Bài thuyết trình: TRIẾT HỌC VÀ VAI TRÒ CỦA TRIẾT HỌC TRONG ĐỜI SỐNG XÃ HỘI

Triết học khác với các khoa học khác ở tính đặc thù của hệ thống tri thức khoa học và phương pháp nghiên cứu Triết học là hệ thống quan điểm lí luận chung nhất về thế giới và vị trí củ

CHƯƠNG I TRIẾT HỌC VÀ VAI TRÒ CỦA TRIẾT HỌC

TRONG ĐỜI SỐNG XÃ HỘI

CHƯƠNG I: TRIẾT HỌC VÀ VAI TRÒ CỦA TRIẾT HỌC TRONG ĐỜI SỐNG XÃ HỘI

I TRIẾT HỌC VÀ VẤN ĐỀ

CƠ BẢN CỦA TIẾT HỌC

1 Khái lược Triết học

2 Vấn đề cơ bản của Triết học

1 Sự ra đời và phát triển của triết học Mác – Lênin

2 Đối tượng và chức năng của triết học Mác – Lênin

3 Vai trò của tiết học Mác – lê nin trong đời sống xã hội và trong sự nghiệp đổi mới ở Việt Nam hiện nay.

a Nguồn gốc của Triết học

b Khái niêm Triết học

c Vấn đề đối tượng của Triết học trong lịch sử

d Triết học – hạt nhân lý luận của thế giới quan

1 Khái lược về Triết học

• Triết học ra đời vào khoảng thế kỉ VIII đến thế kỷ VI tr.CN tại các trung tâm văn minh lớn của nhân loại thời cổ đại (Phương Đông: Ấn Độ và Trung Hoa, phương Tây: Hy Lạp)

a Nguồn gốc của Triết học:

• Triết học là một hình thái ý thức xã hội, là một bộ phận của kiến trúc thượng tầng

a Nguồn gốc của Triết học:

• Nguồn gốc nhận thức:

• Nguồn gốc nhận thức:

Trước khi triết học xuất hiện thế giới quan thần thoại đã chi phối hoạt động nhận thức của con người

 Triết học là hình thức tư duy lí luận đầu tiên và thể hiện khả năng tư

duy trừu tượng, năng lực khái quát của con người để giải thích tất

cả các vấn đề nhận thức chung về tự nhiên, xã hội, tư duy

a Nguồn gốc của Triết học:

• Nguồn gốc xã hội:

Phân công lao động xã hội dẫn đến sự phân chia lao động là nguồn

gốc dẫn đến chế độ tư hữu

 Khi xã hội có sự phân chia giai cấp, triết học ra đời bản thân nó đã

mang “tính đảng” (nhiệm vụ của nó là luận chứng và bảo vệ lợi ích của một giai cấp xác định)

b Khái niệm “Triết học”

Trung Quốc: Triết – Trí: sự truy tìm bản chất của đối tượng nhận

thức, thường là con người, xã hội, vũ trụ và tư tưởng tinh thần

Ấn Dộ: Triết – “darshana”: có nghĩa là “chiêm ngưỡng” là con

đường suy ngẫm để dẫn đến lẽ phải, thấu đạt được chân lí về vũ trụ và nhân sinh

Phương Tây

Philosophia vừa mang nghĩa giải thích vũ trụ, định hướng nhân thức và hành vi, vừa nhấn mạnh đến khát vọng tìm kiếm chân lí của con người

b Khái niệm “Triết học”

Sử dụng các công cụ lí tính, các tiêu chuẩn logic và những kinh nghiệm khám phá thực tại của con người để diễn tả thế giới và khái quát thế giới quan bằng

lí luận

Triết học khác với các khoa học khác ở tính đặc thù của hệ thống tri thức khoa

học và phương pháp nghiên cứu

Triết học là hệ thống quan điểm lí luận chung nhất về thế giới và vị trí của con người trong thế giới đó, là khoa học về những quy luật vận động, phát triển chúng nhất của tự nhiên, xã hội và tư duy

Đặc thù của Triết học:

Các nhà kinh điển CN Mác – Lênin về triết học:

c Vấn đề đối tượng của triết học trong lịch sử

Triết học kinh viện, triết học mang tính tôn giáo

Triết học tách ra thành các môn khoa học như cơ học, toán học, vật lý học, thiên văn học, hóa học, sinh học, xã hội học, tâm lí học, văn hóa học,

Đỉnh cao của quan niệm “Triết học là khoa học của mọi khoa học” ở Hêghen

Trên lập trường DVBC để nghiên cứu những quy luật chung nhất của

tự nhiên, xã hội và tư duy

d Triết học – hạt nhân lý luận của thế giới gian

Thế giới quan:

Là khái niệm triết học chỉ hệ thống tri thức, quan điểm, tình cảm, niềm tin, lý tưởng xác định vào thế giới và về vị trí của con người (bao gồm cá nhân, xã hội và cả nhân loại) trong thế giới đó Thế giới quan quy định các nguyên tắc, thái độ, giá trị trong định hướng nhận thức và hoạt động thực tiễn của con người

d Triết học – hạt nhân lý luận của thế giới gian

Thứ nhất

Thứ hai

Thứ ba

Thứ tư

Bản thân triết học chính là thế giới quan

Trong số các loại thế giới quan phân chia theo cơ sở khác nhau thì thế giới quan triết học bao giờ cũng là thành phần quan trọng, đóng vai trò là nhân tố cốt lõi

Triết học bao giờ cũng có ảnh hưởng và chi phối các thế giới quan khác như: thế giới quan tôn giáo, thế giới quan kinh nghiệm, thế giới quan thông thường,

Thế giới quan triết học quy định mọi quan điểm khác của con người

d Triết học – hạt nhân lý luận của thế giới gian

Vai trò của thế giới quan: TGQ có vai trò đặc biệt quan trọng trong cuộc sống của con

đề thuộc thế giới quan

Thế giới quan là tiền đề quan trọng để xác lập phương thức tư duy hợp lý và nhân sinh quan tích cực; là tiêu chí quan trọng đánh giá sự trưởng thành của mỗi cá nhân cũng như từng cộng đồng xã hội nhất định

 Triết học với tính cách là hạt nhân lý luận chi phối mọi thế giới quan

•

Nộ

i dun

g vấn đ

ề c

ơ bản củ

a triế

t học

b

•

Ch

ủ nghĩa duy vậ

t v

à chủ nghĩa duy tâm

c

•

Thuyế

t c

ó thể biế

t (kh

ả t

ri luận)

và thuyế

t không th

ể thể

biế

t (bấ

t kh

ả t

ri luận)

2 Vấn đề cơ bản của triết học

a, Nội dung vấn đề cơ bản của triết học

VĐCB CỦA TRIẾT HỌC (MQH VC -> YT)

b, Chủ nghĩa duy vật và chủ nghĩa duy tâm

Quan niệm về thế giới mang

tính trực quan cảm tính chất

phác nhưng đã lấy bản thân

giới tự nhiên để giải thích

thế giới

Quan niệm thế giới như một cỗ máy khổng lồ, các bộ phận biệt lập tĩnh tại Tuy còn hạn chế về phương pháp luận siêu hình, máy móc nhưng đã chống lại quan điểm duy tâm tôn giải thích thích về thế giới.

Do C.Mác và Ph.Ăngghen sáng lập - Lênin phát triển: khắc phục hạn chế của chủ nghĩa duy vật trước đó => Đạt tới trình độ: duy vật triệt để trong

cả tự nhiên và xã hội; biện chứng trong nhận thức; là công cụ để nhận thức và cải tạo thế giới

CNDV chất phác (thời Cổ

đại)

CNDVSH (TK XVII-XVIII)

CNDVBC

c, Thuyết có thể biết (khả tri luận) và thuyết không thể thể biết (bất khả tri luận)

Nghi ngờ trong việc đánh giá tri thức đã đạt được và cho rằng con người không thể đạt đến chân lý khách quan.

a Khái niệm biện chứng và siêu biện chứng trong lịch sử

b Các hình thức của phép biện chứng trong lịch sử

3 Biện chứng và siêu hình

a Khái niệm biện chứng và siêu biện chứng trong lịch sử

Nhận thức đối tượng trong trạng thái

tĩnh tại, cô lập, tách rời

Là phương pháp được đưa từ toán

học và vật lý học cổ điển vào các

khoa học thực nghiệm và triết học

Có vai trò to lớn trong việc giải

quyết các vấn đề của cơ học, nhưng

hạn chế khi giải quyết các vấn đề

vận động, liên hệ

 Nhận thức đối tượng trong các mối liên

hệ phổ biến; vận động, phát triển

 Là phương pháp giúp con người không

chỉ thấy sự tồn tại của các sự vật mà còn thấy cả sự sinh thành, phát triển

và tiêu vong của chúng

 Phương pháp tư duy biện chứng trở

thành công cụ hữu hiệu giúp con người nhận thức và cải tạo thế giới

BC của ý niệm  BC của sự vật

Vũ trụ bấn động Biến

hóa

PBCDV TGQ: DV – PPL: BC

PBCDT TGQ: BC – PPL: DT

PBC cổ đại Trực quan, tự phát

II TRIẾT HỌC MÁC – LÊNIN VÀ VAI TRÒ CỦA TRIẾT HỌC MÁC

– LÊNIN TRONG ĐỜI SỐNG XÃ HỘI

1 Sự ra đời và phát triển của triết học Mác – Lênin

* Những điều kiện, lịch sử của sự ra đời triết học Mác

*Điều kiện kinh tế - xã hội

- Sự củng cố và phát triển phương thức sản xuất tư bản chủ nghĩa trong điều kiện cách mạng công nghiệp:

Lực lượng sản xuất có một bước phát triển mới về chất - đó là ra đời nền công nghiệp cơ khí, nhờ vậy phương thức sản xuất tư bản chủ nghĩa được củng cố và phát triển

Từ đó mâu thuẫn giữa tư sản và vô sản đã trở thành cuộc đấu tranh giai cấp

2 KHÁI LƯỢC SỰ RA ĐỜI VÀ PHÁT TRIỂN CỦA CHỦ NGHĨA MÁC - LÊNIN

a Những điều kiện, lịch sử ra đời của triết học Mác

1 Tiền đề kinh tế xã hội

Tiền đề kinh tế - xã hội Tiền đề lý luận Tiền đề khoa học tự nhiên

Châu Âu đầu thế kỉ 19

CNTB đã chiến thắng chế độ PK Nhờ

Đại công nghiệp - LLSX tiên tiến

Xuất hiện giai cấp công nhân

QHSX TBCN bộc lộ bản chất là quan

hệ bóc lột lao động làm thuê

Phong trào công nhân

Phong trào công nhân

Tư sản >< Vô sản

LLSX>< QHSX

1 Tiền đề kinh tế xã hội

Tiền đề kinh tế - xã hội Tiền đề lý luận Tiền đề khoa học tự nhiên

Điều kiện khách quan để nhận thức được bản chất CNTB

Nhu cầu lí luận soi đường

Chủ nghĩa Marx – Lenin ra đời :

✓ Phản ánh thực tiễn xã hội;

✓ Đáp ứng nhu cầu của phong trào công nhân.

2 Tiền đề lí luận

Tiền đề kinh tế - xã hội Tiền đề lý luận Tiền đề khoa học tự nhiên

2.1 Triết học cổ điển Đức

Tiền đề trực tiếp cho sự ra đời triết học Marx.

2.2 Kinh tế chính trị học cổ điển Anh

Tiền đề trực tiếp của Kinh tế chính trị Marx

2.3 Chủ nghĩa xã hội không tưởng phê phán Pháp thế kỉ 19

Tiền đề lý luận cho sự ra đời của CNXH khoa học

Triết học cổ điển Đức

Tiền đề trực tiếp cho sự ra đời triết học Marx

• Sự kế thừa CNDV của Phơ bách , PBC của Heghen …

• Sự phát triển – trong triết học Mác có sự thống nhất hữu cơ của

chủ nghĩa duy vật và phép biện chứng  Chủ nghĩa duy vật biện

chứng và Phép duy vật biện chứng

Imanuel Kant 1724-1804

Kinh tế chính trị học cổ điển Anh

Tiền đề trực tiếp của KTCT Marx

• Adam Smith, là nhà kinh tế chính trị học và triết gia

đạo đức người Scotland

• Bộ sách Tìm hiểu về bản chất và nguồn gốc của cải của

các quốc gia (Inquiry into the Nature and Causes of the

Wealth of Nations) được coi là cơ sở của Kinh tế học hiện

đại, của Thương mại tự do, Chủ nghĩa tư bản và Chủ

Kinh tế chính trị học cổ điển Anh

Tiền đề trực tiếp của KTCT Marx

• David Ricardo là một nhà kinh tế học người Anh

• Cùng với Adam Smith, Thomas Malthus, ông là người

ủng hộ thương mại tự do dựa trên lý luận Lợi thế so sánh

• Ông đã tiếp tục Adam Smith và đóng góp lớn vào việc

phát triển Thuyết giá trị lao động.

• Lý luận của ông đã có ảnh hưởng đáng kể đến tư tưởng

kinh tế của Karl Marx.

Tiền đề kinh tế - xã hội Tiền đề lý luận Tiền đề khoa học tự nhiên

David Ricardo,

1772 1823

Chủ nghĩa xã hội không tưởng phê phán thế kỉ 19

Tiền đề lý luận cho sự ra đời của Chủ nghĩa xã hội khoa học

• Giá trị:

✓ Phê phán lên án chế độ quân chủ, chế độ TBCN;

✓ Chủ trương xoá bỏ tư hữu – nguyên nhân sinh ra áp bức bóc lột;

✓ Đưa ra mô hình xã hội mới với cách tổ chức sản xuất và phân phối sản

✓ CNTB chưa phát triển đến mức bộc lộ ra mâu thuẫn;

✓ Điều kiện kinh tế, vật chất khách quan chưa cho phép nhận thức.

Tiền đề kinh tế - xã hội Tiền đề lý luận Tiền đề khoa học tự nhiên

Saint – Simon

1760 - 1825

Charles Fourier Archive 1772-1837

Robert Owen

1771 –1858

3 Tiền đề khoa học tự nhiên

3.1 Học thuyết về tế bào

Cơ sở để triết học chứng minh cho tính thống nhất vật chất của thế giới

3.2 Thuyết tiến hóa của Darwin

Cơ sở chứng minh về nguồn gốc tự nhiên của loài người và tính thống nhất của thế giới

3.3 Định luật bảo toàn và chuyển hoá năng lượng

Cơ sở chứng minh cho sự chuyển hoá của các hình thức vận động, tính vô cùng vô tận bất biến của thế giới vật chất

Tiền đề kinh tế - xã hội Tiền đề lý luận Tiền đề khoa học tự nhiên

Học thuyết về tế bào

Là cơ sở để triết học chứng minh cho tính thống nhất vật chất của thế giới

Nội dung học thuyết

✓ Tế bào là đơn vị cấu trúc và chức năng nhỏ nhất của mọi sinh vật sống.

✓ Mọi sinh vật được cấu tạo từ một hoặc nhiều tế bào Các quá trình chuyển hóa vật chất và di truyền diễn ra bên trong tế bào.

✓ Các tế bào chỉ được sinh ra từ tế bào có trước.

Tiền đề kinh tế - xã hội Tiền đề lý luận Tiền đề khoa học tự nhiên

Thuyết tiến hóa của Darwin

Là cơ sở chứng minh về nguồn gốc tự nhiên của loài người và tính thống nhất của thế giới

Tiền đề kinh tế - xã hội Tiền đề lý luận Tiền đề khoa học tự nhiên

Nguồn gốc muôn loài 1859 Lý thuyết chọn lọc tự nhiên - 1830

Charles Robert Darwin (1809-1882)

Định luật bảo toàn và chuyển hoá năng lượng

Là cơ sở chứng minh cho sự chuyển hoá của các hình thức vận động, tính vô cùng vô tận bất biến của thế giới vật chất

Tiền đề kinh tế - xã hội Tiền đề lý luận Tiền đề khoa học tự nhiên

Năng lượng của vật chất không tự nhiên sinh ra cũng không tự nhiên mất đi, nó chỉ chuyển hoá từ dạng này sang dạng khác.

Ví dụ: Dùng tay cọ sát miếng đồng lên mặt bàn nhiều lần  miếng đồng nóng lên

Cơ năng của tay đã chuyển hóa thành nhiệt năng của miếng đồng

Tiền đề kinh tế - xã hội

Châu Âu đầu thế kỉ XIX

Tiền đề khoa học tự nhiên

• Học thuyết Tế bào

• Thuyết tiến hóa

• Đinh luật bảo toàn năng lượng

*Nhân tố chủ quan trong sự hình thành triết học Mác:

Nhân tố chủ quan trong sự hình thành triết học Mác

Nhân tố chủ quan trong sự hình thành triết học Mác

ời lao đ ộn

g, hiể

u đư ợc

sâ

u sắ

c c uộ

c s ốn

g kh ốn k hổ củ

a GC CN

tro ng n ền S

X TB CN lê

n đã đ ứn

g trê

n

GC CN

Yê

u thươ ng n gư

ời lao đ ộn

g, hiể

u đư ợc

sâ

u sắ

c cuộ

c s ốn

g khốn k hổ củ

a GC CN

tro ng n ền S

X TB CN lê

n đã đ ứn

g trê

n

GC CN

Xây dựng hệ thống lí luận để cung cấp cho giai cấp công nhân một công cụ sắc bén để nhận thức và cải tạo thế giới

b Những thời kì chủ yếu trong sự hình thành và phát triển của triết học Mác

*Thời kỳ hình thành tư tưởng Triết học với bước quá độ từ CNDT và DCCM sang CNDV và chủ nghĩa cộng sản (1841 – 1844)

*Thời kì đề xuất những nguyên lí triết học DVBC và DVLS (1844 – 1848)

*Thời kì C.Mác và Ph.Ăngghen bổ sung và phát triển toàn diện lý luận triết học (1848 – 1895)

b Những thời kì chủ yếu trong sự hình thành và phát triển của triết học Mác

*Thời kỳ hình thành tư tưởng Triết học với bước quá độ từ CNDT và DCCM sang CNDV và chủ nghĩa cộng sản (1841 – 1844)

Cơ sở hình thành tư tưởng Triết học thời kỳ này:

- Ảnh hưởng PBC của Hêghen và CNDV của Phoi ơ Bắc

- Tình hình kinh tế - xã hội ở nước Đức và đặc biệt là tình hình kinh tế - xã hội ở các nước

tư bản Tây Âu khi Mác sang Pháp và Ăngghen sang Anh

- Thực tiễn hoạt động của Mác khi làm bên tập báo sông Ranh

• Các tác phẩm chủ yếu trong giai đoạn này:

- “Bàn về vấn đề Do Thái”

- “Góp Phần phê phán triết học pháp quyền của Heghen” lời nói đầu (1843)

*Thời kì đề xuất những nguyên lí triết học DVBC và DVLS (1844 – 1848)

• Cơ sở hình thành tư tưởng Triết học của Mác và Ăngghen thời kỳ này:

- Tình hình kinh tế - xã hội các nước Tây Âu thời kì này

- Phong trào đấu tranh của giai cấp vô sản các nước Tây Âu

- Hoạt động của Mác và Ăngghen trong phong trào công nhân

- Thực chất tư tưởng của Mác và Ăngghen trong giai đoạn này: hai ông đề xuất các nguyên lý của chủ nghĩa duy vật biện chứng và các nguyên lý của chủ nghĩa duy vật lịch

sử

*Thời kì C.Mác và Ph.Ăngghen bổ sung và phát triển toàn diện lý luận triết học (1848 – 1895)

• Cơ sở hình thành phát triển tư tưởng thời kỳ này:

- Mác và Ăngghen đưa lý luận vào lãnh đạo và tổng kết kinh nghiệm cuộc đấu tranh của giai cấp vô sản

- Thực chất giai đoạn này: hai ông tiếp tục bổ sung và phát triển nguyên lý của chủ nghĩa duy vật biện chứng và chủ nghĩa duy vật lịch sử

- Các tác phẩm: “đấu tranh giai cấp ở Pháp”, “tư sản”, “chống Đuy – sinh”,

c Thực chất và ý nghĩa của cách mạng trong triết học do mác và Ăngghen thực hiện

• Khắc phục tính chất trực quan, siêu hình của chủ nghĩa duy vật cũ và khắc phục tính chất duy tâm thần bí của phép biện chứng duy tâm, sáng tạo ra một chủ nghĩa duy vật biện chứng

• Vận dụng và mở rộng quan điểm duy vật biện chứng vào nghiên cứu lịch sử xã hội, sáng tạo ra chủ nghĩa duy vật lịch sử - nội dung chủ yếu của bước ngoặt cách mạng trong triết học

• Bổ sung vào những đặc tính mới trong triết học, sáng tạo ra một triết học chính khoa học

- triết học duy vật biện chứng