Đó chính là nhờ công lao to lớn của Chủ tịch Hồ Chí Minh - vị lãnh tụ vĩ đại của dân tộc Việt Nam ta, Người đã vạch ra con đường cứu nước đúng đắn, Người không chỉ khai thông bế tắc tron
Trang 11. Lời nói đầu
Đất nước ta, con người Việt Nam ta đang được sống dưới mái nhà bình yên, được độc lập tự do, từ đâu mà chúng ta có được điều đó đây? Đó chính là nhờ công lao
to lớn của Chủ tịch Hồ Chí Minh - vị lãnh tụ vĩ đại của dân tộc Việt Nam ta, Người
đã vạch ra con đường cứu nước đúng đắn, Người không chỉ khai thông bế tắc trong đường lối giải phóng dân tộc, mà còn giải quyết đúng đắn, sáng tạo và lãnh đạo thực hiện thắng lợi các vấn đề trọng yếu nhất của cách mạng nước ta Chính đường lối cách mạng độc lập dân tộc gắn liền với chủ nghĩa xã hội của Người đã tạo nên sức mạnh tổng hợp và phát huy tác dụng, đưa tới những thắng lợi rực rỡ của cách mạng nước ta
Dưới ánh sáng Tư tưởng Hồ Chí Minh, Đảng và nhân dân ta đã hoàn thành sự nghiệp cách mạng dân tộc dân chủ
Sau 25 năm đổi mới, nước ta đã chuyển sang thời kỳ phát triển mới, thế và lực được nâng cao Tuy nhiên, những thành tựu đạt được vẫn chưa tương xứng với tiềm năng Chính vì thế toàn Đảng, toàn dân cần tiếp tục nghiên cứu và quán triệt sâu sắc, vận dụng một cách đúng đắn và sáng tạo Tư tưởng Hồ Chí Minh, luôn kiên định mục tiêu độc lập dân tộc và CNXH, nắm vững quy luật độc lập dân tộc gắn liền dựng nước và giữ nước, thực hiện chính sách đối ngoại hòa bình, tự chủ, hợp tác và phát triển, góp phần hình thành một trật tự thế giới mới công bằng và bình đăng
Để có thể vận dụng đứng đắn Tư tưởng Hồ Chí Minh vào công cuộc đổi mới và phát triển này thì chúng ta cần phải hiểu rõ Tư tưởng Hồ Chí Minh là gì và nguồn gốc cơ sở hình thành TTHCM như thế nào?
2. Cơ sở lý luận
Trang 2a Giá trị truyền thống dân tộc
- Trải qua mấy ngàn năm lịch sử dựng nước và giữ nước đã hun đúc và tạo lập cho dân ta một nền văn hóa phong phú, đa dạng và thống nhất bền vững với những giá trị truyền thống tốt đẹp, cao quý, trong đó chủ nghĩa yêu nước Việt Nam là nấc thang cao nhất của văn hóa Việt Nam
- Hồ Chí Minh cho rằng, chủ nghĩa yêu nước và chủ nghĩa anh hùng là một trong những biểu hiện rõ nhất của phẩm chất cách mạng Việt Nam
- Chủ nghĩa yêu nước là một tình cảm rất thiêng liêng, nó ăn sâu bám rễ trong lòng dân tộc Việt Nam qua hàng nghìn năm lịch sử Lòng yêu nước của mỗi con người Việt Nam tạo thành chủ nghĩa yêu nước Việt Nam
- Môi trường kinh tế, xã hội, chính trị, văn hoá thay đổi theo lịch sử, cho nên chủ nghĩa yêu nước ở mỗi thời đại khác nhau cũng có nội dung khác nhau, nó được quy định bởi những điều hiện kinh tế - xã hội Một dân tộc tràn đầy chủ nghĩa yêu nước
là một dân tộc mạnh Một dân tộc thiểu chủ nghĩa yêu nước là một dân tộc yếu
- Hồ Chí Minh nhận định chủ nghĩa yêu nước Việt Nam có ý nghĩa đặc biệt trong cuộc đấu tranh giải phóng dân tộc và nó cũng giữ nguyên giá trị trong thời kỳ xây dựng lại đất nước Người nhận định, nhân dân lao động là những người yêu nước chân chính, những người biểu hiện lợi ích dân tộc thật sự Vì vậy, nhiệm vụ của chúng ta là phải chuyển chủ nghĩa yêu nước từ thời chiến sang chủ nghĩa yêu nước thời bình
Chủ nghĩa yêu nước thời bình được thể hiện bằng sự phát triển kinh tế, văn hoá, xã hội, dân giàu, nước mạnh, đạt nhiều thành tựu trên lĩnh vực kinh tế, văn hoá, xã hội, về lối sống xã hội chủ nghĩa, những giá trị đạo đức và những ý tưởng mới Nó phát sinh hằng ngày, hằng giờ trong mỗi con người chân chính, trong phong trào
Trang 3thi đua của những người lao động tiên tiến, trong cuộc đấu tranh cho sự công bằng
và tiến bộ xã hội, cho sự tổ chức công việc một cách khoa học Nó biểu hiện sự không khoan nhượng đối với những khuyết điểm, thiếu sót
- Hồ Chí Minh không phải là người Việt Nam đầu tiên yêu nước, nhưng công lao chính của Người là đã nâng chủ nghĩa yêu nước Việt Nam lên tầm cao mới khi những vấn đề mới của thời đại tác động vào dân tộc Việt Nam và những vấn đề mà dân tộc Việt Nam đòi hỏi
Đây là một truyền thống quý báu của dân tộc Việt Nam Truyền thống này được thể hiện ngay trong cái tên khi Người ra đi tìm đường cứu nước: Nguyễn Tất Thành, tức là Người yêu nước - tuy nhiên không phải là tình yêu nước hẹp hòi và thiển cận, bằng chứng là Hồ Chí Minh là một trong những thành viên sáng lập Đảng Cộng sản Pháp và lúc đó Người đã rất được quan tâm bởi bài phát biểu của mình về số phận các dân tộc thuộc địa
- Đó là truyền thống yêu nước kiên cường bất khuất, là tinh thần tương thân tương
ái, lòng nhân nghĩa, ý thức cố kết cộng đồng, là ý chí vươn lên vượt qua mọi khó khăn, thử thách, là chí thông minh, tài sáng tạo trọng hiền tài, khiêm tốn tiếp thu tinh hoa văn hóa nhân loại để làm giàu cho văn hóa dân tộc
- Chính từ thực tiễn đó, Hồ Chí Minh đã đúc kết chân lý: “Dân ta có một lòng nồng nàn yêu nước Đó là một truyền thống quý báu của ta Từ xưa tới nay, mỗi khi Tổ quốc bị xâm lăng, thì tinh thần ấy lại sôi nổi, nó kết thành một làn sóng vô cùng mạnh mẽ, to lớn, nó lướt qua mọi sự nguy hiểm khó khăn, nó nhấn chìm tất cả lũ bán nước và cướp nước”
Trang 4- Đây là tài sản quý giá nhất trong hang trang của Chủ tịch Hồ Chí Minh, là cơ sở xuất phát, là sợi chỉ đỏ xuyên suốt cuộc đời hoạt động cách mạng của Người, là động lực giúp Người vượt qua mọi gian nan thử thách, hiểm nguy
Đây là nguồn gốc, là một cơ sở quan trọng để hình thành nên tư tưởng Hồ Chí Minh
b Tinh hoa văn hóa nhân loại
- Văn hoá phương Đông:
+ Với những hiểu biết uyên bác về Hán học, Hồ Chí Minh đã biết chắt lọc lấy những gì tinh túy nhất trong các học thuyết triết học, hoặc trong tư tưởng của Lão Tử, Mặc Tử, Quản Tử,
+ Nho giáo: Người đã tiếp thu những mặt tích cực của Nho giáo, đó là các triết
lý hành động, tư tưởng nhập thế, hành đạo, giúp đời, đó là ước vọng về một xã hội bình trị, hòa mục, hòa đồng, là triết lý nhân sinh, tu thân dưỡng tính đề cao văn hóa lễ giáo, tạo ra truyền thống hiếu học
Đồng thời, Người cũng phê phán những yếu tố duy tâm, lạc hậu, phản động như
tư tưởng đẳng cấp, khinh lao động chân tay, nói chung là khinh thường thực nghiệp, danh lợi của đạo Nho Người nhận rõ được vai trò của người phụ nữ Việt Nam cũng bình đẳng với bậc nam nhân và Người đã trao tặng cho phụ nữ Việt Nam 8 chữ vàng là “anh hùng, bất khuất, trung hậu, đảm đang”
Người dẫn lời của Lênin: “chỉ có những người cách mạng chân chính mới thu hải được những hiểu biết quý báu của các đời trước để lại
+ Phật giáo: Người đã tiếp thu và ảnh hưởng một cách sâu sắc những vấn đề của phật giáo Đó là lòng vị tha, từ bi bác ái, cứu khổ cứu nạn, ương người như
Trang 5thể thương thân, là nếp sống có đạo đức trong sạch, giản dị chăm lo làm việc thiện, là tinh thần bình đẳng dân chủ, chống phân biệt đẳng cấp, là việc đề cao lao động, chống lười biếng
Ngoài ra Người còn tiếp tục tìm hiểu chủ nghĩa Tam dân của Tôn Trung Sơn, vì thấy trong đó “những điều thích hợp với điều kiện của nước ta” đó là “dân tộc được độc lập, dân quyền được tự do, dân sinh được hạnh phúc.”
- Văn hóa Phương Tây:
+ Người trực tiếp đọc và tiếp thu các tư tưởng về tự do, bình đẳng qua các tác phẩm của các nhà khai sáng như Vonte (Voltaire), Rútxô (Rousso), Môngtexkiơ (Montesquieu),
+ Người đã trải qua những năm buôn ba ở nước ngoài và từ đó người đã học hỏi được rất nhiều kinh nghiệm quý báu và cả những đặc sắc của văn hóa Phương Tây
+ Thời gian sống nơi đất khách quê người ấy, Người đã sống và làm việc hết mình với những gian khổ không thể kể xiết, nhưng Người lại cảm thấy đó chính
là những tháng ngày vui sướng và hạnh phúc của Người vì Ngươi đã được sống
và trải nghiệm một cách tinh tế trong cuộc đời mình Và hơn hết là từ đây Người đã tìm tòi ra con đường để đưa đất nước ta thoát khỏi ách nô lệ và đi tới độc lập dân chủ
+ Ngoài ra Người còn tiếp thu các giá trị của bản Tuyên ngôn nhân quyền và dân quyền của Đại cách mạng Pháp, các giá trị về quyền sống, quyền tự do, quyền mưu cầu hạnh phúc của Tuyên ngôn độc lập ở Mỹ năm 1976
Trang 6Trên hành trình cứu nước, Hồ Chí Minh đã tự biết làm giàu trí tuệ của mình bằng vốn trí tuệ của thời đại, đông và tây, vừa tiếp thu, vừa gạn lọc để từ tầm cao tri thức nhân loại mà suy nghĩ, lựa chọn, kế thừa đổi mới, vận dụng và phát triển
c Chủ nghĩa Mác-Lênin
Chủ nghĩa Mác-Lênin là cơ sở thế giới quan và phương pháp luận của tư tưởng Hồ Chí Minh
- Bản lĩnh trí tuệ đó đã nâng cao khả năng tư duy độc lập, tự chủ và sáng tạo ở Người khi vận dụng những lý luận cách mạng của thời đại vào hoàn cảnh, điều kiện cụ thể của Việt Nam
- Trong bài Con đường dẫn tôi đến chủ nghĩa Mác-Lênin Người có viết: “Lúc bấy giờ tôi ủng hộ Cách mạng Tháng Mười chỉ là theo cảm tính tự nhiên Tôi kính yêu Lênin vì Lênin là một người yêu nước vĩ đại đã giải phóng đồng bào mình Tôi tham gia Đảng Xã hội Pháp chẳng qua là vì các “ông bà” ấy-(hồi đó tôi gọi các đồng chí của tôi như thế) – đã tỏ đồng tình với tôi, với cuộc đấu tranh của các dân tộc bị áp bức Còn như Đảng là gì, công đoàn là gì, chủ nghĩa xã hội và chủ nghĩa cộng sản là gì, thì tôi chưa hiểu”
- Người đã bắt gặp chủ nghĩa Mác-Lênin và trở thành người Cộng sản Từ đó Người đã rút ra kết luận: Muốn cứu nước và giải phóng dân tộc không có con đường nào khác con đường cách mạng vô sản Đó là con đường cách mạng dân chủ tư sản kiểu mới do Đảng tiên phong của giai cấp công nhân lãnh đạo nhằm đánh đổ đế quốc và phong kiến tay sai, giành độc lập dân tộc, thực hiện người cày
có ruộng, sau đó tiến lên làm cách mạng xã hội chủ nghĩa, thực hiện chủ nghĩa xã hội và chủ nghĩa Cộng sản ở Việt Nam Đó là đường lối giương cao ngọn cờ độc
Trang 7lập dân tộc và chủ nghĩa xã hội, kết hợp chủ nghĩa yêu nước và chủ nghĩa quốc tế của giai cấp công nhân, kết hợp sức mạnh dân tộc và sức mạnh thời đại nhằm đi tới mục tiêu cao cả là giải phóng dân tộc, giải phóng xã hội và giải phóng con người
- Quá trình tưởng chừng như đơn giản và tự nhiên đó, thực ra là chặng đường chiến thắng biết bao khó khăn với sự lựa chọn vững chắc, tránh được những sai lầm tới ngõ cụt":
- Tư tưởng "Không có gì quý hơn độc lập tự do" là điểm xuất phát của Tư tưởng
Hồ Chí Minh Dưới ánh sáng Luận cương về vấn đề dân tộc và vấn đề thuộc địa của Lênin và tấm gương cách mạng Tháng Mười Nga, Người đã khẳng định: Chỉ
có chủ nghĩa xã hội và chủ nghĩa Cộng sản mới giải phóng được các dân tộc bị áp bức và giai cấp công nhân toàn thế giới Cách mạng giải phóng dân tộc muốn thắng lại phải thực hiện được sự liên minh chiến đầu giữa vô sản ở thuộc địa với vô sản ở chính quốc nhịp nhàng như hai cánh của một con chim Cách mạng ở thuộc địa không chỉ trong chờ vào kết quả của cách mạng vô sản ở chính quốc mà phải tiến hành song song với cách mạng ở chính quốc, hơn nữa nó cần phải chủ động và có thể giành thắng lợi trước, và bằng thắng lợi của mình nó có thể đóng góp vào sự nghiệp giải phóng anh em vô sản ở phương Tây,
- Đó là một luận điểm sáng tạo mà Chủ tịch Hồ Chí Minh đã cống hiến vào sự phát triển lý luận của chủ nghĩa Mác-Lênin về cách mạng giải phóng dân tộc ở thuộc địa Người cũng đã cùng với Đảng đề ra và giải quyết đúng dẫn nhiều vấn đề về chiến lược và sách lược, dẫn đến thắng lại lịch sử của cách mạng Tháng Tám
Tư tưởng Hồ Chí Minh về giải phóng dân tộc gắn bó thống nhất với tư tưởng của Người về chủ nghĩa xã hội, Người khẳng định Cách mạng giải phóng dân tộc phải phát triển thành cách mạng xã hội chủ nghĩa thì mới giành được thắng lợi hoàn toàn
Trang 83 Tiền đề lý luận giữ vai trò quyết định trong việc hình thành, phát triển tư tưởng Hồ Chí Minh:
- Đem lại cho Người phương pháp đúng đắn để tiếp cận văn hoá dân tộc và văn hoá, trí tuệ nhân loại Hồ Chí Minh đã chuyển hoá và nâng cao được những yếu tố tích cực, tiến bộ của truyền thống dân tộc, cũng như tinh hoa văn hoá nhân loại để tạo ra tư tưởng của mình
- Tìm thấy quy luật phát triển tất yếu của nhân loại: sớm hay muộn dân tộc sẽ đi đến Chủ nghĩa xã hội
- Hồ Chí Minh đã tổng kết kinh nghiệm cách mạng thế giới và thực tiễn đấu tranh giải phóng dân tộc để tìm ra con đường cứu nước đúng đắn
- Nâng Hồ Chí Minh lên một tầm cao mới, vị thế mới: từ một người đi tìm đường cứu nước đã trở thành người dẫn đường cho dân tộc Việt Nam
- Giá trị đối với nhân loại: đây là đỉnh cao của chủ nghĩa nhân đạo
“Nếu nói Khổng Tử, Giêsu, Phật giáo là nhân đạo thì xét đến cùng toàn bộ học thuyết Mác-Lênin nhằm giải phóng con người triệt để nhất, đưa con người đến
tự do hoàn toàn, giúp con người một phương tiện, phương pháp, con đường để đạt được mục đích”
=> Điều này cho phép chúng ta khẳng định: Tư tưởng Hồ Chí Minh thuộc hệ tư tưởng của giai cấp vô sản, có tính cách mạng, khoa học rất sâu sắc và triệt để