hiện nay Sự phát triển tư duy biện chứng duy vật của

sĩ quan trẻ ngành khoa học kỹ thuật quân sự thể hiện ở những đặc điểm có tính qui luật sau:

1.2.1 Phát triển tư duy biện chứng duy vật của sĩ quan trẻ ngành khoa học kỹ thuật quân sự phụ thuộc vào hệ thống tri thức được trang bị trong các nhà trường quân đội và vai trò tích cực tự học tập, tự rèn luyện của sĩ quan trẻ.

Tri thức khoa học là sản phẩm của tư duy nhưng đồng thời là điều kiện để phát triển tưduy Quá trình phát triển của tư duy luôn phụ thuộc vào quá trình tích luỹ kiến thức, về sự hiểubiết của con người Những thành tựu đạt được của khoa học tự nhiên cũng như khoa học xã hội

và nhân văn không những góp phần thúc đẩy mạnh mẽ sản xuất, nâng cao hiệu quả kinh tế, xãhội mà còn là cơ sở của quá trình nhận thức mới, của tư duy mới

Với tuổi đời, tuổi quân cũng như vốn sống, kinh nghiệm tích luỹ chưa nhiều thì hệ thốngtri thức về khoa học tự nhiên, khoa học kỹ thuật quân sự, khoa học xã hội và nhân văn, khoa họcquân sự được trang bị trong các nhà trường quân đội là yếu tố cốt lõi, có ý nghĩa quan trọng đặcbiệt đối với quá trình phát triển tư duy biện chứng duy vật của sĩ quan trẻ ngành khoa học kỹthuật quân sự Nó là cơ sở, nền tảng ban đầu, định hướng cho suy nghĩ và hành động của sĩquan trẻ trong nghiên cứu, tìm hiểu, khám phá thế giới, rèn luyện cách ứng xử trước các vấn đềthực tiễn đặt ra Trong đó, tri thức khoa học Mác-Lênin, tư tưởng Hồ Chí Minh, đường lối củaĐảng mang ý nghĩa quyết định trực tiếp đối với sự phát triển tư duy biện chứng duy vật và đốivới sự phát triển các phẩm chất nhân cách khác của người sĩ quan trẻ ngành khoa học kỹ thuậtquân sự Đối với họ, hệ thống tri thức khoa học có vai trò to lớn trong việc khơi dậy và phát triểnmọi tiềm năng tư cách cá nhân, rèn luyện kỹ xảo, kỹ năng nghề nghiệp, giúp người sĩ quan trẻngành khoa học kỹ thuật quân sự làm chủ mọi hoạt động của mình, có tư tưởng đạo đức, lốisống lành mạnh, có động cơ đúng đắn, trạng thái tâm lý vững vàng, xử lý nhanh nhạy mọi tìnhhuống phức tạp xảy ra Vì vậy, tích cực học tập, nghiên cứu để nắm vững tri thức khoa học Mác-Lênin, tư tưởng Hồ Chí Minh và tri thức khoa học nói chung là vấn đề có tính nguyên tắc, là yêucầu cơ bản đối với sự phát triển và hoàn thiện nhân cách của sĩ quan trẻ ngành khoa học kỹthuật quân sự, trong đó phát triển tư duy biện chứng duy vật - tư duy khoa học và cách mạng, là

cơ sở, tiền đề để họ có nhận thức và hoạt động đúng đắn, phát triển ngành khoa học kỹ thuật

quân sự, xây dựng quân đội nhân dân cách mạng, chính qui, tinh nhuệ, từng bước hiện đại,bảo vệ Tổ quốc Việt Nam xã hội chủ nghĩa.

Khẳng định sự phát triển tư duy biện chứng duy vật phụ thuộc vào hệ thống tri thức đượctrang bị trong nhà trường phổ thông và nhất là các trường quân đội, cũng như vai trò quan trọngcủa tư duy biện chứng duy vật đối với mỗi bước trưởng thành của sĩ quan trẻ ngành khoa học kỹthuật quân sự, Đảng và nhà nước ta luôn coi trọng công tác giáo dục, đào tạo, coi đó là “quốcsách hàng đầu” là “công tác trọng yếu” trong phương hướng xây dựng quân đội nhân dân cáchmạng chính qui, tinh nhuệ từng bước hiện đại Nghị quyết 93 Đảng uỷ quân sự Trung ươngkhẳng định: “Nhiệm vụ đào tạo, bồi dưỡng đội ngũ cán bộ, nhân viên chuyên môn kỹ thuật là mộttrong những nhiệm vụ trọng tâm quan trọng hàng đầu của sự nghiệp xây dựng lực lượng vũtrang” Trong những năm gần đây, sự nghiệp công nghiệp hoá, hiện đại hoá đất nước, đã vàđang tạo điều kiện thuận lợi để chúng ta mở rộng giao lưu hợp tác về khoa học và phối hợp tổchức giáo dục, đào tạo sĩ quan giữa Bộ giáo dục đào tạo và Bộ Quốc phòng, trong nước vànước ngoài Vì vậy, chất lượng đào tạo trong các trường quân đội nói chung và các trường kỹthuật quân sự nói riêng ngày càng được phát triển trình độ học vấn và trình độ tư duy biện chứngduy vật của sĩ quan trẻ ngành khoa học kỹ thuật quân sự theo đó cũng được nâng cao, đây làđiều kiện thuận lợi để họ nắm vững tính năng, tác dụng của vũ khí, trang bị hiện đại, tiến tớinghiên cứu, sáng tạo và chế tạo các loại vũ khí, trang thiết bị quân sự mới, đáp ứng nhu cầu hiệnđại hoá trang bị, vũ khí kỹ thuật quân sự góp phần thúc đẩy sự phát triển kinh tế xã hội cũng như giải quyết tốt các tình huống xảy ra

Với tư cách là một mặt cơ bản của nhân cách sĩ quan, tư duy biện chứng duy vật luônvận động, phát triển cùng với sự phát triển của các mặt khác của nhân cách và chịu sự qui địnhcủa các yếu tố chủ quan như tư chất cá nhân, động cơ, tình cảm, niềm tin sự tác động biệnchứng của các yếu tố này tạo điều kiện cần thiết cho sự phát triển tư duy biện chứng duy vật của

họ Triết học Mác-Lênin coi tư chất là những đặc điểm riêng của cá nhân là sự tổng hợp các yếu

tố bẩm sinh, di truyền và thói quen do rèn luyện tạo nên sự khác biệt giữa các cá nhân với nhau

Tư chất cá nhân là nền tảng “vật chất tự nhiên” của các yếu tố chủ quan cần thiết cho sự pháttriển tư duy biện chứng duy vật của sĩ quan trẻ ngành khoa học kỹ thuật quân sự Sĩ quan trẻ

ngành khoa học kỹ thuật quân sự với thế mạnh của tuổi trẻ, với tố chất bộ óc tốt, các giác quannhạy cảm và đây là những điều kiện thuận lợi để họ tiến hành phân tích, tổng hợp, so sánh, kháiquát hóa, trừu tượng hoá, nhờ đó mà phát triển hệ thống tri thức, khái quát, xây dựng lý luậnmới, rèn luyện phương pháp tư duy biện chứng duy vật.

Tuy nhiên, tố chất bộ óc, và hệ thống tri thức trang bị ban đầu dù là tốt, song đó mới chỉ

là một trong những yếu tố cần thiết, là cơ sở ban đầu để phát triển tư duy biện chứng duy vậtcủa sĩ quan trẻ ngành khoa học kỹ thuật quân sự Để phát triển tư duy biện chứng duy vật họ cầnphải tích cực học tập, rèn luyện trong thực tiễn, nếu bằng lòng với tri thức hiện có, ngại học tậprèn luyện thì phương pháp tư duy biện chứng duy vật không những không phát triển mà còn rơivào tụt hậu, mắc sai lầm Hoạt động nhận thức cũng như hoạt động quân sự rất phức tạp, đặcbiệt trong giai đoạn hiện nay, sự phát triển mạnh mẽ của khoa học, công nghệ được áp dụng vàolĩnh vực quân sự và nghiên cứu chế tạo vũ khí kỹ thuật quân sự đã và đang dẫn đến sự thayđổi trong quan niệm về khoa học nghệ thuật quân sự và sức mạnh chiến đấu của quân đội Vìvậy, tư duy biện chứng duy vật của sĩ quan trẻ ngành khoa học kỹ thuật quân sự nhất thiết ngàyphải được nâng cao và phát triển hơn nữa

Việc chủ động học tập, rèn luyện của sĩ quan trẻ ngành khoa học kỹ thuật quân sự là conđường tốt nhất để phát triển tư duy biện chứng duy vật của họ Nhờ đó mà họ có hiểu biết đúngđắn, xác định rõ ràng vị trí, vai trò, nhiệm vụ của mình, giải đáp được những câu hỏi mà cuộcsống đặt ra, phấn đấu vươn lên đạt đỉnh cao của tư duy biện chứng duy vật, trở thành người sĩquan ưu tú của quân đội nhân dân Việt Nam

Quan điểm sống và cách ứng xử trước mọi hoàn cảnh, đặc biệt là những tình huống éo

le, trong những thời điểm phức tạp, giữa sống và chết, giữa lợi ích cá nhân và tập thể đều tuỳthuộc vào bản lĩnh chính trị của người sĩ quan trẻ Nếu bản lĩnh chính trị non kém sẽ dẫn đến sựdao động, hoài nghi, bi quan không có chính kiến, dễ chạy theo lợi ích cá nhân trước mắt, chínhđiều đó làm cho tư duy biện chứng duy vật bị ảnh hưởng không thể phát triển, không diễn ra nhưmong muốn

Rõ ràng, cùng với hệ thống tri thức đã được trang bị và sự tích cực tự học, tự rèn luyệncủa sĩ quan trẻ ngành khoa học kỹ thuật quân sự luôn là yếu tố quan trọng để phát triển tư duy

biện chứng duy vật của họ, nếu tách rời giữa hai yếu tố đó, không những không làm cho tư duybiện chứng duy vật của họ không phát triển, mà còn ảnh hưởng trực tiếp đến sự hoàn thiện nhâncách, sự trau dồi bản lĩnh chính trị của họ.

1.2.2 Quá trình phát triển tư duy biện chứng duy vật của sĩ quan trẻ ngành khoa học kỹ thuật quân sự phụ thuộc vào sự kế thừa, phát triển tư tưởng biện chứng của dân tộc và thế giới, mà hạt nhân là phép biện chứng duy vật, lịch sử nghệ thuật quân sự, truyền thống ngành khoa học kỹ thuật quân sự.

Kế thừa và phát triển là qui luật chung của tự nhiên, xã hội và tư duy Qui luật này cũngdiễn ra và tồn tại khách quan trong quá trình phát triển tư duy biện chứng duy vật của sĩ quan trẻngành khoa học kỹ thuật quân sự

Tư duy biện chứng duy vật của sĩ quan trẻ ngành khoa học kỹ thuật quân sự không phảiyếu tố bẩm sinh tự có mà là kết quả của quá trình tích cực nghiên cứu học tập, kế thừa và pháttriển tư duy biện chứng đã có trong lịch sử triết học, trong di sản nghệ thuật quân sự Việt Nam,truyền thống phát triển ngành khoa học kỹ thuật quân sự, đặc biệt là thế giới quan phương phápluận của triết học Mác-Lênin, tư tưởng Hồ Chí Minh là nội dung có ý nghĩa quan trọng quyết địnhđối với sự phát triển tư duy biện chứng duy vật của họ Trong đó, kế thừa và phát triển phươngpháp tư duy biện chứng duy vật trong lịch sử triết học, trong di sản lý luận quân sự, truyền thốngphát triển ngành khoa học kỹ thuật quân sự, có ý nghĩa thiết thực để hình thành và phát triển tưduy biện chứng duy vật, còn việc trau dồi thế giới quan phương pháp luận của triết học Mác-Lênin có ý nghĩa quyết định đến bản chất khoa học, cách mạng của tư duy biện chứng duy vậtcủa sĩ quan trẻ ngành khoa học kỹ thuật quân sự

Triết học Mác - Lênin chính là đỉnh cao của sự phát triển tư duy biện chứng duy vật củanhân loại, dựa trên sự kế thừa tư tưởng biện chứng trước đó và các thành tựu của khoa học tự nhiên Triết học Mác - Lênin thể hiện sự thống nhất chặt chẽ giữa chủ nghĩa duy vật và phươngpháp biện chứng Nhờ sự thống nhất chặt chẽ đó, triết học Mác - Lênin, mà hạt nhân là phépbiện chứng duy vật , linh hồn sống của chủ nghĩa Mác, vừa là lý luận vừa là phương pháp địnhhướng cho mọi suy nghĩ và hành động

V.I Lênin chỉ ra rằng: “Triết học của Mác là một chủ nghĩa duy vật triết học hoàn bị, nó đãcung cấp cho loài người và nhất là cho giai cấp công nhân những công cụ nhận thức vĩ đại nhất”[19,54].

Do vậy, sĩ quan trẻ ngành khoa học kỹ thuật quân sự cần phải nắm vững “linh hồn sống”của chủ nghĩa Mác-Lênin là phép biện chứng duy vật, quán triệt sâu sắc tư tưởng Hồ Chí Minh

“dĩ bất biến, ứng vạn biến” đó là cơ sở của tư duy sáng tạo Nhờ đó, nó trở thành định hướngđúng đắn không những đối với sự phát triển các phẩm chất chính trị tinh thần, đạo đức, tình cảm

mà còn là vấn đề có tính qui luật đối với sự phát triển tư duy biện chứng duy vật của sĩ quan trẻngành khoa học kỹ thuật quân sự, xa rời thế giới quan, phương pháp luận của chủ nghĩa Mác-Lênin, tư tưởng Hồ Chí Minh, tư duy biện chứng duy vật của sĩ quan trẻ ngành khoa học kỹ thuậtquân sự không thể đạt tới bản chất khoa học và cách mạng, mỗi quyết định của họ đưa ra sẽ khótránh khỏi sự mò mẫm, tuỳ tiện, hoặc rập khôn máy móc mất hẳn tính nguyên tắc Để tư duy biệnchứng duy vật phát triển, phản ánh được xu thế vận động, phát triển không ngừng của thế giớikhách quan, đòi hỏi sĩ quan trẻ ngành khoa học kỹ thuật quân sự phải không ngừng học tập,nghiên cứu, bổ sung tri thức về mọi mặt: khoa học tự nhiên, khoa học xã hội và nhân văn, khoahọckỹ thuật quân sự mà trực tiếp là kế thừa tư tưởng biện chứng trong nghệ thuật quân sự Việt Nam,truyền thống phát triển của ngành khoa học kỹ thuật quân sự

Phép biện chứng trong khoa học nghệ thuật quân sự Việt Nam là kết quả của sự kết tinh,hun đúc trong lịch sử chống giặc ngoại xâm, dựng nước và giữ nước của dân tộc Đó là nghệthuật biết khai thác, sử dụng vũ khí “lòng dân”, tập trung sức mạnh toàn dân, biết lấy nhỏ thắnglớn, lấy ít định nhiều, vừa đánh vừa xây dựng lực lượng, biết lợi dụng mâu thuẫn của địch để làmsuy yếu địch, biết tạo thế thắng lực, tiến thoái phù hợp, biết lợi dụng địa hình địa vật để chọncách đánh phù hợp chính vì vậy, với một nước nhỏ, đất không rộng, người không đông, kinh tếkhông đủ mạnh, trang bị vũ khí hạn chế chúng ta đã chiến đấu và chiến thắng mọi kẻ thù xâmlược, bảo vệ toàn vẹn lãnh thổ

Trong truyền thống phát triển ngành khoa học kỹ thuật quân sự, cũng thể hiện tư tưởngbiện chứng của thế hệ cha anh trong nghiên cứu, duy trì, phát triển trang bị, vũ khí kỹ thuật quân

sự Mặc dù ra đời muộn (15/9/1945) với số lượng cán bộ ban đầu còn ít cho đến nay, chúng ta

đã có đội ngũ cán bộ khoa học kỹ thuật quân sự lớn mạnh, có đủ phẩm chất và năng lực hoànthành nhiệm vụ Trong quá trình trưởng thành và phát triển đội ngũ cán bộ khoa học kỹ thuậtquân sự đàn anh đã thể hiện khả năng độc lập, tự chủ, sáng tạo trong nghiên cứu khoa học kỹthuật quân sự Với phương châm “lấy thô sơ thắng hiện đại”, “sản xuất vũ khí phải đi đôi với yêucầu chiến thuật” Đội ngũ cán bộ khoa học kỹ thuật quân sự đã khai thác một cách có hiệu quả,

vũ khí kỹ thuật được trang bị, đồng thời nghiên cứu, cải tiến, nâng cấp, tăng hạn, chế tạo ranhiều loại vũ khí kỹ thuật quân sự mới, đáp ứng yêu cầu cuộc chiến tranh toàn dân, toàn diệncủa dân tộc, phù hợp với nghệ thuật quân sự cũng như điều kiện địa hình của nước ta, nhờ đóchúng ta đã có được trang bị, vũ khí kỹ thuật cần thiết, đủ mạnh để đánh thắng kẻ thù xâm lược

Sĩ quan trẻ ngành khoa học kỹ thuật quân sự phần lớn là sinh ra và lớn lên trong thờibình chưa trải qua chiến tranh, chưa được rèn luyện nhiều trong thực tiễn quân sự Vì vậy,nghiên cứu, học tập phép biện chứng trong truyền thống nghệ thuật quân sự Việt Nam, ngànhkhoa học kỹ thuật quân sự có một ý nghĩa hết sức quan trọng, nó không những góp phần nângcao bản lĩnh chính trị, phẩm chất đạo đức, lối sống mà còn là cơ sở để phát triển tư duy biệnchứng duy vật của họ Do đó, mọi thái độ phủ nhận quá khứ, coi thường kinh nghiệm, không chịutiếp thu, học hỏi truyền thống lịch sử dân tộc, không những ảnh hưởng trực tiếp đến sự phát triểnnhân cách của người sĩ quan trẻ ngành khoa học kỹ thuật quân sự mà còn kìm hãm sự phát triển

tư duy biện chứng duy vật của họ

1.2.3 Phát triển tư duy biện chứng duy vật của sĩ quan trẻ ngành khoa học kỹ thuật quân sự phụ thuộc vào hoạt động thực tiễn, tổng kết thực tiễn, khái quát lý luận khoa học kỹ thuật quân sự

Sự thống nhất giữa lý luận và thực tiễn là nguyên tắc căn bản của chủ nghĩa Mác-Lênin,

tư tưởng Hồ Chí Minh, nó định hướng toàn bộ hoạt động nhận thức cũng như hoạt động thựctiễn của sĩ quan trẻ ngành khoa học kỹ thuật quân sự Nắm vững nguyên tắc này có ý nghĩa hếtsức quan trọng trong hoạt động thực tiễn cũng như phát triển tư duy biện chứng duy vật của họ.Nếu vi phạm nguyên tắc này sẽ dẫn đến bệnh giáo điều hoặc bệnh kinh nghiệm chủ nghĩa, cảntrở sự phát triển tư duy biện chứng duy vật của sĩ quan trẻ ngành khoa học kỹ thuật quân sự.Như vậy, rèn luyện trong thực tiễn hoạt động khoa học kỹ thuật quân sự là cơ sở, mục đích của

nhận thức, là tiêu chuẩn kiểm tra nhận thức, và trình độ năng lực tư duy biện chứng duy vật của

sĩ quan trẻ ngành khoa học kỹ thuật quân sự

Trong tác phẩm “biện chứng của tự nhiên” Ph Ăngghen chỉ ra rằng “Từ trước tới nay,khoa học tự nhiên cũng như triết học đã hoàn toàn coi thường ảnh hưởng của hoạt động conngười đối với tư duy của họ, hai môn ấy một mặt chỉ biết có tự nhiên, mặt khác chỉ biết có tưtưởng, nhưng chính việc người ta biến đổi tự nhiên chứ không phải một mình giới tự nhiên là

cơ sở chủ yếu nhất và trực tiếp nhất của tư duy con người, và trí tuệ con người đã phát triểnsong song với việc người ta đã học cải biến tự nhiên” [23,720] Sau này, trong tác phẩm “Chủnghĩa duy vật và chủ nghĩa kinh nghiệm phê phán”, V.I Lênin khẳng định: “Quan điểm về đờisống về thực tiễn, phải là quan điểm thứ nhất và cơ bản của lý luận nhận thức” [16,167]

Hoạt động thực tiễn của sĩ quan trẻ ngành khoa học kỹ thuật quân sự chính là quá trìnhhiện thực hoá những tri thức họ được trang bị trong các nhà trường quân đội vào nghiên cứukhai thác bảo quản vũ khí trang bị kỹ thuật quân sự Thông qua hoạt động thực tiễn, họ kiểmnghiệm lại các nguyên lý, qui luật, các thao tác kỹ thuật đã có, để từ đó nhận biết sự đúng sai, sựphù hợp giữa lý luận và thực tiễn bổ sung, điều chỉnh, áp dụng cho phù hợp với thực tiễn hoạtđộng khoa học kỹ thuật ở đơn vị Thông qua hoạt động thực tiễn, họ tự khẳng định năng lực vàtrình độ của mình Sự thành công, hoặc thất bại trong hoạt động thực tiễn chính là động lực thôithúc họ điều chỉnh hành vi khám phá, tìm tòi, bổ sung tri thức, phát triển năng lực tư duy, hoànthiện bản thân, thúc đẩy tư duy biện chứng duy vật phát triển

Thực tiễn hoạt động quân sự nói chung và hoạt động khoa học kỹ thuật quân sự nóiriêng, luôn vận động và biến đổi không ngừng, hoạt động đó diễn ra trong môi trường quân sựvới tính chất mau lẹ, khẩn trương chịu sự qui định nghiêm ngặt của kỷ luật quân đội, thườngxuyên xuất hiện những yếu tố ngẫu nhiên, bất ngờ Hơn thế nữa, do tính đặc thù của lao độngtrong ngành khoa học kỹ thuật quân sự là lao động gắn liền với quản lý, khai thác, sử dụng vũkhí, khí tài, đạn dược, gắn liền với sinh mạng con người Sĩ quan trẻ ngành khoa học kỹ thuậtquân sự cần phải có các tố chất như: tri thức rộng và có trình độ kỹ thuật chuyên ngành sâu; cótinh thần say mê tìm tòi và sáng tạo , quyết tâm phấn đấu khắc phục khó khăn gian khổ , gắn bóvới đơn vị có tinh thần cầu tiến bộ Những tố chất đó không tự nhiên có được, mà phải rèn

luyện trong thực tiễn quân sự, thông qua các hoạt động nghiên cứu, khai thác, sử dụng, bảoquản, thiết kế, chế tạo vũ khí, trang bị kỹ thuật quân sự của người sĩ quan trẻ Hoạt động thựctiễn quân sự đòi hỏi sĩ quan trẻ ngành khoa học kỹ thuật quân sự phải rèn luyện năng lực, phongcách tư duy khoa học để đáp ứng yêu cầu, nhiệm vụ đặt ra.

Phát triển tư duy biện chứng duy vật của sĩ quan trẻ ngành khoa học kỹ thuật quân sựphụ thuộc vào công tác tổng kết thực tiễn, khái quát lý luận Sau khi tốt nghiệp ra trường, mặc dùđược trang bị những kiến thức cơ bản làm cơ sơ để người sĩ quan trẻ ngành khoa học kỹ thuậtquân sự bước vào hoạt động thực tiễn, nhưng đó không phải là lượng kiến thức cố định để họkhai thác, sử dụng suốt đời Thực tiễn ngành khoa học kỹ thuật quân sự luôn vận động, biến đổikhông ngừng, đặc biệt với sự áp dụng mạnh mẽ thành tựu mới của khoa học - kỹ thuật và côngnghệ thông tin vào lĩnh vực nghiên cứu chế tạo và sử dụng trang bị, vũ khí kỹ thuật hiện đại Gầnđây, hàng loạt các loại vũ khí kỹ thuật quân sự mới ra đời, với nguyên lý, tính năng, tác dụng mới

lạ, phương thức hoạt động đa dạng, linh hoạt Những kiến thức của người sĩ quan trẻ được trang

bị trong các nhà trường quân đội có mặt đã trở nên lạc hậu so với thực tiễn phát triển của trang

bị vũ khí kỹ thuật hiện nay Vì vậy, để khai thác, sử dụng, quản lý vũ khí trang bị, kỹ thuật quân

sự và phát triển ngành khoa học kỹ thuật quân sự ngang tầm với thời đại, đòi hỏi ngành khoahọc kỹ thuật quân sự và mỗi người sĩ quan trẻ phải thường xuyên tổng kết thực tiễn, khái quát lýluận, dự báo xu hướng phát triển khoa họckỹ thuật quân sự trên thế giới , để từ đó áp dụng vàođiều kiện cụ thể của nước ta cho phù hợp Có như vậy, hoạt động thực tiễn của họ đạt hiệu quả,đáp ứng được đòi hỏi khách quan của thực tiễn hoạt động khoa học kỹ thuật quân sự hiện nay

Như vậy, tổng kết thực tiễn, khái quát lý luận khoa học kỹ thuật quân sự là nguyên tắctrong quá trình phát triển tư duy biện chứng duy vật của sĩ quan trẻ ngành khoa học kỹ thuậtquân sự Làm tốt việc này sẽ tránh được bệnh kinh nghiệm cũng như bệnh giáo điều trong tưduy của họ Thông qua tổng kết thực tiễn, khái quát lý luận giúp cho sĩ quan trẻ ngành khoa học

kỹ thuật quân sự có cơ sở để tự ý thức về mình, để không ngừng bổ sung tri thức, tích luỹ kinhnghiệm, không bị trói buộc vào những cách thức, phương pháp hoạt động cũ và đề ra phươnghướng, giải pháp mới để giải quyết công việc Trên cở đó làm cho quá trình phát triển tư duy biệnchứng duy vật đạt đến trình độ khoa học, cách mạng, giúp cho sĩ quan trẻ khẳng định mình, hoàn

thành xuất sắc nhiệm vụ được giao, đưa ngành khoa học kỹ thuật quân sự phát triển, chuẩn bịtốt các điều kiện để ứng phó với cuộc chiến tranh vũ khí công nghệ cao (nếu xảy ra).

1.2.4 Phát triển tư duy biện chứng duy vật của sĩ quan trẻ ngành khoa học kỹ thuật quân sự phụ thuộc điều kiện kinh tế - xã hội thời kỳ công nghiệp hoá, hiện đại hoá đất nước

Tư duy là sản phẩm của hoàn cảnh lịch sử, xã hội, mà trực tiếp là điều kiện kinh tế- xãhội Điều kiện kinh tế - xã hội như thế nào thì hình thức tư duy sẽ tương ứng như thế Sự biếnđổi của điều kiện kinh tế - xã hội tất yếu dẫn đến sự biến đổi của tư duy cho phù hợp Chúng ta

sẽ không hiểu được sự phát triển tư duy biện chứng duy vật của sĩ quan trẻ ngành khoa học kỹthuật quân sự hiện nay nếu không xem xét những biến đổi kinh tế - xã hội của thời kỳ côngnghiệp hoá, hiện đại hoá đất nước Khẳng định vai trò quyết định của điều kiện kinh tế - xã hộiđối với chiến tranh, V.I Lênin viết: “Kinh tế quyết định thắng lợi trong mọi cuộc chiến tranh chúng

ta chủ trương bảo vệ Tổ quốc nên chúng ta đòi hỏi phải có thái độ nghiêm túc đối với vấn đề khảnăng quốc phòng và đối với vấn đề chuẩn bị chiến đấu của nước nhà cuộc chiến tranh cáchmạng này cần phải được chuẩn bị lâu dài, nghiêm túc, bắt đầu bằng phát triển tế kinh tế ” [20,480]

Tác động của những biến đổi kinh tế - xã hội thời kỳ đổi mới không chỉ quyết định khảnăng vật chất của đất nước được sử dụng để phát triển ngành khoa học kỹ thuật quân sự màcòn quyết định đến sự suy nghĩ, thái độ, động cơ và sự phát triển tư duy biện chứng duy vật của

sĩ quan trẻ ngành khoa học kỹ thuật quân sự

Sự nghiệp đổi mới đất nước trong những năm gần đây đã và đang đạt được những thànhtựu hết sức quan trọng Dưới sự lãnh đạo của Đảng cộng sản Việt Nam, “ Kinh tế tăng trưởngkhá Văn hoá, xã hội có những tiến bộ; đời sống nhân dân tiếp tục được cải thiện Tình hìnhchính trị - xã hội cơ bản ổn định; quốc phòng và an ninh được tăng cường Công tác xây dựng,chỉnh đốn Đảng được chú trọng; hệ thống chính trị được củng cố Quan hệ đối ngoại khôngngừng được mở rộng, hội nhập kinh tế quốc tế được tiến hành chủ động và đạt nhiều kết quảtốt” [7,16] Trong 5 năm trở lại đây, tăng trưởng GDP của nước ta đạt trung bình 7,1%/ năm.Những kết quả đạt được đã tạo điều kiện thuận lợi để chúng ta bước vào thời kỳ đẩy mạnh công

nghiệp hoá, hiện đại hoá đất nước, thực hiện mục tiêu dân giàu, nước mạnh, xã hội công bằng,dân chủ, văn minh, vững bước tiến lên chủ nghĩa xã hội Chính những thành tựu đạt được đãcủng cố niềm tin của sĩ quan trẻ ngành khoa học kỹ thuật quân sự vào lãnh đạo của Đảng cộngsản Việt Nam, giúp họ nhận thức sâu sắc hơn qui luật của thời kỳ quá độ đi lên chủ nghĩa xã hội,toàn tâm, toàn ý nghiên cứu phát triển khoa học kỹ thuật quân sự, phục vụ sự nghiệp xây dựngbảo vệ Tổ quốc Những thành tựu mà chúng ta đạt được là cơ sở vững chắc, có ý nghĩa thuyếtphục nhất trong xây dựng thế giới quan duy vật biện chứng, rèn luyện, kiểm nghiệm tư duy biệnchứng duy vật của sĩ quan trẻ ngành khoa học kỹ thuật quân sự.

Phát triển kinh tế - xã hội của thời kỳ đổi mới đã tạo ra tiền đề vật chất - kỹ thuật, chính trị

- tinh thần cho công cuộc củng cố quốc phòng - an ninh, xây dựng lực lượng vũ trang nhân dân,cải thiện, nâng cao đời sống vật chất tinh thần cho sĩ quan trẻ ngành khoa học kỹ thuật quân sự,điều đó đã tác động mạnh mẽ, tích cực đến hoạt động cũng như suy nghĩ của họ Các nhu cầuhàng ngày cơ bản được đáp ứng, được cải thiện Đây là điều kiện thuận lợi để họ nghiên cứu,học tập, nâng cao sự hiểu biết về các lĩnh vực của đời sống xã hội, khoa học kỹ thuật quân sự

Đa số sĩ quan trẻ ngành khoa học kỹ thuật quân sự đều nhận thức rằng, nếu không tiếp tục họctập, rèn luyện, nâng cao trình độ nhất là trình độ tư duy biện chứng duy vật thì họ không theo kịpvới sự biến đổi của thực tiễn đất nước, không hoàn thành nhiệm vụ được giao

Sự nghiệp công nghiệp hoá, hiện đại hoá của đất nước ta trong thời kỳ đổi mới, cùng vớinền kinh tế thị trường định hướng XHCN đã từng bước xoá bỏ sự lạc hậu, mở đường cho kinh

tế, văn hoá - xã hội phát triển Trong những năm gần đây, nước ta được xếp vào một trongnhững nước có nền kinh tế năng động và phát triển bền vững ở khu vực Đông Nam Á Kết quảđạt được đã tạo điều kiện thuận lợi, từng bước gạt bỏ nếp tư duy thụ động, ỷ lại, nặng về kinhnghiệm , xác lập phương pháp tư duy khoa học, năng động, sáng tạo, coi trọng tư duy lý luận,phát triển tư duy biện chứng duy vật của sĩ quan trẻ ngành khoa học kỹ thuật quân sự

Như vậy, công nghiệp hoá, hiện đại hoá đất nước, là một trong những điều kiện có ýnghĩa quyết định xoá bỏ nếp tư duy cũ, lạc hậu, tạo tiền đề phát triển tư duy biện chứng duy vật,trong đó có sự phát triển tư duy biện chứng duy vật của sĩ quan trẻ ngành khoa học kỹ thuậtquân sự hiện nay

1.2.5 Phát triển tư duy biện chứng duy vật của sĩ quan trẻ ngành khoa học kỹ thuật quân sự phụ thuộc vào việc cập nhật thông tin, mở rộng dân chủ ở đơn vị cơ sở

Thông tin và tư duy luôn có mối quan hệ mật thiết, không thể tách rời nhau Để phát triển

tư duy cần phải có nhiều thông tin về đối tượng Bằng các thao tác tư duy, chúng ta tiến hànhphân tích, tổng hợp, phán đoán, suy luận… và kết luận Những kết luận thu được để đảm bảotính chân thực, điều đó không chỉ phụ thuộc vào các nguyên tắc lôgíc của lập luận mà còn phụthuộc vào chất lượng thông tin, sự phong phú của thông tin, tính cập nhật của thông tin Do đó,thông tin luôn có vai trò quan trọng trong quyết định chất lượng của tư duy

Cùng với sự cập nhật thông tin là sự mở rộng dân chủ trong sinh hoạt tư tưởng, lý luận.Thông qua hoạt động này, một mặt giúp chủ thể tư duy tiếp cận được thông tin từ nhiều nguồnkhác nhau, sát với thực tiễn, mặt khác chúng ta được tiếp cận với nhiều cách lập luận và nhiềucách thức giải quyết về một vấn đề Đó là tác nhân kích thích năng lực tư duy phát triển Có thểnói, không có dân chủ trong sinh hoạt tư tưởng, lý luận thì không thể phát triển tư duy biệnchứng duy vật Do đó, việc tiếp nhận thông tin, mở rộng dân chủ luôn là một yêu cầu và là đặcđiểm có tính qui luật của quá trình phát triển tư duy biện chứng duy vật của sĩ quan trẻ ngànhkhoa học kỹ thuật quân sự quân đội ta

Với sự phát triển mạnh mẽ của khoa học, công nghệ, đặc biệt trong lĩnh vực công nghệthông tin, khoa học đã trở thành lực lượng sản xuất trực tiếp, dẫn đến sự biến đổi mọi mặt củađời sống xã hội Toàn cầu hoá kinh tế, hội nhập quốc tế, hợp tác, phát triển là xu thế tất yếu tronggiai đoạn hiện nay Ngày nay trong mọi lĩnh vực của đời sống xã hội nếu quốc gia dân tộc nàonắm được thông tin thì quốc gia dân tộc đó sẽ nắm được “chìa khoá” của sự cạnh tranh và pháttriển Đối với lĩnh vực quân sự nói chung và khoa học kỹ thuật quân sự nói riêng, nắm đượcthông tin, nắm được bí mật về khoa học quân sự là yếu tố quyết định để chiến thắng kẻ thù Độingũ sĩ quan trẻ ngành khoa học kỹ thuật quân sự với ưu thế tuổi trẻ, nắm trực tiếp trong tay công

cụ khoa học công nghệ hiện đại, đó là yếu tố thuận lợi để phát triển ngành khoa học kỹ thuậtquân sự nước nhà Vì vậy, việc không ngừng học tập, nghiên cứu, tiếp nhận thông tin từ nhiềunguồn khác nhau, mở rộng dân chủ trong sinh hoạt tư tưởng lý luận, nghiên cứu khoa học kỹthuật quân sự, là yêu cầu khách quan hết sức quan trọng, giúp sĩ quan trẻ ngành khoa học kỹ

thuật quân sự, nắm bắt tri thức khoa học kỹ thuật quân sự hiện đại, học hỏi kinh nghiệm từ lớpcha anh đi trước, từ đó áp dụng vào công tác quản lý, khai thác sử dụng và nghiên cứu khoa học

kỹ thuật quân sự, góp phần phát triển tư duy biện chứng duy vật, đáp ứng yêu cầu ngày càngcao của sự nghiệp xây dựng quân đội phát triển ngành khoa học kỹ thuật quân sự, bảo vệ Tổquốc Việt Nam xã hội chủ nghĩa, đủ sức ngăn ngừa và sẵn sàng chiến đấu và chiến đấu giànhthắng lợi trong cuộc chiến tranh công nghệ cao

Kết luận chương 1

Tư duy là thuộc tính vốn có của con người Nhờ có tư duy, con người vượt khỏi giới hạncủa động vật, khẳng định sức mạnh của nhận thức và cải tạo thế giới Tư duy là sự phản ánhtích cực, sáng tạo, khái quát và gián tiếp hiện thực khách quan trên cở của thực tiễn lịch sử, xãhội, nhờ đó tư duy phản ánh được cái chung, cái bản chất, cái tất yếu, tính qui luật trong sự vậnđộng, phát triển của hiện thực khách quan Sự vận động, phát triển của tư duy gắn liền với sựvận động, phát triển của lịch sử, xã hội loài người, tương ứng với các nền văn minh mà nhân loại

đã đạt được

Tư duy biện chứng duy vật là trình độ phát triển cao nhất của tư duy nhân loại Nhờ sựthống nhất chặt chẽ giữa chủ nghĩa duy vật và phương pháp biện chứng, tư duy biện chứng duyvật mang bản chất khoa học và cách mạng, trở thành “kim chỉ nam” định hướng cho mọi hoạtđộng nhận thức và hoạt động thực tiễn của con người

Tư duy của sĩ quan trẻ ngành khoa học kỹ thuật quân sự là tư duy biện chứng duy vật

Sự vận động, phát triển của nó vừa chịu sự qui định của những qui luật chung, phổ biến của quátrình phát triển tư duy, đồng thời chịu sự qui định của những điều kiện đặc thù của hoạt độngnghiên cứu khoa học kỹ thuật quân sự Phát triển tư duy biện chứng duy vật của sĩ quan trẻngành khoa học kỹ thuật quân sự có vai trò hết sức quan trọng trong định hướng hoạt động nhậnthức cũng như hoạt động thực tiễn của sĩ quan trẻ ngành khoa học kỹ thuật quân sự, nó giúp họnhìn nhận, xem xét và giải quyết đúng đắn mọi công việc, phù hợp với mọi tình huống, khắc phụchạn chế của tuổi trẻ cũng như hạn chế mà nghề nghiệp kỹ thuật qui định, giúp họ không ngừngtiến bộ và trưởng thành Phát triển tư duy biện chứng duy vật của sĩ quan trẻ ngành khoa học kỹthuật quân sự phụ thuộc vào hệ thống tri thức được trang bị trong các nhà trường quân đội và

vai trò tính cực tự học, tự rèn của người sĩ quan trẻ; Sự kế thừa và phát triển tư tưởng biệnchứng của dân tộc và thế giới, mà hạt nhân là phép biện chứng duy vật cùng với di sản lý luậnnghệ thuật quân sự Việt Nam, truyền thống ngành khoa học kỹ thuật quân sự; hoạt động thựctiễn, tổng kết thực tiễn, khái quát lý luận của người sĩ quan trẻ ngành khoa học kỹ thuật quân sự;Phụ thuộc và điều kiện kinh tế xã hội thời kỳ công nghiệp hoá, hiện đại hoá đất nước; vào sự tiếpnhận cập nhật thông tin, mở rộng dân chủ ở đơn vị cơ sở.

Sự phát triển tư duy biện chứng duy vật của sĩ quan trẻ ngành khoa học kỹ thuật quân sự

là quá trình phát triển có tính qui luật của nhận thức và hoạt động quân sự trước hết là hoạt độngkhoa học kỹ thuật quân sự Việc nhận thức đúng đắn bản chất, vai trò tư duy biện chứng duy vật

và những đặc điểm có tính qui luật trong sự phát triển của nó là cơ sở lý luận quan trọng để đánhgiá thực trạng phát triển tư duy biện chứng duy vật của sĩ quan trẻ ngành khoa học kỹ thuật quân

sự, từ đó đề xuất các giải pháp để phát triển tư duy biện chứng duy vật của họ, đáp ứng với yêucầu thực tiễn hiện nay

Chương 2 THỰC TRẠNG VÀ MỘT SỐ GIẢI PHÁP PHÁT TRIỂN TƯ DUY BIỆN CHỨNG DUY VẬT CỦA

SĨ QUAN TRẺ NGÀNH KHOA HỌC KỸ THUẬT QUÂN SỰ 2.1 Thực trạng phát triển tư duy biện chứng duy vật của sĩ quan trẻ ngành khoa học kỹ thuật quân sự hiện nay

Đánh giá đúng thực trạng phát triển tư duy biện chứng duy vật của sĩ quan trẻ ngànhkhoa học kỹ thuật quân sự, chỉ ra mặt mạnh, mặt yếu và nguyên nhân của từng mặt là nhiệm vụquan trọng của luận văn Việc đánh giá thực trạng đạt độ chính xác đến mức độ nào sẽ cho phépxây dựng phương hướng, đề xuất giải pháp phát triển tư duy biện chứng duy vật của sĩ quan trẻngành khoa học kỹ thuật quân sự đạt hiệu quả ở mức độ ấy Do vậy, luận văn không tập trungvào phân tích những ưu điểm, mặt tích cực mà chú trọng nhiều hơn đến mặt khuyết điểm, hạnchế, những nhân tố cản trở sự phát triển tư duy biện chứng duy vật của sĩ quan trẻ ngành khoahọc kỹ thuật quân sự; từ đó đề ra những giải pháp phát triển tư duy biện chứng duy vật của đốitượng này

Đánh giá thực trạng phát triển tư duy biện chứng duy vật của sĩ quan trẻ ngành khoa học

kỹ thuật quân sự hiện nay không phải là công việc dễ dàng vì tình hình còn đang vận động, pháttriển Tuy nhiên, việc xem xét một cách toàn diện các yếu tố: nhận thức, hiểu biết, học vấn, tưtưởng, đạo đức, lối sống, tình cảm, thế giới quan, niềm tin, thái độ, động cơ nghề nghiệp của sĩquan trẻ ngành khoa học kỹ thuật quân sự cho phép chúng ta thấy một cách tổng quát thực trạngphát triển tư duy biện chứng duy vật của họ Việc đánh giá thực trạng phát triển tư duy biệnchứng duy vật của sĩ quan trẻ ngành khoa học kỹ thuật quân sự phải dựa trên các nguyên tắckhách quan, toàn diện, lịch sử - cụ thể và phát triển của phép biện chứng duy vật, đồng thời cầnphải đặt nó trong mối quan hệ biện chứng với cuộc sống, với những biến động của kinh tế - xãhội thời kỳ đổi mới tác động đến sự phát triển ngành khoa học kỹ thuật quân sự hiện nay

* Về nhận thức con đường đi lên chủ nghĩa xã hội ở Vịêt Nam

Đất nước ta tiến hành sự nghiệp đổi mới trong điều kiện hết sức khó khăn và phức tạp;chủ nghĩa xã hội ở Liên Xô và Đông Âu sụp đổ, chủ nghĩa đế quốc và các thế lực thù địch luôntìm cách lật đổ chế độ xã hội chủ nghĩa ở nước ta Với ý thức trách nhiệm rõ ràng sĩ quan trẻngành khoa học kỹ thuật quân sự luôn tin tưởng vào thắng lợi của sự nghiệp đổi mới đất nước

do Đảng ta khởi xướng và lãnh đạo Hầu hết họ đều nhận thức rằng, con đường đi lên chủ nghĩa

xã hội của nước ta là đúng đắn, hợp qui luật, và xu thế phát triển của thời đại Qua khảo sát trên

180 sĩ quan trẻ ngành khoa học kỹ thuật quân sự tại Tổng cục Kỹ thuật cho thấy: có 96,5% tintưởng vào con đường đi lên chủ nghĩa xã hội của nước ta, có 90% tán thành chủ trương pháttriển nền kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa mà, có 85,7% cho rằng, chính sách đổimới, phát triển kinh tế của Đảng ta hiện nay là phù hợp; tuy nhiên còn có mặt hạn chế, chưa phùhợp rất cần khắc phục

Xét ở khía cạnh này cho thấy, tư duy biện chứng duy vật của đại đa số sĩ quan trẻ ngànhkhoa học kỹ thuật quân sự đã đạt được ở trình độ nhất định, cho phép họ nhận thức ngày càng

rõ hơn con đường đi lên chủ nghĩa xã hội ở nước ta

Tuy nhiên, trước sự biến đổi nhanh chóng và phức tạp của tình hình thế giới và trongnước, những vấn đề thực tiễn mới nảy sinh trong xây dựng chủ nghĩa xã hội, cũng như vấn đề