Nhu cầu của con người: Khái niệm, phân loại, các nhân tố ảnh hưởng, rút ra kết luận về phương pháp luận dự báo nhu cầu tiêu dùng?. Phương pháp ước lượng cầu: Trả lời: Khái niệm: Cầu là
Trang 11 Nhu cầu của con người: Khái niệm, phân loại, các nhân tố ảnh hưởng, rút ra kết luận về phương pháp luận dự báo nhu cầu tiêu dùng?
Trả lời:
Khái niệm:
Nhu cầu là sự thèm muốn và khả năng tiêu dùng Còn tiêu dùng là quá trình thoả mãn nhu cầu của con người
Phân loại:
- Theo số lượng của nhu cầu có thể chia thành:
+ Nhu cầu thực sự là nhu cầu tuyệt đối, phản ánh sức tiêu dùng tiềm tàng của con người,
nó không bị hạn chế bởi trình độ phát triển của sản xuất và nguồn của cải hiện có của xã hội
+ Nhu cầu cần thiết là nhu cầu bị hạn chế bởi khả năng của sản xuất và điều kiện kinh tế
xã hội trong từng thời kỳ nhất định
Khi dự báo cho các thời kỳ ngắn hạn trong tương lai phải chú ý tới nhu cầu cần thiết, còn
dự báo dài hạn phải chú ý tới nhu cầu thực sự, đó là mục tiêu mà mỗi nền sản xuất mong muốn đạt tới Nhu cầu thực sự ở thời kỳ này sẽ chuyển thành nhu cầu cần thiết ở giai
đoạn sau do nền sản xuất không ngừng phát triển.
- Theo tính chất của nhu cầu có thể chia thành:
+ Nhu cầu vật chất, đó là các nhu cầu cơ bản của con người bao gồm: ăn, ở, mặc, đi
lại Trong bất cứ hình thái kinh tế - xã hội nào thì nhu cầu vật chất cũng là nhu cầu trước nhất, quan trọng nhất
+ Nhu cầu tinh thần đó là nhu cầu về giáo dục, thưởng thức nghệ thuật, giải trí, được công nhận, được tôn trọng, có địa vị, tự do hành động, nhu cầu tự hoàn thiện
+ Nhu cầu xã hội là những nhu cầu có tính xã hội như: nhu cầu về cải thiện môi trường làm việc, giảm giờ làm, chăm sóc y tế, nhu cầu được bảo vệ, yên ổn, thương yêu, tình cảm
Các nhân tố ảnh hưởng:
+ Trình độ phát triển của sản xuất
+ Quan hệ sản xuất
+ Các điều kiện tự nhiên: địa lý, khí hậu,
+ Các điều kiện xã hội: dân tộc, tôn giáo, phong tục tập quán
+ Các yếu tố khác: thói quen sở thích, địa vị, tuổi tác,…
Phương pháp luận khi dự báo cầu về tiêu dùng:
Trang 2+ Thứ nhất, không nên nghiên cứu nhu cầu một cách trừu tượng, tách rời sản xuất Đồng thời nhu cầu có tính độc lập tương đối vượt trước sản xuất, đóng vai trò định hướng cho sản xuất
+ Thứ hai, do sản xuất đóng vai trò quyết định tới nhu cầu ở thời kỳ trước mắt nên khi dự báo ngắn hạn cần lưu ý đặc biệt đến nhu cầu cần thiết Ở thời kỳ dài hạn cần nghiên cứu nhu cầu thực sự, là mục đích hướng tới của sản xuất
+ Thứ ba, trong kinh tế và quản trị kinh doanh, các nhà sản xuất thường quan tâm đến cầu
về hàng hoá và dịch vụ - hình thức biểu hiện bên ngoài của nhu cầu
+ Thứ tư, tiêu dùng là hành vi thoả mãn nhu cầu và chính việc tiêu dùng này làm tăng cầu
về hàng hoá và dịch vụ, là động lực để duy trì và tái sản xuất mở rộng Vì vậy, có thể xác định được cầu theo tiêu dùng, nghĩa là có thể xác định được cầu theo khối lượng hàng hoá đã bán ra trong quá khứ
+ Thứ năm, các hàng hoá, dịch vụ được tiêu dùng để thoả mãn một hay nhiều nhu cầu nào đó của con người Do đó có thể lấy số lượng hoặc đơn vị của chúng để đo lường nhu cầu
Trang 32 Cầu thị trường về hàng hóa và dịch vụ: Khái niệm, phân loại, các nhân tố xác định cầu, độ co dãn của cầu Phương pháp ước lượng cầu:
Trả lời:
Khái niệm:
Cầu là số lượng hàng hoá hay dịch vụ mà người mua có khả năng mua và sẵn sàng mua ở các mức giá khác nhau trong một thời gian nhất định Như vậy, khi đề cập tới cầu phải chú ý rằng đó chính là các nhu cầu có khả năng thanh toán hay nói cách khác khách hàng
có khả năng mua và sẵn sàng mua hàng hoá hoặc dịch vụ đó để thoả mãn nhu cầu Nó chỉ số lượng hàng hoá hoặc dịch vụ mà người tiêu dùng muốn có ở mức giá hiện hành
Các yếu tố ảnh hưởng đến cầu:
Cầu về hàng hoá và dịch vụ này không những phụ thuộc vào giá cả của chính bản thân hàng hoá đó mà còn phụ thuộc vào rất nhiều yếu tố khác nhau như: Thu nhập của người tiêu dùng, giá cả của các loại hàng hoá liên quan, các kỳ vọng, thị hiếu Như vậy,
có thể biểu diễn hàm cầu dưới dạng toán học như sau:
-
- Trong đó:
- là lượng cầu đối với hàng hoá X trong thời gian i
- Px,i là giá hàng hoá X trong thời gian i
- Yi là thu nhập của người tiêu dùng trong thời gian i
- Pr,i là giá cả của hàng hoá liên quan trong thời gian i
- T là thị hiếu của người tiêu dùng
- E là các kỳ vọng
Độ co giãn của cầu:
Hệ số co giãn là sự thay đổi tương đối của biến số phụ thuộc với sự thay đổi tương đối của biến độc lập trong điều kiện các yếu tố khác không đổi
+ Hệ số co giãn theo giá:
E
dQ
Q
x
P
Độ co dãn bằng 0, tức sự biến động của giá cả không làm thay đổi nhu cầu
) , , , ,
XD f P Y P T E
D X
Q
Trang 4Độ co dãn bằng vô cùng, tức hoàn toàn co dãn Chỉ một sự thay đổi nhỏ của giá cả làm cho nhu cầu thay đổi vô cùng lớn
Độ co dãn bằng 1, tức nhu cầu biến động cùng tỷ lệ của giá cả
+ Hệ số co giãn theo thu nhập: thay P bằng Y theo công thức trên
Độ co dãn nhỏ hơn 1, tức nhu cầu biến đổi chậm hơn sự biến động của thu nhập ( trường hợp hàng hoá là nhu yếu phẩm)
Độ co dãn lớn hơn 1, tức nhu cầu biến động nhanh hơn thu nhập (đối với hàng hoá cao cấp, xa xỉ)
Độ co giãn âm, khi thu nhập tăng nhu cầu về nó giảm(đối với hàng hóa thứ cấp)
Các phương pháp ước lượng cầu:
- Phương pháp xác định trực tiếp:
Là phương pháp điều tra tiêu dùng, thăm dò thị trường Được thực hiện theo 3 cách: + Hỏi trực tiếp người tiêu dùng xem họ sẽ mua bao nhiêu hàng hoá theo các mức giá khác nhau
+ Tổ chức hội nghị khách hàng,hội thảo, phỏng vấn,…
+ Phát phiếu điều tra theo mục tiêu định trước và được thực hiện bởi các nhân viên điều tra chuyên môn
Các điểm cần chú ý:
+ Việc điều tra phải được tiến hành trên mẫu ngẫu nhiên có tính đại diện cao.
+ Cần thiết kế hệ thống câu hỏi phù hợp.
+ Cần loại trừ các sai lệch trong câu trả lời của khách hàng: Tâm lý, Khả năng của khách hàng,…
+ Khách hàng phải được cung cấp thông tin đầy đủ.
+ Tăng cường trách nhiệm của người trả lời.
- Ước lượng bằng phương pháp hồi quy:
+ Ước lượng hàm cầu được thực hiện trên cơ sở các số liệu thống kê về lượng bán hàng
Số liệu phù hợp khi hàm cầu ổn định, hàm cung biến đổi Vì vậy cần định dạng trước khi ước lượng
+ Quy tắc định dạng: Hệ gồm M phương trình, một phương trình là định dạng được khi
và chỉ khi có ít nhất một định thức con cấp ( M-1) khác không được xây dựng từ hệ số của các biến ( nội sinh và ngoại sinh) không có mặt trong phương trình nhưng chứa trong các phương trình khác của hệ
+ Hàm cầu và cung có dạng:
Qd = A + a Px + b Y+ g Pr
Trang 5Qs = B + aPx + bT+ cPf
Bước 1: Biến nội sinh ở vế phải (Px) được hồi quy theo tất cả các biến ngoại sinh trong hệ thống:
(9.2)
Theo phương trình này, là tổ hợp tuyến tính của các biến ngoại sinh nên nó cũng là biến ngoại sinh
Bước 2: Sử dụng làm biến số trong hàm cầu cần ước lượng với các số liệu của nó là các giá trị dự báo theo (9.2) Tức là hàm cầu cần ước lượng có dạng:
= b0 + b1 + b2 Y+ b3Pr
Sử dụng phương pháp bình phương nhỏ nhất sẽ ước lượng được hàm cầu.
f r
Pˆ ˆ1 ˆ2 ˆ3 ˆ4 ˆ5
x
Pˆ
x
Pˆ
D X
Trang 63 Các phương pháp dự báo cầu thị trường:
Trả lời:
Dự báo bằng kỹ thuật định tính
Là phương pháp phân tích, tổng hợp, đối chiếu, so sánh, suy luận hợp lý kết hợp với ý kiến chuyên gia để đưa ra đánh giá dự báo
Quy trình thực hiện:
+ Bước 1: Thu thập thông tin dữ liệu: Cần thu thập thông tin về các biến kinh tế vĩ mô và
vi mô liên quan trực tiếp đến lượng bán hàng của công ty( việc làm, thu nhập, tín
dụng,tiêu dùng,sản xuất, ).Tập hợp các biến hình thành nên bộ chỉ thị hướng dẫn.
+ Bước 2: Phân tích các thông tin, tìm ra mối liên hệ giữa các biến số kinh tế và lượng bán hàng của công ty
+ Bước 3: Sử dụng lời khuyên của các chuyên gia về xu hướng tác động của các biến đến lượng bán hàng
+ Bước 4: Tổng hợp và đưa ra đánh giá dự báo
Dự báo cầu bằng mô hình kinh tế lượng:
Đây là phương pháp dựa trên lý thuyết về kinh tế lượng
Quy trình thực hiện:
+ Bước 1: Xác định và ước lượng hàm cầu
+ Bước 2: Xác định và ước lượng hàm cung
+ Bước 3: Xác định giá trị các biến ngoại của hàm cung, hàm cầu tại thời điểm dự báo + Bước 4: Cân bằng cung - cầu để xác định giá cả tại điểm cân bằng mới
+ Bước 5: Thay trị số của giá cả vào một trong hai hàm cầu hoặc cung để xác định lượng cầu dự báo
Trang 74 Nhu cầu tiêu dùng của xã hội, các nhân tố ảnh hưởng, phương pháp tính toán
và dự báo.
Trả lời:
Khái niệm
Nhu cầu tiêu dùng là một bộ phận cấu thành quan trọng của nhu cầu thị trường, nó chỉ nhu cầu có khả năng thanh toán về hàng hoá và dịch vụ của dân cư, doanh nghiệp và chính phủ (C+I+G)
Các nhân tố ảnh hưởng nhu cầu tiêu dùng gồm có:
+ Mức thu nhập của người tiêu dùng: Ảnh hưởng của thu nhập lên tiêu dùng có thể phản ánh qua hệ số co dãn theo thu nhập Độ co dãn của nhu cầu tiêu dùng theo thu nhập được quyết định bởi tính cần thiết của hàng hoá và dịch vụ Hàng tiêu dùng càng cần thiết, độ
co dãn càng nhỏ và ngược lại, những hàng tiêu dùng lâu bền, cao cấp, có độ co dãn thu nhập lớn
+ Tỷ suất lợi tức tiền gửi: Tỷ suất lợi tức điều tiết tỷ lệ thu nhập dành cho tiêu dùng và tiết kiệm Khi tỷ suất lợi tức càng cao, chi phí cơ hội của chi cho tiêu dùng càng lớn, vì vậy khuynh hướng tiêu dùng trung bình càng giảm, dẫn đến giảm nhu cầu tiêu dùng + Giá cả của hàng hoá tiêu dùng và dịch vụ: Giá cả tăng thì nhu cầu tiêu dùng giảm và ngược lại
+ Mức độ đầy đủ hay thiếu thốn của hàng hoá và dịch vụ: Khi hàng hoá quá khan hiếm, lòng tin của người tiêu dùng bị dao động, sẽ xuất hiện hiện tượng cướp mua Trường hợp này quan hệ giữa thiếu hàng hoá và nhu cầu thực tế sẽ là thuận chiều
+ Trình độ văn hoá, tâm lý và thói quen tiêu dùng: Ngoài ra nhu cầu tiêu dùng còn bị ảnh hưởng của các yếu tố: Dân tộc, tập quán, thói quen, tuổi tác, giới tính, trình độ được giáo dục và sở thích, tình cảm, quan niệm về giá trị…
Phương pháp tính toán:
Nhu cầu tiêu dùng = Nhu cầu tiêu dùng dân cư + Nhu cầu tiêu dùng của doanh nghiệp + nhu cầu tiêu dùng của chính phủ
= Thu nhập dân cư có quyền chi *(1- xu hướng tiết kiệm) + Lọi nhuận để lại của doanh nghiệp * Tỷ trọng có tiêu dùng + Tổng chi của chính phủ * Tỷ trọng chi thường xuyên
Dự báo nhu cầu tiêu dùng:
- Phương pháp ngoại suy xu thế:
Trang 8Phương pháp này được thực hiện trên cơ sở các số liệu thống kê về tiêu dùng của hộ gia đình trong quá khứ Điều kiện thực hiện phương pháp là xu hướng tiêu dùng dân cư tương đối ổn định theo thời gian Để ước lượng xu thế tiêu dùng cần phân tích chuỗi thời gian Tùy vào chuỗi thời gian mà đưa ra xu thế tuyến tính, bậc 2, 3 hay hàm mũ thích hợp
để dự báo
- Phương pháp mô hình nhân tố:
Sử dụng phương pháp này cần giải quyết 3 vấn đề cơ bản:
+ Thứ nhất là xác định được các nhân tố ảnh hưởng đến nhu cầu tiêu dùng dân cư đang xem xét Các nhân tố có thể kể đến như thu nhập, giá cả và chỉ số giá cả, lãi suất, mức cung tiền, dân số, đặc điểm tự nhiên, thị hiếu và thói quen tiêu dùng…
+ Thứ hai, thu thập số liệu thống kê phản ánh thực tế tiêu dùng và các nhân tố ảnh hưởng đến tiêu dùng trong thời kỳ lịch sử Các số liệu thống kê cần đảm bảo đồng nhất về nội dung kinh tế và có thể so sánh được Ngoài số liệu thống kê phản ánh động thái của các biến số trong mô hình cần thu thập thêm các thông tin, số liệu khác có liên quan để nhận biết xu hướng biến động của các nhân tố ảnh hưởng trong tương lai cũng như củng cố các kết quả dự báo từ mô hình
+ Thứ ba, việc lựa chọn dạng mô hình phù hợp biểu diễn mối quan hệ giữa biến tiêu dùng dân cư và các biến nhân tố là rất cần thiết, có tính quyết định đến chất lượng và độ tin cậy của dự báo
- Phương pháp định mức có điều chỉnh
Logic của phương pháp này được hiểu khá đơn giản: Trên cơ sở các định mức tiêu dùng thực tế đã được hình thành, bằng các phương pháp dự báo thông thường ( ngoại suy xu thế, phương pháp chuyên gia…) người ta có thể ước lượng được các định mức tiêu dùng
trong tương lai Các định mức tiêu dùng này được gọi là định mức tiêu dùng có điều chỉnh Sử dụng các định mức tiêu dùng đã điều chỉnh kết hợp với số đối tượng tiêu dùng
dự báo trong tương lai sẽ cho kết quả dự báo nhu cầu tiêu dùng Cụ thể:
Nhu cầu tiêu dùng = Định mức tiêu dùng đã điều chỉnh x Số đơn vị tiêu dùng dự báo.
Đây là một phương pháp đơn giản, dễ tiến hành và không đòi hỏi có các kỹ thuật phức tạp, nhưng lại cho kết quả đáng tin cậy và đạt được độ chi tiết theo yêu cầu của công tác quản lý
Trang 95 Những đặc điểm cơ bản của quá trình tái sản xuất dân số Những đặc điểm này quy định phương pháp tiếp cận dự báo dân số như thế nào?
Trả lời:
Đặc điểm cơ bản của quá trình tái sản xuất dân số:
+ Sự phát triển dân số hiện nay đang ở trong giai đoạn phát triển chậm dần tiến tới bão hòa:
Khoa học nghiên cứu về dân số đã chỉ ra rằng, biến động dân số của một quốc gia thường trải qua 5 giai đoạn tương ứng với trình độ phát triển: giai đoạn tăng chậm, giai đoạn tăng nhanh hơn, tăng nhanh nhất, chậm dần và bão hoà Thời gian kéo dài của mỗi giai đoạn không giống nhau giữa các quốc gia
+ Sự phát triển dân số mang đặc trưng về độ trễ:
Quá trình tái sản xuất dân số trước hết chịu sự chi phối của quy luật sinh học và vì vậy quy mô và cơ cấu dân số mang đậm dấu ấn của tính chất chuyển tiếp thế hệ Đặc điểm này làm cho chuỗi thời gian về các chỉ tiêu dân số thường có tính tự hồi qui Độ trễ thời gian tự hồi quy có thể được xác định riêng tùy thuộc vào mục đích nghiên cứu và độ trễ lớn nhất có thể tương đương xấp xỉ độ dài thời kỳ trưởng thành của một thế hệ Do đặc điểm này, trong phân tích và dự báo cần xem xét cụ thể từng trường hợp để có nhận đúng về xu thế vận động của các chỉ tiêu dân số
+ Quá trình phát triển dân số tiếp tục được đặt trong chu trình có điều khiển
Động thái tăng trưởng dân số tuỳ thuộc khá lớn vào các chính sách phát triển dân số của các quốc gia từng thời kỳ và hiệu quả thực hiện các chính sách đó Mục tiêu chung của chính sách dân số thường nhằm cải thện phúc lợi xã hội, cân bằng giữa dân số và tài nguyên, cải thiện chất lượng sống, phát triển giống nòi…Bên cạnh mục tiêu chung, chính sách dân số còn được thể hiện ở các mục tiêu, chỉ tiêu cụ thể theo chiều hướng khuyến khích hay hạn chế gia tăng dân số
+ Quá trình dân số được xem xét theo quan điểm hệ thống:
Hệ thống đóng tương ứng với dân số toàn quốc, hệ thống mở áp dụng cho dân số một vùng lãnh thổ Trong điều kiện kinh tế thị trường, nền kinh tế bước vào quĩ đạo phát triển, xu hướng di dân có tính chất phổ biến với cường độ ngày càng tăng lên Xu hướng
di dân cũng đã thay đổi, từ xu hướng di dân nông thôn – nông thôn là chính thì nay được thay đổi dần thành di cư nông thôn – đô thị Nghĩa là di dân theo chiều rộng đã chuyển sang di dân theo chiều sâu
Trang 10
Các đặc điểm nêu trên mang tính khách quan, thể hiện những nét chung nhất của quá trình dân số Nó qui định cách thức sử dụng thông tin số liệu và phương pháp dự báo Khi phân tích và dự báo dân số cần xem xét trong những điều kiện cụ thể để xác định qui trình dự báo phù hợp nhằm đạt được độ chính xác cao nhất.
Trang 116 Phương pháp thành phần dự báo dân số, nêu ưu điểm và nhược điểm của
phương pháp
Trả lời:
Nội dung:
Dân số của một quốc gia hay một vùng ở thời điểm trong tương lai có thể được xác định theo hệ thức:
P t P0 B0t D0tI0t O0t (12.6)
Trong đó:
Pt là dân số thời kỳ t
P0 - là dân số thời kỳ gốc
B0t - Dân số sinh ra trong thời kỳ dự báo
D0t - Dân số chết đi trong kỳ dự báo
I0t - Dân số di cư đến kỳ dự báo
O0t – Dân số di cư khỏi vùng kỳ dự báo
Dân số kỳ dự báo = Dân số năm gốc còn sống đến kỳ dự báo + số dân mới sinh ra trong
kỳ ± Chênh lệch đến và đi
Để dự báo dân số tương lai cần ước lượng được 3 thành phần chính: (1) Dân số kỳ gốc còn sống đến kỳ dự báo; (2) Số trẻ em sinh ra trong kỳ dự báo; (3) Biến động di dân Cách dự báo dựa trên ước lượng 3 thành phần như vậy rồi tổng hợp lại được gọi là phương pháp thành phần dự báo dân số Nói chính xác, là dự báo dân số trên cơ sở dự báo các thành phần hợp thành
Ưu điểm của phương pháp
+ Không phức tạp trong tính toán nhưng mang lại độ tin cậy cao đồng thời ngoài việc cho kết quả tổng số dân, kết quả dự báo còn cho biết cơ cấu dân số theo độ tuổi và giới tính,
là cơ sở phân tích nhiều nội dung xã hội quan trọng và làm căn cứ thuận lợi cho việc dự