Bài số 9 xây dựng đảng về đạo đức (đã cập nhật tinh thần đại hội XIII của đảng)

Đây là bài giảng xây dựng Đảng về đạo đức (bài số 9) trong Chương trình Bồi dưỡng lý luận chính trị dành cho đảng viên mới đã được cập nhật những nội dung cơ bản theo tinh thần Nghị quyết Đại hội XIII của Đảng. Trong từng nội dung của bài có bổ sung những ví dụ cụ thể để minh họa phù hợp với thực tiễn hiện nay.

XÂY DỰNG ĐẢNG VỀ ĐẠO ĐỨC

Thưa các đồng chí, theo như lịch của các đồng chí, hôm nay

chúng ta sẽ tìm hiểu bài số 9 – XÂY DỰNG ĐẢNG VỀ ĐẠO ĐỨC.

Trước khi đi vào nội dung cụ thể của bài số 9, chúng ta cầntìm hiểu tại sao Đảng ta lại đặt vấn đề phải xây dựng Đảng vềđạo đức? Và việc xây dựng Đảng về đạo đức được đặt ra từ khinào?

Có thể nói, xây dựng Đảng về đạo đức là một đòi hỏi tấtyếu, khách quan của công tác xây dựng Đảng, là nhiệm vụ vừamang tính cấp bách trước mắt, vừa mang tính chiến lược lâu dài

và được đặt ngang hàng với nội dung xây dựng Đảng về chínhtrị, tư tưởng, tổ chức

Nói như vậy, đây là nhiệm vụ quan trọng, từ thực tiễn tathấy có 3 lý do đòi hỏi Đảng ta cần phải thật sự quan tâm xây

dựng Đảng về đạo đức

Một là, xây dựng Đảng về đạo đức là xây dựng nền tảng tinh

thần vững chắc của Đảng Đảng ta là đảng cầm quyền duy nhấtlãnh đạo đất nước, Đảng do Chủ tịch Hồ Chí Minh sáng lập Khi

đó Người đã khẳng định: “Đảng đạo đức, văn minh, chân chínhcách mạng” Ngay từ khi chuẩn bị các nhân tố thành lập Đảng,Người đã đặt lên hàng đầu tư cách của người cách mạng Nhậnthức đó được thể hiện nhất quán, xuyên suốt đến tận cuối đờicủa Người Trong Di chúc, Người nhấn mạnh: “Đảng ta là mộtĐảng cầm quyền, mỗi đảng viên và cán bộ phải thật sự thấmnhuần đạo đức cách mạng, thật sự cần, kiệm, liêm, chính, chícông vô tư Phải giữ gìn Đảng ta thật trong sạch, phải xứng đáng

là người lãnh đạo, là người đầy tớ thật trung thành của Nhândân” Đó là lý do thứ nhất, xuất phát từ Người sáng lập Đảng.

Hai là, hơn 90 năm qua, kể từ khi thành lập Đảng đến nay,

thực tiễn cho thấy lúc nào đội ngũ cán bộ, đảng viên của Đảnggiữ được phẩm chất đạo đức thì cách mạng vững mạnh, thuđược nhiều thành tựu và ngược lại lúc nào đảng viên, cán bộ suythoái về đạo đức thì cách mạng gặp khó khăn, thậm chí có mặtthất bại

Ba là, trong 35 năm đổi mới, bên cạnh những thành tựu đạt

được; nhìn thẳng vào sự thật, đánh giá đúng sự thật, Đảng tathẳng thắn chỉ ra tình trạng suy thoái về tư tưởng chính trị, đạođức, lối sống trong một bộ phận không nhỏ cán bộ, đảng viênvẫn đang tồn tại, chưa được ngăn chặn, đẩy lùi và những biểuhiện “tự diễn biến”, “tự chuyển hóa” trong nội bộ có những diễnbiến phức tạp”

Tại Đại hội XIII của Đảng tiếp tục nhận định 4 nguy cơ màĐảng đã thẳng thắn chỉ ra tại Hội nghị đại biểu toàn quốc giữanhiệm kỳ (khoá VII) của Đảng, tháng 1/1994 đã nêu lên 4 nguy

cơ đối với sự nghiệp đổi mới còn tồn tại, có mặt còn gay gắt

hơn: (1) Nguy cơ tụt hậu, rơi vào bẫy thu nhập trung bình còn lớn (2) Có biểu hiện chưa quan tâm đúng mức bảo đảm phát

triển theo định hướng xã hội chủ nghĩa, về phát triển văn hoá,bảo đảm phúc lợi xã hội, thực hiện tiến bộ, công bằng xã hộitrong phát triển kinh tế thị trường; chưa bảo đảm phát triển tổngthể, đồng bộ các vùng, miền, địa phương theo lợi thế so sánh và

phát huy điều kiện kinh tế - xã hội đặc thù (3) Tham nhũng,

lãng phí, quan liêu, suy thoái về tư tưởng chính trị, đạo đức, lốisống, "tự diễn biến", "tự chuyển hoá" trong nội bộ cũng như

những mâu thuẫn xã hội còn diễn biến phức tạp (4) Các thế lực

thù địch tiếp tục tăng cường chống phá Đảng, Nhà nước và đấtnước ta Bảo vệ độc lập, chủ quyền, toàn vẹn lãnh thổ, giữ vững

môi trường hoà bình, ổn định và thích ứng với biến đổi khí hậu

là yêu cầu cấp thiết, đồng thời là những thách thức rất lớn đốivới nước ta trong thời gian tới

Thưa các đồng chí, Đảng ta cũng đã chỉ ra: “Bài học Liên

Xô: Liên Xô thực hiện thành công cách mạng Tháng Mười Nga(1917) lúc đó Đảng Cộng sản Liên Xô có 5 triệu đảng viên, song

Đảng tan rã khi có 21 triệu đảng viên Một nguyên nhân cơ bản

được chỉ ra là vì Đảng Cộng sản lúc đó đã suy thoái, biến chất

do quan liêu, tham nhũng, đặc quyền, đặc lợi”

Với ba lý do quan trọng đó, tại Đại hội XIII của Đảng xác

định nhiệm vụ: “Tập trung xây dựng Đảng về đạo đức Nêu cao

tinh thần tự giác tu dưỡng, rèn luyện đạo đức của cán bộ, đảngviên Đẩy mạnh giáo dục đạo đức cách mạng, thực hiện thườngxuyên, sâu, rộng, có hiệu quả việc học tập, làm theo tư tưởng,đạo đức, phong cách Hồ Chí Minh gắn với việc thực hiện các

nhiệm vụ chính trị.” Thực hiện thắng lợi mục tiêu: “Xây dựng, chỉnh đốn Đảng trong sạch, vững mạnh về chính trị, tư tưởng, đạo đức, tổ chức và cán bộ”.

Về nội dung của bài theo tài liệu, gồm 3 phần lớn Đi vàophần thứ nhất:

I ĐẠO ĐỨC VÀ VAI TRÒ CỦA ĐẠO ĐỨC TRONG ĐỜI SỐNG XÃ HỘI

1 Những vấn đề chung về đạo đức

Về khái niệm, cùng với lịch sử phát triển của xã hội loài

người, quan niệm về đạo đức, các giá trị đạo đức ở mỗi quốcgia, dân tộc, ở mỗi thời kỳ có sự khác nhau Đạo đức là một hìnhthái ý thức xã hội, xuất hiện tương đối sớm và có vai trò quantrọng đối với sự phát triển của xã hội Có nhiều khái niệm kháchnhau, song ở đây chúng ta cùng thống nhất một khái niệm chungnhất: “Đạo đức là hệ thống các quy tắc, chuẩn mực, định hướng

giá trị được xã hội thừa nhận, mà nhờ đó con người tự giác điềuchỉnh hành vi của mình cho phù hợp với lợi ích của cộng đồng,của xã hội”.

Ngày nay, sự phát triển của nền kinh tế thị trường và hộinhập quốc tế, các quy tắc, chuẩn mực của đạo đức dần biến đổi

Đặc biệt là dưới sự ảnh hưởng của Cách mạng Công nghiệp lần

thứ 4 và Đại dịch Covid 19, chắc chắn các chuẩn mực đạo đức

sẽ biến đổi nhanh hơn Tuy nhiên, điều này không đồng nghĩa làcác giá trị đạo đức cũ hoàn toàn mất đi, thay vào đó là các giá trịđạo đức mới Các giá trị đạo đức ở Việt Nam hiện nay là sự kếthợp sâu sắc truyền thống đạo đức tốt đẹp của dân tộc với xuhướng tiến bộ của thời đại, của nhân loại Đó là tinh thần cần cù,sáng tạo, yêu lao động; tình yêu quê hương, đất nước gắn liềnvới chủ nghĩa xã hội; sống và làm việc theo hiến pháp và phápluật, có lối sống văn minh, lành mạnh; có tinh thần nhân đạo vàtinh thần quốc tế cao cả

Về mặt cấu trúc: Đạo đức là một hiện tượng xã hội có cấu trúc

phức tạp, bao gồm: ý thức đạo đức, hành vi đạo đức và quan hệđạo đức

Ý thức đạo đức: “Là ý thức về hệ thống những nguyên tắc,

chuẩn mực hành vi phù hợp với những quan hệ đạo đức đã vàđang tồn tại Mặt khác, nó còn bao hàm cả những cảm xúc,những tình cảm đạo đức của con người” Nói một cách dễ hiểu

nó bao gồm các quan niệm về thiện ác, lượng tâm, danh dự,trách nhiệm về lòng tự trọng, về công bằng, hạnh phúc, nhữngquy tắc đánh giá, điều chỉnh hành vi ứng xử giữa người vớingười, giữa các cá nhân và xã hội

Về mặt cấu trúc, ý thức đạo đức gồm tình cảm đạo đức, trithức đạo đức, lý tưởng đạo đức, ý chí đạo đức Trong đó, tìnhcảm thể hiện cảm xúc của con người trước hiện tượng đạo đức,tri thức đạo đức giúp con người lựa chọn cái gì nên làm và cái gì

không nên làm; lý tưởng đạo đức quyết định phương hướng,mục đích hoạt động của con người và ý thức đạo đức là sứcmạnh tinh thần giúp con người vượt qua khó khăn, trở ngại đểthực hiện hành vi đạo đức.

Hành vi đạo đức: “Là một hành động tự giác được thúc đẩy

bởi một động cơ có ý nghĩa về mặt đạo đức” Cụ thể hơn, hành

vi đạo đức là những cử chỉ, những việc làm của con người trongcác mối quan hệ xã hội phù hợp với ý thức đạo đức, với cácchuẩn mực và các giá trị đạo đức

Ví dụ: Chúng ta đang ở trong Đại dịch Covid 19, có nhiềuhoạt động hỗ trợ phòng chống dịch, tình nguyện đi vào vữngdịch hỗ trợ quyên góp, ủng hộ các xuất quà, xuất cơm khôngđồng…Hay hoạt động tình nguyện của thanh niên, sinh viênViệt Nam là một hành động đạo đức vì đây là hành động mangtính tự giác, được nâng tầm thành hành động có tổ chức đượcthúc đẩy bởi động cơ có ký nghĩa vì lợi ích của cộng đồng Hành

vi phi đạo đức là hành vi vì lợi ích các nhân nhưng không manglại lợi ích cho người khác, cho xã hội, thâm chí còn gây hại cho

xã hội, như buôn bán hàng giả, buôn bán hàng quốc cấm

Để phân biệt một hành vi đạo đức hay phi đạo đức, khôngchỉ căn cứ vào kết quả của hành vi mà còn phải căn cứ vào động

cơ của hành vi Hành vi đạo đức phải có nguyên nhân vì lợi íchcủa người khác, của xã hội và mục đích cũng là mang lại lợi íchcho người khác, cho xã hội

Quan hệ đạo đức: Là hệ thống những quan hệ xã hội, tác

động qua lại giữa người với người, giữa cá nhân và xã hội xét vềmặt đạo đức Quan hệ đạo đức vận động, biến đổi theo quá trìnhphát triển của xã hội, trong phạm vi một hình thái kinh tế - xãhội hay hệ giá trị đạo đức của một giai cấp cũng có sự vận động,phát triển

Quan hệ đạo đức có các đặc tính là tính tự giác và tính tựnguyện Tính tự giác thể hiện ở sự nhận thức trách nhiệm, nghĩa

vụ của bản thân mỗi nguời trong những tình huống cụ thể khitham gia vào quan hệ đạo đức Tính tự nguyện thể hiện ở nhucầu và ham muốn của bản thân mỗi người trong quan tâm, tươngtrợ, giúp đỡ người khác

2 Chức năng của đạo đức trong đời sống xã hội

cá nhân, truyền thống Phạm vi điều chỉnh hành vi của đạo đứclớn hơn rất nhiều so với phạm vi điều chỉnh của pháp luật, thậmchí có những hành vi không vi phạm pháp luật nhưng vẫn bị đạođức lên tiếng

Ví dụ: Bạn đối xử không tốt với ông bà, cha mẹ, như: nóinăng xấc láo, không giúp đỡ cha mẹ,… hay xách đồ giúp ngườikhác xong lại đòi tiền công… tuy pháp luật không có quy định,như vẫn bị đạo đức xã hội liên tiếng

Chức năng điều chỉnh hành vi của đạo đức được thực hiệnchủ yếu bằng hai phương thức:

- Xã hội tạo ra dư luận để khen ngợi, khuyến khích chủ thểđạo đức có hành vi tốt đẹp Đồng thời lên án những hành vi gâyảnh hưởng xấu đến người khác, đến cộng đồng…

- Bản thân chủ thể đạo đức phải tự nguyện tự giác điềuchỉnh hành vi của mình trên cơ sở chuẩn mực đạo đức xã hội

Phải tham gia hoạt động thực tiễn để bổ sung nhận thức, rènluyện ý chí.

(2) Chức năng giáo dục

Đây là một trong những chức năng cơ bản của các hệ thốngđạo đức đã từng được xuất hiện trong lịch sử, chức năng này cótác dụng hết sức to lớn đối với sự hình thành và phát triển nhâncách, là con đường đặc trưng cơ bản để loài người tồn tại vàphát triển Nhiều giá trị đạo đức được hình thành chủ yếu bằngcon đường giáo dục

Về thực chất giáo dục đạo đức là giáo dục khả năng tự giáodục, tự kiểm tra, tự đánh giá, tự thẩm định, tự điều chỉnh hành viđạo đức của cá nhân để đánh thức lương tâm của mỗi con người,hình thành ở họ những phẩm chất, nhân cách cần thiết

Như vậy, chức năng giáo dục đạo đức có thể có nhiều cáchtiếp cận khác nhau nhưng về bản chất thì chức năng đó đượchiểu theo hai nghĩa:

- Là sự giáo dục lẫn nhau trong cộng đồng giữa các cá nhânvới nhau, giữa cá nhân này với cá nhân khác

- Quá trình tự giáo dục, đây là một chức năng hết sức quantrọng và đặc biệt trong giáo dục học hiện đại rất coi trọng vấn đề

tự giáo dục và chừng nào giáo dục là tự giáo dục thì lúc đó mới

là một nền giáo dục thực sự, một nền giáo dục chân chính

Như vậy, chức năng giáo dục của đạo đức cần được hiểumột mặt “giáo dục lẫn nhau trong cộng đồng”, giữa cá nhân và

cá nhân, giữa cá nhân và cộng đồng; mặt khác, là sự “ tự giáodục” ở các cấp độ cá nhân lẫn cấp độ cá nhân lẫn cấp độ cộngđồng

(3) Chức năng phản ánh hay còn gọi là chức năng nhận thức

Với tư cách là một hình thái ý thức xã hội, đạo đức có chứcnăng nhận thức thông qua sự phản ánh tồn tại xã hội Sự phảnánh của đạo đức với hiện thực có đặc điểm riêng khác với cáchình thái ý thức khác.

Đạo đức là phương thức đặc biệt thể hiện sự chiếm lĩnh thếgiới con người Là hệ thống tinh thần, được quy định bởi tồn tại

xã hội, song, nó không tách rời thực tiễn – hành động của conngười Do vậy, đạo đức là hiện tượng xã hội vừa mang tính tinhthần, vừa mang tính hành động hiện thực

Chức năng nhận thức của đạo đức bao gồm nhận thức và tự nhận thức, bởi nhận thức của đạo đức là quá trình vừa hướng

nội vừa hướng ngoại

Nhận thức hướng ngoại lấy chuẩn mực, giá trị, đời sống

đạo đức xã hội làm đối tượng, là quá trình cá nhân đánh giá, tiếpthu hệ thống những nguyên tắc, chuẩn mực đạo đức của xã hội

Tự nhận thức (nhận thức hướng nội) là quá trình tự đánh giá,

tự thẩm định, tự đối chiếu những nhận thức, hành vi đạo đức củamình với chuẩn mực giá trị chung của cộng đồng

Bằng hai quá trình nhận thức ấy con người đi đến sự nhậnbiết, phân biệt những giá trị: đúng - sai, tốt - xấu, thiện - ác hướng tới giá trị bao quát chân, thiện, mỹ Từ nhận thức này,chủ thể hình thành và phát triển thành các quan điểm và nguyêntắc sống của mình

Ba chức năng của đạo đức (Chức năng giáo dục, chức

năng điều chỉnh hành vi và chức năng nhận thức) có quan hệ

chặt chẽ với nhau, sự vận hành của chức năng này là tiền đề,điều kiện của sự vận hành chức năng khác Từ đó, con ngườimới có khả năng lựa chọn, đánh giá đúng đắn các hiện tượngđạo đức xã hội cũng như tự đánh giá những suy nghĩ, nhữnghành vi của bản thân để điều chỉnh hành vi theo đúng chuẩnmực đạo đức xã hội

3 Vai trò của đạo đức trong đời sống xã hội

Đạo đức có vai trò rất lớn trong đời sống xã hội, trong đờisống của con người, đạo đức là vấn đề thường xuyên được đặt ra

và giải quyết nhằm đảm bảo cho cá nhân và cộng đồng tồn tạiphát triển Sống trong xã hội, người ta ai cũng phải suy nghĩ vềnhững vấn đề đạo đức để tìm ra những con đường, cách thức vàphương tiện hoạt động nhằm kết hợp lợi ích của mình và cộngđồng, từ đó bảo đảm cho sự tồn tại, phát triển của chính mình vàcộng đồng

Trong sự vận động phát triển của xã hội loài người suy chocùng nhân tố kinh tế là cái chủ yếu quyết định Tuy nhiên, nếutuyệt đối hóa cái “chủ yếu” này thành cái “duy nhất” thì sẽ dẫn

tư duy và hành động sai lầm Sự tiến bộ của xã hội, sự phát triểncủa xã hội không thể thiếu vai trò của đạo đức Và khi xã hộiloài người có giai cấp, có áp bức, có bất công, chiến đấu cho cáithiện đẩy lùi cái ác đã trở thành ước mơ, khát vọng, thành độnglực kích thích, cổ vũ nhân loại vượn lên Đạo đức đã trở thànhmục tiêu đồng thời cũng là động lực để phát triển xã hội

Vai trò của đạo đức biểu hiện ở 4 điểm sau:

(1) Đạo đức là một trong những phương thức cơ bản để điềuchỉnh hành vi con người, một sự điều chỉnh hoàn toàn tựnguyện, tự giác, không vụ lợi trong một phạm vi rộng lớn

(2) Đạo đức góp phần nhân đạo hóa con người và xã hội loàingười, giúp con người sống thiện, sống có ích

(3) Đạo đức thể hiện bản sắc dân tộc trong quan hệ quốc tế,

là cơ sở để mở rộng giao lưu giữa các giá trị văn hóa của dântộc, quốc gia với các dân tộc, quốc gia khác

(5) Đạo đức góp phần giữ vững ổn định chính trị - xã hội,qua đó thúc đẩy sự phát triển kinh tế - xã hội

II NỘI DUNG XÂY DỰNG ĐẢNG VỀ ĐẠO ĐỨC THEO TƯ TƯỞNG HỒ CHÍ MINH

Như đã phân tích ở trên cho thấy, đạo đức có vai trò rấtquan trọng đối với đời sống xã hội và đối với tổ chức Đảngcũng vậy, cũng cần xây dựng đạo đức đối với tổ chức đảng vàđảng viên

Về khái niệm: Xây dựng Đảng về đạo đức là xây dựng và

thực hiện những chuẩn mực giá trị đạo đức cách mạng của độingũ đảng viên, làm cho tổ chức đảng trong sạch, vững mạnh,nâng cao năng lực lãnh đạo và sức chiến đấu của tổ chức đảng,chất lượng đội ngũ cán bộ, đảng viên

Về đối tượng: Xây dựng Đảng về đạo đức là xây dựng đạo

đức chính là đạo đức của từng tổ chức đảng và mỗi đảng viên.Tất cả các tổ chức đảng từ Trung ương đến cơ sở đều phảiđươc giáo dục, học tập, rèn luyện những chuẩn mực đạo đức,thường xuyên tự kiểm điểm, tự phê bình và phê bình theo quyđịnh

Từng đảng viên phải tự giác rèn luyện mình, hành độngtheo những chuẩn mực đạo đức, các nguyên tắc, quy định củaĐảng

Với mục tiêu: Xây dựng Đảng về đạo đức là xây dựng tổ

chức đảng đoàn kết, có văn hóa, đội ngũ đảng viên trung thànhvới mục tiêu, lý tưởng của Đảng, thực hiện đầy đủ, đúng đắnnhững quy định về tư cách của người đảng viên trong Điều lệĐảng và các quy định của Đảng, góp phần xây dựng Đảngtrong sạch, vững mạnh

1 Thực hiện những nguyên tắc xây dựng đạo đức mới theo tư tưởng Hồ Chí Minh

Trong suốt quá trình giáo dục đạo đức cho đội ngũ cán bộcủa Đảng ta, Hồ Chí Minh không những xác định các chuẩn

mực đạo đức cơ bản, các yêu cầu đạo đức trong các mối quan hệ

xã hội đặc trưng, mà Người còn chỉ rõ những nguyên tắc rènluyện đạo đức Người đã nhất quán giáo dục cho đội ngũ cán bộ

phải quán triệt sâu sắc 3 nguyên tắc cơ bản về rèn luyện đạo

Nói đi đôi với làm là “Nói thì phải làm” - nó thể hiện sự

thống nhất giữa lý luận và thực tiễn, tư tưởng và hành động,nhận thức và việc làm Nói đi đôi với làm thể hiện bằng kết quảcông việc Kết quả công việc là thước đo sự cống hiến của mỗingười Nói đi đôi với làm còn là biểu hiện của sự gương mẫu,trung thực, trong sáng của cán bộ, đảng viên, công chức, nêu

gương trước nhân dân “một tấm gương sống còn có giá trị hơn một trăm bài diễn văn tuyên truyền” Theo Hồ Chí Minh, về bản

chất, “nói đi đôi với làm” không chỉ là nguyên tắc đạo đức, lẽsống, phương châm hoạt động mà còn là biểu hiện sinh động cụthể của việc quán triệt sâu sắc nguyên tắc thống nhất giữa lýluận với thực tiễn, giữa suy nghĩ và hành động, giữa tư tưởngđạo đức và hành vi đạo đức của mỗi người

Nói đi đôi với làm, nói phải đúng chủ trương, chính sách củaÐảng và Nhà nước, không được xuyên tạc, nói sai Cán bộ, đảngviên phải nắm vững đường lối cách mạng của Ðảng trong toàn

bộ tiến trình cách mạng và được cụ thể hóa trong từng giai đoạn.Nắm vững đường lối cách mạng để thực hiện cho đúng, để tuyêntruyền, giáo dục, vận động nhân dân làm cho đúng Phải rènluyện bản lĩnh vững vàng để có niềm tin vào mục tiêu lý tưởngcách mạng của Ðảng, dù trải qua những tình huống phức tạp,những bước ngoặt hiểm nghèo, trung thành với Ðảng, với sự

nghiệp cách mạng, bảo vệ nền độc lập dân tộc và xây dựng xãhội tự do, ấm no, hạnh phúc cho nhân dân Ðể nói đúng quanđiểm, đường lối của Ðảng, cán bộ, đảng viên phải nghiêm túcnghiên cứu, học tập lý luận Mác-Lênin Hồ Chí Minh coi lý luậnnhư cái kim chỉ nam, nó chỉ phương hướng cho chúng ta trongcông việc thực tế Không có lý luận thì lúng túng như nhắm mắt

mà đi

Nói đi đôi với làm, không được “nói một đằng làm một

nẻo” Theo Hồ Chí Minh, lời nói cần đi đôi với việc làm, nói

được làm được, sẽ mang lại những hiệu quả lớn, được nhiềungười hưởng ứng và làm theo Không được nói nhiều làm íthoặc nói mà không làm Nếu chính mình tham ô mà bảo ngườikhác liêm khiết thì không được Nếu nói rằng phải cần, kiệm,liêm chính, chí công vô tư, mà bản thân mình lại lười biếng,không hoàn thành những công việc được giao, luôn tìm cáchtham ô tiền của Nhà nước và nhân dân, không tiết kiệm, sốnghoang phí, xa hoa trong khi cuộc sống của đại đa số nhân dâncòn nhiều thiếu thốn,… thì những lời nói đó sẽ không có tácdụng giáo dục

Hồ Chí Minh cho rằng, để chống việc nói một đằng, làmmột nẻo, mỗi cán bộ đảng viên còn cần phải xác định rõ tráchnhiệm của mình Mỗi người, mỗi ngành, mỗi giới, mỗi tầng lớpnhân dân đều có những công việc, nhiệm vụ cụ thể Khi nói phảigắn với những công việc, nhiệm vụ cụ thể, không chung chung,đại khái dẫn đến nói chung, ai nói cũng được, nghe thì hay,nhưng không biết thực hiện thế nào Nói đi đôi với làm yêu cầuphải đi sâu đi sát, kiểm tra đôn đốc kết quả của việc thực hiệnnhững công việc đã đề ra, không thể làm theo lối quan liêu, nhưcách "tỉnh gửi giấy xuống huyện, huyện gửi giấy về xã…"

Theo Hồ Chí Minh, không được hứa mà không làm Lời hứachỉ có giá trị khi đi liền với việc làm cụ thể "Làm" ở đây chính

là hành động, là hoạt động thực tiễn, là tổ chức thực hiện, đưachủ trương, đường lối của Ðảng, chính sách, pháp luật của Nhànước vào cuộc sống, từ việc nhỏ đến việc lớn, mang ý nghĩathiết thực Ðối với Ðảng ta, Người yêu cầu “Ðảng phải luônluôn xét lại những nghị quyết và những chỉ thị của mình đã thihành thế nào Nếu không vậy thì những nghị quyết và chỉ thị đó

sẽ hóa ra lời nói suông mà còn hại đến lòng tin cậy của nhân dânđối với Ðảng” Ðối với cán bộ, đảng viên “cần phải óc nghĩ,mắt trông, tai nghe, chân đi, miệng nói, tay làm Chứ không phảichỉ nói suông, chỉ ngồi viết mệnh lệnh… phải thật thà nhúng tayvào việc”

Chủ tịch Hồ Chí Minh là tấm gương sáng về nói đi đôi với làm Nói đi đôi với làm là một trong những phẩm chất sáng ngời

của Chủ tịch Hồ Chí Minh cho mọi thế hệ người Việt Nam họctập và làm theo

Trong suốt cuộc đời mình, Người đã thực hiện một cáchnghiêm túc và đầy đủ nói đi đôi với làm Ở Hồ Chí Minh, lời nói

đi đôi với hành động, lý luận đi đôi với thực tiễn, nói là để màlàm, làm phải đúng như điều đã nghĩ, đã nói Người thường nói

ít nhưng làm nhiều, có những vấn đề đạo đức Người không nói

mà chỉ làm Người quan niệm: Muốn hướng dẫn nhân dân, mìnhphải làm mực thước cho người ta bắt chước; tự mình phải chínhtrước, mới giúp người khác chính, mình không chính mà muốnngười khác chính là vô lý Trong cuộc đời của Chủ tịch Hồ ChíMinh đã có bao nhiêu câu chuyện cảm động về việc nêu gương,nói đi đôi với làm, tự mình làm trước

Năm 1945, trước nạn đói trên miền Bắc, Người đề xuất toàndân tiết kiệm gạo để giúp đồng bào bị đói và Người kêu gọi:

"Tôi xin đề nghị với đồng bào cả nước, và tôi xin thực hànhtrước: Cứ 10 ngày nhịn ăn một bữa, mỗi tháng nhịn 3 bữa, đemgạo đó (mỗi bữa một bơ) để cứu dân nghèo”

Những năm Hồ Chí Minh sống và làm việc tại Phủ Chủ tịch,khi kinh tế khó khăn, đời sống nhân dân còn nghèo khó, mọingười ăn cơm độn ngô, khoai, sắn, Người đề nghị nhà bếp: Cán

bộ, nhân dân ăn độn bao nhiêu phần trăm, nấu cơm độn choNgười từng ấy, giống như cán bộ, nhân dân Trong các chuyến

đi thăm các địa phương, nhất là các chuyến đi trong ngày, Ngườithường mang theo cơm nắm với muối vừng vì không muốnphiền hà đến cơ sở

Về chỗ ở, Người khước từ ở ngôi nhà sang trọng của Toànquyền Ðông Dương trước đây mà chỉ ở ngôi nhà của người côngnhân phục vụ; đi dép lốp, mặc áo vá vai, dùng chiếc ô tô cũ, mà

coi đó là “cái phúc của dân, đừng bỏ cái phúc đó đi” Mùa hè

nóng bức, Hồ Chí Minh dùng chiếc quạt lá cọ, “để dành điệnphục vụ cho sản xuất, dành điện phục vụ sinh hoạt cho nhândân”

Hồ Chí Minh làm những việc như thế để thực hiện điềuNgười nói: Cơm chúng ta ăn, áo chúng ta mặc, vật liệu chúng tadùng, đều do mồ hôi nước mắt của nhân dân mà ra Vì vậy,chúng ta phải đền bù xứng đáng cho nhân dân Muốn làm đượcnhư vậy, chúng ta phải cố gắng thực hiện cần, kiệm, liêm, chính.Người nói: Ai chẳng muốn no cơm, ấm áo, nhưng cuộc sống vậtchất hết đời người là hết Còn tiếng tăm tốt xấu truyền đến ngànđời sau Cán bộ, đảng viên nếu làm theo được những việc nhưtrên sẽ thật sự quan liêm - mà quan liêm thì dân hạnh phúc và sẽđẩy thuyền đi; và sẽ chẳng có những loại quan tham - mà quantham nhiều thì dân khổ, nước nguy

Nguyên tắc Hai, xây đi đôi với chống.

Theo Hồ Chí Minh, trong đời sống hàng ngày, những hiệntượng tốt - xấu, đúng - sai, chính - tà, thiện - ác, cái đạo đức vàcái vô đạo đức luôn đan xen nhau, đối chọi nhau, thúc đẩyhoặc kìm hãm lẫn nhau Vì vậy, muốn xây dựng đạo đức mới,

muốn bồi dưỡng phẩm chất đạo đức cách mạng cho cán bộ vànhân dân, thì nhất định phải chống lại những hiện tượng vôđạo đức, những tật xấu, thói hư, những tàn dư của các kiểu đạođức cũ.

Thế nào là xây, và thế nào là chống? Theo Bác "Xây" có

nghĩa là, phải bồi dưỡng những phẩm chất, những chuẩn mựcđạo đức mới, nêu những tấm gương đạo đức trong sáng trongcuộc sống và khơi dậy ý thức đạo đức lành mạnh để mọi người

tự giác về trách nhiệm đạo đức của mình Trên cơ sở đó, mỗingười tiếp nhận sự giáo dục đạo đức của từng tổ chức, từngcộng đồng và toàn xã hội Đồng thời, mỗi người còn phải chủđộng tự giáo dục, tự tu dưỡng đạo đức của mình

"Chống" là phải loại bỏ cái xấu, cái sai, cái ác, cái tà, cái

vô đạo đức Điều quan trọng là, phải sớm phát hiện đượcnhững biểu hiện của cái ác, cái xấu ấy, để hướng mọi ngườivào cuộc đấu tranh cho sự lành mạnh, trong sạch về đạo đức

Để đáp ứng yêu cầu thực tiễn, Người đã căn cứ vào từngđối tượng cán bộ, từng giai đoạn cách mạng để xác địnhcái xây, cái chống một cách cụ thể thích hợp Đầu năm 1948,khi bàn về tư cách của người chỉ huy quân sự, Hồ Chí Minh đãxác định, phải xây dựng tình thương yêu chiến sĩ gắn liền vớichống thói quan liêu, quân phiệt Với đội ngũ cán bộ cácngành nông nghiệp, công nghiệp, thương nghiệp, Người chỉ

rõ, phải xây dựng ý thức cần kiệm, gắn liền với chống tham ô,lãng phí Với cán bộ trong các cơ quan hành chính nhà nước,Người chỉ thị, phải xây dựng tinh thần trọng dân, "Hiếu vớidân"; đồng thời phải kiên quyết chống thái độ "Vác mặt làmquan cách mạng"

Nguyên tắc Ba, phải tu dưỡng đạo đức suốt đời.

Theo Hồ Chí Minh, người cán bộ cách mạng muốn có đạođức trong sáng thì phải kiên trì tu dưỡng, rèn luyện suốt đời

Người đã từng khẳng định: "Đạo đức cách mạng không phảitrên trời sa xuống Nó do đấu tranh bền bỉ hàng ngày mà pháttriển và củng cố Cũng như ngọc càng mài càng sáng, vàngcàng luyện càng trong" Nếu người cán bộ cách mạng khônglàm được như vậy, thì ở thời kỳ này giữ được đạo đức trongsáng, nhưng đến thời kỳ khác lại có thể thoái hoá, biến chất,

hư hỏng

Ví dụ: Một số đồng chí công tác trong các lực lượng vũtrang được phong anh hùng lực lượng vũ trang và chủ trì phánhiều vụ án lớn, quan trọng, song do không chịu tu dưỡng, rènluyện suốt đời, nên đã sa ngã những năm cuối cuộc đời Và rấtnhiều gương, anh hùng trong chiếu đấu song khi về làm kinh

tế thì sa ngã

Trong giáo dục đạo đức cho cán bộ, Hồ Chí Minh đã nhiềulần nhấn mạnh tu dưỡng đạo đức là một quá trình đấu tranhquyết liệt, lâu dài trong nội tâm của mỗi con người Vì thế,việc rèn luyện đạo đức đòi hỏi mỗi cán bộ phải có dũng khíđấu tranh với chính mình và phải kiên trì bền bỉ, nỗ lực tudưỡng suốt đời Hồ Chí Minh chỉ dẫn một cách sâu sắc vềcuộc đấu tranh phức tạp, lâu dài này Trong bài nói chuyện tạiLớp chỉnh Đảng Trung ương khóa 2 (tháng 3-1953) Bác vítrong bản thân mỗi con người đều có “hai phe: một phe thiện

và một phe ác Hai phe cùng đấu tranh với nhau Nếu đấutranh để phe thiện thắng thì phe ác phải bại Nếu không đấutranh mà để cho phe thiện bại, thì là hỏng”

Đây chính là 3 nguyên tắc cơ bản về rèn luyện đạo đứctheo tư tưởng Hồ Chí Minh: (1) Nói đi đôi với làm, phải nêugương về đạo đức; (2) Xây đi đôi với chống; (3) Phải tu dưỡngđạo đức suốt đời

2 Xây dựng Đảng về đạo đức, Đảng phải “là đạo đức, là văn minh”

Tại lễ kỷ niệm 30 năm ngày thành lập Đảng (2-1930 - 2-1960), Chủ tịch Hồ Chí Minh đã tự hào khẳng định: “Đảng

3-ta là đạo đức, là văn minh” và “Đảng 3-ta thật là vĩ đại” Khẳngđịnh Đảng ta là đạo đức, là văn minh bởi Đảng là một tổ chứcchính trị chân chính, trung thực, trung thành, quang minh,chính đại, chung thủy, tôn trọng công lý và chính nghĩa, phấnđấu, hy sinh vì độc lập tự do của dân tộc, vì hạnh phúc củanhân dân Đảng bao gồm những người ưu tú của xã hội kếtthành một tổ chức có năng lực, trí tuệ cao, có trình độ văn hóa,

lý luận đủ sức tiên phong dẫn đường cho nhân dân trong cácgiai đoạn phát triển của lịch sử

Xây dựng Đảng về đạo đức là tư tưởng nhất quán của Chủtịch Hồ Chí Minh ngay từ khi thành lập Đảng, có giá trị hiệnthực trong suốt quá trình đấu tranh cách mạng của Đảng

Trong tác phẩm Đường cách mệnh, Người đã nêu 23 điểm về

“tư cách” người cách mạng để giáo dục những chiến sĩ cáchmạng trẻ tuổi tìm hiểu về chủ nghĩa Mác - Lênin

Xây dựng Đảng là đạo đức trước hết phải kiên định mụctiêu, lý tưởng của Đảng, của cách mạng, xuất phát từ mục đíchcao quý của Đảng để hy sinh, phấn đấu Đảng ta không có lợiích nào khác ngoài lợi ích của giai cấp, của dân tộc, của nhândân Đảng phấn đấu không ngừng vì độc lập, tự do của Tổquốc, hạnh phúc của nhân dân Trong Di chúc, Chủ tịch HồChí Minh mong muốn: "Toàn Đảng, toàn dân ta đoàn kết phấnđấu, xây dựng một nước Việt Nam hòa bình, thống nhất, độclập, dân chủ và giàu mạnh” Đạo đức cao nhất của Đảng là sự

hy sinh phấn đấu vì mục tiêu cao cả đó

Xây dựng Đảng về đạo đức phải tuân theo những nguyêntắc xây dựng và thực hành đạo đức, xây đi đối với chống, nêugương về đạo đức và phải tu dưỡng đạo đức suốt đời nhằm